༄༅།། ལྷར་བཅས་འགྲོ་བའི་འདྲེན་མཆོག་སྲིད་ཞིའི་གཙུག་རྒྱན་

སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་

པོ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་

ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་

རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་

རླབས་འཕྲེང་བརྒྱ་ལྡན་ཞེས་

བྱ་བ་བཞུགས་སོ།།

གླེགས་བམ་དང་པོ།

ནོར་གླིང་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་ནས་རྩོམ་སྒྲིག་དང༌།

ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་ནས་དཔར་སྐྲུན་ཞུས།

ནོར་གླིང་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན། ༢༠༡༦
The Official Biography of His Holiness the Dalai Lama Norbulingka Institute

དཔར་ཐེངས་དང་པོ། དེབ་གྲངས་ལྔ་ཚན་ ༤༦༠
First Edition:Five 460 copies.

ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་ནས་ཡིག་ཐོག་བཀའ་འཁྲོལ་མེད་པར་དེབ་འདི་ཆ་ཚང་ངམ། ཆ་ཤས་ཙམ་ཡང་ཐབས་རྣམ་ཅི་རིགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དབྱིན་ཡིག་སོགས་སྐད་ཡིག་འདྲ་མིན་གང་གི་ཐོག་ཏུའང་ཕབ་བསྒྱུར་དང་དཔར་སྐྲུན་ཞུ་འགྲེམས་མི་ཆོག
Copyright © 2016 Norbulingka Institute. All rights reserved, including the right to reproduce or translate this book or portions thereof in any form whatsoever.
For information and permission, please contact The Director, Norbulingka Institute.

ནོར་གླིང་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་ནས་རྩོམ་སྒྲིག་དང༌།
ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་ནས་དཔར་སྐྲུན་དང་འགྲེམས་སྤེལ་ཞུས།
Editorial Team: Kalon Trisur Kalsang Yeshi, Namgyal Dorjee, Sherab Gyamso, Yeshi Gawa, Karma Dorjee, Lakshay, Gendun, Sonam Tsering, Kalsang Tsultrim

Published by: Norbulingka Institute
Norbulingka Institute
PO Sidhpur-176057 Dharamsala
Distt. Kangra, HP India
Tel:+91 1892 246502 / 246405
E-mail:info@norbulingka.org

ISBN: 978-81-90900-60-7

Printed at Archana Ph: 011 26810747 / 48
www.archanapress.com

༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་རླབས་ཆེན་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་མཛད་པར་ཐུགས་སྣང་ལྡན་པའི་རྒྱ་ཆེའི་མི་མང་གི་རེ་འདོད་སྐོང་ཕྱིར། ནོར་གླིང་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་ནས་རྩོམ་སྒྲིག་གནང་བའི་མཛད་རྣམ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོའི་པོད་ཕྲེང་རྣམས། ཀུན་གྱིས་གཟིགས་བདེའི་སླད་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གསུང་འབུམ་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཁང་ནས་འཕྲུལ་དེབ་ཏུ་བསྒྲིགས་པ་ཡིན་ལ། ཡིག་གཟུགས་རྙིང་པ་ནས་ Unicode ལ་སྒྱུར་སྐབས་ཆད་ལྷག་ནོར་འཁྲུལ་རེ་ཟུང་བྱུང་ཡོད་སྲིད་པས། རྒྱ་ཆེའི་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ནོར་འཁྲུལ་ཡོ་བསྲང་གི་དགོངས་ཚུལ་ལྷུག་པོར་གསུང་བའི་རེ་བ་ཞུ།

དཔེ་སྐྲུན་གསལ་བཤད།

དུས་རབས་ཉེར་གཅིག་པ་འདིའི་ནང་སྤྱི་འགྲོས་ལྟར་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་མི་སྣ་མང་པོ་ཞིག་གི་སྐུ་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ལམ་དུ་བཀོད་པའི་དེབ་ཕྲེང་མུ་ཏིག་གི་ཕྲེང་བ་བསྟར་ལ་བརྒྱུས་པ་ལྟར་བྱུང་དང་འབྱུང་འགྱུར་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཁྱད་ཡོན་ཞིག་ཡིན། རང་རེ་གངས་ལྗོངས་པར་མཚོན་ན་ྋརྒྱལ་མཆོག་བཅུ་བཞི་པའི་མཛད་རྣམ་འགོད་སྒྲིག་ཞུ་རྒྱུ་ནི་གལ་འགངས་ཆེ་བའི་གནས་ལུགས་ཤིག་དང༌། དེ་ཡང་འཛམ་གླིང་ཡུལ་གྲུ་གང་ལའང་མེད་པའི་ལྷ་སྐལ་དུ་རྒྱལ་བློན་སེམས་དཔའ་དུ་མ་དང༌། སྡོམ་བརྩོན་ངུར་སྨྲིག་འཛིན་པས་གསེར་འཁོར་ཕྱག་མཚན་དུ་བཞེས་པ་རིམ་པར་བྱུང་བ་དང༌། ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་དོན་གྱི་སླད་དུ་མཚན་ནས་སྨྲོས་ན་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ངག་དབང་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་སྲིད་གསུམ་དབང་བསྒྱུར་མཚུངས་པ་མེད་པའི་སྡེ་དཔལ་བཟང་པོ་མཆོག་བོད་འབངས་གཉན་འཕྲང་ཅན་གྱི་དུས་སྐབས་འདིར་བོད་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་དགེ་ཕན་བླ་མཐོར་སྤེལ་སླད་ཐུགས་བསྐྱེད་ལྟར་དུས་དང་འཚམས་པར་ཁ་ལྗོངས་པད་མའི་འདབ་མ་དགོད་པའི་ལྟེ་གནས་སུ། མཚན་དཔེའི་གེ་སར་གྱི་ཕྲ་ཚོམ་དགོད་པ་དང༌། ཚུལ་འདི་ཉིད་བདག་ཅག་བོད་འབངས་ཀྱི་བསོད་ནམས་ཡོལ་གོར་ཐོབ་པ་ནི། བོད་ཀྱི་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་བདེ་རྩ་སླར་གསོ་ཐུབ་པའི་སྡོང་པོའི་རྩ་བ་ཚུགས་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་ལོས་ཡིན།

གང་གི་རླབས་ཆེན་གྱི་མཛད་པ་བསྟན་དང་འགྲོ་བའི་བདེ་རྩ་གཅིག་ཉིད་དུ་འཕྱན་པའི་ཁྲོད་ནས། གླིང་འདིར་ཞི་དབྱིངས་ཀྱི་ངང་ཚུལ་བདོ་ཞིང༌། ཁ་ལྗོངས་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་དགེ་ཕན་བླ་མཐོར་སྤེལ་བའི་འཕྲིན་ལས་ནི་ཟེགས་མ་རེ་ཡང་བརྗོད་ནུས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལས་འགོངས་པ་རྒྱལ་དང་རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་མངོན་འཕགས་ཀྱི་མཛད་པའི་གཤིས་སུ་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན།

འོན་ཏང༌། གང་གི་མཚན་མཛད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྣམས་ཐུན་མོང་གདུལ་བྱའི་བློ་འཚམས་གང་ནུས་འགོད་པར་བྱེད་པའི་རྣམ་དཀར་ལེགས་ཚོགས་གསེར་གྱི་ཆོས་སྡོང་ཆེན་པོ་མཐོར་འདེགས་དང་ལྷན། ལྔ་རིག་ནོར་བུའི་ཕྲ་རྒྱན་འགོད་པའི་དགའ་སྟོན་དེ་ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་གི་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་ཟོང་ལས་བསྐྲུན་རྒྱུའི་སྐལ་བར་ཐོབ་པ་དེ་ནི། དེ་བས་ལྷག་པའི་མངོན་འཕགས་ཀྱི་ཁྱད་ནོར་མེད་པའི་རྨད་བྱུང་གི་བགྱི་ཁུར་ཞིག་ཡིན་པ་སྨོས་ཅི་དགོས།

མཛད་རྣམ་ཞབས་ཞུ་བ་རྣམས་མཐོང་རྒྱ་དང་ཐོས་རྒྱ་མཛངས་པའི་འབྲི་རྩོམ་ཞུ་རྒྱུའི་མྱོང་བྱང་དང༌། དཔྱད་འཇོག་གི་རྣམ་དཔྱོད་ལས་བལྟམས་པའི་ཁྱད་ཡོན་ནི་ཤིག་ལ་རུས་མེད་ཀྱི་དཔེ་ལྟར་གྱུར་པ་དང༌། ཡང་ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་ཡུལ་དུས་གནས་སྐབས་ཀྱི་རང་བཞིན་བདོ་བའི་ཁོར་ཡུག་གི་རྐྱེན་པས་མགོན་པོ་གང་ཉིད་སྐུ་ཆུང་སྲིད་ནས་བཙན་བྱོལ་དུ་ཞབས་སོར་འཁོད་མ་ཐག་བར་རྒྱུ་ཆ་ལག་སོན་དཀའ་བའི་གནས་བབ་ཀྱང་བྱུང༌། དེ་ལྟའི་ངལ་ཚེགས་ལ་གདོང་ལེན་གྱིས་སོ་མེད་རྐན་འགྲས་ཀྱི་ངང་ཚུལ་ནས་ད་ལམ་མཛད་རྣམ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་ (ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ ལོའི་ཟླ་ ༨ པའི་ཚེས་ ༡༦ ཡན་གྱི་མཛད་རྣམ) རླབས་འཕྲེང་ཉེར་གཉིས་ཅན་གྱི་བདག་ཉིད་འདི་དཔེ་བསྐྲུན་ཐུབ་ཙམ་བྱུང་བ་ནི་བློ་སྤོབས་མངོན་མཐོའི་ཆ་རྐྱེན་དམ་པར་སྨན་པ་ཞིག་ཅིས་ཀྱང་བྱུང༌།

འབྲི་རྩོམ་ཞུ་སྟངས་ལ་འགྱུར་བ་མང་པོ་བྱུང་བ་དང་རྒྱལ་བའི་མཛད་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་ཞིབ་ཚགས་གང་ཐུབ་ཀྱི་ལས་དབང་གིས་ད་ལམ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་མཆོག་ཏུ་ཐུགས་བསྐྱེད་ཚུལ་ནས། ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་བར་གླེགས་བམ་གཅིག་དང༌། ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་འདི་ཉིད་སྐུ་ཆུང་སྲིད་ནས་བཙན་བྱོལ་གཞུང་དབུ་ཚུགས་ཏེ་བོད་ཕྲུག་བུ་གསོ་ཁང་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས་པའི་བར་གླེགས་བམ་ལྔ་བཅས་ཁྱོན་གླེགས་བམ་དྲུག་མ་གཏོགས་མཇུག་གཙང་དཔར་བསྐྲུན་མ་ཐུབ་པར་བློ་ཕམ་གྱི་ངང་ནས་བཟོད་གསོལ་ཞུ་བཞིན་ཡོད།

འོན་ཀྱང༌། བློ་ཤེད་མེད་ཀྱང་ཁ་ཕོ་ཆེ་བའི་དཔེ་ལྟར། ད་ཡོད་རགས་ཟིན་ཁག་དང༌། འབྱུང་འགྱུར་འབྲི་རྩོམ་ཞུ་རྒྱུ་བཅས་འོས་འཚམས་ཕྱོགས་སྒྲིག་གིས་དཔར་བསྐྲུན་ཞུ་རྒྱུའི་ལས་ཁུར་ལ་བརྩོན་བཞིན་པ་ཡིན།

ང་ཚོས་རྒྱུ་ཆ་ཁྱོན་བསྡོམས་ ༩༡ ལ་ལྟ་ཞིབ་བྱས་པ་དང༌། ད་ལྟའི་འབྲི་རྩོམ་ཟིན་པ་རྣམས་མི་རེ་ངོ་རེས་ལྟ་ཀློག་དང༌། སྣོན་འཕྲི་ལན་མང་ཞུས་ཁར་མཁས་དབང་གཞན་ལའང་གཟིགས་དཔྱད་དུ་ཕུལ་ཏེ། མདོར་ན་མིང་ཚིག་གི་དག་ཆ་ཚུན་ལའང་གྲོས་བསྡུར་དགོས་རིགས་དཔྱིས་ཕྱིན་པ་ཞུས་ཁུལ་ཡིན།

དེབ་གཟུགས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་ཡང༌། འཛད་གྲོན་ལ་དགོས་མེད་གཙིགས་སུ་མ་བྱས་པར་ཤོག་བུ་དང༌། རྒྱབ་ཤ་སོགས་གང་ལེགས་ཡོང་ཐབས་ཀྱི་འབད་བརྩོན་ཞུས་ཏེ་སྤུས་ཚད་ཧ་ཅང་མཐོ་བའི་དེབ་གྲངས་བརྒྱ་དང༌། དེ་འོག་དེབ་གྲངས་བཞི་བརྒྱ་བཅས་དཔར་བསྐྲུན་ཞུས་ཡོད།

མཐའ་དོན། ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་གི་ལས་བྱེད་དང༌། ལས་མི་འགོ་དམངས་ཡོངས་ཀྱིས་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལས་གཉེར་བྱས་པའི་སྙིང་པོར་མཛད་རྣམས་ཞབས་ཞུ་བ་རྣམས་ལས་ཁུར་རྒྱུན་མཐུད་བླང་ཐུབ་པ་བྱུང་བས་དམ་པ་རྣམས་ཀྱི་འདི་ཕྱི་དགེ་བའི་སྐྱབས་འཇུག་གི་རྒྱ་ལས་མ་འགོངས་པ་ཞེས་གསོལ་འདེབས་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། མཛད་དེབ་འདི་དག་ལ་སྐྱོན་དང་ནོར་འཁྲུལ་མང་པོ་ཡོད་པ་གདོན་མི་ཟ་བས་དམ་པ་བཟོད་པའི་རང་བཞིན་ལ་བརྟེན། ཐུགས་མི་ཁྲེལ་བའི་ངང་ནས་དགོངས་འཆར་བཀའ་སློབ་ལྷུག་པོར་འཇོ་བ་ཞུ་རྒྱུ་བཅས། ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་ནས་ངེས་སྟོན་པ་བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར་སྐལ་བཟང་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས།

མཛད་རྣམ་རྩོམ་སྒྲིག་ཞབས་ཞུ་བ་ཐུན་མོང་གི་གསལ་བཤད།

སྙིགས་དུས་འགྲོ་བའི་འདྲེན་མཆོག་རིགས་གསུམ་གཅིག་འདུས་ལྷ་གཅིག་ྋརྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་མཛད་པའི་ཆ་ཤས་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་བོད་ཡིག་ཐོག་བརྩམས་བསྒྲིགས་དཔར་ཐོན་དང་པོ་ཡིན་ཞིང༌། མུ་མཐུད་གླེགས་བམ་རིམ་འཐོན་ཡོང་རྒྱུ་བཅས་ལ་ལྟ་ཀློག་གནང་མཁན་བོད་མི་གཞོན་སྐྱེས་དང༌། ཕྱི་རྒྱལ་བའང་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཡོང་རྒྱུར་བརྟེན། དེ་རྣམས་ལ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གི་རྩ་བའི་སྤྲུལ་གཞི་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཡིན་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་སྙིང་བསྡུས་ཤིག་མཛད་རྣམ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་རླབས་འཕྲེང་བརྒྱ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བའི་ནང་སྔོན་འགྲོའི་ལོ་རྒྱུས་སུ་ངོ་སྤྲོད་བྱ་དགོས་པ་ཤིན་ཏུ་གནད་ཆེ་བར་མངོན།

དེའི་ཕྱིར་གླེགས་བམ་དང་པོའི་ནང་མཛད་རྣམ་འདིའི་མཆོད་བརྗོད་དང༌། སྔོན་གླེང་དུ་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་དུ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་རྣམ་སྤྲུལ་རིམ་བྱོན་གྱིས་གང་ལ་གང་འདུལ་གྱི་མཛད་པ་སྣ་ཚོགས་བཞེས་ཚུལ་མདོ་ཙམ་བཅས། རླབས་འཕྲེང་དང་པོ་ནས་གསུམ་པ་བར་གྱིས་བསྡུས་ཡོད་པ་དང༌། དེ་ཡང༌། འོ་སྐོལ་གྱི་འདྲེན་མཆོག་བླ་ན་མ་མཆིས་པ་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་པོ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་སྤྲུལ་གཞི་འཕགས་མཆོག་མིག་མི་འཛུམ་གྱིས་ཐོག་མར་བྱང་ཆུབ་མཆོག་ཏུ་ཐུགས་ཇི་ལྟར་བསྐྱེད་པ་ནས། གང་གི་གདུལ་བར་བྱ་བའི་ཞིང་བོད་ཁ་བ་གངས་ཅན་གྱི་སྣོད་བཅུད་ཆགས་རབས་དང༌། བོད་ཡུལ་དུ་འཕགས་མཆོག་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཡོན་ཏན་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་རྣམ་སྤྲུལ་རིམ་དང་ཅིག་ཅར་དུ་བྱོན་ནས་འགྲོ་དོན་མཛད་པའི་སྐོར་སོགས་ངོ་སྤྲོད་སྙིང་བསྡུས་དང༌། ལྷག་པར་ྋརྒྱལ་དབང་བཅུ་གསུམ་པའི་མཛད་པའི་སྐོར་ཅུང་ཟད་རྒྱས་པར་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་མཇུག་བསྡུས་ཡོད་ཅིང༌། ཞར་བྱུང་དུ། སྐབས་འབྲེལ་དགོས་ངེས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་དང༌། མི་སྣ་ངོ་སྤྲོད། དཔྱད་གཞི། ཚིག་མཛོད་ནང་གསལ་ཁ་མེད་པའི་མིང་ཚིག་རིགས་ཀྱི་ཚིག་འགྲེལ་སོགས་ཚན་པ་ཞེ་གཉིས་ཙམ་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་ཆེད་འགོད་བྱས་ཡོད། ད་དུང་གླེགས་བམ་འདིའི་ནང་བབ་འབྲེལ་གྱི་སྐུ་པར་གྲངས་ ༡༨ དང༌། ཁྱོན་བསྡོམས་ཤོག་ངོས་ ༦༢༤ བཅས་ཡོད།

འདི་དག་ནི་སྔར་ཡོད་ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱི་འཁྲུངས་རབས་དང༌། ཆོས་འབྱུང༌། རྒྱལ་རབས། ཕྱིས་ཐོན་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་སོགས་ལས་བཏུས་པ་གང་ཞིག་ལ། སཱར་ ཅཱལ་སེ་ འབེལ་ (Sir Charles Bell) དང༌། ཧིའུ་ རི་ཅར་ཌ་སན་ (Hugh Richardson) གྱིས་བརྩམས་བྲིས་ལ་སོགས་པའི་དབྱིན་ཡིག་དང༌། དེ་མིན་འབྲེལ་ཡོད་རྒྱ་བོད་སོག་གསུམ་དང་ཨུ་རུ་སུ་བཅས་པའི་ཡིག་ཆ་གསར་རྙིང་ཁག་ལ་ཉམས་ཞིབ་བགྱིས་པ་ལས་གསར་རྙེད་དོན་གནད་ཁག་དང༌། བོད་ཡུལ་ཆགས་རབས་སོགས་ལ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་དགོངས་ཚུལ་གྱིས་མཚོན་པའི་དངོས་དོན་གསར་རྟོགས་བྱུང་བ་ཁག་ཀྱང་བསྣན་ཡོད་པས། དེ་དོན་ཚང་མས་དམིགས་བསལ་དོ་སྣང་དང་དཔྱད་ཞིབ་ཀྱང་གནང་དགོས་ཞུ་རྒྱུ།

གླེགས་བམ་གཉིས་པ་ནི། ྋརྒྱལ་དབང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་མཛད་རྣམ་དངོས་གཞི་འདི་ནས་དབུ་འཛུགས་བྱས་ཤིང༌། རླབས་འཕྲེང་བཞི་པ་ནས་བདུན་པ་བར་གྱིས་བསྡུས་ཡོད་པ་དང༌། བརྗོད་དོན་གྱི་ཐད་ནས། ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་ཚུལ་ཇི་ལྟར་རྩད་དཔྱོད་ཞུས་པ་ནས། མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་གདན་འདྲེན་དང༌། ཡོངས་འཛིན་བགྲེས་གཞོན་བསྐོ་གཞག དགེ་བསྙེན་གྱི་བསླབ་སྡོམ་འབུལ་བཞེས། གསེར་ཁྲི་མངའ་གསོལ། ཡི་གེ་གསན་སྦྱོང་གནང་ཚུལ་སོགས་གཙོར་བཟུང་ཐོག སྐབས་དེའི་བོད་བསྟན་པ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འགྱུར་འགྲོས་དང་ཡུལ་གོམས་རིག་གནས་དག་ཀྱང་ཅུང་ཞིབ་པར་འགོད་ཐབས་བྱས་ཡོད། དགོས་ངེས་ཀྱི་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་མི་སྣ་དང་དགོན་སྡེ་ངོ་སྤྲོད་སོགས་སྡེ་ཚན་མི་འདྲ་བ་བཞི་བཅུ་ཐམ་པ། སྐུ་པར་གྲངས་ ༡༢ ཤོག་ངོས་ ༤༩༨ བཅས་ཡོད།

གླེགས་བམ་གསུམ་པ་ནི། རླབས་འཕྲེང་བརྒྱད་པ་ནས་བཅུ་གཅིག་པའི་བར་ཏེ་རླབས་འཕྲེང་བཞིས་བསྡུས་ཡོད་པ་དང༌། ནང་དོན་གྱི་ཐད་ནས། ༡༩༤༢ ལོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་རབ་བྱུང་སྡོམ་བཞེས་དང༌། སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་ཚོགས་མགོན་དུ་ཐེངས་དང་པོ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་པ་ནས་བོད་རྒྱའི་དབར་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ཟེར་བར་མིང་རྟགས་བཀོད་པའི་བར་གཙོར་བཟུང་ཐོག་ཆུ་རྟ་ལོའི་ཆོ་འཕྲུལ་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་དང་འབྲེལ་བའི་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་ཞུ་སྒོ་དུས་སྟོན་ཁག་སྟེ། ཡུལ་གོམས་རིག་གནས་སོགས་ཀྱང་སྐབས་འབྲེལ་བབ་བསྟུན་གྱིས་གསལ་སྟོན་གང་ཐུབ་བྱས་ཡོད། ཞར་བྱུང་དུ། གླེགས་བམ་གཞན་དག་དང་སྤྱི་མཚུངས་ལྟར་ཚིག་མཛོད་སོགས་སུ་ཁ་གསལ་མེད་པའི་བརྡ་ཆད་ཀྱི་ཚིག་འགྲེལ་དང༌། འདྲེན་རྟགས་ལ་སོགས་པའི་མཚོན་དོན་འགྲེལ་བཤད། ཕྱི་རྒྱལ་སྐད་ཡིག་གི་མིང་ཚིག་བོད་ཡིག་ཐོག་སྒྲ་སྒྱུར་དག་ཆ་འགྲོ་ལུགས་སོགས་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་ཆེད་འགོད་དང༌། སྐུ་པར་གྲངས་ ༡༡ ཤོག་ངོས་ ༥༥༤ བཅས་མཆིས།

གླེགས་བམ་བཞི་པ་ནི། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་གཉིས་པ་ནས་བཅུ་བཞི་པའི་བར་ཏེ། རླབས་འཕྲེང་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་ཤིང༌། བརྗོད་དོན་གྱི་ཐད་ནས། ༡༩༥༡ ལོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གྲོ་མོ་ནས་རྒྱལ་ས་ལྷ་ལྡན་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་ནས། ལེགས་བཅོས་ལས་ཁུངས་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས་པ་དང༌། རྒྱ་དཀར་ནག་གཉིས་སུ་ཆིབས་བསྒྱུར། གསེར་ཁྲི་འདེགས་འབུལ་དང་འབྲེལ་དུས་འཁོར་དབང་ཆེན་སྩལ་བའི་བར་གྱི་མཛད་པ་ཁག་ཞིབ་བརྗོད་ཐོག སྐབས་དེའི་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དག་ཀྱང་མཚོན་པར་བྱས་ཡོད། གཞན་ཡང༌། དུས་དེར་ྋགོང་ས་མཆོག་དངོས་སུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་མྱོང་བའི་དགོན་སྡེ་གྲགས་ཅན་རིགས་དང༌། གལ་ཆེའི་གནད་ཡོད་མི་སྣ་ཁག་གཅིག་སྟེ་ཚན་པ་མ་འདྲ་བ་བཅོ་བརྒྱད་བཅས་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་ནས་ཆེད་དུ་ངོ་སྤྲོད་ཞུས་ཡོད། སྐུ་པར་གྲངས་ ༢༩ དང༌། ཁྱོན་བསྡོམས་ཤོག་ངོས་ ༥༦༨ བཅས་ཡོད།

གླེགས་བམ་ལྔ་པ་ནི། རླབས་འཕྲེང་བཅོ་ལྔ་པ་ནས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་བར་ཏེ་རླབས་འཕྲེང་བཞིས་བསྡུས་པ་དང༌། ནང་དོན་གྱི་ཐད་ནས། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལ་ཟབ་དཀྱེལ་ཆེ་བཞེས་ཀྱིས་གསན་སྦྱོང་དང༌། གདན་ས་ཆེན་པོ་གསུམ་དུ་གྲྭ་སྐོར་དམ་འཇོག ལྷ་རམས་དམ་བཞེས་ཀྱི་མཛད་སྒོ། རྒྱ་དམར་གྱིས་བཙན་འཛུལ་ཉེན་ཁའི་འོག་ྋགོང་ས་མཆོག་རང་ས་ལྷོ་ཁའི་ཕྱོགས་སུ་ཆིབས་བསྒྱུར་དང༌། དེ་ནས་རྒྱ་གར་དུ་རེ་ཞིག་བཙན་བྱོལ་ལ་ཆིབས་བསྒྱུར་མི་གནང་ཀ་མེད་བྱུང་བ་སོགས་ཀྱིས་གཙོས་སྐབས་དེའི་བོད་བསྟན་པ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འཕོ་འགྱུར་ཁག་དང༌། བོད་མི་མང་ནས་རྒྱ་རྒོལ་གསུམ་བཅུ་སྒེར་ལངས་ཐོག་མར་ཇི་ལྟར་བརྩམས་པའི་བྱུང་རྐྱེན་དང་བརྒྱུད་རིམ་བཅས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དངོས་སོགས་ཞིབ་འགོད་བྱས་ཡོད།

གདན་ས་ཆེན་པོ་གསུམ་དང་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ། དེ་མིན་སྐབས་དེའི་གནད་ཡོད་མི་སྣ་འགའི་ངོ་སྤྲོད་སོགས་ཚན་པ་མི་འདྲ་བ་ཉེར་དྲུག་བཅས་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་སུ་ཆེད་འགོད་དང༌། སྐུ་པར་གྲངས་ ༡༩ ཤོག་ངོས་ ༦༠༨ ཡོད།

གླེགས་བམ་དྲུག་པ་ནི། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་དགུ་པ་ནས་ཉེར་གཉིས་པའི་བར་ཏེ་རླབས་འཕྲེང་བཞིས་བསྡུས་ཤིང༌། བརྗོད་དོན་ཐད་ནས། ༡༩༥༩ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༢༠ ཉིན་མ་སུ་རི་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་བོད་རྒྱ་ཞི་གྲོས་བསྐྱར་མཐུད་ཡོང་ཐབས་སུ་བོད་དོན་སྲིད་བྱུས་གསལ་བསྒྲགས་བསྐྱངས་པ་ནས། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་དོན་ཞུ་སྐུལ་དང༌། བཙན་བྱོལ་བོད་མི་རྣམས་གཞིས་ཆགས་ཐུབ་ཐབས། སློབ་གྲྭ་གསར་འཛུགས། བོད་ཕྲུག་བུ་གསོ་ཁང་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས་པའི་བར་གྱི་མཛད་པ་རྣམས་ཞིབ་གསལ་གྱི་ལམ་ནས་བསྟན་ཡོད། ཟུར་སྣོན་ཁོངས་སུ་ ༡༩༥༠ ལོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཕུལ་བའི་སྙན་ཞུ་དང༌། ༡༩༥༩ ལོར་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བསྐྱར་སྐུལ་ཞུ་གཏུག་སྙན་ཞུ་སོགས་གལ་ཆེའི་ཡིག་ཆ་ཁག་དང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་རྒྱ་གར་དུ་བཙན་བྱོལ་དུ་ཕེབས་རྗེས་ཐེངས་དང་པོར་གནས་གཟིགས་སུ་ཕེབས་པའི་གནས་ཆེན་ཁག་གི་ངོ་སྤྲོད་སོགས་ཚན་པ་མི་འདྲ་བ་སོ་གསུམ་ཙམ་ཆེད་འགོད་བྱས་ཡོད། སྐུ་པར་ ༡༡ དང༌། ཤོག་ངོས་ ༦༠༨ ཡོད།

འདི་དག་ནི། ྋགོང་ས་མཆོག་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི་རང་རྣམ་‘ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང༌། ངོས་ཀྱི་མི་དམངས་’ཞེས་པ་དང༌། ཁེ་སྨད་བསོད་ནམས་དབང་འདུས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོའི་ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་ངོས་འཛིན་གདན་ཞུས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་’ ‘རང་མྱོང་མ་བཅོས་ལྷུག་པོར་བཀོད་པའི་བདེན་གཏམ་རྣ་བའི་བདུད་རྩི་’ཞེས་པ། དེ་བཞིན་ཡང་སྲིད་རྩད་དཔྱོད་གདན་ཞུའི་ཁོངས་ཡོད་རྩེ་དྲུང་ལས་ཚན་མཁྱེན་རབ་བསྟན་འཛིན་གྱི་སྤུན་གཡོག་བློ་བཟང་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་དངོས་མཐོང་དངོས་མྱོང་གླེང་བཤད་སྒྲ་བཅུག་དང༌། ཟིན་ཐོ་ཁག མཛད་རྣམ་འབྲེལ་ཡོད་གནས་ཚུལ་འཚོལ་ཞིབ་དོགས་གཅོད་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་ཆ་གསར་བསྒྲུབས་ཁག་དང༌། གལ་ཆེའི་གནད་དོན་བློ་དོགས་ཆོད་མིན་རིགས་བཀའ་འཁྲོལ་སྔོན་ཐོབ་ལྟར་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་སྐབས་མཚམས་དགོངས་སྐོར་བཀའ་སློབ་ཞུས་སྩལ་ཁག

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་རྩོམ་སྒྲིག་མཛད་པ་ྋརྒྱལ་བའི་ཡོངས་འཛིན་ཆེ་བ་གླིང་ཁྲི་ཆེན་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་བྱནོར་བུའི་དོ་ཤལ་’ཞེས་བྱ་བ་དང༌། ྋརྒྱལ་བའི་ཡོངས་འཛིན་ཆུང་བ་ཁྲི་བྱང་རྡོ་རྗེ་འཆང་མཆོག་གི་རང་རྣམ་‘འཕྲུལ་སྣང་སྒྱུ་མའི་ཟློས་གར།’ འབྲས་སྤྱི་བློན་ཆེན་སཱར་ འབའ་སིལ་ ཇེའེ་ འགུའུལ་ཌ (Sir Basil J. Gould) ཡིས་བྲིས་པའི་དབྱིན་དེབ་ Discovery, Recognition and Enthronement of the 14th Dalai Lama ‘ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་ངོས་འཛིན་ཞུས་ཚུལ་དང་གསེར་ཁྲིར་མངའ་གསོལ་’ཞེས་པ་དང༌། ཧེན་རིག་ ཧར་རར་ (Heinrich Harrer) གྱིས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་སྐུའི་གཅེན་པོ་ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེ་ཐུབ་བསྟན་འཇིགས་མེད་ནོར་བུ་མཆོག་གི་གསུང་རྩོམ་དབྱིན་དེབ་ Tibet is My Country ‘བོད་ནི་ངོས་ཀྱི་ལུང་པ་ཡིན་’ཞེས་པ། སྟག་ལྷ་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་’མི་ཚེའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ།’ ཧིའུ་རི་ཅར་ཌ་སན་ (Hugh Richardson) གྱིས་བརྩམས་པའི་དབྱིན་དེབ་ Tibet and Its History ‘བོད་དང༌། དེའི་རྒྱལ་རབས་’ཞེས་པ། དེ་མིན་དེབ་འདིའི་མཇུག་ཏུ་འཁོད་པའི་རྒྱུ་ཆ་འབྱུང་ཁུངས་བོད་དབྱིན་ཡིག་ཆ་དེ་དག་ལ་གཞི་བཅོལ་གྱིས་རྩོམ་སྒྲིག་ཞུས་པ་ཡིན།

མཛད་རྣམ་འདིའི་བརྗོད་བྱ་འབྲི་སྟངས་སམ། རྩོམ་གཤིས་ཀྱི་རྣམ་པ་ནི། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་བཀའ་སློབ་ནང༌། སྔར་ལམ་བོད་གཞུང་གི་ཡིག་ཆ་འབྲི་སྲོལ་གཞི་རྩར་བཟུང་ནས། སྤྱིར་བཏང་བོད་ཡིག་ཤེས་མཁན་ཚང་མས་ཀློག་བདེ་ལ། གོ་དོན་རྟོགས་སླ་བ་ཞིག་འབྲི་བ་ལས། གོ་དཀའ་བའི་སྙན་ངག་གི་རྒྱན་སྤྲོས་རྒྱས་བཤད་དང༌། འཆར་ཅན་མཛད་སྒོ་སོགས་སྔར་ལམ་ཡིག་བརྗོད་ལེབ་བཤུ་བྱེད་པ། དེ་བཞིན་རབ་བཏགས་ཚིག་ཚོགས་ཀྱི་ལོ་མས་དོན་གྱི་འབྲས་བུ་སྒྲིབ་པ་དེ་རིགས་མིན་པར། དངོས་བྱུང་ལོ་རྒྱུས་ལྷུག་པོར་འགོད་པ་དང༌། ཕྱི་རྒྱལ་ཡིག་ཁག་ཏུ་སྒྱུར་སྐབས་དཀའ་རྙོག་ཆུང་ཐབས་སོགས་དེང་རབས་ཀྱི་འགྲོ་ལུགས་ལའང་བསམ་ཞིབ་བྱ་དགོས་ཞེས་ལམ་སྟོན་མཛད་པ་དེ་དོན་སྙིང་བཅངས་ཀྱི་ཐོག་ནས་འབྲི་རྩོམ་ཞུས་པ་ཡིན།

གཞི་རྩའི་རྩོམ་སྒྲིག་ཞུ་ཕྱོགས་གོང་གསལ་ཐོག ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་གོང་རིམ་གྱི་མཛད་པ་རྣམ་ཐར་གྱིས་མཚོན་པའི་སྔར་གྱི་ཕྱག་དཔེ་ཁག་དང༌། དེང་གི་དཔེ་དེབ་འདྲ་མིན་ཁག གཞུང་སྒེར་གྱི་ཡིག་ཆ་གསར་རྙིང་ཁག་བཅས་པའི་ནང༌། ཚིག་དོན་གཅིག་ལ་དག་ཆ་མི་འདྲ་བ་གཉིས་གསུམ་བཞི་སོགས་འཁོད་པ་དང༌། འགའ་རེའི་ནང་དུས་གསུམ་གྱི་འགྲོ་ལུགས་ཀྱང་ངེས་མེད་ལྟ་བུར་སྣང༌། མཛད་རྣམ་འདིའི་ནང་ཚིག་དོན་གཅིག་ལ་དག་ཆ་གཅིག་ཉིད་དང༌། དུས་གསུམ་གྱི་འགྲོ་ལུགས་དང་མཐུན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་གཅིག་གྱུར་འགོད་ཐབས་ལ་དོ་སྣང་ཅི་ཐུབ་ཞུས་ཡོད་ཅིང༌། དེ་ཡང་རྩ་བའི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་གཞུང་དང་དངོས་སྤྱོད་དཔེ་མཚོན་རྒྱུ་མཚན་དང་འབྲེལ་བའི་བགྲོ་གླེང་རྩོད་བསྡུར་གྱི་ལམ་ནས་གཞི་རྩའི་གཏན་འཁེལ་བྱུང་ཐོག ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མི་མིང་དང་ས་མིང་ལ་སོགས་པའི་མིང་ཚིག་སྒྲ་སྒྱུར་གྱི་དག་ཆ་འབྲི་ལུགས་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་འདུག་པ་དེ་དག་ཀྱང་གཅིག་གྱུར་ཞིག་བཟོས་ཡོད། དེ་འབྲེལ་དམིགས་བསལ་ངོ་སྤྲོད་གསལ་ཁ་འདོན་དགོས་ཀྱི་ཚིག་དང༌། ཚིག་གྲུབ་སོགས་ལ་ཚིག་འགྲེལ་དགོས་ངེས་ཀྱང་གསལ་བར་བཀོད་པ་ཞིག་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ཡིག་ཆའི་ཁོངས་སུ་ཡོད།

མཛད་རྣམ་འདིའི་ནང་རླབས་འཕྲེང་དང་ས་བཅད་དབྱེ་བའི་འགོ་བརྗོད་དང༌། བརྗོད་གཞི་དབྱེ་བའི་དུམ་མཚམས་འཕྲེང་འབེབས་ (paragraph) མང་བ་དང༌། དཔྱད་ཞིབ་བདེ་བའི་གཤམ་མཆན་ཡང་ཤོག་ངོས་སོ་སོར་འཁོད་པ། དབྱིན་ཡིག་གིས་མཚོན་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་ཡིག་ཁག་ཏུ་འགོད་སྲོལ་དར་ཁྱབ་ཆེ་བ་འདྲེན་རྟགས་ཉིས་གཤིབས་“ ” དང༌། གཅིག་རྐྱང་‘ ’། གྲུ་རྟགས།[ ]དང་གུག་རྟགས་ () ། བརྗོད་ཚིག་བསྡུས་རྟགས་ ་་་་་་ དང་ཤོག་གྲངས་བསྡུས་རྟགས ་་་ ། འབྲེལ་ཡོད་ཚིག་དོན་འདྲ་མིན་དབྱེ་མཚམས་སེག་རྟགས་ / འདི་ལྟར་འཁོད་པ་སོགས་དེང་རབས་སྲོལ་གསར་དངོས་སྤྱོད་ཀྱི་རྣམ་པ་དོད་པའི་ཐོག བོད་རང་གི་སྔར་ལུགས་ཤོག་ལྡེབས་རྒྱབ་མདུན་བསྡུས་ཡིག་ བ དང་ ན འགོད་སྲོལ་ཡང་བཀོད་ཡོད།

གང་ལྟར་ཡང་མཛད་རྣམ་རྩོམ་སྒྲིག་དང༌། རྩོམ་ཞིབ། རྩོམ་བཅོས། ཡིག་ཆ་འཚོལ་སྒྲུབ་དང༌། ཕྱོགས་སྒྲིག རིག་མཛོད་འཕྲུལ་སྤྱད་ཀམ་པིའུ་ཊར་ལས་རིགས་ལ་སོགས་པའི་ཞུ་བྱ་འགན་ཡོད་སོ་སོ་དང༌། སློབ་སྟོན་པ་བཅས་ཚང་མས་ལོ་ནས་ལོ་བསྟུད་དོན་མཐུན་རྒྱ་མཚོར་ཞུགས་པ་ཇི་བཞིན་གྱི་ཁུར་འགན་མཉམ་ལེན་ཞུས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། འཕགས་མཆོག་འཇིག་རྟེན་མགོན་པོའི་འཁྲུངས་རབས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་སུ་གྱུར་པ་མཛད་རྣམ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི། ད་གཟོད་གླེགས་བམ་དྲུག་བརྩམས་གྲུབ་དཔར་འགྲེམས་ཐུབ་པ་བྱུང་ཞིང༌། དེ་ལྟ་ནའང་ས་ཕག་ (༡༩༥༩) ལོ་ཕན་གྱི་བོད་གཞུང་གི་ཡིག་ཆ་དགོས་ངེས་ཁག་དང༌། ལྷག་པར་ྋརྒྱལ་བའི་མཛད་རྣམ་འདི་རྩོམ་སྒྲིག་ཞུ་བྱར་མེད་དུ་མི་རུང་བ་རྩེ་འགག་གི་འགག་དེབ་ཅེས་པ་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་ཉིན་རེའི་མཛད་ཐོ་གསལ་འཁོད་དེབ་ཆེན་རྣམས་འདི་གར་མེད་སྟབས། རྒྱུས་མངའ་ཅན་རྒན་གྲས་དང་བགྲེས་སོང་གི་དྲན་གསོའི་ངག་ལམ་གསུང་འཕྲོས་ལ་བརྟེན་དགོས་པ་སོགས་ཀྱིས་ཟླ་ཚེས་དང༌། དོན་ལ་ནོར་འཁྲུལ། མཛད་སྒོ་འཚེམས་ལུས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་སྐྱོན་ཆ་ཡོད་སྲིད་པ་དང༌། དེ་བཞིན་རྒྱ་དཀར་ནག་ལ་སོགས་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་ཡིག་ཐོག་འབྲེལ་ཡོད་ལོ་རྒྱུས་ཇི་འཁོད་འཚོལ་སྒྲུབ་དང༌། ལྟ་ཞིབ་བྱ་སྒོར་ནུས་པས་མ་ལྡང་པ་དང༌། ལས་ཁུར་ཞུ་བ་པོ་བདག་ཅག་གི་ཤེས་ཚད་དང་ཉམས་མྱོང་དམན་པའི་སྐྱོན་ཆའང་མཆིས་ངེས་པས། མ་འོངས་པར་ཁ་སྐོང་དང༌། ཞིབ་བཅོས་ཞུ་དགོས་ལ་སྨན་པའི་ཆེད་དུ། མཁྱེན་ལྡན་ཁག་ནས་དགེ་འདོན་སྐྱོན་སེལ་གྱི་དགོངས་འཆར་ཟོལ་མེད་ལྷུག་པོར་སྩོལ་གནང་ཞུ་རྒྱུ།

མཐའ་དོན། བོད་ཕྱི་ནང་གི་མཁས་པ་རྣམ་པས་ད་ལམ་གསར་དུ་དཔར་ཐོན་ྋརྒྱལ་བའི་མཛད་རྣམ་འདི་ཐོག་ད་དུང་བོད་ཡིག་སྨོས་ཅི། རྒྱ་ཡིག་དང་དབྱིན་ཡིག་ལ་སོགས་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་ཡིག་ཁག་ནས་ཀྱང་འབྲེལ་ཡོད་ཡིག་ཆ་ཞིབ་གསལ་རྙེད་འཐོན་ཡོང་ངེས་དེ་དག་ལས་བརྗོད་སྣོན་དང་འབྲེལ། མདོ་རྒྱུད་ཀྱི་གཞུང་དང༌། སྙན་ངག་གི་ཚིག་བརྗོད་ཟབ་ལ་བརྗིད་ཆགས་པས་བརྒྱན་པ་མཛད་བརྒྱ་དཔག་བསམ་འཁྲི་ཤིང་དང༌། སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་ཀྱིས་མཛད་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྙན་ངག་ཆེན་མོ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་བཅད་དང༌། ཚིག་ལྷུག་འབྲི་སྲོལ་བཟང་པོའི་སྲོལ་རྒྱུན་དམ་འཛིན་གྱི་ཐོག་ནས། དེང་རབས་ཀྱི་ཚད་མའི་སྟོན་པ་བླ་ན་མེད་པ། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་མཛད་འཕྲིན་རླབས་ཆེ་དབྱར་གྱི་ཆུ་གཏེར་ལྟར་རྒྱས་བཞིན་པའི་རྣམ་ཐར་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་གླེགས་བམ་མང་པོ་བརྩམ་པར་བྱ་བ་ལ་དངོས་སུ་ཞུགས་ཏེ། མཁས་པའི་མཁྱེན་སྟོབས་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་ནུས་རྩལ་འགྲན་པར་འཕྲལ་ནས་མྱུར་དུ་འབད་པར་མཛོད་ཅིག་ཅེས་བཅོས་མིན་རེ་བའི་ཐལ་མོ་སྦྱོར་བཞིན་འབོད་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུ་བཅས་སོ།།

མཛད་རྣམ་ཞབས་ཞུ་བ།

མཛད་རྣམ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་གླེགས་བམ་དང་པོ་ནས་དྲུག་པ་བར་གྱི་སློབ་སྟོན་པ་དང་བཅས་པའི་ཞབས་ཞུ་བ་ཇི་ཡོད་ངོ་སྤྲོད།

ཀ༽ ཐོག་མར་བཀའ་ཤག་ནས་ ༡༩༨༤ ལོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོར་འཆར་ཕུལ་ཕྱག་རྟགས་ཐོན་པ་དེའི་ནང༌། མཛད་རྣམ་རྩོམ་སྒྲིག་ཞུ་བྱའི་སྔོན་འགྲོ་རྒྱུ་ཆ་གསོག་སྒྲུབ་དང༌། ལས་དོན་འཐུས་ཚང་བསྒྲུབ་རྒྱུའི་བཀོད་བྱུས་སློབ་སྟོན་དང་སྟངས་འཛིན་འགན་ཡོད་ཚོགས་ཆུང་འཛུགས་པ། རྒྱུན་དུ་སྐུལ་ལྕག་དང༌། ལྟ་རྟོག གྲོས་འདོན་བྱ་རྒྱུའི་འགན་ཁུར་བ་སོགས་བསྐོ་གཞག་ཐོག རྒྱུ་ཆ་གསོག་སྒྲུབ་ཟིན་མཚམས་རྩ་བའི་མཛད་རྣམ་རྩོམ་སྒྲིག་ཚོགས་ཆུང་ཞིག་འཛུགས་དགོས་ཞེས་སོགས་འཁོད་ཡོད་ཅིང༌། འོན་ཀྱང་དངོས་དོན་ཞུ་སྒོ་ལག་བསྟར་སྐབས་འཆར་གཞི་དོན་ལ་གནས་དང་མ་གནས་ཀྱི་གནས་སྟངས་དངོས་བྱུང་རྩ་བཟུང་ངོ་སྤྲོད་ཞུ་བ་ལ། རྟ་ར་བ་བསྟན་འཛིན་ཆོས་ཉིད་ (བཀའ་བློན་ཕྱག་རོགས་ཀྱི་གནས་རིམ་ཅན་སྐུ་སྒེར་དྲུང་གཙོ། བོད་དུ་སྐུ་སྒེར་ནང་མ་ཁང་གི་མཁན་ཆུང་མདོ་སྔགས་མཐར་ཕྱིན) དང༌། རྡོ་འབུམ་སྤྲུལ་སྐུ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་འཕེལ་རྒྱས་ (སྐུ་སྒེར་དྲུང་ཆེ་ཟུར་པ། ལྡི་ལི་བོད་ཁང་གི་འགན་འཛིན་) སྣར་སྐྱིད་ངག་དབང་དོན་གྲུབ་ (བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་གྲོས་ཚོགས་སྐབས་དང་པོའི་ཚོགས་དྲུང་དང་པོ་དང་ཕྱི་སྲིད་དྲུང་ཆེ་གཅིག་ལྕོགས་ཟུར་པ། བོད་དུ་ལས་ཚན་གནས་ལྔ་པ། ལྷ་ས་གཉེར་ཚང་བ) རྒྱ་མཚོ་བཀྲ་ཤིས་བྱམས་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་ (སྐུ་སྒེར་ཡིག་ཚང་གི་བོད་དྲུང་ཟུར་པ། བོད་དུ་ལས་ཚན་གནས་ལྔ་པ། རྩེ་མགྲོན་) བཅས་དང༌།

ཁ༽ བཀའ་ཤག་གི་འཆར་གསལ་མིན་པའི་ལས་ཁུར་ཞུ་བ་པོ་རིམ་པར་བྱུང་བ་དང༌། ལོ་དུས་གང་ནས་གང་བར། ལྷ་སྡིངས་བློ་བཟང་ཆོས་འཕེལ་ ༡༩༨༥ ནས་ ༡༩༨༨ བར། (བོད་དུ་ལས་ཚན་གནས་ལྔ་པ། ཡིག་ཚང་གཉེར་པ) དང༌། ལྷའུ་རྟ་ར་བསྟན་འཛིན་རྒྱལ་མཚན་ ༡༩༨༨ ནས་ ༡༩༩༩ བར། (བོད་དུ་ལས་ཚན་གནས་ལྔ་པ། རྩེ་མགྲོན) ཐོན་ཟུར་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་ ༡༩༩༣ ནས་ ༡༩༩༩ བར། (བོད་དུ་ལས་ཚན་གནས་ལྔ་པ། ཚོ་བྱང་སྤྱི་ཁྱབ་གཞོན་པ) པདྨ་རིག་འཛིན་ ༡༩༩༤ ནས་མུ་མཐུད། (ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་གི་སློབ་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་འགན་འཛིན་ཟུར་པ) གཉལ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་ ༡༩༩༤ ནས་ ༢༠༠༣ བར། ཨ་མཆོག་སྤྲུལ་སྐུ་བློ་བཟང་ཐུབ་བསྟན་མཁྱེན་རབ་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ་ ༡༩༩༦ ནས་ ༢༠༠༠ བར། (དགའ་ལྡན་ཤར་རྩེ་མཁན་ཟུར། དྷ་ས་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་འགན་འཛིན་ཟུར་པ) དགའ་བྲང་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་ ༢༠༠༠ ནས་༢༠༠༨ བར། (འོས་བསྡུ་ལས་ཁང་གི་སྡེ་ཚན་འགན་འཛིན་ཟུར་པ་) བཅས་སོ།།

གོང་གསལ་མཛད་རྣམ་ཞབས་ཞུ་བ་རྣམས་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་དུ་ཟླ་སྒྲིལ་མ་བསྐྱངས་བར་རང་རང་ལས་བགོས་གཞིར་བཟུང་ཞབས་ཞུར་ཁུར་འགན་ལེན་མཁན་རྣམས་ཡིན། ཟླ་སྒྲིལ་ཟིན་པ་ནས་ལས་བྱེད་འཕར་སྣོན་དང་འཕོ་འགྱུར་རིམ་སོང་ལ་བརྟེན། སྐབས་འབྲེལ་ལས་བྱེད་ངོ་སྤྲོད་ཞུ་རྒྱུ་སྐབས་དོན་དང༌།

དེ་ཡང་སྔོན་དུ་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་ནོར་གླིང་དུ་ཟླ་སྒྲིལ་བསྐྱངས་ཚུལ་ཅུང་ཟད་གླེང་ན། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་གསང་གསུམ་མཛད་འཕྲིན་གྱི་ཟེགས་མ་རེའང་བསྟན་འགྲོ་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་འཛམ་གླིང་རྫས་མཚོན་གྱི་དུས་འདིར་མི་རྣམས་ཞི་བས་འཚོ་བའི་སེམས་ཁམས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་རིང་དུ་བྲལ་ཞིང༌། འདོད་སྡང་རྣམ་གཡེང་གི་དབང་དུ་ནར་མར་འཕྱན་ཏེ་སེམས་རྒྱུད་བདེ་སྐྱིད་ཀྱིས་ཕོངས་པའི་སྙིགས་ལྔའི་རང་མདངས་ཆེས་ཆེར་བདོ་བའི་གནས་སྐབས་ཤིག་དང༌། དེས་ན་སྙིགས་དུས་འདིར་དུས་གསུམ་རྒྱལ་བའི་ཐུགས་རྗེའི་བདག་ཉིད་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་གང་ཉིད་གླིང་འདིའི་ཞི་བདེའི་དེད་དཔོན་ཆེན་པོའི་ངོ་བོར་ཟློས་ཤིང་མངའ་གསོལ་བ་དང༌། གང་གི་ཐུགས་བསྐྱེད་འཕྲིན་ལས་མངོན་པར་མཐོ་བའི་བསིལ་ཟེར་བྱེ་བའི་འཕྲོ་འདུ་ལས་འཛམ་གླིང་ས་ཆེན་པོ་འདིར་འཚེ་མེད་ཞི་དབྱིངས་ཀྱི་ངང་ཚུལ་བརྡལ་བའི་མཛད་པ་བླ་ན་མཐོ་ཞིང༌། བོད་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་བདེ་རྩར་རྒྱལ་བ་ཀུན་གྱི་མཛད་པ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་སྤུངས་པས་ཀྱང་དོ་ཟླ་མེད་པའི་རླབས་ཆེན་གྱི་མཛད་འཕྲིན་ཇི་བསྐྱངས་བཅས་ཡིག་ལམ་དུ་འགོད་རྒྱུ་ནི་ད་སྐབས་རང་རེའི་མི་རབས་འདིར་འཁྲི་བའི་ལས་འགན་གྱི་གཙོ་གནད་ཅིག་ཆགས་ཡོད། དེར་བརྟེན་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༤ ནས་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་ཟུར་འཛུགས་བསྐྱངས་པ་དེ་ལྟར་ཡང༌། སྐུ་སྒེར་ཡིག་ཚང་དུ་ཞབས་ཞུའི་ཚན་པ་མང་བའི་མངོན་ཚུལ་དང༌། ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་འདི་ཉིད་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་བདག་གཉེར་བྱེད་པའི་ལྟེ་གནས་ཤིག་ཡིན་སྟབས། ལས་དོན་ངོ་བོ་འབྲེལ་ཆགས་ཀྱི་ཚུལ་ནས་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་ནོར་གླིང་དུ་ཟླ་སྒྲིལ་བསྐྱང་རྒྱུ་འོས་འཚམས་སུ་གཟིགས་ཤིང༌། དེ་དོན་བཀའ་འབྲེལ་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༠ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༥ ཉིན་ནས་སྡེ་ཚན་འདི་ཉིད་ནོར་གླིང་དུ་ཟླ་སྒྲིལ་བསྐྱངས། འདི་གར་འབྲེལ་ཡོད་རྣམས་ཤེས་ཚད་མྱོང་རྒྱུས་གང་ཐད་ནས་མགོན་པོ་གང་གི་གསང་གསུམ་ལས་འཕྲོས་པའི་འབྲི་རྩོམ་ཞབས་ཞུར་བརྩོན་རྒྱུ་ནམ་མཁའི་པད་མོའི་མཆེད་ཟླར་འགྲན་པའི་ཚུལ་ཙམ་ཡིན་པ་ནི་ཞུ་ཅི་དགོས། འོན་ཀྱང༌། ད་སྐབས་འདིར་མཁས་མྱོང་ཅན་མང་པོ་ཞིག་ཞིང་གཤེགས་དང༌། འཚོ་བཞུགས་ཡོད་པ་དག་ཀྱང་རང་རང་ལེགས་བྱང་གི་མཛད་ཁུར་བཞེས་མུས་ཀྱི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་མཛད་བརྟས་མ་གྱུར་པའི་གནས་བབ་ཆགས་མུས་ལ་སུས་ཀྱང་བསྙོན་དུ་མེད།

འོན་ཀྱང༌། སྤྱིར་བྱེས་ཁྲོད་དུ་རིག་གཞུང་གི་སྡེ་ཁག་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་ཀྱང༌། དེ་དག་གི་ནང་ནས་འདི་གར་དམིགས་བསལ་བུང་བ་གསེར་གཟིགས་བསྐྱངས་པའི་བཀྲིན་ནི་གཞལ་དཀའི་གནས་སུ་མཆིས་ཞེས་ལག་སོར་པད་འདབ་སྤྱི་གཙུག་ཏུ་བཀོད་དེ་སྤྲོ་དགས་དྲངས་པའི་ངང་ཚུལ་ནས་གསོལ་འདེབས་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། གཞན་ཡང་མགོན་པོ་གང་གི་མཚན་ཙམ་བརྗོད་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གཞལ་དུ་མེད་ན། མཛད་པའི་རྣམ་གྲངས་རང་བློས་གང་ལྕོགས་རགས་རིམ་ཀུ་ཤའི་རྩེ་མོ་ཙམ་ལས་འགོད་ནུས་བྲལ་ཡང་དེའི་བསོད་ནམས་ནི་སྟོང་གསུམ་རིན་ཆེན་གྱི་ཕུང་པོ་སྤུངས་པའི་རི་རབ་ལས་ཀྱང་ཆེས་མཐོ་བ་ཞིག་འབྱུང་བ་སྨོས་ཅི་དགོས། དོན་དེའི་ཕྱིར་ན་ཚུལ་འདི་ཉིད་བདག་ཅག་སྐལ་བཟང་གི་ཡོལ་གོར་བལྟམས་པར་དགའ་དད་སྤྲོ་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་བཀའ་དོན་ཐོད་བཅིངས་ཞུ་རྒྱུའི་ཡིད་དམ་འཆའ་བ་ལགས་པ་བཅས་འཕྲོས་དོན་ཙམ་དང༌། སྐབས་འབྲེལ་ཞབས་ཞུ་བ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་སྤྲོད་སྙིང་བསྡུས་ཤིག་འགོད་པ་ལ།

༡༽ ནོར་གླིང་ངེས་སྟོན་པ་སྐལ་བཟང་ཡེ་ཤེས། (བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར) ༢༠༠༠།༣།༡༥ ནས་མུ་མཐུད།

༢༽ ཞེ་བོ་བློ་བཟང་དར་རྒྱས། (ཁྲིམས་ཞིབ་པ་དང་བཀའ་བློན་ཟུར་པ) ༢༠༠༠།༣།༡༥ ནས་ ༢༠༠༨།༨།༣༠ བར།

༣༽ སྣར་སྐྱིད་ངག་དབང་དོན་གྲུབ། (བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་གྲོས་ཚོགས་དང་པོའི་ཚོགས་དྲུང་དང་པོ་དང་ཕྱི་སྲིད་དྲུང་ཆེ་གཅིག་ལྕོགས་ཟུར་པ) ༢༠༠༠།༣།༡༥ ནས་ ༢༠༠༤།༣།༢ བར།

༤༽ པདྨ་རིག་འཛིན། (ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་གི་སློབ་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་འགན་འཛིན་ཟུར་པ) ༢༠༠༠།༣།༡༥ ནས་མུ་མཐུད།

༥༽ གཉལ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན། ༢༠༠༠།༣།༡༥ ནས་ ༢༠༠༣།༤ བར།

༦༽ དགའ་བྲང་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན། ༢༠༠༠།༣།༡༥ ནས་ ༢༠༠༨།༡༠།༣༠ བར།

༧༽ ཤེལ་གླིང་ཚེ་དབང་རྣམ་རྒྱལ། ༢༠༠༠།༥།༡ ནས་ ༢༠༠༡།༦།༣༠ བར།

༨༽ མཛེས་བཅུ་ཚང་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ། (བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར་) ༢༠༠༢།༤།༢༥ ནས་མུ་མཐུད།

༩༽ ཞོ་ར་བསྟན་པ་དར་རྒྱས། ༢༠༠༢།༤ ནས་ ༢༠༠༥།༨།༡ བར།

༡༠༽ གྲགས་པ་བསྟན་དར། ༢༠༠༣།༡༠།༡ ནས་ ༢༠༠༦ བར།

༡༡༽ བཀྲས་ཁང་རྣམ་རྒྱལ་རྡོ་རྗེ། (གཞུང་ཞབས་འདེམས་ལྷན་དང་འོས་བསྡུ་ལྷན་ཁང་གི་ཚོགས་གཙོ་ཟུར་པ་) ༢༠༠༥།༤།༡ ནས་མུ་མཐུད།

༡༢༽ རྣམ་སྤེལ་ཚང་བློ་བཟང་སྦྱིན་པ། (སྐུ་སྒེར་དྲུང་ཟུར་) ༢༠༠༧།༤།༡ ནས་༢༠༠༩།༤།༢ བར།

༡༣༽ ཨ་ཚོགས་བསྟན་འཛིན་འཇམ་དབྱངས། ༢༠༠༨།༡༡།༥ ནས་མུ་མཐུད།

༡༤༽ ཁྲི་ཀ་དཀོན་མཆོག་བཀྲ་ཤིས། ༢༠༠༣།༡༠།༡། ནས་ ༢༠༠༩།༡།༢༧ བར།

༡༥༽ ཁ་སྒང་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ། ༢༠༠༩།༡།༢༨ ནས་མུ་མཐུད།

༡༦༽ བྱ་གཞུང་སྐལ་བཟང་ཚུལ་ཁྲིམས། ༢༠༠༩།༣།༩ ནས་ ༢༠༠༩།༦ བར།

མཆོད་བརྗོད།

༄༅།། མ་ལུས་ལུས་པ་མེད་པའི་ཡིད་ཅན་མཐའ་དག་དམིགས་མེད་ཐུགས་རྗེའི་ཀྱོ་བ་རྣོན་པོས་རྟག་ཏུ་འཛིན་མཛད་ཅིང༌།། ཇི་ལྟ་ཇི་སྙེད་ཀྱིས་བསྡུས་ཤེས་བྱའི་ཆོས་ཀུན་གང་གི་མཁྱེན་པའི་ཀློང་དུ་སྐད་ཅིག་རེར་ཡང་ངེས་པར་ཆུབ།། འགྲོ་ཁམས་རྒྱ་མཚོའི་མོས་པའི་རྗེས་སོང་ཐེག་གསུམ་དམ་ཆོས་འགག་མེད་སྟོན་སོགས་འཕྲིན་ལས་ཀུན་གྱི་བདག་ཉིད་ཅན།། ལྷ་མིའི་སྟོན་པ་ཚད་མའི་སྐྱེས་མཆོག་ཐུགས་རྗེ་མཐར་སོན་བདེ་གཤེགས་དཔལ་བརྙེས་ཟས་གཙང་སྲས་པོར་དང་བས་འདུད།།

ཇི་སྙེད་འགྲོ་བའི་སེམས་རྒྱུད་ཡོན་ཏན་བརྩེ་བའི་ས་བོན་ཡོངས་སྨིན་པ།། རྒྱལ་ཀུན་སྙིང་རྗེའི་ཆུ་མཚོ་ལས་འཁྲུངས་སྟོན་ཟླའི་དཔལ་འཛིན་ལྷག་པའི་ལྷ།། སྤྱན་རས་གཟིགས་ཞེས་མཚན་དུ་གསོལ་བ་བདག་ཅག་འགྲོ་བ་ཀུན་གྱི་མགོན།། སྐྱབས་སུ་བསྙེན་ནོ་ཐུགས་རྗེའི་ཕྱག་རྐྱོངས་སྲིད་ཞིའི་འཇིགས་པ་མ་ལུས་སོལ།།

ཀུན་རྨོངས་མུན་པ་སེལ་བའི་སྒྲོན་མེ་ཆེ།།

མི་བཟད་སྲིད་པའི་ཚ་གདུང་གཞིལ་བ་ལ།།

རབ་བསིལ་ག་བུར་བདུད་རྩིའི་བསང་གཏོར་ཉིད།།

ལུང་རྟོགས་དམ་ཆོས་རིན་ཆེན་གཙུག་ན་རྒྱལ།།

ཐུབ་པའི་རྒྱལ་ཚབ་འོད་སྲུང་ཆེ་སོགས་སྡེ་སྣོད་རིན་ཆེན་སྡུད་ཅིང་འཛིན་མཛད་དགྲ་བཅོམ་འཕགས་པའི་ཚོགས།། ཐེག་མཆོག་ཟབ་རྒྱས་གདམས་པའི་འབྱུང་གནས་བདུད་ཀྱིས་མ་ཕམ་ལྷ་ཡི་མགོན་དང་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུའི་མཚན།། གླིང་འདིར་ཐེག་ཆེན་ཤིང་རྟའི་སྲོལ་འབྱེད་ཀླུ་སྒྲུབ་ཡབ་སྲས་ཐོགས་མེད་སྐུ་མཆེད་རིགས་པའི་དབང་ཕྱུག་ཟུང༌།། ཡོན་ཤཱཀ་རྣམ་གཉིས་ཞི་བ་ལྷ་སོགས་ཐུབ་བསྟན་ལྷུན་པོ་མཛེས་བྱེད་འཕགས་ཡུལ་པཎ་གྲུབ་རྣམས་ལ་འདུད།།

སྟོན་པའི་སྤྱན་སྔར་ཁྱེའུ་སྣང་བ་སོགས།།

དྲུག་ལྷག་སུམ་ཅུའི་རོལ་པར་ཡོངས་གྲགས་པའི།།

སྐྱེས་མཆོག་སྤྲུལ་པའི་ལྗོན་འཕྲེང་རྣམ་བཀྲ་བས།།

འཕགས་ཡུལ་སྐྱེད་ཚལ་མཛེས་པའི་རྣམ་ཐར་བསྔགས།།

གངས་རིའི་ལྗོངས་སུ་མི་སྡེའི་ལེགས་ལམ་སྒོ།།

འབྱེད་མཛད་གཉའ་ཁྲི་བཙན་སོགས་ཆོས་རྒྱལ་བཅུ།།

འབྲོམ་སྟོན་རྗེ་དང་མངའ་བདག་ཉང་རལ་ནས།།

ཉེར་བཟུང་པཎ་གྲུབ་བཅོ་ལྔར་གུས་པས་འདུད།།

ཁྱད་པར་བྷོ་ཊའི་ཡུལ་འདིར་ཕན་བདེའི་སྣང་བ་དཀར་པོ་བརྡལ་བའི་བྱེད་པོ་མི་རྗེའི་ཐུ་བོ་སྲོང་བཙན་རྗེ།། འདུལ་བ་མདོ་མངོན་རྒྱུད་སྡེའི་བསྟན་སྲོལ་འཆད་ཉན་བསྒྱུར་བའི་འཕྲིན་ལས་རབ་སྤེལ་མངའ་བདག་ཚངས་པ་ལྷའི་མེ་ཏོག། བླ་མཆོད་སྡེ་གཉིས་བཀུར་འོས་བསྟི་སྟངས་བཟང་པོའི་ལམ་བཏོད་སྒྲ་སྒྱུར་གཏན་ཕབ་ཕྱག་རྗེས་ཟླ་མེད་ཁྲི་རལ་རྗེ།། ངོ་མཚར་མཛད་པའི་ཁྱད་པར་གྱིས་མཐོ་ཁ་བ་ཅན་དུ་བཀའ་དྲིན་རྟག་ཁྱབ་མེས་དབོན་རྣམ་གསུམ་གུས་པས་བཀུར།།

སྣང་མཐའི་ཟློས་གར་མཚོ་ལས་སྐྱེས་པའི་རྡོ་རྗེ་ཞེས་གྲགས་རིག་སྔགས་འཆང་བའི་དབང་པོ་གང་དང་དྲི་མེད་བསྟན།། ལེགས་པར་འདོམས་མཛད་ཟ་ཧོར་རིགས་འཁྲུངས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མཁན་པོའི་ཐོག་མ་དཔལ་ལྡན་ཞི་བ་འཚོ་ཡི་ཞབས།། ལྟ་སྒོམ་སྤྱོད་ཚུལ་འཁྲུལ་མེད་ལེགས་བསྟན་རྒྱལ་བའི་དགོངས་པ་ལྷག་པར་གསལ་མཛད་སློབ་དཔོན་པདྨའི་ངང་ཚུལ་དང༌།། ལྷ་གཅིག་མཉམ་མེད་ཇོ་བོ་རྗེ་སོགས་རྒྱལ་བསྟན་སྒྲོན་མེ་དགུང་དུ་འདེགས་མཛད་མཁས་གྲུབ་ཆེ་རྣམས་དད་པའི་ཡུལ།།

ངེས་གསང་ཨ་ཏི་ཡོ་གའི་ཐེག་པ་ཡིས།།

ཀུན་བཟང་གདོད་མའི་རྒྱལ་སར་འཁོད་པའི་འཕྲུལ།།

རྒྱུད་པ་དྲུག་ལྡན་གསང་སྔགས་སྔ་འགྱུར་བསྟན།།

འཛིན་མཛད་མཁས་གྲུབ་ཆེ་རྣམས་གཙུག་ཏུ་བཀུར།།

སྒྲ་སྒྱུར་དབང་པོ་མར་སྟོན་ཆོས་བློའི་ཞབས།།

གངས་ཅན་གྲུབ་པའི་ཁྱུ་མཆོག་མི་ལ་རྗེ།།

བཀའ་ཕྱག་གདམས་མཛོད་ཟླ་འོད་གཞོན་ནུ་སོགས།།

སྒྲུབ་རྒྱུད་བསྟན་པའི་འབྱུང་གནས་རྣམས་ལ་དད།།

རྣལ་འབྱོར་དབང་ཕྱུག་བིར་བའི་ཐུགས་དམ་བཅུད།།

གསུང་ངག་ལམ་འབྲས་གདམས་པའི་གཏེར་གྲོལ་བ།།

བླ་ཆེན་ས་སྐྱ་སློབ་དཔོན་བསོད་རྩེ་སོགས།།

ཟླ་བྲལ་གོང་མ་རྣམ་ལྔ་ཕྱག་གི་ཡུལ།།

རྣམ་དག་བཤད་སྒྲུབ་གསེར་སྦྱངས་འཁོར་ལོ་ཆེས།།

ཐུབ་བསྟན་གླིང་བཞིར་དབང་སྒྱུར་ཙོང་ཁ་པ།།

སྲས་ཀྱི་ཐུ་བོ་གཉིས་དང་ཆོས་རྗེ་ཟུང༌།།

དགེ་ལྡན་བསྟན་པའི་རྩ་ལག་རྣམས་ལ་འདུད།།

དཀྱིལ་འཁོར་རྒྱ་མཚོའི་གཙོ་བོར་བཞུགས་ཀྱང་བཤེས་གཉེན་ཟོལ་དུ་ཉེར་ཟློས་པ།། ཟབ་རྒྱས་གདམས་པའི་མཛོད་ལ་དབང་བརྙེས་ཡོངས་འཛིན་མཚན་གྱི་གྲགས་སྙན་འཆང༌།། ྋརྒྱལ་བའི་ྋརྒྱལ་ཚབ་འཇམ་དཔལ་མཚན་དང་སྲིད་སྐྱོང་ངག་དབང་གསུང་རབ་ཞབས།། ཐུབ་བསྟན་ལུང་དང་རྟོགས་པའི་བདག་ཉིད་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་ཞབས་རྡུལ་བསྟེན།།

གཞན་ཡང་བྱང་སེམས་མངའ་བརྙེས་ནེ་གི་བ།།

ལུང་ཟིན་རིགས་བདག་རབ་གསལ་ཟླ་བ་སོགས།།

གང་ལས་རིས་མེད་ཟབ་རྒྱས་བདུད་རྩིའི་བཅུད།།

བཞེས་པའི་བཤེས་གཉེན་གསུམ་ལྷག་བཅུ་ལ་བསྟོད།།

བསིལ་རིའི་མུ་ཁྱུད་ཀུན་ནས་མཛེས་པའི་གངས་ཅན་བསྟན་འགྲོའི་སྤྱི་དཔལ་དུ།། བསམ་བཞིན་བྱོན་ཏེ་ཆོས་སྲིད་མཛད་པའི་གསེར་འཁོར་ཕྱོགས་བརྒྱར་ལེགས་བསྐོར་བའི།། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་དངོས་དགེ་འདུན་གྲུབ་སོགས་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ངུར་སྨྲིག་འཆང༌།། མུ་ཐི་ལི་ཡི་དོ་ཤལ་རབ་དཀར་སྐུ་འཕྲེང་རིམ་བྱོན་རྣམས་ལ་དད།།

ཁྱད་པར་སྙིགས་དུས་རྒུད་པའི་སྨག་རུམ་ཀུན་ནས་འཐིབས་པས་གངས་ལྗོངས་ཀྱིས་མཚོན་འཛམ་གླིང་ཡངས་པའི་ས་ཁྱོན་དུ།། འགྲོ་རྣམས་སྣ་ཚོགས་དུཿཁས་ཉེན་ཅིང་བླང་དོར་གོམ་སྟབས་ཡོངས་སུ་འཁྱོར་བས་འདི་དང་གཏན་བདེའི་ལམ་སྟོར་ཚེ།། དུས་ལས་མི་གཡེལ་རྒྱལ་བའི་འཕྲིན་ལས་ཁྱད་ཆོས་ངོམ་བཞིན་འཇིག་རྟེན་ཞི་བདེའི་འདྲེན་པ་མཆོག་ཏུ་ལེགས་བྱོན་པ།། སྙིང་རྗེའི་རང་གཟུགས་མཐུན་སྣང་ཉིད་གྲུབ་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་པོ་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོའི་ཞབས་སྐྱེས་འབྲལ་མེད་སྤྱི་བོར་བསྟེན།།

རྣམ་དག་འོད་གསལ་ལྷ་ལམ་ལས་འཁྲུངས་ཟུང་འཇུག་དབང་པོའི་གཞུ་ལྟར་བཀྲ།། རྒྱལ་ཀུན་གསང་གསུམ་བཀོད་པ་ཡོངས་འདུས་མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེ་དཀྱིལ་འཁོར་གཙོ།། ཆེ་བའི་ཆེ་མཆོག་ཧེ་རུ་ཀ་དང་འཇིགས་པ་མཐའ་དག་འཇིགས་མཛད་དཔལ།། དགྱེས་མཛད་རྡོ་རྗེ་བརྟན་གཡོའི་ཁམས་ཁྱབ་བཅོམ་ལྡན་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་ཞབས།།

བདེ་གཤེགས་བཀའ་བརྒྱད་ལྷ་ཚོགས་རྣམས་དང་ཁྱད་པར་སྙིགས་དུས་མ་རུང་གཤེད།། རྟ་སྐད་དྲག་པོས་ཁམས་གསུམ་གནོན་མཛད་ཧྱ་གྷྀར་ཝ་དབང་གི་ལྷ།། རྒྱལ་བ་ཀུན་ཡུམ་མྱུར་མ་དཔའ་མོ་ལ་སོགས་རབ་འབྱམས་རྒྱུད་སྡེའི་ལྷས།། མཆོག་དང་ཐུན་མོང་དངོས་གྲུབ་མ་ལུས་འདོད་རྒུར་ཆར་དུ་བསྙིལ་བར་མཛོད།།

སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་སྙིང་རྗེས་ཁྲོས་པའི་གར།།

མྱུར་མཛད་མགོན་དང་མ་གཅིག་འདོད་ཁམས་གཙོ།།

བེག་ཙེ་ལྕམ་སྲིང་རྡོ་རྗེ་གྲགས་ལྡན་སོགས།།

བསྟན་སྲུང་རྒྱ་མཚོས་ལས་བཞི་གཡེལ་མེད་སྒྲུབས།།

མཁྱེན་རབ་འཇམ་དཔལ་རྡོ་རྗེའི་རང་བཞིན་ངག་རིག་དབང་པོ་ཀུན་ལས་འཕགས།། བློ་གྲོས་བུམ་བཟང་བརྩེ་བས་ཡོངས་གང་གྲུ་འཛིན་མགོན་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཉིད།། ནུས་སྟོབས་ལག་ན་རྡོ་རྗེའི་དཔལ་མངའ་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོའི་གཙུག་གི་རྒྱན།། རིགས་གསུམ་གཅིག་བསྡུས་སྲིད་གསུམ་དབང་སྒྱུར་མང་བཀུར་མཚུངས་པ་མེད་པའི་སྡེ།།

གང་གི་གསང་གསུམ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོའི་འཇིངས།།

བློ་ཆེན་སེམས་དཔས་ཀྱང་ནི་དཔོག་མིན་ན།།

འདི་ན་བདག་ཅག་ཚུར་མཐོང་སྐྱེ་བོ་འགས།།

ཆ་ཤས་ཙམ་ཡང་བརྗོད་པའི་སྤོབས་པ་ཕྲ།།

འོན་ཀྱང་སྔོན་བྱས་གནག་མིན་ལས་ཀྱི་རྒྱུས།།

ྋརྒྱལ་བའི་མཛད་པ་ཡི་གེར་སྒྲིག་པའི་ཁུར།།

ཐོག་ཏུ་བབ་འདི་བགྲང་ཡས་ཚེ་རབས་སུ།།

རྙེད་དཀའི་སྐལ་བཟང་བསོད་ནམས་སྙིང་པོར་འཁུམས།།

དེ་སླད་གཅམ་བུའི་ངག་དང་ཟོལ་བསྟོད་གཏམ།།

རབ་བཏགས་རྒྱན་གྱི་སྦྱོར་བ་བསྐྱུངས་བྱས་ཏེ།།

ཐུན་མོང་མཐུན་སྣང་མཛད་པའི་རྣམ་པར་ཐར།།

རིམ་བཞིན་འགོད་པའི་བགྱི་བ་སྤྲོ་བས་དྲངས།།

སྔོན་གླེང༌།

དེ་ལྟར་ཞིང་དམ་པ་ལ་མཆོད་པར་བརྗོད་ཅིང༌། དངོས་པོ་ངེས་བསྟན་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་མགྲིན་ལམ་དགེ་བར་བྱས་ནས། སྐབས་དོན་གླེང་བར་བྱ་བ་ནི། བདག་ཅག་གི་རྣམ་འདྲེན་ཆེན་པོ་སྐྱབས་མགོན་ཐུགས་རྗེ་ཅན། གངས་ཅན་པ་རྣམས་ཀྱི་མེ་ཏོག་གང་ལ་ཕོག་པའི་ལྷ་སྐལ། རིས་མེད་འགྲོ་བ་ཀུན་ལ་བུ་གཅིག་པ་ལྟར་བརྩེ་བས་གཟིགས་པའི་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ། འཛམ་བུ་གླིང་དུ་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་གྱི་མཛད་པར་འགྲན་ཟླ་དང་བྲལ་བའི་ཐུབ་དབང་གཉིས་པ། རབ་འབྱམས་དཀྱིལ་འཁོར་རྒྱ་མཚོར་མངའ་དབང་འབྱོར་བའི་ཁྱབ་བདག་རྡོ་རྗེ་འཆང༌། གསུམ་ལྡན་ངུར་སྨྲིག་གར་གྱི་རྣམ་པར་རོལ་བ་ལྷར་བཅས་སྲིད་ཞིའི་གཙུག་རྒྱན་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་སྟེ། གངས་ལྗོངས་བོད་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་མང་གཙོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་བླ་ན་མེད་པ། དོན་གྱི་སླད་དུ་མཚན་ནས་སྨོས་ན་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ངག་དབང་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་སྲིད་གསུམ་དབང་སྒྱུར་མཚུངས་པ་མེད་པའི་སྡེ་དཔལ་བཟང་པོ་མཆོག་གི་སྐུ་ཚེ་ཧྲིལ་པོའི་མཛད་པ་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཐར་པ་གླེགས་བམ་མང་པོ་རིམ་པས་རྩོམ་སྒྲིག་ཞུ་རྒྱུའི་བརྗོད་གཞི་རགས་ཙམ་ཞིག་དེང་རབས་ཀྱི་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་ལ་འཇགས་བདེ་བའི་ཕྱིར་སྔོན་དུ་འགོད་པར་བྱ་བ་ཡིན།

དེ་ཡང་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་སྐུ་ན་ཆུང་སྲིད་ནས་རྒྱལ་བའི་གསུང་རབ་གསན་སྦྱོང་སློབ་གཉེར་ལ་ཐུགས་བརྩོན་མཛད་པའི་མཁྱེན་པ་རྒྱས་བཞིན་དགུང་གྲངས་བཅུ་དྲུག་ཏུ་སོན་མ་ཐག་པར། བོད་ས་ཤར་ཁུལ་དུ་རྒྱ་ནག་དམར་པོའི་གཞུང་གི་དམག་དཔུང་གིས་བཙན་འཛུལ་བྱས་པའི་ཤུགས་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་གློ་བུར་བོད་ཀྱི་ལུགས་གཉིས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མཛད་ཁུར་བཞེས་དགོས་བྱུང༌།

དེ་ལྟ་ནའང་ཆོས་ཕྱོགས་ནས་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔ་ལ་གསན་བསམ་བརྒལ་བརྟག་རྩོད་གསུམ་གྱི་གསན་སྦྱོང་མུ་མཐུད་མཛད་དེ་གདན་ས་འབྲས་སེ་དགའ་གསུམ་དུ་གྲྭ་སྐོར་དམ་བཞེས་དང༌། ལྷག་པར་ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོར་གྲྭ་སྐོར་དམ་བཅའ་འཇོག་གནང་གིས་དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པའི་མཚན་བཏགས་ཀྱང་བཞེས།

སྲིད་ཕྱོགས་ནས་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ལམ་སྲོལ་ཡར་ཐོན་མང་གཙོའི་ལུགས་སུ་སྒྱུར་ཐབས་ཀྱི་མཛད་འཕྲིན་རྒྱས་བཞིན་པར། རྒྱ་དམར་གཞུང་གིས་འཆར་གཞི་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱ་བོད་ཞི་མོལ་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ཟེར་བ་དེ་ཡང་རྡོག་རོལ་དུ་བཏང་སྟེ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ལོར་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་དྲག་གནོན་བྱས་པས། ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་སྟོན་འཁོར་བོད་གཞུང་བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་བཅས་པ་གློ་བུར་བོད་ས་ལྷོ་ཁར་རྒྱལ་ས་སྤོ་བར་མཛད་དེ། མཐར་རྒྱ་གར་འཕགས་ཡུལ་དུ་བསྟན་སྲིད་བདེ་དོན་ཆེད་ཉེན་གཡོལ་ལ་མ་བྱོན་མཐུ་མེད་ཀྱི་གནས་སུ་གྱུར།

རྒྱ་གར་ཨ་སམ་ཏེ་ཛི་པུར་དུ་ཕེབས་འབྱོར་སྐབས་རྒྱལ་སྤྱིའི་གསར་འགོད་པ་འཛོམས་འདུས་ཐོག་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་གསལ་བསྒྲགས་བསྐྱངས། དེ་ནས་མ་སུ་རི་བཞུགས་སྒར་དུ་ྋཞབས་སོར་འཁོད་ནས། བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གི་སྒྲིག་འཛུགས་བསྐྱར་བཟོ་མཛད་པའི་ཐོག་མར། ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་གོང་མས་ཆུ་སྤྲེ་ཞལ་གདམས་གསལ་བར་སྩལ་བ་དེ་ལྟར། ཆོས་དུག་ཏུ་ལྟ་བའི་རྒྱ་མི་དམར་པོས་གངས་ལྗོངས་ཁྱོན་ཡོངས་སུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་རྨང་ནས་བསྣུབ་རྒྱུ་གདོན་མི་ཟ་བར་དགོངས་ཏེ། ས་དགེ་བཀའ་རྙིང་བོན་དང་བཅས་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་སོ་སོའི་བླ་སྤྲུལ་དགེ་བཤེས་དང༌། སློབ་གཉེར་བ་བཙན་བྱོལ་དུ་ཐར་བ་རྣམས་ཀྱིས་རང་རང་ཆོས་བརྒྱུད་ཀྱི་བཤད་སྒྲུབ་རྒྱུན་འཛིན་དར་རྒྱས་གཏོང་བའི་འཆད་ཉན་ཐུབ་ཐབས་སུ་ས་གནས་གཅིག་ཏུ་གནས་འཁོད་ཀྱི་ཆོས་སྒར་འཛུགས་གནང་དང༌། དེ་མིན་བཙན་བྱོལ་དུ་འབྱོར་བཞིན་པ་རྣམས་འཕྲལ་སེལ་ས་ཁུལ་བསིལ་སར་འཚོ་ཐབས་དང༌། དེ་ནས་རིམ་པས་གཞིས་ཆགས་ཚུགས་ཐབས། གཞན་ཡང་གཞོན་སྐྱེས་ཇི་ཡོད་ལ་བཟོ་ལས་ལག་ཤེས་དང༌། ལྷག་པར་ཐུབ་པའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་དང༌། བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་བཟང་པོ་རྒྱུན་འཛིན། དེང་རབས་ཀྱི་རིག་གསར་ཡང་སློབ་སྦྱོང་ཐོབ་ཐབས་སུ་བོད་ཕྲུག་ཁེ་གཙང་གི་སློབ་གྲྭ་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས།

དུས་མཚུངས་སུ་བོད་གཞུང་མང་གཙོའི་ངོ་བོར་བསྒྱུར་བའི་རྩ་ཁྲིམས་བསྐྱར་བསྒྲིགས་དང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་ཀྱི་བདེན་དོན་ཞུ་སྐུལ་སྐུ་ཚབ་གཏོང་གནང་བཅས་པ་འདི་དག་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གི་ཐོག་མའི་མཛད་ཕྱོགས་ཛ་དྲག་གནད་ཆེའི་སྲིད་བྱུས་སུ་ངོས་འཛིན་དོན་འཁྱོལ་ཐུབ་པ་ལ་བརྟེན་ནས། དེང་སྐབས་བོད་ཅེས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་དངོས་ཡོད་ཀྱི་བདེན་དོན་དང༌། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་འཛམ་གླིང་ཡོངས་སུ་དར་ཁྱབ་གོང་འཕེལ་དུ་འགྲོ་བཞིན་པ་ཀུན་གྱི་མཐོང་ཆོས་སུ་གྱུར་པ་འདིའི་གཞི་རྩ་ཚུགས་པ་དང༌།

དེ་ནས་མི་རིང་བར་ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་ཏུ་བླ་སྤྲུལ་གཞོན་གྲས་ཆེད་གཉེར་ཐོག་ནས། རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེའི་རིང་ལུགས་གཞི་རྩར་བཟུང་བའི་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ངོ་སྤྲོད་དར་སྤེལ། ཆོས་དགེ་དང་ཕ་ཚབ་མ་ཚབ་མཉམ་སྦྲགས་ཀྱི་བོད་ཕྲུག་ཕོ་མོ་ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་ཁག་ཏུ་སློབ་གྲྭར་གཏོང་གནང་དང༌། དེ་བཞིན་ས་དགེ་བཀའ་རྙིང་བོན་དང་བཅས་པའི་གྲྭ་བཙུན་གྱི་དགོན་ཁག་ཏུ་རང་རང་བཞེད་སྲོལ་གཞུང་ཆེན་ཁག་ལ་སློབ་གཉེར་བྱ་རྒྱུའི་སྲོལ་གཏོད་མཛད་པ། ལྷག་པར་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་གྲོང་ཁྱེར་འདབས་འབྲེལ་སཱ་ར་ནཱ་ཐ་ཞེས་པའི་གནས་མཆོག་དེར་དབུས་བོད་ཀྱི་ཆེས་མཐོའི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་རྩ་འཛུགས་བསྐྱངས་པ་དང༌། དྷ་ས་བཞུགས་སྒར་དུ་ལྷ་སའི་བོད་གཞུང་སྨན་རྩིས་ཁང་རྒྱུན་འཛིན་དྷ་ས་བཞུགས་སྒར་སྨན་རྩིས་ཁང་ཆེད་འཛུགས་གནང་བ་སོགས་ལ་བརྟེན་ནས། གངས་ལྗོངས་ཁྱོན་གྱི་སྣོད་བཅུད་གང་སར་ཕན་རླབས་ཆེ་བའི་ཆོས་དང༌། རིག་གཞུང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱིས་དེང་རབས་འཛམ་གླིང་ཁྱོན་ལའང་ཕན་བདེ་སྒྲུབ་པའི་སྲོལ་བཟང་བཏོད།

མགོན་པོ་གང་ཉིད་ཀྱི་མཛད་པ་ཁྱད་པར་འཕགས་པའི་ཡ་གྱལ་ཞིག་ནི། དུས་རྟག་ཏུ་སྐུའི་ཡོངས་འཛིན་རྣམ་གཉིས་ཀྱིས་དབུས། ས་དགེ་བཀའ་རྙིང་རིས་སུ་མ་ཕྱེ་བའི་བླ་མ་དང༌། མཁན་པོ། དགེ་བཤེས། བྱ་བྲལ་བ། མདོར་ན་གྲྭ་རྐྱང་ཚུན་ནས་དབང་ཁྲིད་བཤད་ལུང་ཉག་ཕྲ་ཆད་ལ་ཉེ་བ་ཁག་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་རྒྱལ་བའི་བཀའ་དང་དགོངས་འགྲེལ་བཅས་པའི་ཆོས་ཚུལ་རྒྱ་མཚོ་གསན་བཞེས་ལ་ལོ་ནས་ལོ་སྦྲེལ་ཐུགས་བརྩོན་དོན་གཉེར་ཆེན་པོ་རྒྱུན་བསྲིངས་མཛད་དང་མཛད་བཞིན་པས། རྒྱལ་བའི་གསུང་རབ་མཐའ་དག་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་མཁྱེན་རབ་ཀྱི་གཏེར་མཛོད་ཆེན་པོར་གྱུར། དེ་དག་གི་དོན་ཐུགས་ཉམས་སུ་བཞེས་པ་ལས། མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་མངོན་དུ་གྱུར་ཏེ་མཁས་ཤིང་གྲུབ་པའི་གོ་འཕང་མཐོན་པོར་བྱོན།

ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས་དེང་རབས་སྐྱེ་རྒུའི་ཁམས་དང་མོས་པ་ལ་དགོངས་ཏེ། ནང་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་རིགས་ལམ་གཙོར་བཟུང་ཐོག ཚན་རིག་གི་འགྲོ་ལུགས་དཔེ་མཚོན་ར་སྤྲོད་ཁུངས་དག་དང་འབྲེལ་བའི་རྟེན་འབྲེལ་ལྟོས་གྲུབ་དང༌། སྟོང་ཉིད་སྙིང་རྗེ་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་ལམ་གྱི་ཟབ་གནད་ཆེས་ཆེར་གསལ་བར་སྟོན་པའི་ཐབས་མཁས་ཐུགས་རྗེའི་བཞེད་དོན་ཆོས་འཁོར་རྒྱ་ཆེར་སྐོར་བར་མཛད་པ་དང༌། ཡུལ་སྡེ་གང་སའི་སྤྱི་ཚོགས་བདེ་ཐབས་སུ་མང་ཚོགས་ལ་གསུང་བཤད་སྩོལ་བ་དང༌། མི་སྒེར་གང་ཞིག་ལ་བཀའ་སློབ་གནང་བའི་སྐབས་སུའང༌། རང་གཞན་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བདེ་བ་འདོད་ཅིང༌། སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་པ་གཅིག་གྱུར་ཡིན་སྟབས། ཕན་ཚུན་ཆགས་སྡང་ཞེ་འཁོན་གནོད་འཚེའི་བསམ་སྦྱོར་ཡོངས་སུ་དོར་ནས། གཅིག་ཕན་གཅིག་གྲོགས་མཛའ་མཐུན་བརྩེ་སྐྱོང་ཐུབ་ཐབས་ལ་འབད་དགོས་ཀྱི་གནད་དོན་རྒྱུ་མཚན་ངོ་སྤྲོད་གསལ་བཤད་ནན་ཏན་རྒྱུན་མར་མཛད་པས། རྒྱ་ནག་བཅས་པའི་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་ལྷོ་བྱང་ཡུལ་ཁག་གི་ཡུལ་མི་རིགས་རུས་དང༌། ཡུལ་སྲོལ། ཆོས་ལུགས་མི་འདྲ་བའི་ཤེས་ཡོན་ཅན་མང་པོས་ནི་སྨོས་ཅི། སྤྱིར་བཏང་སྐྱེ་བོ་ཕལ་པ་དུ་མ་དང༌། མཐོ་སློབ་ཁག་གི་སློབ་གྲྭ་བས་མཚོན་པའི་བློ་གསར་བ་ཕལ་ཆེ་བས་ཀྱང་གོ་དོན་རྟོགས་ཤིང༌། རྒྱུད་འབྱོང་བ། ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་ཁག་གི་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཁག་ཏུའང་རྟེན་འབྱུང་གི་རྣམ་གཞག་ལ་སོགས་པའི་ནང་ཆོས་ལ་དོ་སྣང་དང་སློབ་གཉེར་ཉམས་ལེན་བྱེད་པ་སོགས་ས་གཞི་ཧྲིལ་པོའི་ཁྱོན་གྱི་སྐྱེ་བོ་ས་ཡ་དུ་མའི་སེམས་རྒྱུད་དུ་ཚེ་འདིར་ཞི་བདེ་བག་ཕེབས་ཀྱི་ཚོར་བ་བདེ་བ་དང༌། ཕྱི་མ་མངོན་མཐོ་ངེས་ལེགས་ཀྱི་ས་བོན་ཁྱད་པར་ཅན་སྐྲུན་པར་མཛད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། མདོ་སྔགས་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་བསྟན་པ་དྲི་མ་མེད་པ་ནམ་ཡང་ནུབ་པར་མི་འགྱུར་བའི་དར་ཁྱབ་འབྱུང་ངེས་ཀྱི་གནས་གཞི་བརྟན་པོར་ཚུགས།

དེ་བཞིན་བོད་རྒྱ་མི་རིགས་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་མི་རིགས་འདྲ་མིན་ཇི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང༌། ཕན་ཚུན་འཆམ་མཐུན་མཉམ་གཤིབས་རོགས་རེས་ཀྱི་འབྲེལ་ལམ་བཟང་པོའི་ངང་ནས། རྒྱ་དཀར་ནག་གིས་མཚོན་པའི་ཤར་གླིང་ཡུལ་སྡེ་གང་སར་ཞི་བདེ་དང༌། ཡར་རྒྱས་བརྟན་བརླིང་ཡོང་བའི་ཆེད་དུ། དབུ་མའི་ལམ་གྱི་སྲིད་བྱུས་དགོངས་འཆར་ཡོངས་བསྒྲགས་བསྐྱངས་པའི་དགོངས་ཡངས་དཀྱེལ་ཆེའི་མཛད་བྱུས་ལ་རྒྱ་ནག་ཕྱི་ནང་གི་རྒྱ་རིགས་དང༌། ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་ཁག་གི་མི་རིགས་གཟུར་གནས་ཤེས་ལྡན་མང་པོ་དང༌། རྣམ་དཔྱོད་ཅན་གྱི་དཔོན་རིགས་མི་སྣ་གྲགས་ཅན་ཁག་ནས་བསྔགས་བརྗོད་རྒྱབ་སྐྱོར་ཤུགས་ཆེ་ཞུ་བཞིན་པའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་དོན་གནད་དུ་གྱུར།

མགོན་པོ་སྙིང་རྗེའི་རང་གཟུགས་མཆོག་གིས་དུས་རྟག་ཏུ་”ཇི་སྲིད་ནམ་མཁའ་གནས་པ་དང༌།། འགྲོ་བ་ཇི་སྲིད་གནས་གྱུར་པ།། དེ་སྲིད་བདག་ནི་གནས་གྱུར་ནས།། འགྲོ་བའི་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བར་ཤོག །” ཅེས་ཐུགས་སྨོན་མཛད་པའི་ཐུགས་བསྐྱེད་ཇི་བཞིན། གང་ལ་གང་གདུལ་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་མཛད་པ་རླབས་ཆེན་བསྐྱངས་དང་སྐྱོང་བཞིན་པའི་ངང་ཚུལ་ནི། འདུལ་བ་སྙིང་པོ་ལས། “ཡ་རབས་སྙིང་རྗེ་ལྡན་པས་ནི།། སྐད་ཅིག་རེ་རེར་རྒ་ཤི་དང༌།། ནད་ཀྱི་གཞིར་གྱུར་ལུས་འདི་ནི།། གཞན་ལ་བདེ་བསྐྱེད་གཞིར་བྱེད་དོ།།” ཞེས་གསུངས་པ་དང་དོན་མཐུན་པར་བྱང་སེམས་དཔའ་བོའི་བཞེད་པ་གཞན་དོན་འབའ་ཞིག་དོན་དུ་གཉེར་བ་ལ་ངལ་བ་དང་བཞེས་མཛད་པས། རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་དང༌། ཆོས་སྲིད་ལམ་སྲོལ་མི་འདྲ་བའི་བླ་ཆེན་མི་ཆེན་དང༌། ལྷག་པར་དུས་རབས་ཉེར་གཅིག་པའི་ཚན་རིག་མཁས་པ་དང༌། དངོས་གཙོ་སྨྲ་བ་སྙན་གྲགས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ནི། འགྲོ་བ་ཀུན་ལ་འཕྲལ་ཡུན་བདེ་སྐྱིད་འབྱུང་ཐབས་མཛད་པོ་དང༌། བྱམས་བརྩེའི་བདག་ཉིད་ཆེན་པོར་བསྔགས་ཤིང་བཀུར་བ་དང་འབྲེལ་བའི་འཛམ་གླིང་ནང་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་ཆེས་མཐོའི་ཞི་བདེའི་གཟེངས་རྟགས་འབུལ་ཡུལ་དམ་པར་གྱུར་པ་སོགས་གངས་ཅན་མགོན་པོ་གང་གི་ཐུགས་བསྐྱེད་མཛད་འཕྲིན་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་དངོས་དོན་མཐའ་དག་ཕྱི་ནང་རིག་པའི་གནས་ལ་ཤིན་ཏུ་མཁས་ཤིང་བྱང་ཆུབ་པ་དག་གིས་ཀྱང་བརྗོད་པ་དང༌། འབྲི་བའི་ནུས་པ་བྲལ། དེ་ལྟ་ནའང་དེང་གི་དུས་འདིར་བདག་ཅག་སོ་སྐྱེའི་སྣང་ངོར་འཆར་ཞིང་རྟོགས་པའི་ྋརྒྱལ་བའི་མཛད་པ་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཐར་པའི་དངོས་དོན་ཆ་ཤས་ཙམ་ཞིག་ཡིག་ཐོག་ཏུ་འབྲི་བར་བྱ་བ་ལ་དད་གུས་དང་བ་ཆེན་པོས་འབད་དགོས་པ་འདི་ནི། ལས་ཁུར་ཞུ་བ་པོ་བདག་ཅག་ལ་སྤྱི་མཐུན་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་རླབས་པོ་ཆེ་གསོག་པར་བྱ་བའི་བགོ་སྐལ་བཟང་པོ་ཐོབ་པའི་བསྒྲུབ་བྱ་གལ་ཆེ་དོན་ཆེན་འབའ་ཞིག་ཏུ་ངེས་པར་ངོས་འཛིན་ཞུ་བཞིན་ཡོད་ལགས་པ་བཅས་སོ།།

རླབས་འཕྲེང་དང་པོ།

འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་མཆོག་ཏུ་ཐུགས་བསྐྱེད་པ་དང༌། མཐའ་འཁོབ་གངས་རིའི་ལྗོངས་ཀྱི་འགྲོ་བ་གདུལ་བར་དམ་བཅས་པ། གང་གི་གདུལ་ཞིང་བོད་ཁ་བ་ཅན་གྱི་སྣོད་བཅུད་ཆགས་རབས་བཅས་ཀྱི་སྐོར།

ས་བཅད་དང་པོ།

འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱིས་དང་པོ་བྱང་ཆུབ་མཆོག་ཏུ་ཐུགས་བསྐྱེད་པའི་མཛད་པ།

ྋརྒྱལ་མཆོག་སྐུ་འཕྲེང་རིམ་བྱོན་རྣམས་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་རྣམ་སྤྲུལ་དུ་ཡོངས་སུ་གྲགས་ཤིང་གྲུབ་པས་ན། འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་མཆོག་ཏུ་ཐུགས་བསྐྱེད་ཚུལ་དང༌། བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་མཛད་ཚུལ། རྒྱལ་བློན་པཎ་གྲུབ་དང༌། སྡོམ་བརྩོན་རྒྱལ་པོའི་རྣམ་པར་བྱོན་པ་སོགས་གང་གདུལ་སྤྲུལ་པའི་རོལ་གར་སྣ་ཚོགས་པས་འགྲོ་དོན་མཛད་ཚུལ་སྙིང་བསྡུས་ཤིག་བཀའ་དྲིན་རྗེས་སུ་དྲན་ཞིང༌། དད་གུས་དག་སྣང་མངོན་མཐོར་སྤེལ་བའི་ཆ་རྐྱེན་དུ་འགོད་པར་སྤྲོ་བའི་ཐོག་མར། འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་མཆོག་ཏུ་ཐུགས་བསྐྱེད་ཅིང༌། རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་དུ་འགྲོ་དོན་མཛད་ཚུལ་ནི། མཆོད་སྡོང་འཛམ་གླིང་རྒྱན་གཅིག་གི་དཀར་ཆག་ཐར་གླིང་རྒྱ་མཚོར་བགྲོད་པའི་གྲུ་རྫིངས་ཞེས་བྱ་བའི་ནང༌། “རྒྱལ་པོ་བཀའ་འབུམ་སོགས་ནས། སྒྲོན་བསྐལ་འདིའི་དགུ་བརྒྱ་དགུ་བཅུ་རྩ་གཅིག་གི་སྔོན་བསྐལ་པ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བར་སངས་རྒྱས་ཡེ་ཤེས་ཏོག་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱོན་པའི་ཚེ་[རྒྱལ་བུ་མིག་མི་འཛུམ་གྱིས་སངས་རྒྱས་ཡེ་ཤེས་ཏོག་ལ་]མེ་ཏོག་ཨུཏྤལ་དང༌། གསེར་གྱི་དོང་ཙེ་ཕུལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཐུགས་བསྐྱེད་དེ། ཚོགས་བསགས་སྔོན་དུ་བྱས་ནས་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་དོན་བསྒོམས་པས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་འོད་ཟེར་ཀུན་འཕགས་དཔལ་བརྩེགས་རྒྱལ་པོ་ཞེས་བྱ་བར་སངས་རྒྱས་ཟིན་པ་སོགས་ངེས་དོན་སངས་རྒྱས་ཁོ་ནར་བཤད་ཅིང༌། སྣང་ཚུལ་དུ་བྱང་སེམས་སློབ་པའི་ཚུལ་གྱི་སྐྱེ་བ་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་སོགས་སྟོན་པ་”1ཞེས་འཁོད་པ་དང༌།

ཡང༌། བཀའ་འགྱུར་མདོ་ ཇ པ། སྙིང་རྗེ་པདྨ་དཀར་པོའི་ལེའུ་བཞི་པ་ལས། “དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རིན་པོ་ཆེའི་སྙིང་པོས་རྒྱལ་བུ་མིག་མི་འཛུམ་ལ་ལུང་བསྟན་ནས་འདི་སྐད་ཅེས་ཀྱང་བཀའ་སྩལ་ཏོ། རིགས་ཀྱི་བུ། གང་གི་ཕྱིར། ཁྱོད་ཀྱིས་ངན་སོང་རྣམས་སུའང་བལྟས། མཐོ་རིས་རྣམས་སུའང་བལྟས། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཡང་བལྟས་ཤིང༌། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཐར་བར་བྱ་བ་དང༌། ཉོན་མོངས་པ་རབ་ཏུ་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྙིང་རྗེའི་སེམས་བསྐྱེད་པས་ན། རིགས་ཀྱི་བུ། དེའི་ཕྱིར་ཁྱོད་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ཅེས་བྱའོ། སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ཁྱོད་ནི། སེམས་ཅན་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་འབུམ་ཕྲག་མང་པོ་རྣམས་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཐར་བར་བྱེད་པར་འགྱུར་ཏེ། རིགས་ཀྱི་བུ། ཁྱོད་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔར་གྱུར་པ་ནའང༌། སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ།།”2 ཞེས་ལུང་བསྟན།

དེ་ལྟར་བདེ་གཤེགས་གཞན་གྱིས་དོར་བའི་སྙིགས་མ་ལྔ་བདོའི་མགོན་མེད་ཉམ་ཐག་གི་སྐྱེ་རྒུ་རྣམས་ལ་ལྷག་པར་རྗེས་ཆགས་ཐུགས་རྗེའི་ཤུགས་དང༌། སྨོན་ལམ་དབང་གིས་གང་གདུལ་དེར་སྟོན་གྱི་སྒྱུ་འཕྲུལ་ངོ་མཚར་རྨད་བྱུང་གི་རོལ་པས་སྟོན་པ་ཐུགས་རྗེ་ཅན་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་དང༌། མགོན་པོ་འོད་དཔག་མེད་པའི་སྤྱན་སྔར་ཉེ་བའི་སྲས་མཆོག་བྱང་སེམས་ཀྱི་ཚུལ་བཟུང་ཞིང༌། དེ་བཞིན་རྒྱལ་པོ་འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་དང༌། ཁྱེའུ་སྣང་བ། རྒྱལ་བུ་དཀོན་མཆོག་འབངས་དང༌། རྒྱལ་བུ་དད་པ་བརྟན་པ་ལ་སོགས་པ་སྔོན་དུས་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་དུ་རྒྱལ་བློན་པཎ་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་རོལ་གྲགས་ཆེ་བ་སུམ་ཅུ་སོ་དྲུག་ཙམ་རིམ་བཞིན་བྱོན་ཏེ་ཐབས་མཁས་ཀྱི་མཛད་པ་འདྲ་མིན་དུ་མའི་སྒོ་ནས། ཁམས་དང་མོས་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་གདུལ་བྱ་རྣམས་གནས་སྐབས་དང་མཐར་ཐུག་གི་ཕན་བདེའི་དཔལ་ལ་འགོད་པར་མཛད།

མཛད་ཚུལ་ཞིབ་པ་ནི། བཀའ་གདམས་གླེགས་བམ་ཕ་ཆོས་ནང་གསེས་ཇོ་བོ་ཡབ་སྲས་ཀྱི་བཀོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་3དང༌། བཀའ་གདམས་གླེགས་བམ་བུ་ཆོས་ལས། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་གསལ་བར་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ལེའུ་སྟེ། སྐྱེས་རབས་དང་པོའི་ནང༌།4 རྒྱལ་བུ་དཀོན་མཆོག་འབངས་སུ་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བ་བཞེས་པའི་ལེའུ་སྟེ། སྐྱེས་རབས་ལྔ་པའི་5ནང༌། རྒྱལ་བུ་དད་པ་བརྟན་པར་སྐུ་སྐྱེ་བ་བཞེས་པའི་ལེའུ་སྟེ། སྐྱེས་རབས་དྲུག་པའི་6ནང་དང༌། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་མཛད་པའི་དཔལ་ལྡན་བླ་མ་དམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་འཁྲུངས་རབས་རྣམ་ཐར་གསོལ་འདེབས་སྨོན་ལམ་དང་བཅས་པ་རྨད་བྱུང་བསྐལ་པ་མའི་ཚིག་རྒྱན་མདུད་འགྲོལ་མུ་ཏིག་ཆུན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་7དེ་དག་ཏུ་འཁོད་པ་ལས། འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱིས་བགྲང་ཡས་སྐྱེ་འགྲོ་ཡོངས་དང༌། ལྷག་པར་གངས་ཅན་ལྗོངས་ཀྱི་འགྲོ་བ་མ་ལུས་པ་ཐུགས་བརྩེ་བ་ཆེན་པོས་རྗེས་སུ་བཟུང་བའི་མཛད་པ་འཕྲིན་ལས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་བསྐྱངས་དང་སྐྱོང་བཞིན་པའི་བཀའ་དྲིན་ཟབ་མོ་གཞལ་མཐའ་བྲལ་བའི་ངེས་དོན་གསལ་བར་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་བཅས་སོ།།

སྒྲོན་བསྐལ་འདི་ཡི་དགུ་བརྒྱ་དགུ་བཅུ་རྩ་གཅིག་འདས་པའི་སྔོན་རོལ་ཏུ།། རྒྱལ་བུ་ཆེན་པོ་མིག་མི་འཛུམ་གྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡེ་ཤེས་ཏོག། གང་དེའི་དྲུང་དུ་ཨུཏྤལ་མེ་ཏོག་གསེར་གྱི་དོང་ཙེ་ཕུལ་བྱས་ཏེ།། ཉམ་ངའི་འགྲོ་བ་ཡོངས་ཀྱི་སླད་དུ་བྱང་ཆུབ་མཆོག་ཏུ་ཐུགས་རབ་བསྐྱེད།།

བགྲང་ཡས་བསྐལ་བར་ཤེར་ཕྱིན་དྲུག་དང་བསྡུ་བཞིའི་ཀུན་བཟང་སྤྱོད་པའི་མཚོར།། ཚོགས་གཉིས་རྦ་རླབས་དྲག་ཏུ་འཕྱོ་བའི་ས་བཅུའི་ཐེམ་སྐས་འཛེག་བྱས་ནས།། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་སངས་རྒྱས་འོད་ཟེར་ཀུན་འཕགས་དཔལ་བརྩེགས་རྒྱལ་པོ་ཞེས།། སྒྲིབ་གཉིས་མ་ལུས་རྣམ་པར་སྤངས་ཏེ་སྐུ་བཞིའི་རྒྱལ་ཐབས་མངའ་དབང་མཛད།།

དེ་ལྟ་ན་ཡང་འོད་དཔག་མེད་དང་བཅོམ་ལྡན་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་སོགས།། བདེ་བར་གཤེགས་པ་དུ་མའི་འཁོར་དུ་ཉེ་སྲས་སེམས་དཔའི་རྟུལ་ཞུགས་ཀྱིས།། འཁོར་བའི་འདམ་ལས་འགྲོ་བ་འདྲེན་མཛད་འཕགས་མཆོག་ཕྱག་ན་པད་མོ་ཞེས།། སྙན་འཇེབས་དབྱངས་ཀྱི་གྲགས་པའི་བ་དན་རབ་འབྱམས་རྒྱལ་བའི་ཞིང་ན་འཕུར།།

1 ཤོག་ལྡེབས་ ༩༠ ན ༤ པ། ཞོལ་དཔར་ཁང་ཤར།

2 ཤོག་ལྡེབས་ ཇ ༢༨༤ ན ༡ པོ། ཞོལ་དཔར་ཁང་ནུབ།

3 ཤོག་ལྡེབས་ ང ༡༤༧ ན ༤ པ། ཞོལ་དཔར་ཁང་ནུབ།

4 ཤོག་ལྡེབས་ ཀ ༣ ན ༡ པོ་དང༌།

5 ཤོག་ལྡེབས་ ཀ་ ༤༨ ན་ ༥ པ། ཞོལ་དཔར་ཁང་ནུབ།

6 ཤོག་ལྡེབས་ ཀ ༡༠༠ ན ༥ པ། ཞོལ་དཔར་ཁང་ནུབ།

7 ཤོག་ལྡེབས་ ༣ ན ༦ པ། ཞོལ་དཔར་ཁང་ཤར།

ས་བཅད་གཉིས་པ།

འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་འགྲོ་བ་གདུལ་བར་དམ་བཅས་པ།

འཕགས་མཆོག་འཇིག་རྟེན་མགོན་པོས་བགྲང་ཡས་ཡིད་ཅན་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་བོད་གངས་ཅན་ལྗོངས་ཀྱི་སྐྱེ་འགྲོ་ཐམས་ཅད་འདི་ཕྱི་གཏན་བདེའི་ལམ་བཟང་པོར་འགོད་པར་ཐུགས་བསྐྱེད་སྨོན་ལམ་ཇི་ལྟར་མཛད་པ་ནི། སྔོན་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་མའི་ཚལ་དུ་བཞུགས་པའི་དུས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྒྲིབ་པ་རྣམ་སེལ་ལ་བཀའ་སྩལ་བ་འདི་ལྟར་ཏེ། མཆོད་སྡོང་འཛམ་གླིང་རྒྱན་གཅིག་གི་དཀར་ཆག་ནང༌། “མདོ་སྡེ་པདྨ་དཀར་པོ་འགྱུར་མི་འདྲ་བ་ཞིག་ཏུ། འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་དེས་སྔོན་བྱང་ཆུབ་སེམས་པའི་སྤྱད་པ་སྤྱོད་པའི་ཚེ། སངས་རྒྱས་སྟོང་གི་སྤྱན་སྔར་སྨོན་ལམ་བཏབ་སྟེ། བདག་གིས་དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས་གང་གིས་ཀྱང་ཞབས་མ་བཅགས་པའི་གནས། མཐའ་འཁོབ་ཁ་བ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁམས་ན་ཡོད་པའི་སེམས་ཅན་འདུལ་དཀའ་བ་དེ་རྣམས་ཐར་པ་དང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ལམ་ལ་འགོད་པར་གྱུར་ཅིག མཐའ་འཁོབ་དེའང་བདག་གིས་གདུལ་བྱའི་ཞིང་དུ་གྱུར་ཅིག བདག་འདྲེ་སྲིན་ལ་སོགས་སེམས་ཅན་དེ་དག་གི་ཕ་མ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཅིག འགྲོ་བ་སྒྲོལ་བའི་དེད་དཔོན་ལྟ་བུར་གྱུར་ཅིག མུན་པ་སེལ་བའི་སྒྲོན་མེ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཅིག དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་ཡུལ་དེར་དར་ཞིང་རྒྱས་ལ། ཡུན་རིང་དུ་གནས་པར་གྱུར་ཅིག སེམས་ཅན་དེ་རྣམས་ཀྱིས་དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་མཚན་ཐོས་ཏེ་སྐྱབས་སུ་སོང་ནས། བདེ་འགྲོ་མཐོ་རིས་ཀྱི་ལུས་ཐོབ་སྟེ། དམ་པའི་ཆོས་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པར་གྱུར་ཅིག”8 ཅེས་ཐུགས་བསྐྱེད་པ་དང༌།

མ་ཎི་བཀའ་འབུམ་གླེགས་བམ་དང་པོའི་ནང༌། “དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས། སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་དགོངས་པ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས་གཟིགས་ནས། གྲོང་ཁྱེར་རྩྭ་མཆོག་ཏུ་ཕྱིན་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ག་ལ་བ་དེར་འདུག་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཞབས་ལ་མགོ་བོས་ཕྱག་བཙལ་ཏེ། བླ་གོས་ཕྲག་པ་གཅིག་ཏུ་གཟར་ནས་པུས་མོ་གཡས་པའི་ལྷ་ང་ས་ལ་བཙུགས་ནས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ། སྐྱེས་བུ་འདུལ་བ། ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ། བླ་ན་མེད་པ། ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་སྟོན་པ་སྐུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་བར་གསོལ་བ་འདེབས་སོ།། བྱང་ཕྱོགས་ཁ་བ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁམས་ཞབས་ཀྱིས་མ་བཅགས། གསུང་གིས་མ་བསྐྱངས་ན། འདི་རྣམས་ཀྱི་དོན་དུ་བཞུགས་པར་ཞུའོ།། ཞེས་གསོལ་བས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། ངའི་གདུལ་བྱ་ནི། ཐམས་ཅད་རྫོགས་པ་ཡིན། ད་གདུལ་བྱར་གྱུར་པ་མེད་པས། ལེ་ལོ་ཅན་ཆོས་ལ་བསྐུལ་བ་དང༌། འདུས་བྱས་མི་རྟག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཚུལ་བསྟན་ནོ།། བྱང་ཕྱོགས་ཁ་བ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁམས་ནི། ད་ལྟ་དུད་འགྲོའི་རྒྱལ་ཁམས་སུ་སོང་བས། སེམས་ཅན་མིའི་མིང་ཡང་མེད་པ་མུན་པ་མུན་ནག་ཏུ་གྱུར་པ། ཤི་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཡར་ལ་མི་ལྡོག་པར། མཚོ་ལ་ཁ་བ་བབ་པ་བཞིན་ངན་འགྲོའི་འཇིག་རྟེན་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན་པས། མ་འོངས་པའི་དུས་ཕྱི་མ་ལ་ངའི་བསྟན་པ་མར་འགྲིབ་པའི་དུས་སུ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཁྱོད་ཀྱིས་འདུལ་བར་འགྱུར་གྱི། སྔོན་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྲུལ་པས་གདུལ་བྱ་མིའི་འགྲོ་བ་བསྐྱེད། དེ་ནས་ཟང་ཟིང་གིས་བསྡུས། དེ་ནས་ཆོས་ཀྱིས་བསྡུས་ཤིག འགྲོ་བའི་དོན་དུ་འགྱུར་རོ།། ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།།”9 ཞེས་སོགས་སྔར་གྱི་བསྟན་བཅོས་ཚད་མ་ཁག་ཏུ་ཞིབ་ཅིང་གསལ་བར་འཁོད་པས། དེ་དག་ལ་འདྲེན་བྱེད་གཡོ་བར་བརྩོན་ན། ཡིད་ཆེས་ངེས་རྙེད་ཀྱི་དད་ཤུགས་ལྷག་པར་འཕེལ་བའི་གསོས་སུ་འགྱུར་རྒྱུ་གདོན་མི་ཟ་བ་བཅས་སོ།།

ཇི་སྙེད་འགྲོ་བའི་ལས་ཚུལ་ཐ་དད་པ།།

དེ་སྙེད་ཞིང་ཁམས་རྒྱ་མཚོ་སྣ་ཚོགས་ཏེ།།

གདུལ་བྱའི་ཁམས་དང་རྗེས་འབྲེལ་རྟེན་འབྱུང་ལས།།

རྒྱལ་བའི་ཐུགས་བསྐྱེད་དངོས་པོའི་གཤིས་བཞིན་ཤར།།

བསིལ་རིའི་འཕྲེང་དང་ས་ལའི་ནགས་ཚལ་གྱིས།།

ཡོངས་སུ་བརྒྱན་པའི་ཞིང་དེར་ལེགས་ཚོགས་ཀུན།།

སྤེལ་ཕྱིར་ཕྱག་ན་པད་མོའི་འཕྲིན་ལས་སྒོ།།

ཐོག་མར་འབྱེད་པའི་ཚུལ་འདིར་སུ་མི་གུས།།

8 ཤོག་ལྡེབས་ ༦༠ བ ༦ པ། ཞོལ་དཔར་ཁང་ཤར།

9 ཤོག་ལྡེབས་ ཨེ ༣༣ ན ༥ པ། བོད་དཔར། མཛད་རྣམ་གླེགས་བམ་འདིའི་ནང་‘མ་ཎི་བཀའ་འབུམ’ ཞེས་འཁོད་པ་དེ་དག་གྲུབ་ཐོབ་དངོས་གྲུབ་ཀྱིས་ལྷ་ས་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་རང་བྱུང་ལྔ་ལྡན་ལྷ་ཁང་ནང་གི་རྟ་མགྲིན་སྐུ་བརྙན་གྱི་ཞབས་འོག་གཏེར་ནས་བཏོན་པ་དེ་ཡིན།

ས་བཅད་གསུམ་པ།

བོད་ཀྱི་སྣོད་བཅུད་ཆགས་རབས།

མདོ་རྒྱུད་དང༌། བསྟན་བཅོས་ཚད་ལྡན་ཁག་ཏུ། རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་གྱི་གནས་མཆོག་རྡོ་རྗེ་གདན་ནས་བརྩིས་པའི་བྱང་ཕྱོགས། བོད་ཁ་བ་ཅན་གྱི་ལྗོངས་དེ། འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་གདུལ་ཞིང་དང༌། ལྗོངས་དེར་གནས་པའི་འགྲོ་བ་རྣམས་གདུལ་བྱར་འགྱུར་བར་ངེས་པའི་ལུང་བསྟན་རིམ་པར་སྣང་ཞིང༌། དེ་ཡང༌། ཐོག་མར་བོད་ཁ་བ་ཅན་གྱི་ལྗོངས་ཞེས་པ་ཆགས་རབས་སྐོར་ལ། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་མཛད་པའི་མཆོད་སྡོང་འཛམ་གླིང་རྒྱན་གཅིག་གི་དཀར་ཆག་10དང༌། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་ཐར་རིན་ཆེན་འཕྲེང་བ་གླེགས་བམ་སྟོད་ཆ།11 ྋསྐྱབས་རྗེ་བདུད་འཇོམས་རིན་པོ་ཆེས་མཛད་པའི་སྔ་འགྱུར་རྡོ་རྗེ་ཐེག་པའི་ཆོས་འབྱུང་ལྷ་དབང་གཡུལ་ལས་རྒྱལ་བའི་རྔ་བོ་ཆེའི་སྒྲ་དབྱངས་12བཅས་ཀྱི་ནང༌། འཇམ་དཔལ་རྩ་རྒྱུད་ལས། “སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། ང་ཡི་དུས་ནས་ལོ་བརྒྱ་ན།། ཁ་བ་ཅན་དུ་མཚོ་བྲི་ནས།།13 སཱ་ལའི་ནགས་ནི་འབྱུང་བར་འགྱུར།།” ཞེས་དང༌། ཡང་འབྲུག་པདྨ་དཀར་པོས་མཛད་པའི་ཆོས་འབྱུང་བསྟན་པའི་པདྨ་རྒྱས་པའི་ཉིན་བྱེད་ནང༌། “ང་ནི་འདས་ནས་ལོ་བརྒྱ་ན།། ཁ་བ་ཅན་དུ་མཚོ་བྲི་ནས།། སཱ་ལའི་ནགས་ནི་འབྱུང་བར་འགྱུར།།”14 ཞེས་འཁོད་པ་དེ་ལྟར་དང༌།

མཐའ་འཁོབ་ཁ་བ་ཅན་གྱི་ཡུལ་དེའི་འགྲོ་བ་རྣམས་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་གདུལ་བྱར་འགྱུར་བའི་སྐོར་ལ། མཆོད་སྡོང་འཛམ་གླིང་རྒྱན་གཅིག་གི་དཀར་ཆག་ནང༌། “མདོ་སྡེ་པདྨ་དཀར་པོ་འགྱུར་མི་འདྲ་བ་ཞིག་ཏུ། སྟོན་པ་འོད་མའི་ཚལ་ན་བཞུགས་པའི་དུས། སྨིན་མཚམས་ཀྱི་མཛོད་སྤུ་ལས་འོད་ཟེར་ཁ་དོག་ལྔ་འཕྲོས་ཏེ། བྱང་ཕྱོགས་ཁ་བ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁམས་ལ་སོང༌། དེར་གཟིགས་ཏེ་ཞལ་འཛུམ་མཛད་པས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྒྲིབ་པ་རྣམ་སེལ་གྱིས་དེའི་རྒྱུ་རྐྱེན་བཤད་དུ་གསོལ་ཞེས་ཞུས་པ་དང༌། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ། དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས་གང་གིའང་གདུལ་བྱར་མ་གྱུར་པའི་གནས། འདྲེ་སྲིན་དུ་མས་གང་བའི་མཐའ་འཁོབ་ཁ་བ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁམས་དེར། མ་འོངས་པའི་དུས་སུ། དམ་པའི་ཆོས་ཉི་མ་ཤར་བ་ལྟ་བུ་ཞིག་དར་ཞིང་རྒྱས་པར་འདུག སེམས་ཅན་དེ་རྣམས་ཀྱང་ཐར་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ལམ་ལ་འགོད་པར་འགྱུར་རོ།། མཐའ་འཁོབ་དེ་འདུལ་བའི་གཉེན་པོ་ནི། འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཡིན་ནོ།།”15 ཞེས་དང༌།

གདུལ་ཞིང་གི་ཁྱད་ཆོས་དང༌། གདུལ་བྱ་སྟོན་པའི་སྐོར་ལ། བཀའ་གདམས་གླེགས་བམ་བུ་ཆོས་ནང་གསེས་ ཀ པའི་ནང༌། “དེར་མཁའ་འགྲོ་མ་རྣམས་བཞེངས་ཏེ། རྡོ་རྗེའི་གླུ་བཞེས་པ་ནི། ཤར་རྡོ་རྗེ་གདན་གྱི་བྱང་ཕྱོགས་ན།། གནས་པུར་རྒྱལ་བོད་ཅེས་བྱ་བ་ཡོད།། རི་མཐོན་པོ་གནམ་གྱི་ཀ་བ་ཡོད།། མཚོ་དམའ་མོ་གཡུ་ཡི་མཎྜལ་ཡོད།། གངས་དཀར་པོ་ཤེལ་གྱི་མཆོད་རྟེན་ཡོད།། སྤང་སེར་པོ་གསེར་གྱི་ལྷུན་པོ་ཡོད།། དྲི་ཞིམ་པོ་སྨན་གྱི་བདུག་སྤོས་ཡོད།། སྟོན་བཀྲ་བ་གསེར་གྱི་མེ་ཏོག་ཡོད།། དབྱར་བཀྲ་བ་གཡུ་ཡི་མེ་ཏོག་ཡོད།། ཀྱེ་གངས་རིའི་མགོན་པོ་སྤྱན་རས་གཟིགས།། གནས་དེ་ན་ཁྱོད་ཀྱི་ཞིང་ཁམས་ཡོད།། ཞིང་དེ་ན་ཁྱོད་ཀྱི་གདུལ་བྱ་ཡོད།།” ཅེས་དང༌། “འབྲུ་སྣ་ཚོགས་སྨིན་པའི་ཞིང་ས་ཅན།། འབྲུ་བང་མཛོད་རྒྱས་པའི་རྟགས་སུ་བཟང༌།། ཤིང་སྣ་ཚོགས་སྐྱེས་པ་ནགས་ཀྱི་ཁྲོད།། གནས་ཁང་བཟང་འཕེལ་བའི་རྟགས་སུ་བཟང༌།།” ཞེས་དང༌། “ཀྱེ་གངས་རིའི་མགོན་པོ་སྤྱན་རས་གཟིགས།། ཡུལ་བཀྲ་ཤིས་འབྱུང་དེ་ཁྱོད་ཀྱི་ཞིང༌།། ཞིང་དེ་ན་ཁྱོད་ཀྱི་གདུལ་བྱ་ཡོད།།”16 ཅེས་སོགས་ལུང་བསྟན་གསལ་བར་སྣང༌།

ཁ་བ་ཅན་དུ་མཚོ་བྲི་བ་དང༌། གངས་ཅན་ལྗོངས་སུ་མིའི་འགྲོ་བ་འཕེལ་ཚུལ་ལོ་རྒྱུས་འདྲ་མིན་ཡོད་པའི་གོ་དོན་སྐོར་ལ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོས་དགོངས་ཚུལ་གནད་ཆེ་ཞིག་བཀའ་གནང་གསལ། “ལུང་འདྲེན་དེ་ཚོའི་ནང་གི་ཁ་བ་ཅན་ཞེས་པ་དེ་བོད་ཡུལ་ཁྱོན་གྱི་སྤྱི་མིང་དུ་ངོས་འཛིན་ཆོག་ཀྱང༌། མཚོ་བྲི་བའི་ཡུལ་ནི། བོད་ཀྱི་ས་ཁྱོན་ཡོངས་ལ་ངོས་བཟུང་ན་མི་འགྲིགས། དེ་ནི་བོད་ཡུལ་དབུས་ཁུལ་གྱི་ནང་གསེས་ཀོང་པོ་ཡན་ཆོད་ཀྱི་ལུང་གཤོངས་ཕལ་ཆེར་མཚོའི་འོག་ཏུ་ཡོད་པ་ལས་རིམ་པས་མཚོ་བྲི་ནས། སཱ་ལའི་ནགས་སམ། སྤོས་དཀར་གྱི་སྡོང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ལྗོན་ཤིང་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གང་བའི་ནགས་ལྗོངས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་འདུག དེ་ཡིན་པའི་ར་འཕྲོད་འདི་འདྲ་ཞིག་བྱུང༌། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༧/༥༨ ཙམ་ཞིག་ལ་རྒྱ་ནག་པེ་ཅིན་ནས་ས་གཤིས་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་མཁན་རྒྱ་མི་ལྷ་སར་ཡོང་སྟེ། ལྷ་ས་ཉེ་སྐོར་དང་བཅས་པར་བརྟག་ཞིབ་བྱེད་སྐབས། ལྷ་སའི་བྱང་རྒྱུད་སེ་ར་དགོན་པའི་ནུབ་ཀྱི་ལུང་གཤོངས་ཉང་རལ་ (ཉང་བྲན་) ནང་ནས་ཤིང་གི་ལོ་མ་ཆེན་པོ་རྡོ་ལ་འགྱུར་བ་དེ་འདྲ་རྙེད་པའི་སྐོར་ང་ཕོད་17ལ་ཞུས་འདུག

དེ་ལ་གཞིགས་ན། ལོ་ས་ཡ་འགའ་ཤས་ཀྱི་སྔོན་ནས་མཚོ་ཆེན་རིམ་པར་བྲི་བའི་དུས་རབས་ནང༌། ད་ལྟ་ལྷ་ས་ཆགས་ཡུལ་ལུང་གཤོངས་ཀྱི་མཚོ་ཡང་རིམ་པས་བྲི་ནས། སྐམ་སའི་ཐོག་མི་ཁྱིམ་ཡང་ཆགས། མཐར་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་ནང༌། ལྷ་སའི་གཤོངས་དེར་མཚོ་ཆུང་ངུ་ཞིག་ཆགས་ཡོད་པ་དེ་བསུབས་པའི་ས་སྟེང་དེར་ར་ས་འཕྲུལ་སྣང་གི་གཙུག་ལག་ཁང་གསར་དུ་བཞེངས། དུས་དེ་ནས་དམ་པའི་ཆོས་ཉི་མ་ཤར་བ་ལྟ་བུ་དར་ཞིང་རྒྱས་པར་གྱུར་ཞེས་བཤད་ན། རྒྱུ་མཚན་དང་ལྡན་པར་བསམ་གྱི་འདུག” ཅེས་དང༌།

“མིའི་འགྲོ་བ་འཕེལ་ཚུལ་གྱི་སྐོར་ལ། ད་ཕན་མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་གསུམ་ཙམ་བརྒལ་བའི་སྔོན་ནས་ལྷ་སའི་ཉེ་སྐོར་དུ་མི་སྡེ་ཆགས་ཟིན་པས་མ་ཚད། རིག་རྩལ་ལག་ཤེས་ཀྱང་དར་རྒྱས་བྱུང་འདུག་ཅེས་བཤད་ཆོག འདི་སྐོར་ལའང་དངོས་བྱུང་གི་ར་སྤྲོད་བྱ་རྒྱུ་ཡོད་དེ། དེ་ནི་འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་སྐབས། ཨོ་སེ་ཀྲི་རི་ཡན་ (Austrian) མི་རིགས་ཨཕ་ཤ་ནའེ་ཊར་ (Aufschnaiter) ཡང་བོད་རང་བཙན་བར་གནས་རྒྱལ་ཁབ་ལ་སྲིད་དོན་སྐྱབས་བཅོལ་ཞུས་ནས་ལྷ་སར་ལོ་བདུན་ཙམ་བསྡད་པ་རེད། དེའི་རིང་དེར་བོད་གཞུང་ནས་ཨཕ་ཤ་ནའེ་ཊར་ལ་ལྷ་སའི་ཤར་རྒྱུད་ཇོ་མོ་སིལ་སིལ་གྱི་རི་འདབས་སུ་གློག་ཁང་ཞིག་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་དུ་བཅུག་པ་རེད། དེ་དུས་ལྷ་སའི་སྐྱིད་ཆུ་ནས་གློག་ཁང་དེར་ཆུ་འདྲེན་ཡུར་བུ་དྲུས་པའི་ས་འོག་ནས་རྡོ་གཡམ་གྱི་སྒྲོམ་བུ་ཞིག་ཐོན་འདུག སྒྲོམ་བུ་དེའི་ནང་དུ་མིའི་ཕུང་པོ་ཆ་ཚང་གི་རུས་པ་དང༌། ཁབ་དང་སྒོ་ལྕགས། སྔོ་ནེ་ཡང་ཡོད་པ་ཞིག་རྙེད་འདུག དེ་དག་ནས་ཆ་ཤས་ཤིག་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་བཏང་ནས་བརྟག་དཔྱད་བྱས་པར། མི་རུས་དང༌། དངོས་པོ་དེ་ཚོ་མི་ལོ་སུམ་སྟོང་སྔོན་ནས་བྱུང་ཟིན་པ་ཚན་རིག་གི་ཐོག་ནས་ར་འཕྲོད་བྱུང་འདུག དེར་བརྟེན་གོང་དུ་བཤད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཁག་ནི་དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་དང་མཐུན་ལ། སྔར་གྱི་ལུང་བསྟན་དང་ཡང་མ་འགལ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་བཤད་ན་མི་འགྲིགས་པ་ཨེ་ཡོད།”

“ད་དུང་གསལ་བཤད་བྱ་རྒྱུར། ས་རྒྱ་ཆེ་བའི་བོད་ཀྱི་ཡུལ་ཕྱོགས་མི་འདྲ་བའི་ནང༌། མིའི་འགྲོ་བ་འཕེལ་ཚུལ་མི་འདྲ་བའང་བྱུང་སྲིད་པར་བསམས། དཔེར་ན། ནམ་མཁའི་ནོར་བུ་18ཁོང་གིས་སྟོད་གངས་རིན་པོ་ཆེ་ཁུལ་བྲག་རྡོའི་ངོས་སུ་སེམས་ཅན་གྱི་གཟུགས་རིས་བརྐོས་ཡོད་པ་མཐོང་བྱུང༌། དེ་དང་ཨོ་སེ་ཀྲར་ལི་ཡ་ (Australia) ལུང་པའི་ནང་རྡོ་ལ་རི་མོ་བརྐོས་པ་དེ་ཚོ་འདྲ་པོ་འདུག དུས་ཚོད་གཅིག་ཐོག་བྱུང་བ་ཡིན་ན། ལོ་ཆིག་ཁྲི་ཉིས་སྟོང་སྔོན་ནས་བྱུང་འདུག་ཅེས་བཤད་བྱུང༌། དེ་འདྲ་ཡིན་ན། སྟོད་ཁུལ་ལ་མིའི་འགྲོ་བ་སྔ་ས་ནས་བྱུང་ཡོད་པ་རེད།” ཅེས་བཀའ་སྤྱི་ནོད་བྱུང༌།

གོང་དང་ཕྱོགས་མཐུན་བོད་ས་མཐོའི་ནུབ་བྱང་ས་ཁུལ་དུ་བོད་མི་ཚོས་མི་ལོ་སུམ་སྟོང་སྔོན་ནས་བྲག་རྡོའི་ངོས་སུ་གཡག་དང༌། འབྲོང༌། ཤ་བ་སོགས་ཀྱི་གཟུགས་རིས་བརྐོས་པའི་དཔར་དང་གསལ་བཤད་ཞིབ་འཁོད་དབྱིན་བོད་རྒྱ་བཅས་ཀྱི་ཡིག་ཐོག་གསར་དུ་ཐོན་པའང་འདུག19

འདི་ལྟར་བོད་ནང་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཐོག་མར་བྱུང་ཚུལ་ནི། བོད་དུ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་དར་རྗེས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཁག་ནང་གསལ་བ་ལས་ཀྱང་ཆེས་སྔ་བ་བྱུང་བའི་སྐོར་ཕྱི་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཆ་གསར་རྙིང་ཁག་ནང་འཁོད་ཡོད་པ་དེ་དག་ལས། བོད་མི་རིགས་སྤྲེའུ་ནས་བྱུང་ཚུལ་སྐོར་ལ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་དགོངས་ཚུལ་གསལ་སྟོན་མཛད་གསལ་དུ། “ང་རང་ཚོའི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ནང༌། བོད་མི་རིགས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཕ་སྤྲེལ་རྒན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང༌། མ་སྲིན་མོ་བྲག་སྲིན་ལས་བྱུང་བ། དེ་ཡང་ལྷོ་ཁ་རྩེད་ཐང་ཁུལ་བྱུང་བ་ཞིབ་གསལ་འཁོད་ཡོད་པ་རེད། དེ་ནི་འཛམ་བུ་གླིང་པ་གཞན་དག་གིས་ཁས་ལེན་བྱེད་ཀྱི་མ་རེད། ཡིན་ནའང༌། དེ་ལྟར་བྱུང་མི་སྲིད་པ་མིན། ང་རང་ཚོའི་ཕྱོགས་ནས་དེ་ལ་ར་སྤྲོད་བྱ་རྒྱུའང་ཡོད། བོད་པའི་ནང་ལ་ལྷ་ཕྲུག་དང༌། འདྲེ་ཕྲུག་ཟེར་བ་དེ་འདྲ་བྱུང་འདུག་པ་དང་འདྲ་བ་ཡིན། དཔེར་ན། ངས་བྱང་ཁུལ་གྱི་བོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་གོ་ཐོས་བྱུང་བའི་ནང༌། ག་རྒྱ་འགྲམ་ནག་ཟེར་བ། ཆུང་དུས་ནས་མི་གཞན་དང་མི་འདྲ་བའི་ནུས་ཤུགས་ཡོད་མཁན་ཞིག་བྱུང་འདུག མི་དེའི་ཨ་མ་ལ་རྨི་ལམ་འདྲ་བ། མངོན་སུམ་འདྲ་བ་ཞིག་ལ་ཡུལ་ལྷ་ཡིན་ཟེར་བ་ཞིག་གིས་འདོད་པ་སྤྱད་པའི་ཚོར་བ་བྱུང༌། དེ་འདྲའི་མུས་ལ་མངལ་ཆགས་ཏེ་ག་རྒྱ་འགྲམ་ནག་སྐྱེས་འདུག20 ང་རང་ཚོ་བོད་རིགས་ནང་དེ་དང་དེ་འདྲའི་དངོས་བྱུང་གི་གནས་ཚུལ་ཡོད། ཕྱི་རྒྱལ་བ་ཚོས་དེ་འདྲར་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་མ་རེད།” ཅེས་དང༌།

“བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནང༌། མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་གི་སྔོན་ནས་ཕ་སྤྲེལ་རྒན་ལས་མིའི་འགྲོ་བ་འཕེལ་ཚུལ་བཀོད་ཡོད་པ་དེ་ནི། ཕྱིས་ཀྱི་ནུབ་ཕྱོགས་པས་མིའི་ཐོག་མའི་བྱུང་རིམ་བརྗོད་ཚུལ་དང་ཕྱོགས་མཐུན་ཞིག་བྱུང་འདུག ཡིན་ནའང་ལྷོ་ཁ་རྩེད་ཐང་ནས་མིའི་འགྲོ་བ་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ལོ་གྲངས་ཐད་ལ་འགྲིགས་མེད་པ་དེ་ང་ཚོས་ཁས་ལེན་བྱེད་དགོས་པ་རེད། དེ་མིན་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་སྐུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་ལོ་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་རྗེས་སུ། གཞི་ནས་ཁ་བ་ཅན་གྱི་མཚོ་བྲི་བ་དང༌། མིའི་འགྲོ་བ་འཕེལ་ཚུལ་བཤད་ན། སུ་གཅིག་གི་རྣ་བར་འགྲོ་སྲིད་ཀྱི་མ་རེད།” ཅེས་བཀའ་སྤྱི་སྩལ་བྱུང་བ་བཅས་སོ།།21

དེབ་སྔོན་མཁན་པོས་སྤྲེལ་སྲིན་གདོང་དམར་རྒྱུད།།

མི་ལོ་ལྔ་སྟོང་སྔོན་ནས་བྱུང་སྨྲས་ཀྱང༌།།

དོན་མཐུན་རིགས་པས་གནོད་པ་མེད་གསུངས་པ།།

རིགས་གསར་བརྟག་ཞིབ་ལམ་ནས་བདེན་པར་མཐོང༌།།

ནགས་ཁྲོད་རང་བྱུང་ཟས་བསྟེན་སྤྲེའུའི་རྒྱུད།

རིམ་བཞིན་འཕེལ་ལས་མི་སྡེའི་ལམ་བྱུང་ཞེས།།

དེང་རབས་ཚན་རིག་སྨྲ་རྣམས་སྒྲོག་བྱེད་པ།།

གངས་ཅན་པ་ལ་ངོ་མཚར་གཏམ་གསར་མིན།།

ཞེས་ལྷར་བཅས་འགྲོ་བའི་འདྲེན་མཆོག་སྲིད་ཞིའི་གཙུག་རྒྱན་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་པོ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་རླབས་འཕྲེང་བརྒྱ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བའི་སྔོན་འགྲོ་ལས། འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་མཆོག་ཏུ་ཐུགས་བསྐྱེད་པ་དང༌། མཐའ་འཁོབ་གངས་རིའི་ལྗོངས་ཀྱི་འགྲོ་བ་གདུལ་བར་དམ་བཅས་པ། གང་གི་གདུལ་ཞིང་བོད་ཁ་བ་ཅན་གྱི་སྣོད་བཅུད་ཆགས་རབས་བཅས་ཀྱི་སྐོར་ཏེ། རླབས་འཕྲེང་དང་པོའོ།། །།

10 ཤོག་ལྡེབས་ ༦༢ བ ༢ པ། ཤོལ་དཔར་ཁང་ཤར།

11 ཤོག་ལྡེབས་ ཀ ༡༧ བ ༡ པོ། འབྲས་སྤུངས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང༌།

12 ཤོག་ལྡེབས་ ༧༢ ན ༤ པ། ཀ་སྦུག་མ་ཎི་པྲིན་ཊིང་དཔར་ཁང་དུ་བསྐྲུན་པ།

13 ཤོག་ལྡེབས་ ཀ ༡༧ བ ༡ པོ། འབྲས་སྤུངས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང༌།

14 ཤོག་ལྡེབས་ ༩༧ ན ༧ པ། འབྲུག་སྤུངས་ཐང་དུ་དཔར་བསྐྲུན།

15 ཤོག་ལྡེབས་ ༦༠ བ ༤ པ། ཞོལ་དཔར་ཁང་ཤར།

16 ཤོག་ལྡེབས་ ཀ ༧༨ བ ༡ པོ། ཞོལ་དཔར་ཁང་ནུབ།

17 སྐབས་དེའི་བཀའ་བློན་ང་ཕོད་ངག་དབང་འཇིགས་མེད། (ཕྱིས་པེ་ཅིན་དུ་གཏན་བཞུགས།)

18 ཨི་ཏྲ་ལི་ (Italy) ལ་ཆོས་ཚོགས་གསར་འཛུགས་གནང་མཁན་ཨ་ཛམ་འབྲུག་སྤྲུལ་ནམ་མཁའི་ནོར་བུ། གོང་སྐོར་སྤྲུལ་སྐུ་ནམ་མཁའི་ནོར་བུ་ཉིད་ཀྱིས་བརྩམས་བསྒྲིགས་བྱཞང་བོད་ལོ་རྒྱུས་ཏི་སེའི་འོད་’ ཅེས་པའི་དེབ་ཆེན། ༢༠༠༠ ལོར་ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་བསྐྲུན་པ་དེའི་ཤོག་གྲངས་ ༡༡༥ ནས་གསལ་བར་འཁོད་སྣང༌།

19 འདི་སྐོར་དཔྱད་གཞི་གསར་ཐོན་ཁག་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ནང་འཁོད།

20 ག་རྒྱ་འགྲམ་ནག་ཅེས་པའི་མིང་ཐོགས་ཚུལ་དང༌། ཡུལ་ལྷ་སྤྲ་བ་བྲག་ནག་གི་བུ་ཡིན་པའི་སྐོར་སོགས་ག་རྒྱའི་ལོ་རྒྱུས་གསལ་ཙམ་ཞིག་ ‘ཧོར་ཚོ་སོ་དགུའི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས་’ དེབ་ཆུང་ནག་ཆུ་ས་གནས་སྲིད་གྲོས་ལོ་རྒྱུས་རིག་གནས་རྩོམ་སྒྲིག་ཁང་ནས་བསྐྲུན་པ་དེ་ནང་འཁོད་འདུག

21 ‘བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གཡུ་ཡི་འཕྲེང་བ།’ བོད་ལྗོངས་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་ཁང་ནས་སྒྲིག་རྩོམ་བྱས་པ། ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བསྟན་ཕུན་ཚོགས་དང་ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན་ཁོང་གཉིས་ཀྱིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས། བོད་ལྗོངས་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༩ ལོར་དཔར་བསྐྲུན་དེབ་སྔོན་སྟོད་ཆ། བར་ཆ། སྨད་ཆ་གསུམ་ཡོད་དེ་དག་གི་ནང་རྒྱ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་སྲིད་དོན་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་ཕུད་པའི་བོད་ཀྱི་གདོད་མའི་ལོ་རྒྱུས་ནས་བོད་ཡུལ་ཆགས་རབས་དང༌། བོད་རིགས་འབྱུང་ཁུངས། སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རིམ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་དཔྱད་ཞིབ་ཕྱོགས་བསྡུས་གཤམ་མཆན་དང་བཅས་པ་གསལ་བར་འཁོད་འདུག་པ་འདི་དག་ནི། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ཉམས་ཞིབ་པ་དང་སློབ་གཉེར་བ་རྣམས་ལ་དཔྱད་གཞིའི་ལོ་རྒྱུས་གནད་ཆེའི་བང་མཛོད་ཀྱི་སྒོ་མོ་རྒྱ་ཆེར་ཕྱེ་བ་ཞིག་སྣང་བས། ྋརྒྱལ་བའི་མཛད་རྣམ་འདིའི་ནང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་སྙིང་བསྡུས་ཤིག་ལས་འཁོད་མེད་པར་བརྟེན། བློ་གསར་པ་རྣམས་ཀྱིས་དངོས་དོན་ཞིབ་རྒྱས་གངས་ལྗོངས་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་གྱི་མཁས་པ་རྣམ་པས་བརྩམས་བསྒྲིགས་དཔེ་དེབ་དང་དཔྱད་རྩོམ་གསར་ཐོན་ཁག་ལའང་ཡིད་གཟབ་ངང་ནས་དཔྱད་ཞིབ་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བདེན་དོན་ངོ་མ་གསལ་རྟོགས་རྒྱས་བཤད་ཐུབ་ཐབས་ལ་འབད་པར་མཛོད་ཅིག་ཞུ།

རླབས་འཕྲེང་གཉིས་པ།

བོད་ཡུལ་དུ་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཡོན་ཏན་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་རྣམ་སྤྲུལ་རིམ་དང་ཅིག་ཅར་དུ་བྱོན་ནས་འགྲོ་དོན་མཛད་པའི་སྐོར།

ས་བཅད་དང་པོ།

སྤྱན་རས་གཟིགས་རྒྱལ་པོའི་རྣམ་པར་བྱོན་པ།

བཀའ་གདམས་གླེགས་བམ་བུ་ཆོས་ནང་གསེས་ ཀ པའི་ནང༌། “སྤྱིར་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་མགོན་པོ་ཡིན།། སྒོས་གངས་རིའི་ཁྲོད་དུ་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང༌།།”22 ཞེས་དང༌། “བཤེས་གཉེན་པའི་ཞལ་ནས། ཧྲཱིཿ པོ་ཏ་ལ་ཡི་རི་བོ་ན།། སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ང་བཞུགས་ཚེ།། སྒྲིབ་པ་རྣམ་སེལ་དེར་བྱོན་ཏེ།། མགོན་པོ་བོད་ཀྱི་ཡུལ་དུ་བྱོན།། བོད་རྗེ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོར་མཛོད།།”23 ཅེས་དང༌། “ཧྲཱིཿ པོ་ཏ་ལ་ཡི་རྩེ་མོ་ན།། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ང་བཞུགས་ཚེ།། ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ་དེར་བྱོན་ཏེ།། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་བོད་དུ་བྱོན།། ཐོ་ཐོ་རི་ཞེས་བོད་རྗེར་མཛོད།།”24 ཅེས་ལུང་བསྟན་པ་བཞིན། གངས་རིའི་ར་བས་བསྐོར་བའི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁམས་སུ། འཕགས་མཆོག་སྙིང་རྗེའི་རང་གཟུགས་མི་ཡི་རྣམ་པར་བྱོན་ཏེ་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་བའི་རྒྱལ་པོའི་ཐོག་མ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ཡིན་ཞིང༌། དེ་སྐབས་མཁར་གྱི་ཐོག་མ་ཡུམ་བུ་གླ་སྒང་25བརྩིགས། རྒྱལ་པོ་འདི་ལས་རྒྱུད་པའི་རྒྱལ་རིགས་གནམ་གྱི་ཁྲི་བདུན་དང༌། བར་གྱི་སྟེང་གཉིས། སའི་ལེགས་དྲུག ཆུ་ལ་ལྡེ་བརྒྱད། བཙན་ལྔ་བཅས་བྱུང་བའི་རྒྱལ་རབས་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་པ་ལྷ་ཐོ་ཐོ་རི་གཉན་བཙན་གྱི་སྐབས་སུ། རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་ནས་མདོ་སྡེ་ཟ་མ་ཏོག་གི་སྙིང་པོ་ཡི་གེ་དྲུག་པ་སོགས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་བྱིན་ཅན་རྒྱལ་པོའི་ཕྱག་ཏུ་སོན།26 དེ་དག་ལ་གཉན་པོ་གསང་བ་ཞེས་མཚན་གསོལ་ཏེ། རྒྱལ་པོས་མཆོད་ཅིང་བཀུར་བར་མཛད་པ་དེ་ནི། བོད་ཁ་བ་ཅན་གྱི་ཡུལ་དུ་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབུ་ཐོག་མར་བརྙེས་པ་ཞིག་ཡིན།

ལྷ་ཐོ་ཐོ་རི་གཉན་བཙན་ནས་རྒྱལ་རྒྱུད་རིམ་བསྟུད་དུ་བྱུང་བའི་རྒྱལ་རབས་སུམ་ཅུ་སོ་གསུམ་པ་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་ནི། འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་དང༌། ཡོན་ཏན་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་མཛད་པ་ཅིག་ཅར་དུ་རྒྱས་པར་སྟོན་པའི་རྣམ་སྤྲུལ་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌།

དེ་ཡང་མཚན་དང་མཛད་པ་བཅས་པ་ལུང་གིས་གསལ་པོར་ཟིན་པ་ཞིག་སྟེ། མཚན་སྒྲ་ཚང་བའི་ལུང་བསྟན་ནི། དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་གླེགས་བམ་དང་པོའི་ནང༌། “ཐང་ཡིག་ཏུ། ཁ་བ་ཅན་དུ་གནམ་རི་ཞེས་བྱའི་རྒྱུད༔ སྲོ༵ང་བཙ༵ན་སྒ༵མ་པོ༵་ཞེས་བྱ་རྒྱལ་པོར་སྐྱེ༔”27 ཞེས་དང༌། མ་ཎི་བཀའ་འབུམ་གླེགས་བམ་སྟོད་ཆའི་ནང༌། “དེ་ནས་རྒྱལ་སྲས་བྱང་ཆུབ་ཐུགས་ལྡན་དེས། བདག་བསྟན་པ་འདིའི་འོག་རོལ་དུ་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་བསྟན་པ་ལ། རྒྱལ་པོ་སྲོ༵ང་བཙ༵ན་སྒ༵མ་པོ༵་ཞེས་བྱ་བར་འཁྲུངས་ནས། བོད་མུན་པའི་སྨག་རུམ་དང་འདྲ་བ་དེར། དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་རྟེན་གདན་དྲངས་ཏེ། དམ་པའི་ཆོས་ཉི་མ་ཤར་བ་བཞིན་བྱེད་པར་གྱུར་ཅིག ཅེས་སྨོན་ལམ་བཏབ་”28 ཅེས་འཁོད་པ་དང༌། བཀའ་གདམས་གླེགས་བམ་བུ་ཆོས་ནང་གསེས་ ཀ པའི་ནང་ལའང༌། “ང་གངས་རིའི་མགུལ་དུ་ཆོ༵ས་ཀྱི་རྒྱ༵ལ།། སེམས་གཡོ་སྒྱུ་མེད་པར་སྲོ༵ང་པོར་སྨྲ།། ཆོས་ནུས་མཐུ་བཙ༵ན་པས་གཞན་ལ་ཕན།། མི་བདག་གི་ཡོན་ཏན་སྒ༵མ་པོ༵ར་སྦེད།།”29 ཅེས་མ་འོངས་བོད་དུ་འབྱོན་རྒྱུའི་ལུང་དང༌། མཛད་པའི་ལུང་ནི། མཆོད་སྡོང་འཛམ་གླིང་རྒྱན་གཅིག་གི་དཀར་ཆག་ནང༌། “གསང་བ་འདུས་པའི་རྒྱུད་གཏེར་མ་ལས། སྟོན་པ་རྡོ་རྗེ་འཆང་གིས་ཆོས་རྒྱལ་ཨིབྷ་བྷཱུ་ཏི་སོགས་འཁོར་མཐའ་ཡས་པའི་ནང་དུ་བྱང་ཆུབ་མཐའ་ཡས་རིགས་མཆོག་ཉོན་ཅིག བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཁྱོད་ནི། འགྲོ་བ་སེམས་ཅན་གྱི་སྟོན་པ་ཆེན་པོ་སྟེ། ཇི་སྲིད་འཁོར་བ་མ་སྟོངས་བར་དེ་སྲིད་དུ་འགྲོ་བའི་སྐྱབས་མགོན་དམ་པར་འགྱུར་རོ།།

ཁྱད་པར་གངས་ཅན་གྱི་ཡུལ་དུ་གཟུགས་ཀྱི་སྐུའི་སྐྱེ་བ་བླངས་ཏེ། སྡེ་སྣོད་གསུམ་གྱི་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་པ་དར་བར་བྱེད་ཅིང༌། འགྲོ་བའི་དོན་ལ་སྤྲོ་བར་འགྱུར་རོ།།”30 ཞེས་གསལ་བ་དེ་ལྟར། ཆོས་རྒྱལ་འདིའི་དགོངས་པ་བཞིན། བློན་པོ་ཐོན་མི་སཾབྷོཊས་རྒྱ་གར་དང༌། བལ་པོའི་སློབ་དཔོན་ལ་བསྟེན་ནས་ཐོག་མར་སཾསྐྲྀཏའི་སྐད་ཡིག་དང༌། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་དུ་ཕྱིན་པ་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱ་པ། སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་མདོ་རྒྱུད་ཡི་གེ་ཉེར་གཅིག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་དང༌། རྒྱུད་ཀྱི་ཆ་ལག་མང་རབ་ཅིག་ལ་སྦྱངས། བོད་དུ་ལོག་ནས་རྒྱ་གར་གྱི་ཡིག་གཟུགས་གཞི་རྩར་བཟུང་བའི་བོད་ཡིག་གསར་དུ་བཏོད།31 གོང་གི་གསུང་རབ་རྣམས་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་པ་ཆོས་རྒྱལ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་ཉམས་བཞེས་མཛད།

དེ་བཞིན་བལ་ཡུལ་ནས་བལ་བཟའ་ཁྲི་བཙུན་དང༌། རྒྱ་ཡུལ་ནས་རྒྱ་བཟའ་ཀོང་ཇོ་བཙུན་མོར་བཞེས་ཏེ། བཙུན་མོ་སོ་སོའི་རྟེན་སྐལ་ཇོ་ཤཱཀྱ་རྣམ་གཉིས་རྟེན་གཙོར་བཞུགས་སུ་གསོལ་བའི་གཙུག་ལག་ཁང་ཁག་གཉིས་གསར་བཞེངས་སོགས་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་མཛད་པ་རླབས་པོ་ཆེ་བསྐྱངས་པས། དུས་དེ་ནས་བཟུང་འཕགས་ཡུལ་རྡོ་རྗེ་གདན་གྱི་བྱང་ཕྱོགས་ཁ་བ་ཅན་གྱི་ཡུལ་དུ་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་དར་ཞིང་རྒྱས་པར་གྱུར།

བོད་ཀྱི་སྔར་ཡོད་གསོ་དཔྱད་དང༌། རྩིས་རིག བཟོ་རྩལ་གྱི་ཐོག་ཏུ་རྒྱ་དཀར་ནག་དང༌། ཏ་ཟིག་སོགས་ནས་སྨན་རྩིས་དང༌། བཟོ་རིག་གི་ལེགས་ཆ་བླངས་པས་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཕྱུག་ཏུ་སོང་བ་དང༌། སྟོབས་འབྱོར་མངའ་ཐང་ཡང་ཇེ་རྒྱས་ཇེ་འཕེལ་དུ་གྱུར་པ་བཅས་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་དུས་ནས་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོའི་ཆབ་སྲིད་དར་ཞིང་རྒྱས་པའི་སྙན་གྲགས་འཛམ་གླིང་ཁྱོན་ལ་ཁྱབ་པ་ཞིག་བྱུང༌།

ཡང༌། བཀའ་གདམས་གླེགས་བམ་བུ་ཆོས་ནང་གསེས་ ཀ པའི་ནང༌། “ཧྲཱིཿ པོ་ཏ་ལ་ཡི་ཕོ་བྲང་ན།། རྒྱལ་བའི་འབྱུང་གནས་ང་བཞུགས་ཚེ།། འཇམ་དཔལ་རྡོ་རྗེ་དེར་བྱོན་ཏེ།། དཔའ་བོ་ཆེན་པོ་བོད་དུ་བྱོན།། ཁྲི༵་སྲོ༵ང་ལྡེ༵་བཙ༵ན་བོད་རྗེར་མཛོད།།”32 ཅེས་ལུང་བསྟན་པ་བཞིན་རྒྱལ་རབས་སུམ་ཅུ་སོ་བདུན་པ་ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི༵་སྲོ༵ང་ལྡེ༵་བཙ༵ན་གྱིས་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་ནས་མཁན་ཆེན་བོ་དྷི་སཏྭ་དང༌། སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས་སོགས་སྤྱན་དྲངས་ཏེ། མདོ་སྔགས་བསྟན་པའི་གནས་གཞི་བསམ་ཡས་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་ནས་རབ་བྱུང་གི་སྡེ་ཐོག་མར་བཙུགས། སྡེ་སྣོད་གསུམ་དང༌། བླ་མེད་རྡོ་རྗེ་ཐེག་པའི་བསྟན་པ་རབ་ཏུ་གསལ་བར་མཛད།

དེ་བཞིན་བཀའ་གདམས་གླེགས་བམ་བུ་ཆོས་ནང་གསེས་ ཀ པའི་ནང༌། “དེ་ཚེ་བདག་གིས་འདི་སྐད་དུ།། ར༵ལ་པ༵་ཅ༵ན་ཞེས་བོད་ཁམས་སུ།། མཐའ་དམག་ལ་སོགས་བདུད་སྡེ་རྣམས།། དྲག་པོས་འདུལ་ཞིང་བསྟན་པ་བསྲུང༌།”33 ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། རྒྱལ་རབས་བཞི་བཅུ་ཞེ་གཅིག་པ་ཆོས་རྒྱལ་མངའ་བདག་ཁྲི་ར༵ལ་པ༵་ཅ༵ན་གྱི་སྐུ་དུས་སུ། རྒྱའི་དམག་དཔུང་ཆེན་པོ་ཆམ་ལ་ཕབ་སྟེ། རྒྱ་ནག་གོང་མའི་སྟོབས་ཤུགས་ཉམས་ཉེས་སུ་བཏང་བས། བོད་རྒྱ་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་དབར་ཞི་མོལ་ཆིངས་འགྲིགས་ཀྱི་ཡི་གེ་རྡོ་རིང་དུ་བརྐོས་པའི་ཚིག་ཏུ། “བོད་བོད་ཡུལ་ན་སྐྱིད། རྒྱ་རྒྱ་ཡུལ་ན་སྐྱིད་པའི་སྲིད་ཆེན་པོ་སྦྱར་ནས་གཙིགས་བཅས་པ་འདི། ནམ་ཞར་མྱི་འགྱུར་བར། དཀོན་མཆོག་གསུམ་དང༌། འཕགས་པའི་རྣམས་དང༌། གཉི་ཟླ་དང་གཟའ་སྐར་ལ་ཡང་དཔང་དུ་གསོལ།”34 ཞེས་སོགས་འཁོད་པ་དེ་ལྟར། རྒྱལ་ཐབས་སྲིད་ཀྱི་བྱ་བ་ཆེན་པོ་ལྟ་ཅི་སྨོས། གསུང་རབ་ཀྱི་འགྱུར་ལ་དག་ཐེར་མཛད་པས་མཚོན་མདོ་སྔགས་ཀྱི་བསྟན་པའང་དར་རྒྱས་སྔར་བས་ཆེ་བར་གྱུར་པ་སོགས་ཆོས་རྒྱལ་རིམ་བྱོན་གྱི་ལུགས་ཟུང་འཕྲིན་ལས་རྒྱས་ཚུལ་ཞིབ་པར་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་དང༌། རྒྱལ་རབས་ཁག་ཏུ་གསལ་བ་བཅས་སོ།།35

ཁ་བ་ཅན་དུ་རྗེ་འབངས་རྣམ་པ་ནི།།

ཐོག་མར་གསལ་མཛད་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ནས།།

ཐོ་ཐོ་རི་བར་རྒྱལ་རབས་ཉེར་བརྒྱད་རིང༌།།

ལེགས་ལམ་གསར་གཏོད་སྐྱེ་འགྲོ་བདེ་ལ་བཀོད།།

ཁྱད་པར་རྣམ་འདྲེན་བཞི་པའི་བསྟན་པའི་སྲོལ།།

ལེགས་མཚོན་གཉན་པོ་གསང་བ་ཕུ་དུད་ཀྱིས།།

བཀུར་བས་མདོ་སྔགས་ཆོས་ཀྱི་འོད་སྣང་འབུམ།།

ལྗོངས་འདིར་འཆར་བའི་རྟེན་འབྲེལ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ།།

22 ཤོག་ལྡེབས་ ཀ ༨༠ ན ༡ པོ།

23 ཤོག་ལྡེབས་ ཀ ༢༤༡ བ ༤ པ།

24 ཤོག་ལྡེབས་ ཀ ༢༤༢ ན ༡ པོ། ཞོལ་དཔར་ཁང་ནུབ།

25 འདི་བཞིན་ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་དཔྱིད་ཀྱི་རྒྱལ་མོའི་གླུ་དབྱངས། ཤོག་ལྡེབས་ ༡༡ ན ༦ པ། ཞོལ་དཔར་མ་རྩ་བཟུང་ཡིན་ཞིང༌། ཡང་བླ་སྒང་དང༌། བླ་མཁར། བརླ་མཁར། ལྷ་མཁར་ཞེས་སོགས་ཀྱང་འཁོད་འདུག་པའི་སྐོར་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ཡིག་ཆའི་ནང་འཁོད།

26 འདི་སྐོར་ནེའུ་པཎྜིཏས་མཛད་པའི་ ‘སྔོན་གྱི་གཏམ་མེ་ཏོག་འཕྲེང་མཛེས’ ཞེས་པཎྜི་བྱ་བའི་ནང་ལོ་རྒྱུས་འདྲ་མིན་འཁོད་པ་དེ་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ནང་འཁོད།

27 ཤོག་ལྡེབས་ ཀ ༡༢ བ ༣ པ། འབྲུས་སྤུངས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང༌།

28 ཤོག་ལྡེབས་ ཨེ ༢༤༧ ན ༥ པ། བོད་དཔར།

29 ཤོག་ལྡེབས་ ཀ ༨༡ བ ༦ པ། ཞོལ་དཔར་ཁང་ནུབ།

30 ཤོག་ལྡེབས་ ༦༡ བ ༥ པ། ཞོལ་དཔར་ཁང་ཤར།

31 འདི་ནི་སྔོན་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་བཤུས་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌། འདི་སྐོར་དཔྱད་གཞི་གསར་ཐོན་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ཡིག་ཆའི་ནང་འཁོད།

32 ཤོག་ལྡེབས་ ཀ ༢༤༢ ན ༦ པ།

33 ཤོག་ལྡེབས་ ཀ ༢༤༢ བ་ ༤ བ། ཞོལ་དཔར་ཁང་ནུབ།

34 རྡོ་རིང་ཡིག་བཤུས་ཁེ་གཙང་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ནང་འཁོད།

35 བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གཡུ་ཡི་འཕྲེང་བ། བོད་ལྗོངས་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༩ ལོར་དཔར་བསྐྲུན་དེབ་ཀྱི་སྟོད་ཆ་ཤོག་གྲངས་ ༣༣ ནང༌། ས་བཅད་གཉིས་པ། སྤུ་རྒྱལ་གྱི་གདུང་རབས་བྱུང་ཚུལ། དང་པོ། བོད་རྗེ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ནས། དགུ་པ། བཙན་པོ་དར་མ་འུ་དུམ་བཙན་བར་གྱི་རྒྱལ་རབས་ཞིབ་གསལ་འཁོད་འདུག་ཅིང༌། གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་འབྱུང་ཁུངས་ལེ་ཚན་ ༤ པའི་ནང ‘ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་’ལས་ལུང་དྲངས་ཏེ། བོད་རྗེ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་འབྱུང་ཁུངས་བཤད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་བཞིའི་ནང་ནས་ཕྱི་མ་འདི་ཁོ་ན་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དངོས་དོན་དང་མཐུན་པར་མཐོང་ཞེས་བསྡོམས་ཚིག་འཁོད་པ་དེ་མཛད་རྣམ་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་སུ་བསྣན་ཡོད།

ས་བཅད་གཉིས་པ།

སྤྱན་རས་གཟིགས་ལོ་པཎ་མཁས་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་པར་བྱོན་པ།

འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་རྣམ་སྤྲུལ་དུ་ལུང་གིས་ཟིན་པ་དགེ་བསྙེན་ཆོས་འཕེལ་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་བྱུང་ཞིང༌། དེ་ཡང་བཀའ་འགྱུར་མདོ་ ཇ པ། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་པདྨ་དཀར་པོ་ལེའུ་དྲུག་པ་ལས། “དེ་ན་དགེ་བསྙེན་ཆོས་འཕེལ་ཞེས་བྱ་བ། མཐུ་ཆེ་བ། དབང་ཆེ་བར་གྲགས་པ། གསལ་བ། དུལ་བ། འཇིགས་པ་མེད་པ། མང་དུ་ཐོས་པ། ངེས་པར་བྱེད་པ་ལ་མཁས་པ་ཞིག་འབྱུང༌།”36 ཞེས་དང༌། “ཀུན་དགའ་བོ། ཁྱིམ་བདག་ཆོས་འཕེལ་དེའང་ངའི་བསྟན་པ་འདི་རྒྱ་ཆེར་རྒྱས་པར་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ།།”37 ཞེས་བཀའ་སྩལ། འདིར་དགེ་བསྙེན་ཆོས་འཕེལ་ཞེས་པ་ནི། བོད་སིལ་བུའི་དུས་སུ་བྱོན་པའི་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་རྣམ་སྤྲུལ་པཎ་གྲུབ་ཆེན་པོ་འབྲོམ་སྟོན་རྒྱལ་བའི་འབྱུང་གནས་ཀྱི་མཚན་གྱི་རྣམ་གྲངས་སུ་ངེས།

འབྲོམ་སྟོན་ཆེན་པོས་བླ་མ་སེ་བཙུན་གཞོན་ནུ་འོད་ཀྱི་དྲུང་ནས་མངོན་པ་དང༌། གསང་སྔགས་རྙིང་མའི་ཆོས་མང་པོ་གསན། སྣ་ནམ་རྡོ་རྗེ་དབང་ཕྱུག་ལས་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་བཞེས་པར་མཚན་རྒྱལ་བའི་འབྱུང་གནས་སུ་གསོལ། ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤའི་དྲུང་ནས་སྟོན་པ་ཐུབ་པའི་དབང་པོའི་བཀའ་དང་གདམས་ངག་མང་དུ་གསན། སྡེ་སྣོད་གསུམ་གྱི་སྙིང་པོ་སྐྱེས་བུ་གསུམ་གྱི་ལམ་གྱི་རིམ་པ་འཆད་སྤེལ་དང༌། ལྷ་ཆོས་བདུན་ལྡན་ཉམས་སུ་བཞེས་ཏེ་བཀའ་གདམས་པའི་བཞེད་སྲོལ་ཐོག་མར་བཏོད། བཀའ་གདམས་གླེགས་བམ་ཕ་ཆོས་ནང་གསེས་ ཅ པའི་ནང༌། འབྲོམ་གྱིས་ཇོ་བོ་རྗེ་ལ། “བདག་གི་གདུལ་བྱ་གང་ན་ཡོད།། དགོན་པ་དག་ཀྱང་བསྟན་པར་ཞུ།། ཞེས་ཞུས་པས། ཇོ་བོའི་ཞལ་ནས། བདེ་བར་གཤེགས་པའི་བཀའ་ལུང་ཡོད།། བྱང་ཕྱོགས་འདི་ནས་བྱང་ཕྱོགས་སུ།། རྭ་སྒྲེང་ཞེས་བྱའི་དགོན་པ་ཡོད།། དེར་སོང་བདག་གིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས།། རྭ་སྒྲེང་དཔལ་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང༌།། རྡོ་རྗེ་གདན་དང་མཚུངས་པར་བཞེད།། དེ་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་དགོན་པ་ཡིན།། གདུལ་བྱ་དག་ཀྱང་དེར་འདུ་འོ།།”38 ཞེས་ལུང་བསྟན་པའི་རྭ་སྒྲེང་རྒྱལ་བའི་དབེན་གནས་ཕྱག་བཏབ་པ་སོགས་གདུལ་བྱའི་དོན་རླབས་པོ་ཆེ་མཛད། དེ་རྗེས་ལུང་གིས་ཟིན་པའི་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་རྣམ་སྤྲུལ་པཎ་གྲུབ་མངའ་བདག་ཉང་ཉི་མ་འོད་ཟེར་དང༌། གཏེར་སྟོན་གུ་རུ་ཆོས་དབང་ལ་སོགས་པ་རིམ་པར་བྱོན་པ་སྟེ། དེ་ཡང༌། དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་གླེགས་བམ་བཞི་པའི་ནང༌། “ཐུགས་སྒྲུབ་གསང་འདུས་ཐེམ་ཡིག་མེད་པའི་ཞལ་གདམས་ལས། གདུལ་བྱ་ཁོལ་རྩེའི་སྣང་བ་ལ།། མངའ་བདག་ཉང་དང་ཆོས་དབང་སོགས།། སྤྲུལ་པ་སྣ་ཚོགས་བཀྱེ་ནས་ནི།། འགྲོ་དོན་དཔག་མེད་བྱེད་པ་དང༌།། སྐུ་གཏེར་གསུང་གཏེར་ཐུགས་གཏེར་དང༌།། ཐུགས་ཀྱི་ཡང་གཏེར་ལ་སོགས་པ།། ཆོས་ཀྱི་གཏེར་སྒོ་དཔག་མེད་འབྱེད།།”39 ཅེས་དང༌། པདྨ་བཀའ་ཐང་ལེའུ་གྱ་དགུ་པ་ལས། “སྲིན་མོའི་སྦར་རྗེས་མཁོ་མཐིང་གཏེར་ཁ་འདི༔ མི་བཞག་འདོན་པའི་རྟགས་དེ་བསྟན་ནས་འབྱུང༔ མངའ་བདག་སྤྲུལ་པ་མྱང་ (ཉང) རལ་ཞེས་བྱ་འབྱུང༔”40 ཞེས་དང༌། བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔའི་ནང་གསེས་རྒྱལ་པོ་བཀའ་ཐང་ལས། “མཁོ་མཐིང་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཤར་ཕྱོགས་སུ༔ ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་སྐུ་དབུ་སྐྲ་ལྕང་ལོར་འཁྱིལ༔ གསང་སྔགས་རྒྱུད་སྡེ་རྒྱ་མཚོར་མངའ་བརྙེས་པའི༔ སྐྱེས་མཆོག་འབྲུག་ལོ་ཉི་མ་འོད་ཟེར་ཞེས༔ ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་སྐུ་མངའ་བདག་རྒྱ་མཚོས་བསྐོར༔”41 ཞེས་གསལ་བ་བཞིན། མངའ་བདག་ཉང་ཉི་མ་འོད་ཟེར་གྱིས་གཏེར་ལས་བཞེས་པའི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་འགྲོ་བ་འདུལ་བའི་རྒྱུད་ཕྱི་ནང་གསང་གསུམ་སོགས་གཏེར་ཆོས་མང་པོ་ཡོད་ལ། བཀའ་འབུམ་ཆོས་འབྱུང་ཆེན་མོ་རྣམ་ཐར་དྲི་མེད་ལ་སོགས་པའི་གསུང་རྩོམ་ཡང་མང་དག་ཅིག་ཡོད། གོང་དུ་ལུང་གིས་ཟིན་པའི་ཆོས་དབང་ནི། གཏེར་སྟོན་གུ་རུ་ཆོས་དབང་ཡིན་ཞིང༌། འཁྲུངས་པའི་ཚེ་ཡབ་ཀྱིས་འཇམ་དཔལ་མཚན་བརྗོད་འབྲི་བཞིན་པའི་ཚིགས་བཅད། “ཆོས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ།། ལེགས་པའི་ལམ་ནི་སྟོན་པ་པོ།།” ཞེས་བྲིས་ཟིན་པ་དང་དུས་མཚུངས་པས། མཚན་ལ་ཆོས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་ཅེས་གསོལ། ཐོག་མར་ཡབ་ཀྱིས་ཡི་གེ་འབྲི་ཀློག་དང༌། རིག་གནས། གསང་སྔགས་ཀྱི་ཆོ་ག་ཕྱག་ལེན་བསླབས་པ་གསན་སྦྱོང་དང༌། རིམ་པས་བླ་མ་སེ་འབྲོ་གྱང་གསར་བ་ལས་སྒྱུ་འཕྲུལ་རོང་ལུགས་སྐོར་སོགས་རྙིང་མའི་ཆོས་སྒོ་དང༌།

གཞན་ཡང་སྤྱོད་འཇུག་དང༌། ཚད་མ་རིགས་ཐིགས། མངོན་པ་ཀུན་བཏུས། དགྱེས་པ་རྡོ་རྗེ་སོགས་དང༌། མཚུར་སྟོན་ཡབ་སྲས་ནས་ཀྱང་ཆོས་མང་དུ་གསན། མངའ་བདག་ཉང་གིས་ངའི་གཏེར་ཆོས་ཀྱི་བདག་པོ་ཡང་ཁྱོད་ལ་གཏད་ཀྱི། ཚུལ་བཞིན་ཉམས་སུ་ལོངས་ཤིག་གསུངས་པ་བཞིན། སྐུ་གཞོན་ནུའི་སྐབས་ནས་མན་ངག་རྒྱུད་གཞུང་འགྲེལ་པ་ལྔ་བརྒྱ་དང་བདུན། བཀའ་བརྒྱད་ཀྱི་རྒྱུད་གསང་འདུས་སོགས་གསུང་རྟེན་མང་པོ་དང༌། སྐུ་རྟེན་དང་ཐུགས་རྟེན་ཡང་སྣ་ཚོགས་ཤིག་གཏེར་ལས་བཞེས་པ་སོགས་ཇི་ལྟར་ལུང་གིས་ཟིན་པའི་སྐུ་སྤྲུལ་མངའ་བདག་ཉང་དང༌། གསུང་སྤྲུལ་གུ་རུ་ཆོས་དབང༌། ཐུགས་སྤྲུལ་པདྨ་དབང་གི་རྒྱལ་པོ། ཡོན་ཏན་གྱི་སྤྲུལ་པ་ཆོས་རྒྱལ་དབང་པོའི་སྡེ། འཕྲིན་ལས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་ས་ཆེན་ཀུན་དགའ་སྙིང་པོ་དང༌། འཕགས་ཆེན་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན། ཞང་གཡུ་བྲག་པ། གཡའ་བཟང་པ། སུམ་སྟོན་རིན་ཆེན་གཟུངས། ལྷ་རྗེ་དགེ་བ་འབུམ། བདག་ཆེན་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན། རིན་ཆེན་མཁྱེན་རབ་ཆོས་རྗེ་ལ་སོགས་པ་42རིམ་པར་བྱོན་ཏེ། བོད་ཀྱི་འགྲོ་བ་འདུལ་བར་ཐུགས་བསྐྱེད་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་གང་ལ་གང་གདུལ་གྱི་མཛད་པ་སྣ་ཚོགས་པས་འགྲོ་དོན་བསྐྱངས་པ་ཡིན་ནོ།།

འཛམ་གླིང་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱར་དུས་གཅིག་ཏུ།།

ལ་ལ་སྐུ་བལྟམས་ཁ་ཅིག་མྱ་ངན་འདའ།།

རེ་འགའ་རབ་བྱུང་གཞན་དག་ཁྱིམ་འཛིན་སོགས།།

མཐའ་ཡས་སྤྲུལ་པའི་བཀོད་པ་བསམ་ལས་འདས།།

འོ་སྐོལ་ཕལ་པ་རྣམས་ཀྱི་བློ་ཡི་ངོར།།

འབྲོམ་སྟོན་མཆོག་དང་གུ་རུ་ཆོས་ཀྱི་དབང༌།།

གཡའ་བཟང་ལྷ་རྗེ་ལ་སོགས་པཎ་གྲུབ་ཀྱི།།

རྣམ་པར་བྱོན་པ་བསྟན་འགྲོའི་གསོས་སུ་མཐོ།།

36 ཤོག་ལྡེབས་ ཇ ༡༣༢ བ ༡ པོ།

37 ཇ ༡༣༣ ན ༢ པ། ཞོལ་དཔར་ཁང་ནུབ།

38 ཤོག་ལྡེབས་ ཅ ༡༠༡ ན ༤ པ། ཞོལ་དཔར་ཁང་ནུབ།

39 ཤོག་ལྡེབས་ ང ༩༡ བ ༥ པ། འབྲས་སྤུངས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང༌།

40 ཤོག་ལྡེབས་ ༡༨༣ ན ༤ པ། བོད་དཔར་མཇུག་ཤོག་མེད་པ།

41 ཤོག་ལྡེབས་ ཁ ༨༢ ན ༦ པ། ཞོལ་དཔར་ཁང་ཤར།

42 པཎྜི་ཏ་པདྨ་བཛྲ་དང༌། ཁ་ཆེ་དགོན་པ་བ་ཡང་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་ཡིན་རུང༌། ས་བཅད་འདིར་བོད་དུ་རྣམ་སྤྲུལ་ཇི་བྱོན་འབའ་ཞིག་སྟོན་པར་བརྟེན། གོང་གི་མཚན་རིམ་ནང་མ་བཀོད། ཞིབ་པ་དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་གླེགས་བམ་དང་པོའི་ཤོག་ལྡེབས་ ཀ ༦ བ ༥ པ། འབྲས་སྤུངས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་དཔར་མའི་ནང་འཁོད།

ས་བཅད་གསུམ་པ།

སྤྱན་རས་གཟིགས་སྡོམ་བརྩོན་གྱི་རྣམ་པར་རོལ་བ་ྋརྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་རིམ་བྱོན།

༡༽ ྋརྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་དང་པོ།

སྤྱན་རས་གཟིགས་སྡོམ་བརྩོན་གྱི་རྣམ་པར་རོལ་བ་ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་རིམ་པར་བྱོན་པ་ལས། ཐོག་མ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་པཎ་ཆེན་དགེ་འདུན་གྲུབ་པ་ནི། གཙང་སྟོད་ས་སྐྱའི་ཉེ་འདབས། གུར་མོ་རུ་བའི་ནང་གསེས། ངར་པའི་ཚོ་ཁོངས་འབྲོག་ཁྱིམ་གྱི་ལྷས་ར་ཞིག་ཏུ། རབ་བྱུང་བདུན་པའི་ལྕགས་ལུག་ (༡༣༩༡) ལོར་ཡབ་མགོན་པོ་རྡོ་རྗེ་དང༌། ཡུམ་ཇོ་མོ་ནམ་སྐྱིད་གཉིས་ཀྱི་རིགས་མྱུག་ཏུ་མངལ་གྱི་དྲི་མས་མ་གོས་པར་གྲོད་འཐུམ་དང་བཅས་ཏེ་སྐུ་འཁྲུངས།

དེའི་མཚན་མོ་ལྷས་རར་ཇག་པ་འོངས་པས། ཡུམ་གྱིས་ཁྱེའུ་ཆུང་མལ་གོས་ནང་བསྒྲིལ་བ་རྡོའི་གསེབ་ཏུ་སྦས་ཏེ་བྲོས། སང་སྔ་བར་ཡུམ་གྱིས་ཁྱེའུ་ཆུང་ཇི་བྱས་ལྟ་བར་བསྐྱོད་པ་ན། བྱ་རོག་གཅིག་གིས་ཁྱེའུ་དེ་སྲུང་བཞིན་ཡོད་པ་རིག ཁྱེའུ་ཡང་མ་ཤི་བར་སྣང་བས། སྐྱོབ་པའི་སྲུང་མ་ཞིག་བྱ་རོག་གི་རྣམ་པར་བྱུང་བར་བསམས། རྗེས་སུ་ྋརྒྱལ་བ་ཉིད་ཀྱིས་བྱ་རོག་དེ་མགོན་པོ་ཞལ་གྱི་སྤྲུལ་པ་ཡིན་པར་གསུངས། ཡབ་ཡུམ་གྱི་ནོར་ལུག་རྣམས་ཇག་པར་ཤོར་བས་འབྲོག་ཁྱིམ་ཚུགས་མ་ཐུབ་པར། ལ་ཁ་སྟོད་ཀྱི་གྲོང་ཡུལ་དུ་འཁྱར་ཏེ་བཞུགས།

ཁྱེའུ་དགུང་ལོ་ལྔ་ཙམ་ནས་གཞན་གྱི་རྫི་བོ་མཛད། དགུང་ལོ་བདུན་ལ་ཡབ་འདས། ཡུམ་དང་མཉམ་དུ་སྣར་ཐང་དགོན་དུ་བསྐྲུ་བ་ལ་བྱོན། རགས་སྐྱོར་ཞིག་ཏུ་གནས་བཅས། སྣམ་བུ་སེར་པོའི་ན་བཟའ་བཞེས། དབུ་སྐྲ་བྲེགས་ཡོད་པས་མི་རྣམས་ཀྱིས་བཙུན་ཆུང་རགས་སྐྱོར་ཞེས་འབོད། མཚན་དངོས་ནི་པདྨ་རྡོ་རྗེ་ཡིན། དུས་དེའི་ཚེ་ན་སྣར་ཐང་གདན་ས་43བཅུ་བཞི་པ་གྲུབ་པ་ཤེས་རབ་ཅེས་མཚན་སྙན་ཡོངས་སུ་གྲགས་པ་དེས་བཙུན་ཆུང་རགས་སྐྱོར་དྲུང་དུ་འབོད་གནང་གིས། དགེ་འདུན་གྱི་དཀོར་ལ་ཉེས་པ་ལྕི་བའི་ཞལ་ཏ་དང་བཅས་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་སྩལ། དགོན་གྱི་ཀློག་དཔོན་རྒྱ་སྟོན་ཙནྡྲ་པ་ལ་བསྟེན་ཏེ་ཡི་གེ་ཀློག་ཐབས་ནས་བཟུང་བའི་སློབ་གཉེར་ལ་བརྩོན་པར་བསྐུལ་བ་བཞིན་མཛད།

དགུང་གྲངས་བཅོ་ལྔ་ཤིང་བྱ་ (༡༤༠༥) ལོར་གདན་ས་གྲུབ་པ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མཁན་པོ་དང༌། བྱང་པའི་ཆེན་པོ་བློ་ལྡན་གྱིས་སློབ་དཔོན་མཛད་པའི་དྲུང་ནས་དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་བཞེས། མཚན་དུ་‘དགེ་འདུན་གྲུབ་པ་དཔལ་’ཞེས་སྩལ། དེ་ལྟར་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་འདི་སྙམ་དུ་དགོངས་ཏེ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་རྗེས་སུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དག་གི་ལས་སུ་བྱ་བ་ནི་གཉིས་ཏེ། ཀློག་པ་ཐོས་བསམ་དང༌། སྒྲུབ་པ་བསམ་གཏན་གྱི་རིམ་པའོ།། དེ་བས་ན་བདག་གིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་བགྱིས་ཏེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་རྒྱས་པར་བྱའོ་དགོངས་པའི་ཐུགས་བསྐྱེད། ལོ་བསྟུད་གསན་སྦྱོང་ལ་འགྲུས་པས་གཞུང་དོན་རྣམས་ཐོགས་མེད་དུ་མཁྱེན་པ་བྱུང་གཤིས། ཀློག་དཔོན་རྒྱ་སྟོན་གྱིས། “ད་ནི། ང་བས་ཁྱོད་མཁས་པར་འདུག ངའི་སློབ་མ་རྣམས་ཁྱོད་ཀྱིས་སྐྱོངས་ཤིག” གསུངས། དུས་དེ་ནས་ཀློག་ཡིག་བུ་སློབ་མང་པོ་བསྐྱངས་པས། མི་རྣམས་ཀྱིས་དཔོན་ཡིག་དགེ་འདུན་གྲུབ་ཅེས་འབོད་པའང་བྱུང༌།

དཔོན་ཡིག་དགེ་འདུན་གྲུབ་ཀྱིས་སྣར་ཐང་ནས་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོའི་དྲུང་དུ་འབྱོན་པར་བརྩམས་པ་ན། སྣར་ཐང་གཉེར་འཛིན་ཆེན་པོས་སྣར་ཐང་དུ་ཀློག་ཡིག་སོགས་ལ་ཕན་ཐོགས་ཆེ་བས་རེ་ཞིག་བཞུགས་དགོས་གསུངས། དེ་ལྟར་མཛད། དགུང་ལོ་ཉི་ཤུ་ལྕགས་སྟག་ (༡༤༡༠) ལོར་ཚིགས་སྔ་མའི་མཁན་པོ་གྲུབ་པ་ཤེས་རབ་པས་མཁན་པོ་དང༌། ཚིགས་སྔ་མའི་སློབ་དཔོན་བློ་ལྡན་པས་ལས་སློབ། སྐབས་དེའི་གདན་ས་པ་ཆེན་པོ་གྲགས་པ་ཤེས་རབ་པས་གསང་སྟོན་མཛད་པའི་དྲུང་ནས་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་བཞེས། དེ་རྗེས་མཁན་པོས་44དགེ་འདུན་གྲུབ་པ་ཁྱོད་ཀྱིས་གྲྭ་སྐོར་ཞིག་གམ། བཤད་གསར་ཞིག་གྱིས། བཀའ་གདམས་ཆོས་སྐོར་ཚང་བ་ཞིག་ཀྱང་ཉན་པར་འཐད་ཅེས་ཞལ་ཏ་ནན་གྱིས་གནང་བར་བརྟེན། ཚད་མ་རྣམ་འགྲེལ་ནས་གསན་སྦྱོང་དབུ་ཚུགས། ཀྱཻ་རྡོ་རྗེ་ལྷ་དགུས་ཐོག་དྲངས་པའི་དབང་ལུང་མང་པོ་དང༌། བཀའ་གདམས་ཆོས་སྐོར་སོགས་གསན། དགུང་ལོ་ཉེར་ལྔ་ལ་དབུས་ཕྱོགས་སུ་ཕེབས་ཏེ། ཁྲ་འབྲུག་ཏུ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཀུན་བཟང་པ་ལས་ཚད་མ་དང༌། དབུ་མ་གསན། དེ་ནས་ཐང་པོ་ཆེར་ཆོས་རྗེ་རོང་སྟོན་ཤཱཀྱ་རྒྱལ་མཚན་ལས་ཕར་ཕྱིན་གསན།

སྐབས་ཤིག་ན་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཀུན་བཟང་པ་འོན་བཀྲ་ཤིས་རྡོ་མཁར་དུ་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོ་མཇལ་བར་བྱོན་པའི་ཕྱག་ཕྱིར་བཅར། རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་དྲུང་ནས་དྲང་ངེས་རྣམ་འབྱེད་ལ་སོགས་པའི་རིགས་ལམ་མང་དུ་གསན་ཅིང་སྦྱོང་བར་མཛད་པས། ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོ་ཐུགས་ཤིན་ཏུ་དགྱེས་ཏེ། རྗེ་ཉིད་ཀྱིས་བཞེས་པའི་མཐང་གོས་ཤིག་གནང་སྦྱིན་དུ་སྩལ། རྗེ་རིན་པོ་ཆེ་དགའ་ལྡན་དུ་བྱོན་པ་དང་ལྷན་དུ་བཅར་ཏེ་གསན་སྦྱོང་ལ་ཐུགས་འགྲུས་སྐྱེད་བཞིན། གསང་ཕུར་བརྒལ་བརྟག་རྩོད་སྦྱོང་མཛད་རྒྱུའི་དགོངས་པ་བྱུང་སྟེ། རྗེ་རིན་པོ་ཆེར་བདག་གསང་ཕུར་རྗེ་བཙུན་ཤེས་རབ་སེང་གེའི་དྲུང་དུ་ཕྱིན་ན་བསམས་ལགས་ཞུས་པར། ཅིས་ཀྱང་ལེགས་གསུངས་ཏེ་རྔུལ་གཟན་ལེགས་པོ་ཞིག་དང༌། གསེར་ཞོ་གང་གསོལ་རས་སྩལ། དེ་ལྟར་གསང་ཕུར་དགུན་ཆོས་ལ་ཕེབས། དང་པོ་ནས་ཚད་མའི་རིགས་ཆེན་མཛད་པས་སྙན་གྲགས་རྒྱ་ཆེར་ཁྱབ།

ཕྱི་ལོའི་སྟོན་དུས་སུ་གང་ཉིད་དགའ་ལྡན་དུ་བཅར་གནང་གིས། རྗེ་རིན་པོ་ཆེ་ལས་ལམ་རིམ་ཆེན་མོ་དང༌། འཁོར་ལོ་བདེ་མཆོག་སོགས་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་སྐོར་མང་པོ་དང༌། རྒྱལ་ཚབ་རྗེ་ལས་ཕར་ཕྱིན་དང་བྱམས་ཆོས་ཕྱི་མ་སོགས་ཀྱི་བཤད་པ་གསན་བཞེས་ཐོག སླར་ཡང་གསང་ཕུར་དགུན་ཆོས་དང༌། དགའ་ལྡན་དུ་སྟོན་ཆོས་འགྲིམས་པ་སོགས་གསན་སྦྱོང་ལ་ཐུགས་གཉེར་མཛད་བཞིན་ལོ་གསུམ་ཙམ་བཞུགས། དེ་རྗེས་རྗེ་རིན་པོ་ཆེ་འབྲས་སྤུངས་སུ་བྱོན་པ་དེ་སྐབས་ཀྱང་ལམ་རིམ་ཆེན་མོ་དང༌། ནཱ་རོ་ཆོས་དྲུག་ལ་སོགས་པའི་ཁྲིད་དང་གདམས་ངག་ཟབ་མོ་ཞུ་བར་མཛད་རྗེས། འདུལ་བ་ལ་དམིགས་བཀར་ཉམས་སུ་བཞེས་འདོད་ཀྱི་གནས་ལུགས་གསོལ་བར། རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོས་མཐུན་རྐྱེན་ཡང་སྩལ་ཏེ་དམར་སྟོན་ཡབ་སྲས་ཀྱི་དྲུང་དུ་མངགས་པར་མཛད་པ་བཞིན། ལོ་གཉིས་ཀྱི་རིང་མདོ་རྩ་བ་སོགས་གསན་སྦྱོང་གནང༌། དམར་སྟོན་ཆེན་པོས། དགེ་འདུན་གྲུབ་པར། “གཙང་ཕྱོགས་ན་ངེད་ཀྱི་སློབ་མ་ཁྱེད་དང༌། དཀའ་བཅུ་པ་གཞོན་ནུ་རྒྱལ་མཆོག་གཉིས་ལས་འདུལ་བ་ལ་མཁས་པ་མེད་པས། ཁྱེད་ཀྱིས་ཀྱང་བསྟན་པ་ལ་ཕན་པའི་འཆད་ཉན་ལེགས་པར་མཛོད།” ཅེས་གསུངས། དུས་དེ་ཙ་ན་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོ་དགོངས་པ་གཞན་དོན་དུ་གཤེགས།

དགེ་འདུན་གྲུབ་པ་མཆོག་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོའི་དངོས་སློབ་ཏུ་གྱུར་པ་འདི་ཡང་ལུང་གིས་བསྔགས་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌།

དེ་ནི་བཀའ་གདམས་གླེགས་བམ་ཕ་ཆོས་ནང་གསེས་ ཅ པའི་ནང༌། “གལ་ཏེ་གཞན་སྣང་མ་དག་པས།། འཕེལ་འགྲིབ་འབྱུང་བ་ལྟར་མཐོང་ཡང༌།། ཤར་ན་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་མཛེས།། ཞུན་མའི་ཁྱེའུ་སྤྲུལ་པ་འགྱེད།། འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་གསལ་བྱེད་ཅིང༌།། ལྷ་དང་བཅས་པ་གསལ་བར་བྱེད།།”45 ཅེས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་འཕེལ་བ་དང་འགྲིབ་པའི་སྣང་ཚུལ་འབྱུང་བ་དེ་ལྟ་ནའང༌། སྙིགས་དུས་ཀྱི་སྐྱེ་འགྲོའི་མ་རིག་རྨོངས་མུན་སེལ་བའི་སླད་དུ། བོད་ཁ་བའི་ལྗོངས་ཀྱི་ནང་གསེས་ཤར་ཕྱོགས་ཨ་མདོ་ཙོང་ཁའི་ཡུལ་ནས། ཉ་གང་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་འཇམ་མགོན་བློ་བཟང་གྲགས་པའི་དཔལ་བཟང་པོ་དང༌། དེའི་དངོས་སློབ་ཟླ་བ་ཞུན་མའི་ཁྱེའུ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་རྣམ་སྤྲུལ་རྗེ་དགེ་འདུན་གྲུབ་པ་བྱོན་ཏེ། དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྣང་བས་ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་གསལ་བར་བྱེད། ཅེས་པའི་དོན་སྟོན་པ་བསྡུས་ཙམ་ཞིག་ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་གླེགས་བམ་དང་པོའི་ནང་གསལ།46

རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོ་ཞིང་དུ་གཤེགས་རྗེས་རྗེ་དགེ་འདུན་གྲུབ་པ་སླར་ཡང་གསང་ཕུར་ཕེབས་པར། རྗེ་བཙུན་ཤེས་རབ་སེང་གེས་རྗེ་འདི་ཉིད་དང༌། ཤར་དྭགས་པོ་པཎྜི་ཏ་བཀྲ་ཤིས་རྣམ་རྒྱལ་གཉིས་གསང་ཕུ་མཐོང་སྨོན་གྲྭ་ཚང་གི་གདན་སར་བསྐོ་གཞག་གནང་བས། དེར་ལོ་ཁ་ཡར་འཆད་ཉན་སྒོམ་སྒྲུབ་མཛད་པ་བཅས་དབུས་ཕྱོགས་སུ་ཁྱོན་ལོ་བཅུ་གཉིས་བཞུགས། མེ་རྟ་ (༡༤༢༦) ལོར་རྗེ་བཙུན་ཤེས་རབ་སེང་གེ་དང་ལྷན་དུ་གཙང་ལ་བྱོན། སྣར་ཐང་དང༌། བྱང་ཆེན། རྟ་ནག་ར་ཁུད་བཅས་པར་ལོ་ལྔ་དྲུག་གི་རིང་ལ་འཆད་ཉན་འཕེལ་བར་བྱུང༌།

ལྕགས་ཕག་ (༡༤༣༡) ལོར་ཤེལ་དཀར་སོགས་ཆོས་སྡེ་འགའ་ཤས་ལ་འཆད་རྩོད་དང་དབྱངས་འཆར་གྱི་རྒྱུད་གསན་སྦྱོང་དང༌། ལྷག་པར་བོ་དོང་པཎ་ཆེན་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་རྒྱལ་མཇལ་བར་ཆེད་ཕེབས་ཀྱིས་རྗེ་བཙུན་སྒྲོལ་མ་ཉེར་གཅིག་དང༌། དབྱངས་ཅན་མའི་རྗེས་གནང་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་མང་དུ་ཞུས་གནང་དང༌། བོ་དོང་པཎ་ཆེན་གྱིས་མདོ་སྔགས་གསུང་རབ་སྐོར་སོགས་དྲི་བ་མང་པོ་མཛད་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ལན་ཐོགས་མེད་དུ་ཕུལ་བས་ཐུགས་ཤིན་ཏུ་དགྱེས་པར་གྱུར་ཏེ། “ད་ནས། ཁྱེད་ལ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དགེ་འདུན་གྲུབ་པ་གྱིས།” ཞེས་མཚན་བསྟོད་གསོལ་བར་མཛད། དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་ྋརྒྱལ་བ་སྐུ་འཕྲེང་རིམ་པའི་མཚན་བསྟོད་དུ་ ‘ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་’ཞེས་གྲགས།

རྗེ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དགེ་འདུན་གྲུབ་པས་ཆུ་བྱི་ (༡༤༣༢) ལོར་ཚད་མ་རྣམ་འགྲེལ་གྱི་ཊཱི་ཀ་དང༌། དེའི་ཕྱི་ལོར་དབུ་མ་རྩ་ཤེའི་རྣམ་བཤད་རྩོམ་པར་མཛད། མི་རིང་བར་དགའ་ལྡན་དུ་རྒྱལ་ཚབ་རྗེ་ལས་དུས་འཁོར་གསན་པར་ཕེབས་བཞེད་ཡིན་པ་ལ། གང་གི་བཤེས་གཉེན་རྗེ་ཤེས་རབ་སེང་གེས་ལོ་དེར་རྟ་ནག་ར་ཁུད་དུ་རྒྱུད་སྨད་ཕྱག་བཏབ་པའི་གདན་སར་བསྐོ་གཞག་གནང་བས། རེ་ཞིག་ར་ཁུད་ཆོས་སྡེའི་ཞལ་བདག་མཛད། རྟེན་འབྲེལ་སླད་དུ་རྗེ་བཙུན་བྱམས་པའི་སྐུ་བརྙན་ངོ་མཚར་ཅན་ཞིག་བཞེངས་པ་དང༌། སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་བཙུགས་པ་སོགས་ཆོས་སྡེ་ལ་ཕན་པ་ཆེན་པོ་མཛད། དེ་ནས་སྣར་ཐང་དང༌། བྱང་ཆེན་དུ་ཆོས་བར་མཛད། བོ་དོང་ལ་བྱོན་ཏེ་ལུང་ཁྲིད་གསན་བཞེས་གནང༌།

མེ་སྦྲུལ་ (༡༤༣༧) ལོར་བྱང་ཆེན་དུ་ཚད་མའི་བསྟན་བཅོས་ཆེན་མོ་རིགས་པའི་རྒྱན་ཞེས་བྱ་བ་བརྩམས་གྲུབ་ནས་རྟ་ནག་ར་ཁུད་དུ་བྱོན། ལོ་མཇུག་དེར་གནས་ངེས་མེད་དུ་འཆད་ཉན་སྒོམ་སྒྲུབ་མཛད་ན་དགའ་བ་དང༌། མཁས་གྲུབ་རྗེ་ལས་དུས་འཁོར་གྱི་ཆོས་སྐོར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞིག་ཞུ་དགོངས་ཏེ། ཤངས་པ་ཀུན་མཁྱེན་ཆེན་པོའི་དབོན་པོ་ཆོས་རྗེ་ར་ཁུད་ཆོས་སྡེའི་གདན་སར་བསྐོ་གཞག་མཛད་ནས་རྗེ་ཉིད་དབུས་ཕྱོགས་སུ་བཏེགས། ས་རྟ་ (༡༤༣༨) རི་བོ་དགེ་འཕེལ་དུ་ཕེབས་སྐབས། མཁས་གྲུབ་རྗེ་གཞན་དོན་དུ་གཤེགས་པ་གསན་པས། རེ་ཞིག་དགེ་འཕེལ་དུ་སྐུ་མཚམས་སུ་བཞུགས།

ནུབ་ཅིག་མནལ་ལམ་དུ། བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་རྒྱབ་རི་འདྲ་བའི་རི་རྩེ་ན་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བཞུགས་པས་དགེ་འདུན་གྲུབ། ས་ཕྱོགས་འདིར་ཚད་མ་རྣམ་འགྲེལ་གྱི་བསྟན་པ་རྒྱས་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་འོང་ཞེས་གསུངས་པ་གསལ་བར་གསན། འདི་ནི་དགོན་པ་འདེབས་པའི་གནས་ལུང་དུ་བསྟན་པ་འདྲ་དགོངས་པ་ཞིག་བྱུང༌།

རི་བོ་དགེ་འཕེལ་ནས་སྙེ་མོ་རྒྱས་བྱེད་ཚལ་བརྒྱུད་དགའ་ལྡན་དུ་བྱོན། བྱང་རྩེ་ཆོས་རྗེ་ནམ་མཁའ་དཔལ་བ་ལས་རྒྱུད་ཀྱི་དབང་ལུང་མན་ངག་དང༌། རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ནས་བརྒྱུད་པའི་བློ་སྦྱོང་སྙན་བརྒྱུད་ཆེན་མོ་སོགས་གསན། དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་སྡིངས་སུ་ཕེབས་ཏེ་སྤྱན་སྔ་བ་རིན་ཆེན་འཕེལ་བ་ལས་བཀའ་གདམས་ཀྱི་ཆོས་སྐོར་མང་དུ་གསན། ཨེ་ཝཾ་དུ་འཇམ་དབྱངས་རིན་ཆེན་རྒྱལ་མཚན་ལས་དུས་འཁོར་གྱི་དབང་ཁྲིད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང༌། རྒྱུད་འགྲེལ་མན་ངག་ཆ་ལག་དང་བཅས་པ་སོགས་གསན། དེ་ལྟར་ལོ་གཉིས་ཙམ་དབུས་ཁུལ་དུ་བཞུགས་སྐབས་གཙང་ནས་གདན་འདྲེན་པ་བསླེབས།

ལྕགས་སྤྲེལ་ (༡༤༤༠) ལོར་རྗེ་བཙུན་ཤེས་རབ་སེང་གེ་དང་ལྷན་དུ་སླར་ཡང་གཙང་ཕྱོགས་སུ་བྱོན། རྗེ་དགེ་འདུན་གྲུབ་པ་ཉིད་ཕལ་ཆེ་བ་སྣར་ཐང་དང༌། བྱང་ཆེན་དུ་བཞུགས། འདུལ་བའི་གླེང་འབུམ་ཆེན་མོ་དང༌། སོ་ཐར་གྱི་ཊཱི་ཀ་རྩོམ་པར་མཛད། བྱང་ཆེན་དུ་ཟླ་བ་དགུ་ཙམ་སྐུ་མཚམས་མཛད་པའི་ཚེ། རྗེ་བཙུན་མ་དཀར་སྔོན་གཉིས་དང༌། འཇིགས་བྱེད་དཔའ་གཅིག། མགོན་པོ་ཕྱག་དྲུག་པ་སོགས་ལྷ་དང༌། ཆོས་སྐྱོང་མང་པོའི་ཞལ་གཟིགས། ཁྱད་པར་དཔལ་མགོན་གདོང་བཞི་པ་བྱོན་ནས། ཁྱོད་པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ་ཡིན་པས་ང་ལ་བསྟོད་པ་ཞིག་རྩོམས་གསུངས་ནས་རྗེ་འདི་པས། ‘ལྷུན་གྲུབ་ཆོས་སྐུ་སྤྲོས་དང་བྲལ་བའི་དབྱིངས་’ཞེས་པའི་བསྟོད་པ་དེ་མཛད་ཅིང༌། མགོན་པོ་ཞལ་བཞི་པས་ྋརྒྱལ་བ་དགེ་འདུན་གྲུབ་པར་པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོའི་མཚན་གསོལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས། པཎ་ཆེན་དགེ་འདུན་གྲུབ་པ་ཞེས་གྲགས། དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་གདན་ས་པ་རིམ་པར་པཎ་ཆེན་ཞེས་པའི་མཚན་འདི་རྒྱུན་འཇགས་སུ་བྱུང་བ་ཡིན།

ལོ་མང་རིང་བཤེས་གཉེན་ཆེན་པོ་རྗེ་བཙུན་ཤེས་རབ་སེང་གེ་དང༌། དངོས་སློབ་རྗེ་དགེ་འདུན་གྲུབ་པ་གཉིས་ཀས་སྣར་ཐང་དང༌། ཆོས་སྡེ་གཞན་ཁག་བཅས་པར་མདོ་སྔགས་ཀྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ་བའི་མཛད་པ་རླབས་པོ་ཆེ་བཞེས། ཤིང་བྱི་ (༡༤༤༤) ལོར་རྗེ་བཙུན་ཤེས་རབ་སེང་གེ་དགའ་ལྡན་དུ་ཕྱིར་བྱོན། རྗེ་ཉིད་གཙང་ཁུལ་དུ་འཆད་ཉན་མཛད་བཞིན་བཞུགས།

རབ་བྱུང་བརྒྱད་པའི་མེ་ཡོས་ (༡༤༤༧) ལོར་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ་དཔལ་གྱི་བདེ་ཆེན་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་གླིང་རྟེན་དང་བརྟེན་པར་བཅས་པ་ཕྱག་བཏབ། འདི་ཡང་བཀའ་གདམས་གླེགས་བམ་བུ་ཆོས་ནང་གསེས་ ཁ པའི་ནང༌། “ཆོས་དགེ་བ་བཅུ་ཡིས་ཁྱད་འཕགས་པའི།། གླིང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འཛམ་བུའི་གླིང༌།། སྒོས་ཉང་ཤབ་ས་ཡི་ལྟེ་བ་ཡིན།། ས་དེ་ཡི་ནང་ནས་ཁྱད་འཕགས་པ།། མཐོ་བཀྲ་ཤིས་བརྟན་པ་ལྷུན་པོའི་འདབས།། ནོར་པདྨ་རཱ་ག་ལྟ་བུར་འདུན།། གནས་གཡེང་མེད་བསམ་གཏན་འཕེལ་བ་ཡི།། དཔལ་ཆོས་ཀྱི་ཐང་ཞེས་གྲགས་པ་འབྱུང༌།།”47 ཞེས་དང༌། ཡང༌། “གླང་ཆེན་བཞེངས་དང་བཞུགས་འདྲ་བ།། མཐར་ཐུག་བསམ་གཏན་ལྷུན་གྲུབ་ཤོག །”48 ཅེས་དང༌། “རིན་ཆེན་ལྷུན་པོ་ལྟ་བུ་ཡི།། ལྟ་བས་མི་ངོམས་གཟི་བརྗིད་ཅན།། མཚུངས་པ་མེད་པའི་བཀྲ་ཤིས་གནས།། བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ་རྒྱས་གྱུར་ཤོག །”49 ཅེས་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་མཚན་དང༌། རྒྱབ་རི། ཆགས་ཡུལ་ལ་སོགས་པ་ལུང་བསྟན་གསལ་བར་སྣང༌།

རྗེ་དགེ་འདུན་གྲུབ་པ་ཉིད་བུ་སློབ་དུ་མ་དང་བཅས་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོར་གནས་གཞི་ཚུགས་ཏེ་འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་མདོ་སྔགས་བཤད་སྒྲུབ་ཀྱི་བསྟན་པ་རྒྱས་པར་མཛད་པའི་མཁས་གྲུབ་ཆེན་པོར་གྱུར། དུས་དུས་སུ་སྣར་ཐང་དང༌། ར་ཁུད། ཞྭ་ལུ། བོ་དོང༌། གནས་རྙིང༌། ངམ་རིང༌། ཤེལ་དཀར་སོགས་གཙང་གི་ཆོས་སྡེ་ཁག་དང༌། དབུས་སུ་དགའ་ལྡན་དང༌། གསང་ཕུ། འབྲས་སྤུངས་སོགས་སུ་གདན་ཞུས་ལ་བྱོན་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རྒྱ་ཆེན་པོར་བསྐོར་བའི་བཞེད་པ་སྐྱོང་བཞིན་སྐུ་ཚེ་རིང་པོར་བཞུགས་པས། དབུས་གཙང་ཁམས་སོགས་ཀྱི་བསྟན་འཛིན་ཕལ་ཆེ་བ་རྗེ་འདི་ཉིད་ཀྱི་སློབ་མར་གྱུར། རིགས་ལམ་གྱི་གནད་དང༌། ཆོ་ག་རྣམ་གྲངས་དུ་མ་བརྩམས་པའི་ཕྱག་རྗེས་རླབས་པོ་ཆེ་འཇོག་པར་མཛད།

མདོར་ན། སི་ཏུ་རྣམ་རྒྱལ་གྲགས་པས། “ཐོས་པ་རྒྱ་མཚོའི་བཏུང་བས་མི་ངོམས་ཤིང༌།། བསམ་པ་ཡིད་ཀྱི་རི་མོ་ཅི་ཡང་ཤེས།། སྒོམ་བྱུང་རྟོགས་པ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཁྱོད།། སྙན་པའི་གྲགས་པ་སྲིད་རྩེའི་བར་དུ་གཡོ།།” ཞེས་བསྔགས་པ་བཞིན། ཐོས་བསམ་སྒོམ་པའི་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་མངའ། སོ་སོ་ཐར་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སྤྱན་གྱི་འབྲས་བུ་ལྟར་སྲུང་བར་མཛད་པས་གནས་བརྟན་འདུལ་བ་འཛིན་པ་ཀུན་གྱི་མཆོག་ཏུ་གྱུར། རྗེ་ཉིད་ཀྱིས། “པ་ཝ་སངས་ལྟར་དཀར་བའི་བརྩེ་སེམས་ཅན།། ཕ་མ་འདི་ཀུན་འཁོར་བར་འཁྱམས་པ་ལ།། བ་སྤུ་གཡོ་འགུལ་མེད་པ་མི་རུང་བས།། མ་ལུས་འགྲོ་བའི་དོན་དུ་བྱང་ཆུབ་སྒྲུབས།།” ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་བདག་གཞན་བརྗེ་བའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རིན་པོ་ཆེ་བཅོས་མིན་ཐུགས་ལ་འཁྲུངས།

བསྐྱེད་རྫོགས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བརྟན་པོ་བརྙེས་པས་བླ་མ་དང༌། ལྷག་པའི་ལྷ་ཚོགས་ཀྱིས་དངོས་ཉམས་རྨི་ལམ་ཅི་རིགས་སུ་ལུང་དང་གདམས་ངག་ཟབ་མོ་སྟོན་པར་མཛད། སྔོན་ཡེ་མ་གཟིགས་པའི་ཕྱག་དཔེ་ཞིག་ལ་འཕྲལ་མར་བཤད་པ་མཛད་དགོས་བྱུང་ཡང༌། སྔར་ནས་གཟིགས་གཟིགས་པ་འདྲ་བ་ཞིག་འདུག་ཅེས་སྣར་ཐང་མཁན་ཆེན་དཔལ་ལྡན་བཟང་པོས་གསུངས་པ་ལྟར་འཆད་པ་ལ་ཤིན་ཏུ་མཁས། “གཞན་དང་རྩོད་པ་ཙམ་ལ་མི་ཆགས་ཤིང༌།། ཚིག་གི་ལྦུ་བས་ནམ་ཡང་མི་ངོམས་པར།། ཐོས་པའི་དོན་རྣམས་ཉམས་སུ་བླངས་པ་ལས།། རྒྱལ་བ་དགྱེས་པའི་ལམ་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར།།” ཞེས་རྗེ་ཉིད་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལྟར། ཚིག་འཁྲི་སྐམ་པོ་ལ་མ་ཞེན་པར་བདེན་དོན་གཏན་ལ་ཕབ་ནས་ཉམས་སུ་བཞེས་པ་ཁོ་ནར་གཞོལ་བར་མཛད།

རྗེ་འདིས་བདེ་ཆེན་རྩེར་ལོ་ཆེན་ཐུགས་རྗེ་དཔལ་བའི་ཞལ་སྔ་ནས་བཀའ་གདམས་གླེགས་བམ་རིན་པོ་ཆེའི་ལུང་གསན་དུས། དྲུང་ནས་50ཀྱིས་སུ་ལས་གསན་ཞུས་པས། ཁོང་གིས་བདག་གིས་ཆོས་འཁོར་སྒང་པ་ཆོས་རྗེ་སེང་གེ་རྒྱལ་མཚན་པ་ལས་ཞུས། ཁོང་འབྲོམ་གྱི་སྤྲུལ་པར་བྱེད་པར་གདའ། དེ་དུས་ཁོང་གི་གསུང་ནས། གླེགས་བམ་རིན་པོ་ཆེ་ནས་བྱུང་བ་ལྟར། ད་སྟེ་ཡུན་མི་རིང་བར་ཁྱེད་རང་གི་ཡུལ་ཕྱོགས་སུ་བསྟན་འཛིན་གྱི་དགེ་སློང་བགྲེས་པོ་ཞིག་འབྲོམ་གྱི་རྣམ་ཐར་ཞུ་ཟེར་འོང་གིས། དེ་དུས་དགེ་སློང་དེ་ལ་འབྲོམ་གྱི་འདུ་ཤེས་ཞོག ཁྱེད་རང་སྤྱན་རས་གཟིགས་སུ་སྒོམས་ལ་གླེགས་བམ་རིན་པོ་ཆེ་ལེགས་པར་སྟོན་ཅིག་གསུང་གིན་འདུག་པ་དང་མཐུན་པས་ཁོ་བོ་སྐལ་བར་ལྡན།

གླེགས་བམ་རིན་པོ་ཆེ་འདི་འབྲོམ་ལས་ཐོས་ནས་འབྲོམ་ལ་འཆད་པར་འདུག ད་ནི་ཆོས་བདག་པོ་ལ་འཕྲོད་པ་ཡིན་ནོ།། ཞེས་གསུངས་ནས་ཐུགས་དགྱེས་པ་བྱུང་འདུག་པ་ལྟར། རྗེ་འདི་པ་འབྲོམ་གྱི་རྣམ་སྤྲུལ་དུ་ངེས།

སྐབས་ཤིག་ཏུ། ཞལ་སློབ་ཡེ་ཤེས་རྩེ་མོས། “རྗེ་རིན་པོ་ཆེ་ནི་སྔར་ཕྱི་མ་བདེ་བ་ཅན་དུ་འབྱོན་བཞེད་ཡོད་ན་ཡང༌། ཕྱིས་དགའ་ལྡན་དུ་འབྱོན་བཞེད་ཡོད་པ་ཡིན་ཞེས་མི་ཀུན་གླེང་བར་འདུག་ལགས། རྗེ་ཉིད་ལ་དགོངས་པ་ཅི་ཡོད་ཞུས་པས། རྗེ་དགེ་འདུན་གྲུབ་པས། ཁོ་བོ་ལ་དེ་ལྟ་བུའི་འདོད་པ་མེད། རྗེ་བཙུན་གྱི་སྐུ་བཞེངས་པ་འདི་ཡང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་རྗེ་བཙུན་གྱི་འཁོར་དུ་སྐྱེས་ཏེ་ཐེག་ཆེན་གྱི་ཆོས་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་རྟེན་འབྲེལ་དུ་བསམས་ཏེ་བྱས། བདེ་བ་ཅན་སོགས་ན་གདུལ་བྱའང་དག་པ་འབའ་ཞིག་ཡོད། དེ་བས་མ་དག་པའི་གདུལ་བྱ་རྣམས་གདུལ་བའི་ཆེད་དུ་རེ་ཞིག་མ་དག་པའི་ཞིང་འདི་གར་སྡོད་འདོད་པ་ཡིན་”ཞེས་གསུངས།

ཐུན་མོང་བའི་སྣང་ངོར་མཚོན་ན་ཡང༌། བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་འདི་བསྟན་པ་དང་སེམས་ཅན་གྱི་ཆེད་དུ་མ་གཏོགས། རང་ཉིད་ཀྱི་རྙེད་བཀུར་སྙན་གྲགས་ལ་ནམ་ཡང་མི་གཟིགས། འཁོར་ཡང་ཆོས་མཐུན་བྱུང་ན་མ་གཏོགས་མང་བ་ལ་མི་དགྱེས། རང་གི་སློབ་མ་གཞན་གྱི་ཆོས་གྲྭར་སོང་བ་ལ་བཀའ་མི་བཀྱོན། ཆོས་ལུགས་དང་སྡེ་ཕན་ཚུན་གྱི་ཕྱོགས་ཆ་ཡེ་མི་གསུང༌། སྒོ་གསུམ་ལྷུག་པར་འཇོག་ཀྱང་ལྟུང་བའི་ཉེས་པས་མ་གོས། རི་བོ་ལྟར་འཁོར་གྱི་ལོག་སྒྲུབ་དང་རྐྱེན་ངན་གྱིས་མི་གཡོ། རྒྱ་མཚོ་ལྟར་ཐུགས་ཟབ་ལ་དཀྱེལ་ཆེ། རྒྱ་མཚོའི་རླབས་ལྟར་ཆོས་གསུང་བ་དུས་ལས་མི་ཡོལ། མཁས་པ་དང་བཙུན་པའི་སྙེམས་པ་མི་འཆང༌། ཕྲག་དོག་དང་འགྲན་སེམས་མི་མངའ། རང་བསྟོད་གཞན་སྨོད་མི་མཛད། གསོལ་བ་དང་ན་བཟའ་གང་བྱུང་གིས་ཆོག ཀུན་སྤྱོད་ལ་ཕྱི་ནང་མི་མངའ། གྲྭ་པ་དང་ཡོན་བདག་ལ་ཉེ་རིང་མི་མཛད། མན་ངག་དང་ལས་ཚོགས་མང་པོ་མི་འཚོལ་བར་སྡེ་སྣོད་གསུམ་དང༌། སྐྱེས་བུ་གསུམ་གྱི་ལམ་གྱི་གཞུང་སྲོང༌། རྗེ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང༌། “སྤྱིར་ལུས་ཅན་ཀུན་གྱི་བཀའ་དྲིན་བསམ།། སྒོས་ཆོས་མཛད་ཡོངས་ལ་དག་སྣང་སྦྱོང༌།། དགྲ་ནང་ན་འདུག་པའི་ཉོན་མོངས་འདུལ།།” ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། དགེ་བཤེས་སྟོན་པའི་ལུགས་བཞིན་ཆགས་སྡང་བྱིས་པའི་སྤྱོད་པ་ལས་རིང་དུ་གྱུར་ཏེ། རྟག་ཏུ་དམ་པའི་སྤྱོད་པ་འབའ་ཞིག་གིས་དུས་འདའ་བར་མཛད།

མཐར་དགུང་གྲངས་བརྒྱད་ཅུ་གྱ་གསུམ། རབ་བྱུང་བརྒྱད་པའི་ཤིང་རྟ་ (༡༤༧༤) ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༧ གྱི་ནུབ་མོ་འདུལ་འཛིན་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་དབུས་པའི་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་སློབ་དཔོན་རྣམས་དྲུང་དུ་འབྱོན་དགོས་གསུངས་པ་བཞིན་བཅར་བ་ལ། “སྤྱིར་རྒྱལ་བསྟན་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། སེམས་ཅན་གྱི་བདེ་སྐྱིད། ཁྱད་པར་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་བསྟན་པ་འཛིན་པའི་བཤད་སྒྲུབ་ཚུལ་བཞིན་མཛད་ན་ངེད་ཀྱི་བསམ་པའང་རྫོགས་པ་ཡིན།” ཞེས་གསུངས་པར། བཀའ་བཞིན་ཞུ་ཞེས་གསོལ། དེར་རྗེའི་ཞལ་སྔ་ནས། “ད་ནི་ཁོ་བོ་འགྱོད་པ་མེད་པར་ཚེའི་དུས་བྱའོ།།” ཞེས་གསུངས་ནས་བཀའ་ཆེམས་བཟང་པོ་སྩལ།

དེའི་མཚན་མོའི་རིང་ཐུགས་དམ་ཉམས་བཞེས་ཀྱིས་ཚེས་ ༨ ཐོ་རེངས་ནས་ཞག་བཅོ་ལྔའི་བར་ཞབས་རྡོ་རྗེ་དཀྱིལ་ཀྲུང་དང༌། ཕྱག་གཉིས་མཉམ་གཞག་གི་སྐུ་གཟི་མདངས་རྒྱས་པའི་ངང་འཆི་བ་འོད་གསལ་གྱི་དབྱིངས་ལས་མ་གྲོལ་བར་བཞུགས། དེ་མཚམས་ནས་བཀའ་བཞིན་སྐུ་གདུང་རིན་པོ་ཆེ་ཞུགས་འབུལ་ཞུས་པར། དབུ་རུས་མ་ཞིག་པའི་ནང་རིང་བསྲེལ་སྣ་ལྔས་གཏམས་པ་དང༌། སྐུའི་གདུང་རུས་ལས་ཀྱང་རིང་བསྲེལ་མང་པོ་ཕེབས་པ་གདུལ་བྱའི་བྱིན་རླབས་ཀྱི་རྟེན་དུ་དངུལ་གདུང་51གསར་བཞེངས་ཀྱི་ནང་བཞུགས་སུ་གསོལ།

ཕྱིས་ས་སྦྲུལ་ (༡༩༨༩) ལོར་པཎ་ཆེན་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་པ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་མཆོག་གིས་བཀྲས་ལྷུན་དུ་གོང་གི་དངུལ་གདུང་ནང་ཞུགས་སུ་ཕུལ་བའི་དངུལ་གྱི་མཆོད་སྡོང་བཀྲ་ཤིས་རྣམ་རྒྱལ་གསར་བཞེངས་གནང་བ་བཅས་སོ།།52

ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་རྒྱལ་བ་ཙོང་ཁ་པས།།

མདོ་སྔགས་གཞུང་དང་གདམས་ངག་བདུད་རྩིའི་རྒྱུན།།

གང་ཐུགས་བུམ་བཟང་བཅུད་དུ་ལེགས་བསྐྱིལ་བས།།

རྒྱལ་བའི་མཛད་པ་བསྒྲུབས་པའི་བདག་རྐྱེན་རྨད།།

ཤེས་བྱ་ཀུན་གཟིགས་བོ་དོང་འཇིགས་གྲགས་ཀྱིས།།

ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་མཚན་གྱི་མུ་ཀུ་ཊ།།

སྤྱི་བོར་བཅིངས་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ལྷ་དང་མིའི།།

འདྲེན་པར་ཡོངས་སུ་བསྔགས་པའི་མེ་ཏོག་གཏོར།།

གཞན་ཡང་མ་ཧཱ་ཀཱ་ལ་གདོང་བཞི་པས།།

པཎ་ཆེན་ཞེས་པའི་མཚན་བསྟོད་ཕུལ་བ་ནས།།

གང་གི་གདན་ས་འཛིན་པ་རིམ་བྱོན་རྣམས།།

དོན་མཐུན་མཚན་གྱི་དར་དཔྱངས་རིང་པོས་མཛེས།།

ཐམས་ཅད་མཁྱེན་དངོས་དགེ་འདུན་གྲུབ་པའི་དཔལ།།

མཁས་བཙུན་བཟང་པོའི་ཡོན་ཏན་མཚོ་ཆེན་ལས།།

བླངས་པའི་རྣམ་ཐར་ནོར་བུའི་འཕྲེང་མཛེས་འདི།།

སྐལ་བཟང་མགུལ་པའི་རྒྱན་དུ་བསྡུས་ཏེ་བཀོད།།

ཆོས་ཀྱི་བདུད་རྩིས་གང་ཐུགས་བུམ་བཟང་གཏམས།།

འཆད་ཉན་རྟེན་བཞེངས་ལས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་སྤེལ།།

བཀྲ་ཤིས་དཔལ་གྱི་ལྷུན་པོའི་ཆོས་སྡེ་བཏབ།།

འདི་དག་ཕུན་ཚོགས་གཏམ་གྱི་དོན་བསྡུ་ཡིན།།

བཀའ་གདམས་བསྟན་པའི་གངས་རི་ལ་གནས་ཤིང༌།།

གཞུང་ལུགས་མན་ངག་རལ་པའི་ཁུར་གྱིས་བརྗིད།།

ཆོས་བརྒྱད་རྒོལ་ངན་ཝ་ཚོགས་སྐྲག་མཛད་པ།།

བཤེས་གཉེན་རི་དྭགས་དབང་པོའི་ཁྱད་ཆོས་ལགས།།53

43 འདིར་གདན་ས་ཞེས་པ་དགོན་པའི་མཁན་པོར་ངོས་འཛིན་དགོས་པར་སྣང༌།

44 རྗེ་དགེ་འདུན་གྲུབ་པས་དགེ་ཚུལ་སློང་གི་བསླབ་སྡོམ་བཞེས་པའི་མཁན་པོ།

45 ཤོག་ལྡེབས་ ཅ ༧༡ ན ༤ པ། ཞོལ་དཔར་ཁང་ནུབ།

46 ཤོག་ལྡེབས་ ཀ ༧ ན ༡ པོ། འབྲས་སྤུངས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང༌།

47 ཤོག་ལྡེབས་ ཁ ༡༠༡ བ ༢ པ་དང༌།

48 ཁ་ ༡༣༢ ན་ ༤ པ།

49 ཁ་ ༡༣༢ བ་ ༡ པོ། ཞོལ་དཔར་ཁང་ནུབ།

50 འདིར་ལོ་ཆེན་ཐུགས་རྗེ་དཔལ་བ་ཡིན། གུས་པའི་སླད་དུ་མཚན་དངོས་མ་སྨོས་པར། དྲུང་ནས་ཞེས་གསོལ་བ་ལགས།

51 འདི་མན་ྋརྒྱལ་བ་སྐུ་འཕྲེང་གསུམ་ལ་དངུལ་གདུང་དང༌། ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ནས་གསེར་སྡོང་བཞེངས་ཡོད་ཀྱང༌། མཛད་པ་སྙིང་བསྡུས་འདི་ནང་འགོད་མི་དགོས་པ་ཞུ།

52 གསུང་འབུམ་སྐོར་དྷ་ས་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་དེབ་བཀོད་ཨང་ ༡༦༦༦-༡༦༧༢ བར་དང༌། ༡༧༣༩-༡༧༤༤ བར་གཟིགས།

53 ཤོ་ལོ་ཀ་འདི་པཎ་ཆེན་ཡེ་ཤེས་རྩེ་མོས་མཛད་པའི་ྋརྒྱལ་དབང་འདིའི་རྣམ་ཐར་གྱི་ཚིགས་བཅད་ནས་ཁ་བསྒྱུར་ཅུང་ཟད་བཅས་བཀོད།

༢༽ ྋརྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་གཉིས་པ།

རྗེ་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོ་ནི། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དགེ་འདུན་གྲུབ་པས་གང་གི་ཡང་སྲིད་སྐུ་སྐྱེ་ཕྱི་མ་ཆོས་སྡེ་ཆེན་པོ་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་ཉེ་སྐོར་དུ་འབྱོན་རྒྱུའི་དགོངས་པ་གཏད་པའི་སྐོར་མགོན་པོ་གང་ཉིད་ཀྱི་གསུང་ཐོར་བུའི་ནང་གསལ་བ་བཞིན། བཀྲས་ལྷུན་དང་ཉེ་བའི་བྱང་ཕྱོགས་རྟ་ནག་རྡོ་རྗེ་གདན་གཟིམ་ཁང་དུ། རབ་བྱུང་བརྒྱད་པའི་མེ་སྤྲེལ་ (༡༤༧༦) ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༣ ཉིན། ཡབ་ཀུན་དགའ་བཟང་པོ་དང༌། ཡུམ་ཀུན་དགའ་དཔལ་མོ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་འཁྲུངས། འཁྲུང་ལ་ཁད་ལ་ཡུམ་གྱི་མནལ་ལམ་དུ། ཁྱོད་ལ་བུ་ཞིག་སྐྱེ། དེ་ལ་མིང་སངས་རྒྱས་འཕེལ་ཞེས་བྱ་བ་ཐོགས། འདི་དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བཏགས་པ་ཡིན་པས་བསྒྱུར་དུ་མི་བཏུབ་ཟེར་བ་ཞིག་བྱུང༌། དེ་ལྟར་མཚན་དུ་ ‘སངས་རྒྱས་འཕེལ་’ ཞེས་གསོལ།

གསུང་ཚིག་གི་ཐོག་མར་ (ཏཱ་ར) གསུངས་པ་དང༌། དགུང་ལོ་གསུམ་དུ་སོན་པའི་སྐབས་ཤིག་ལ་ཡུམ་གྱིས་བཀའ་བཀྱོན་པའི་རྣམ་པ་བྱུང་བར། “བུ་ཚ་ང་ནི་མི་སྡོད་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོར་འགྲོ། ཁང་པ་ཡང་འདི་བས་སྐྱིད་པ་ཡོད། བུ་རམ་ཟ་འཕྲོ་ཡང་ཡོད།” ཅེས་གསུངས་པ་སོགས་སྐུ་སྐྱེ་སྔོན་མ་དྲན་པའི་གསུང་ཚིག་ཐོལ་བྱུང་སྔ་རྗེས་སུ་ཐོན།

བཀའ་གདམས་གླེགས་བམ་བུ་ཆོས་ནང་གསེས་ ཀ པའི་ནང༌། “ང་གནས་ལྔ་མཁྱེན་པའི་པཎྜི་ཏ།། རྒྱུད་གང་ལ་གང་ཕན་སྟོན་གྱུར་ཀྱང༌།། མི་མཁས་པར་རློམ་ལ་ཅི་བྱར་ཡོད།།”54 ཅེས་པཎ་ཆེན་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོ་ལུང་དུ་བསྟན་པའི་སྐོར་ཀུན་མཁྱེན་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་གླེགས་བམ་དང་པོའི་ནང་གསལ་བ་55ལྟར། དགུང་ལོ་གསུམ་བཞི་ནས་སྙན་ཚིག་གིས་བརྒྱན་པའི་གསུང་རྩོམ་ལྷུག་པོར་འཁྲོལ་བས་མཚོན་མཁྱེན་པ་དང་མཛད་ཚུལ་གང་གི་ཆ་ནས་སྤྱན་རས་གཟིགས་དངོས་རྗེ་དགེ་འདུན་གྲུབ་པའི་སྐུ་སྐྱེ་ཡིན་པར་གྲགས་ཆེ་བ་བྱུང༌།

དེའི་ཚེ་ན་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ་ནས་སྐུ་གོང་མའི་གསོལ་དཔོན་སྒྲོལ་མ་བྱ་བ་དང༌། དཔོན་ཡིག་དམ་པ་སངས་རྒྱས་གཉིས་ཀྱིས་ཆེད་དུ་མཇལ་བར་བཅར། གསུང་མོལ་གྱི་འཕྲོ་ལ་གསོལ་དཔོན་གྱིས་ངའི་འགྲམ་འདི་སུ་ཡིན་ནམ་ཞུས་པར། དེ་མ་ཐག་ “དམ་པ་སངས་རྒྱས་ཡིན་འདུག” ཅེས་གསུངས་པ་སོགས་ལས་ཡིད་ཆེས་ངེས་རྙེད་བྱུང༌།

དགུང་ལོ་བརྒྱད་ལ་ཡབ་དང་ལྷན་དུ་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོར་ཕེབས། འདུ་ཁང་ནང་ཕེབས་མ་ཐག་པར་སྐུ་གོང་མའི་ཁྲི་སྟེང་དུ་ཞབས་གཡས་བརྐྱངས་གཡོན་བསྐུམས་སུ་བཞུགས་ཏེ། “ང་དང་པོ་ཆོས་འཆད་དུས་སྡོད་ཚུལ་འདི་ལྟར་བྱེད།” ཅེས་གསུངས་པ་དང༌། དེར་ཡོད་ཆོས་རྗེ་དཔལ་འབྱོར་བ་དང༌། གནས་བརྟན་དགེ་འདུན་སྒྲ་དབྱངས་སོགས་བུ་སློབ་གྲྭ་པ་མང་པོ་ཐུགས་ངོ་མཁྱེན་པས། དགེ་འདུན་དེ་དག་ཚང་མར་རང་གི་རྩ་བའི་བླ་མ་རྗེ་དགེ་འདུན་གྲུབ་པ་དངོས་སུ་མཇལ་བ་དང་ཁྱད་མེད་པའི་དགའ་དད་སྤྲོ་བ་ལྷག་པར་འཕེལ་བ་ཞིག་བྱུང༌།

དགུང་ལོ་བཅུ་གཅིག་ལ་སོན་པའི་མེ་རྟ་ (༡༤༨༦) ལོ་སྟོད་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་སྤྱི་སོ་ནས་གསོལ་དཔོན་སྒྲོལ་མ་དང༌། དཀའ་བཅུ་རྡོར་རྒྱལ་སོགས་ལས་སྣེ་ལྔ་གདན་ཞུར་བཅར་བ་ལྟར་བྱོན། དྲུག་པའི་ཚེས་བཞིའི་སྔ་ཆར་པཎ་ཆེན་ལུང་རིགས་རྒྱ་མཚོའི་དྲུང་ནས་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་བཞེས་པར། མཚན་ ‘དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོའི་དཔལ་’ ཞེས་གསོལ། ལོ་དེའི་དགུན་དུས་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོར་གནས་རྙིང་པ་ཀུན་དགའ་བདེ་ལེགས་རིན་ཆེན་རྒྱལ་མཚན་དཔལ་བཟང་པོའི་དྲུང་ནས་དགེ་ཚུལ་གྱི་བསླབ་སྡོམ་བཞེས།

སྐུ་གཞོན་ནུའི་དུས་ནས་གནས་ལྔ་རིག་པའི་གཞུང་ལ་མཁྱེན་སྟོབས་ཧ་ཅང་ཆེ་བ་དང༌། ལྷག་པར་གདན་ས་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོར་པཎ་ཆེན་ལུང་རིགས་རྒྱ་མཚོ་དང༌། པཎ་ཆེན་ཡེ་ཤེས་རྩེ་མོ་སོགས་བཤེས་གཉེན་དུ་བསྟེན་གནང་གིས་མདོ་རྒྱུད་གཞུང་ལུགས་རྒྱ་མཚོར་གསན་སྦྱོང་གི་མཁྱེན་རབ་ཟླ་བ་ཡར་ངོའི་དཔལ་ལྟར་རྒྱས་ཤིང༌། སྙན་ངག་གི་ལམ་ནས་སངས་རྒྱས་དང༌། བྱང་སེམས། བླ་མ་དང༌། ཡི་དམ་དུ་མ་ལ་བསྟོད་པའི་གསུང་རྩོམ་ཀྱང་དཔྱིད་ཀྱི་དཔལ་ཡོན་ལ་འགྲན་པའི་མཚན་སྙན་བོད་ཡུལ་གྱི་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ།

དགུང་ལོ་བཅུ་བདུན་སྐབས་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་པཎ་ཆེན་ཡེ་ཤེས་རྩེ་མོ་སོགས་དཔོན་སློབ་ལྷན་དུ་གནས་རྙིང་དུ་ཆོས་བར་ལ་ཕེབས། དུས་དེར་ཆོས་ཞུ་བ་སོགས་སེར་སྐྱ་ཆེས་མང་བས་རྗེ་འདི་ཉིད་ལ་དད་པ་ཆེན་པོས་པཎ་ཆེན་ལས་ཀྱང་གུས་མཐོངས་ཆེ་བ་ཞུས་པས། པཎ་ཆེན་གྱི་ཉེ་གནས་ཡིད་མ་རངས་པར་གྱུར་ཏེ་རྗེ་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་ལ་པཎ་ཆེན་ཡེ་ཤེས་རྩེ་མོ་མཇལ་བའི་གནང་བ་མ་སྩལ་བ་སོགས་དམ་སེལ་བྱུང༌།

འོན་ཀྱང་རྗེ་ཉིད་ཀྱིས་བཤེས་གཉེན་བསྟེན་ཚུལ་ལ་གཡོ་བ་མེད་པར་བཞུགས། འབྲས་སྤུངས་ཀྱི་ཆོས་རྗེ་སྨོན་ལམ་དཔལ་བས་སྔ་ས་ནས་དབུས་ཕྱོགས་སུ་གདན་དྲངས་པ་ལྟར་དགུང་ལོ་བཅུ་དགུ་ཤིང་སྟག་ (༡༤༩༤) ལོར་འབྲས་སྤུངས་སུ་བྱོན། འཇམ་དབྱངས་ལེགས་པ་ཆོས་འབྱོར་ནས་བསུ་བ་མཛད། རྟེན་འབྲེལ་ཆེད་དེ་ནུབ་འབྲས་སྤུངས་གཟིམ་ཁང་[རྡོ་ཁང་སྔོན་པོ]རང་དུ་གཟིམ་དགོས་གསུངས་པ་བཞིན་དེར་བཞུགས།

དེ་ནས་བཟུང་འབྲས་སྤུངས་སུ་ལོ་གསུམ་བཞུགས་རིང་ལ་འཇམ་དབྱངས་ལེགས་པ་ཆོས་འབྱོར་གྱི་དྲུང་ནས་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔ་དང༌། གསང་བ་འདུས་པའི་དབང་བཞི་ཡོངས་རྫོགས་ལ་སོགས་པའི་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་བཀའ་ཤིན་ཏུ་མང་བ་གསན་ཅིང་སྦྱོང་བར་མཛད་པའི་འབྲས་བཟང་ལ་བཤེས་གཉེན་ཆེན་པོ་མཉེས་པའི་བསྔགས་པ་ཐོབ།

འབྲས་སྤུངས་སུ་ཕེབས་པའི་ལོ་དེའི་ལྔ་མཆོད་ཆེན་མོའི་སྐབས་དགའ་ལྡན་དུ་དངུལ་གདུང་རིན་པོ་ཆེ་མཇལ་བར་ཕེབས། བར་གཅིག་ཏུ་ཆོས་རྗེ་དཔལ་འབྱོར་ལྷུན་གྲུབ་ཀྱིས་སེ་རར་ནན་གྱིས་གདན་ཞུས་ལ་བྱོན། ཆོས་འབྲེལ་ཞུས་གནང་ལ་དད་པ་འཁྲུངས། དེ་ནས་འབྲས་སྤུངས་སུ་ཕྱིར་ཕེབས།

དགུང་གྲངས་ཉི་ཤུ་ཤིང་ཡོས་ (༡༤༩༥) ལོར་འབྲས་སྤུངས་སུ་ཚིགས་སྔ་མའི་མཁན་པོ་གནས་རྙིང་ཀུན་དགའ་བདེ་ལེགས་ཀྱི་དྲུང་ནས་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་བཞེས། ལོ་དེར་རྗེ་ཉིད་ཀྱི་རྟོགས་བརྗོད་འཇིག་རྟེན་མངོན་པར་དགའ་བའི་ཟློས་གར་ཞེས་བྱ་བ་རིམ་པ་གཉིས་རྩོམ་གནང་དང༌། སྟོན་ཟླ་དགུ་པར་རྭ་སྒྲེང་དུ་བྱོན། དེ་ནས་འབྲས་སྤུངས་སུ་ཕྱིར་ཕེབས་རྗེས་དགུང་གྲངས་ཉེར་གཅིག་ལ་འཕྱོངས་རྒྱས་སུ་གདན་དྲངས་པས། ལྷོ་ཁ་ཁུལ་བསམ་ཡས་དང༌། ཁྲ་འབྲུག རི་བོ་བདེ་ཆེན་སོགས་སུ་བཀའ་གདམས་གླེགས་བམ་གྱིས་མཚོན་པའི་དམ་ཆོས་འཆད་སྤེལ་རྒྱ་ཆེར་མཛད།

ས་རྟ་ (༡༤༩༨) ལོར་གཙང་གི་དཔུང་ཆེན་ལྷ་སར་ལྷགས། རིན་སྤུངས་ས་སྐྱོང་དོན་ཡོད་རྡོ་རྗེས་སྣེའུ་སོགས་བླངས་པའི་སྐྱིད་ཤོད་སྡེ་གཟར་གྱིས་རྐྱེན་པས། རེ་ཞིག་འོལ་དགའ་ཆོས་ལུང་སོགས་སུ་བཞུགས་ཏེ་རྗེའི་སྒྲུབ་གནས་ཁག་ལ་ཞིབ་མཇལ་གནང་བ་དང༌། དུས་དེར་མཁས་གྲུབ་ནོར་བཟང་རྒྱ་མཚོས་རྗེ་ཉིད་མཇལ་བར་ཕེབས། དེའི་ཕྱི་ལོར་འོལ་དགའ་ནས་ཨེ་ཕྱོགས་ཕེབས་ནས་སྐྱེ་བོ་དུ་མར་ཆོས་འབྲེལ་སྩལ་རྗེས། དགའ་ལྡན་དང་འབྲས་སྤུངས་སུ་བྱོན།

དགུང་གྲངས་ཉེར་ལྔ་ལྕགས་སྤྲེལ་ (༡༥༠༠) ལོར་བྲག་ཡེར་པར་བྱོན་ཏེ། དྲང་ངེས་རྣམ་འབྱེད་ཀྱི་དཀའ་འགྲེལ་དང༌། གྲུབ་མཐའ་སྤྱིའི་རྣམ་གཞག་གི་བསྟན་བཅོས་རྩོམ་པར་མཛད། དེ་ནས་གདན་ས་མཐིལ་དུ་ཕེབས། རིན་ཆེན་སྒང་དུ་མཁས་གྲུབ་ནོར་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་ཞལ་སྔ་ནས་དུས་འཁོར་དང༌། གསང་འདུས། ཁྱད་པར་དུ་ལྟ་བའི་གནད་དྲང་ངེས་རྣམ་འབྱེད་སོགས་ཀྱི་དཀའ་གནད་འབེལ་གཏམ་གྱི་ཚུལ་དུ་གནང་བ་གསན། དེ་ནས་རྭ་སྒྲེང་དང༌། སྟག་ལུང་དུ་བྱོན། དགུན་གྱི་རིང་བྲག་གདོང་དུ་མཚམས་བཅད་མཛད།

ལྕགས་བྱ་ (༡༥༠༡) ལོར་ཨེ་ཕྱོགས་དང༌། གཉལ་སྡེ་དྲུག་ལུང་གྲྭ་ཆེན་མོའི་ཚོགས་དབུར་གདན་དྲངས། དགེ་འདུན་སྟོང་ཕྲག་བརྒལ་བ་དང༌། སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་མཐའ་ཡས་པར་བྱང་ཆུབ་ལམ་རིམ་ཁྲོམ་ཆོས་སུ་སྩལ།

དེ་ནས་ཙ་རི་མཇལ་བར་བྱོན། དམིགས་བསལ་གྱི་ནམ་མཁའ་གཡའ་དག་པས་དག་པ་ཤེལ་རི་མཇལ་གནང་དང༌། གནས་མཚོ་ཁག་གིས་རྗེ་ཉིད་ཚུར་མཇལ་བར་འོངས་པའི་དག་སྣང་བྱུང༌། བྱར་སྨད་བརྒྱུད་ཟངས་པོ་ཆེར་བྱོན་ཏེ་ཞག་ཉི་ཤུ་ལྷག་གི་རིང་ཟངས་པོ་ཆེ་པ་དང༌། རི་སྟེང་པ་གཉིས་ཀ་ཚོགས་པའི་དགེ་འདུན་འདུས་པ་ཆེན་པོར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བར་མཛད།

ཆུ་ཁྱི་ (༡༥༠༢) ལོར་ཨེ་དང་འཕྱོངས་རྒྱས། ལྷོ་བྲག་སོགས་སུ་གདན་དྲངས། སྟོང་རི་ཉི་ཤར་དུ་རྗེ་ཙོང་ཁ་པས་བསླབ་བཏུས་གསུངས་པའི་བཞུགས་ཁྲིའི་སྟེང་ནས་རྗེ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་སེར་སྐྱ་འདུས་ཚོགས་ལ་ཁྲོམ་ཆོས་སྩོལ་བ་སོགས་འཆད་སྤེལ་མཛད།

ཆུ་ཕག་ (༡༥༠༣) ལོར་རྟ་ནག་ཏུ་ཕེབས་ཏེ་ཡབ་ཆོས་རྗེའི་དྲུང་ནས་ཆོས་སྐོར་མང་པོའི་ལུང་ཁྲིད་ཞུས་གནང་དང༌། རྟ་ནག་ཕུ་མདའ་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་དོན་རྒྱ་ཆེན་པོ་མཛད། དེའི་སྐབས་སུ་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོར་བྱོན་ཏེ། པཎ་ཆེན་ཡེ་ཤེས་རྩེ་མོ་མཇལ་བར་བཅར་རྒྱུའི་ཞུ་ནན་འབུལ་གནང་ལ་ཉེ་གནས་རྣམས་ཀྱིས་རྐྱེན་པས་དོན་སྨིན་མ་ཐོབ། རྗེ་ཉིད་ལ་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་དང༌། མཚན་གསོལ་མཛད་པོ་པཎ་ཆེན་ལུང་རིགས་རྒྱ་མཚོ་མཇལ།

དེ་ནས་རྩེད་ཐང་དུ་ཚོགས་པ་ཆེན་པོར་འཆད་སྤེལ་མཛད། ཤེལ་བྲག་སོགས་སུ་གནས་གཟིགས་གྲུབ་རྗེས་དགའ་ལྡན་དུ་ཕེབས་ནས་ལུང་རིགས་སྨྲ་བ་དྲུག་ཅུ་སྐོར་ལ་སྙིང་པོ་དོན་གསུམ་དང༌། ཟབ་མོ་ལྟ་བའི་དཀའ་གནད་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་བཤད་ཁྲིད་གནང༌།

རྭ་སྒྲེང་ལ་ཐེངས་གསུམ་ཙམ་བྱོན་ཀྱང་ཉིན་ཞག་མང་པོ་མ་བཞུགས་པས། ད་ཐེངས་དུས་ཡུན་རིང་ཙམ་བཞུགས་རྒྱུའི་ཐུགས་འདུན་བྱུང་བ་ལྟར། སླར་ཡང་རྭ་སྒྲེང་དུ་བྱོན་ཏེ་ཟླ་གཅིག་སྐུ་མཚམས་སུ་བཞུགས་པ་དང༌། ཟླ་བ་གཉིས་རིང་ཆོས་འཁོར་བསྐོར་བར་མཛད་རྗེས་བྱ་ཡུལ་སོགས་སུ་བཀའ་གདམས་ཀྱི་གནས་ལྷག་ཁག་མཇལ་གནང་གིས། རྟ་ནག་ཏུ་ཡབ་རྗེ་དགོངས་པ་གཞན་དོན་དུ་གཏད་ལ་ཉེ་བས་མཇལ་བར་ཕེབས། གཟིམ་ཁང་དུ་ཕེབས་འབྱོར་སྐབས་ཡབ་སྐུ་གཤེགས་ཟིན་པས་གདུང་ཆོག་ཞབས་མཇུག་ལེགས་པར་མཛད།

དེ་ནས་རྗེ་ཉིད་དྭགས་པོ་ཁུལ་གདན་དྲངས་པར་ཆོས་འཁོར་རྒྱ་ཆེར་བསྐོར་གནང་ལ་ཆོས་ཞུ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རྒྱལ་མེ་ཏོག་ཐང་དུ་དགོན་པ་བཞེང་དགོས་ཀྱི་གསོལ་འདེབས་ཞུས།

བཀའ་གདམས་གླེགས་བམ་བུ་ཆོས་ནང་གསེས་ ཀ པའི་ནང༌། “མཁའ་འགྲོ་མ་རྣམས་ཀྱི་རྡོ་རྗེའི་གླུར།། རི་ཟུར་གསུམ་བྲག་གཞུང་གནམ་དུ་མཐོ།། ངེད་མཁའ་འགྲོའི་རྒྱལ་མཚན་སྒྲེང་བ་འདྲ།། མི་ཁྱེད་ཀྱིས་གནས་དེར་བསྟན་པ་སྤེལ།། ས་རྩེ་བརྒྱད་ལུང་པ་ཕྱོགས་སུ་གྱེས།། ཀྱེ་འཁོར་ལོ་རྩིབས་བརྒྱད་ཕུབ་པ་འདྲ།། མི་ཁྱོད་ཀྱི་མི་མཐུན་གཅོད་པའི་རྟགས།།”56 ཞེས་ལུང་བསྟན་པ་བཞིན་རབ་བྱུང་དགུ་པའི་ས་སྦྲུལ་ (༡༥༠༩) ཟླ་ ༥ པའི་དཀར་ཕྱོགས་ལ་རྒྱལ་དུ་དཔོན་སློབ་རྣམས་ལྷན་དུ་ཕེབས་ཏེ་དགོན་པའི་འགྲམ་འདིང་བའི་ལས་གཞི་འཛུགས་པར་མཛད། ལྕགས་རྟ་ (༡༥༡༠) ལོ་ནས་རྗེ་ཉིད་རྒྱལ་དུ་གཞི་ཕབ་སྟེ་བཞུགས། དེའི་ཕྱི་ལོ་དབྱར་དུས་རྒྱལ་དུ་ལུང་རིགས་སྨྲ་བ་སུམ་བརྒྱ་ཙམ་ཚོགས་པའི་ཆོས་འཁོར་ཞག་བཅུ་ལྷག་གི་དབུ་མཛད་དེ་ཆོས་ཀྱི་འབེལ་གཏམ་ལ་རོལ། ལྕགས་ལུག་ (༡༥༡༡) ལོའི་དགུན་མཇུག་ཨེ་རྒྱ་རི་རྫོང་དུ་གདན་དྲངས་པ་བཞིན་དགུ་གཏོར་དང༌། ཆུ་སྤྲེལ་ (༡༥༡༢) དགུང་གསར་ཚེས་གཏོར་རྒྱུ་བཟང་ཞིང་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་རྒྱན་བཟང་པོས་སྤྲས་པ་བཞེང་འབུལ་གནང༌། ཆོས་སྐྱོང་མཆོད་པའི་གཏོར་མ་ལས་བདུད་རྩི་བབ་པའི་དྲི་བཟང་པོས་གང་བ་བྱུང༌།

ལོ་འདིར་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ་ནས་སློབ་དཔོན་ཆོས་ཀྱི་རྗེ་པཎ་ཆེན་ཡེ་ཤེས་རྩེ་མོའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱིས། བདག་གི་བླ་མ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དགེ་འདུན་གྲུབ་པ་དཔལ་བཟང་པོ་དེ་ཉིད་སླར་ཡང་བསམ་བཞིན་སྐྱེ་བ་བཞེས་པ་དེའི་དྲུང་དུ། སློབ་མའི་ཐ་ཆུང་ཡེ་ཤེས་རྩེ་མོས་ཞུ་བ། ཞེས་སོགས་གཟེངས་བསྟོད་དང་བཅས་ཏེ་རྗེ་འདི་ཉིད་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་གདན་སར་ཅིས་ཀྱང་ཕེབས་དགོས་པའི་བཀའ་སྐུལ་ནན་ཆེ་བ་ཕོ་ཉ་དང་བཅས་ཏེ་ཕེབས། དེ་སྐབས་རྗེ་ཉིད་ཀྱི་ཐུགས་སུ། སྔར་མཇལ་ཁ་ཇི་ཙམ་ཞུས་ཀྱང་མ་གནང་བ་ལ་ད་ལམ་ཚུར་འདུད་པའི་རྣམ་པ་འདི་འདྲ་གནང་བ་འདི་ཡང་རང་གིས་བཤེས་གཉེན་བསྟེན་ཚུལ་མ་ལོག་པའི་རྟེན་འབྲེལ་དུ་དགོངས། རྒྱལ་བ་ཀུན་གྱི་ཡེ་ཤེས་ངུར་སྨྲིག་གི། ཞེས་སོགས་སྙན་ངག་གི་ལམ་ནས་ཞུ་ལན་རྟེན་བཟང་པོ་དང་བཅས་ཏེ་འབུལ་གནང་དང༌། བླ་མའི་བཀའ་སྒྲུབ་མི་ནུས་པ་ལ་མི་ནུས་པའི་ཚིག་གིས་སྦྱང་བཤད་ཀྱང་གནང༌། ཆོས་འཁོར་རྒྱལ་དུ་དགོན་པའང་བཏབ་གྲུབ་པས་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་གདན་ས་ནི་རྩ་བ་ནས་མི་མཛད་རྒྱུ་དེ་ལྟར་ཡང༌། ད་ཆ་པཎ་ཆེན་མཇལ་ནས་དཔོན་སློབ་ཐུགས་དག་པ་ཞིག་བྱུང་ན་རྗེ་ཉིད་ཀྱང་ཐུགས་རྫོགས་པ་དང༌། དཔོན་སློབ་ཡུལ་དུ་བྱས་ནས་སྡིག་པ་གསོག་པའི་སྒོ་ཡང་འགག་པར་དགོངས་ཏེ་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོར་བྱོན།

རྒྱལ་ནས་བཀྲས་ལྷུན་དུ་བྱོན་པའི་ཚེ། རྩེད་ཐང་དུ་ཆོས་གྲྭ་ཆེན་པོའི་ཚོགས་དབུར་གདན་དྲངས་པ་བཞིན་ཆོས་བཤད་མཛད་པ་དང༌། སྔར་ལྔ་མཆོད་གླིང་མེ་མེད་པ་ལ་གླིང་མེ་མཐའ་ཡས་པ་འབུལ་བའི་སྲོལ་བཟང་ཚུགས། སེ་རའི་སློབ་དཔོན་ཆོས་རྗེ་དཔལ་འབྱོར་ལྷུན་གྲུབ་པས་སེ་རར་གདན་དྲངས་ཏེ་ཚོགས་པ་ལ་ཆོས་འབྲེལ་སྩལ།

དེ་ནས་འབྲས་སྤུངས་སུ་གདན་དྲངས། སློབ་དཔོན་དཔལ་ལྡན་འོད་ཟེར་གྱིས་གཙོས་པའི་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གསུང་ཆོས་ཞུས། དབུ་ཞྭ་འདིང་བའི་གུས་འདུད་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཞུས།

ལོ་འདིའི་སྟོན་མཇུག་ཏུ་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོར་ཕེབས་འབྱོར་ལ་བཀྲས་ལྷུན་དགོན་གྱི་དགེ་འདུན་མང་པོས་གཞིས་ཀ་བསམ་གྲུབ་རྩེའི་ཟམ་སྣེ་ནས་སེར་འཕྲེང་བསྟར་བ་དང༌། སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་དུ་མས་ཞལ་མཇལ། བླ་བྲང་གི་གཟིམ་ཁང་རྒྱལ་མཚན་མཐོན་པོར་གདན་དྲངས་ཏེ་པཎ་ཆེན་དྲུང་གིས་ཀྱང་ཕྱག་ལན་མཛད། དགོང་ཇའི་ཚོགས་ཆེན་ལ་བླ་མའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་ཆོས་འབྲེལ་སྩལ། དེ་ནས་པཎ་ཆེན་མཇལ་ཏེ་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་གདན་ས་མཛད་མི་དགོས་པའི་ཞུ་ནན་འབུལ་གནང་ལ་དམ་ཚིག་དགར་བའི་བཀའ་ལུང་སྩལ་ནས་རེ་ཞིག་ཞལ་བཞེས་མ་གནང་མཐུ་མེད་བྱུང༌། རྟེན་འབྲེལ་དང་བཅས་ཏེ་པཎ་ཆེན་ཁྲི་ཐོག་ལྔ་པར་ཕེབས། པཎ་ཆེན་ཁྲི་ཐོག་བཞི་པ་ཟུར་པ་ཡེ་ཤེས་རྩེ་མོ་མཆོག་གཟིམ་ཁང་སེར་པོར་ཀུན་སྤངས་མཛད་དེ་བཞུགས།

རྗེ་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོས་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་གདན་ས་ལོ་ལྔ་ཙམ་མཛད་པའི་རིང་ཚད་མ་རྣམ་འགྲེལ་གྱི་དཀའ་གནད་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔ་དང༌། གསང་འདུས་གཙོ་གྱུར་གྱི་རྒྱུད་དང༌། བཀའ་གདམས་གླེགས་བམ་ཆ་ཚང་བ་སོགས་འཆད་སྤེལ་མཛད་པས་མཁས་པ་ཡོངས་ཀྱི་ཐུགས་འཕྲོགས་པ་དང༌། ཐམས་ཅད་དད་ཅིང་མགུ་བས་དགེ་འདུན་གྱི་གྲངས་ཀྱང་ཆེས་ཆེར་འཕར་ཞིང༌། འདུལ་ཁྲིམས་ཡང་གཙང་བ་བྱུང༌། དེའི་ཚེ་ན་པཎ་ཆེན་ཡེ་ཤེས་རྩེ་མོའི་རྣམ་ཐར་སྙན་ངག་གི་ལམ་ནས་བརྩམས་ཏེ་སྤྱན་ལམ་དུ་ཕབ་པར་དགྱེས་མཉེས་མཛད།

ཆུ་བྱ་ (༡༥༡༣) དབྱར་དུས་སུ་རྒྱལ་དང༌། དྭགས་པོ། དེ་མོ་ལ་ཁ་མན་གྱི་ཀོང་པོའི་ཡུལ་ཕལ་ཆེར་ལ་བྱོན་ཏེ་སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་རྣམས་ཆོས་ཀྱི་བདུད་རྩིས་ཚིམ་པར་མཛད། ཀོང་པོ་ཉི་མ་བྲག་གྲུབ་ཏུ་རྟེན་ཆེན་བཞེངས་པའི་རབ་གནས་ལ་རྗེ་འདི་ཉིད་སྤྱན་དྲངས་པར། དེར་སླེབ་ཐུབ་མི་འོང་བས་རབ་གནས་འདི་ག་ནས་བྱེད་པ་ཡིན་གསུངས་ཏེ། དཔག་ཚད་དུ་མའི་ས་ནས་ཕྱག་ནས་གཏོར་བས། རྟེན་དེའི་ཐོག་ཏུ་མེ་ཏོག་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་བབ་པ་ཞིག་བྱུང༌། དགོན་དེའི་བླ་མ་དགེ་འདུན་དང༌། སྐྱེ་བོ་གཞན་རྣམས་དད་པ་ལྷག་པར་འཕེལ་བར་གྱུར། དེ་བཞིན་ཆོས་འཁོར་རྒྱལ་དུ་དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོའི་བླ་མཚོའི་གནས་སྒོ་འབྱེད་པ་ལ་སོགས་མཁས་ཤིང་གྲུབ་པའི་དབང་ཕྱུག་ཚད་མར་གྱུར་པའི་མཛད་པ་སྐྱོང་བཞིན་བཞུགས། དེའི་ཚེ་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ་ནས་གདན་ཞུ་བ་བཅར་འབྱོར་ལྟར་ཕྱིར་བྱོན། གསང་བ་འདུས་པའི་བསྐྱེད་རྫོགས་ཀྱི་ཟིན་ཐུན་དང༌། དབུ་མ་འཇུག་པ་སོགས་འཕྲོ་མཐུད་བཤད་ཁྲིད་མཛད། སྤྱི་ཆོས་སུ་ལམ་རིམ་ཆེན་མོ་ཞི་ལྷག་དང་བཅས་པ་ཆ་ཚང་སྩལ།

མེ་བྱི་ (༡༥༡༦) ལོར་ཇི་ལྟར་གདན་དྲངས་པ་བཞིན་འབྲོང་རྩེ་དང༌། རྒྱལ་རྩེ། གནས་རྙིང་བཅས་སུ་བྱོན་ཏེ་དགེ་འདུན་འདུས་པ་རྒྱ་མཚོ་དང༌། སྐྱེ་བོ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོར་ཚོགས་ཆོས་སྩལ་ནས་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོར་ཕྱིར་ཕེབས། སྨོན་ལམ་ཆེན་མོར་སེར་སྐྱའི་ཚོགས་ཆེན་པོར་ཁྲོམ་ཆོས་སྩལ། ལོ་འདིར་བཀྲས་ལྷུན་རང་དུ་གསུང་ཆོས་དུ་མ་སྩལ་བ་དང༌། ཉེ་སྐོར་སྟོང་གཤེར་དང༌། ཁྲོ་ཕུ། གངས་ཅན། འཇད་དང༌། རྟ་ནག་ཕུ་མདའ། ཤངས་སོགས་སུའང་ཆོས་འཁོར་རྒྱ་ཆེར་བསྐོར་བར་མཛད། བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོར་རྒྱུན་བཞུགས་ཐུབ་ན་འཕྲིན་ལས་རྒྱས་ཆེ་བ་ཡོང་རྒྱུ་ཡིན་རུང༌། སྔ་ཕྱིའི་རྟེན་འབྲེལ་འཕྱུགས་པས་རྒྱལ་དུ་མ་ཕེབས་ཐབས་མེད་ཀྱིས་བཀའ་བགྲོས་མཐར། ཆོས་རྗེ་ལྷ་བཙུན་བློ་བཟང་བསྟན་པ་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་གདན་སར་བསྐོ་གཞག་མཛད། དེ་དུས་འབྲས་སྤུངས་གདན་ས་པ་མཁས་བཙུན་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་བསྟན་པའི་ཉི་མ་རྒྱལ་མཚན་དཔལ་བཟང་པོ་སྟེ། མཚན་གཞན་རྗེ་ལྷ་རི་བ་ཞུ་བས་བཀའ་ཡིག་དང༌། འབྲས་སྤུངས་སྤྱི་སོས་ཞུ་ཡིག་ནན་ཆེ་དང་བཅས་ཏེ་རྗེ་ཉིད་འབྲས་སྤུངས་ཀྱི་གདན་སར་འབྱོན་པའི་གསོལ་འདེབས་ཞུས་པར་ཞལ་མ་བཞེས། འོན་ཀྱང་བཀྲས་ལྷུན་ནས་ལྷ་རིར་བྱོན་ཏེ་རྗེ་ལྷ་རི་བ་ཉིད་ཀྱི་དྲུང་ལས་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ནས་བརྒྱུད་པའི་བདེ་མཆོག་ལཱུ་དྲིལ་གྱི་དབང་དང༌། རྫོགས་རིམ་གྱི་ཁྲིད་སོགས་ལུང་དང་རྗེས་གནང་ཟབ་ཁྲིད་མང་དུ་གསན། རྗེ་ལྷ་རི་བས་ངེད་རང་གི་རྨི་ལམ་དུ། ཁྱོད་རང་གི་རྗེས་སུ་ལྷ་མོ་དབྱངས་ཅན་མས་རྗེས་སུ་བཟུང་བ་ཞིག་གིས་གདན་ས་འཛིན་ཟེར་བའི་ལུང་བསྟན་ཡོད་པ་ཐོག་ཏུ་བབ་པས། ཅིས་ཀྱང་འབྲས་སྤུངས་ཀྱི་གདན་ས་མཛད་དགོས་ཞེས་བཀའ་ནན་ཆེར་གནང་ནས་རེ་ཞིག་གང་ལྕོགས་ཞུ་རྒྱུའི་ཞལ་བཞེས་མཛད། ལྷ་རི་ནས་སྤྱི་སོ་ལ་འཕྲིན་སྩལ་བ་བཞིན་དཔོན་སློབ་རྣམས་སྟོད་ལུང་མདར་གདན་འདྲེན་ལ་ཕེབས། དགེ་འདུན་དུ་མས་སེར་འཕྲེང་རོལ་ཆ་དང་བཅས་འབྲས་སྤུངས་གཟིམ་ཁང་དུ་བྱོན་ནས་གཞི་ཕབ།

མེ་གླང་ (༡༥༡༧) ལོར་སྣེ་གདོང་གོང་མ་དང༌། ཞལ་སྔ་ནས་ལྷ་རི་བས་འདུས་ཚོགས་ལ་ཇ་འགྱེད་བཟང་པོ་གནང་བའི་ཐོག་ནས་རྗེ་ཉིད་འབྲས་སྤུངས་ཀྱི་གདན་སའི་ཁྲིར་ཕེབས། རིམ་པས་བཀའ་གདམས་ཕ་ཆོས་བུ་ཆོས་ཆ་ཚང་བ་སྤྱི་ཆོས་སུ་སྩལ་བ་དང༌། དོན་གཉེར་ཅན་རྣམས་ལ་དྲང་ངེས་རྣམ་འབྱེད་དང༌། ནི་གུའི་ཆོས་དྲུག་སོགས་ཟབ་ཁྲིད་མཛད།

ས་སྟག་ (༡༥༡༨) ལོར་རྗེ་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོའི་བཞེད་པ་ལྟར་འབྲས་སྤུངས་དང༌། སེ་རའི་དགེ་འདུན་རྣམས་ལྷ་ལྡན་སྤྲུལ་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་ཆོ་འཕྲུལ་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་ཚུགས། རྗེ་ཉིད་ཚོགས་དབུར་བྱོན། སེར་སྐྱ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོར་སྟོན་པའི་སྐྱེས་རབས་ཆོས་ཐུན་རེ་བཤད་ཁྲིད་མཛད། བར་ལམ་གཞིས་ཀ་རིན་སྤུངས་པས་སྐྱིད་ཤོད་ཀྱི་ཁ་བདག་བཟུང་ནས་ལོ་བཅུ་དགུ་ཙམ་གྱི་རིང་ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་ཚུགས་མ་ཐུབ་པ་སླར་གསོ་མཛད།

ལོ་དེར་ཡོན་བདག་སྣེ་གདོང་མི་དབང་བཀྲ་ཤིས་གྲགས་པས་སྣེ་གདོང་གོང་མ་རིམ་པ་འབྲས་སྤུངས་སུ་ཕེབས་བཞུགས་སྐབས་ཀྱི་ཕོ་བྲང་རྡོ་ཁང་སྔོན་པོ་ཞེས་པ་དེ་རྗེ་འདི་པ་བཞུགས་གནས་སུ་ཕུལ་བར་ ‘དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་’ ཞེས་མཚན་བསྒྱུར་ཐོག དེར་གནས་གཞི་མཛད་དེ་བསྟན་པ་འཛིན་སྐྱོང་གི་འཕྲིན་ལས་རྒྱས་པས་འབྲས་སྤུངས་ཆོས་རྗེ་ཞེས་ཡོངས་སུ་གྲགས་པར་གྱུར།

རྗེ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དགུན་དཔྱིད་ཀྱི་དུས་འབྲས་སྤུངས་དང༌། དབྱར་སྟོན་གྱི་དུས་རྒྱལ་དུ་བཞུགས་ཤིང༌། ས་ཡོས་ (༡༥༡༩) ལོའི་དཔྱིད་ཆོས་སུ་དབུས་སྟོད་སྐྱིད་ཤོད་ཀྱི་དགེ་འདུན་ཆིག་སྟོང་བརྒྱད་བརྒྱ་ལྷག་པའི་ཐོག སེར་འབྲས་གསང་57གསུམ་དང༌།

ཚལ་གུང་ཐང་གི་བླ་མ་མང་པོ་བཅས་པར་སྒྲུབ་ཐབས་རྒྱ་མཚོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཟབ་ཁྲིད་མཛད། ལོ་དེའི་དབྱར་དུས་རྒྱལ་དུ་ཕེབས། ལྕགས་འབྲུག་ (༡༥༢༠) ལོར་གཉལ་སྡེ་དྲུག་ལུང་གྲྭ་ཆེན་མོའི་འདུས་ཚོགས་སོགས་གང་སར་གང་ལ་གང་གདུལ་དེ་ལ་དེ་སྟོན་གྱི་གདམས་པ་གནད་དུ་སྨིན་པར་སྩལ་བ་དང༌། དགེ་འདུན་སྟོང་ཕྲག་མང་པོར་དགེ་ཚུལ་སློང་གི་སྡོམ་པ་འབོག་གནང་ལ་སྐུ་ངལ་བའི་རྣམ་པ་ཙམ་ཡང་མི་བཞེས་པ། མཆོད་འབུལ་དང་བསྙེན་བཀུར་རྒྱ་ཆེར་མཛད་པ་སོགས་བསྟན་འགྲོའི་དོན་འབའ་ཞིག་གི་སླད་དུ་དབུས་གཙང་དང༌། ལྷོ་དྭགས་ཁུལ་གྱི་དགོན་གནས་ཆེ་ཕྲ་ཕལ་ཆེ་བར་ཞབས་ཀྱིས་བཅགས། བཀའ་གདམས་ཕ་ཆོས་བུ་ཆོས་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་འཁོར་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་བསྐོར་བར་མཛད།

ཆུ་ལུག་ (༡༥༢༣) ལོར་རྒྱལ་དུ་ཕེབས། མེ་ཏོག་ཐང་དུ་རྗེ་བཙུན་བྱམས་པ་མགོན་པོའི་སྐུ་བརྙན་ཆེན་པོ་དཔངས་སུ་ཐོག་ས་བཞི་ལྷག་ཡོད་པ་གསར་བཞེངས་མཛད་པ་ཤིང་སྤྲེལ་ (༡༥༢༤) ལོ་མཇུག་ཡོངས་སུ་གྲུབ། རབ་གནས་མཛད་པའི་ཚེ་རྗེ་བཙུན་བྱམས་པ་མགོན་པོ་ཞལ་གཟིགས་པར་རྗེ་ཉིད་ཀྱིས་གསོལ་བ་བཏབ་པས། རྗེ་བཙུན་བྱམས་མགོན་ཉིད་སྐུ་བརྙན་གསར་བཞེངས་ལ་ཐིམ་པའི་གཟིགས་སྣང་བྱུང༌།

ཤིང་བྱ་ (༡༥༢༥) ལོའི་དབྱར་དུས་རྒྱལ་དུ་དྭགས་པོ་མཚན་ཉིད་གྲྭ་ཚང་གིས་ཐོག་དྲངས་པའི་དྭགས་པོ་སྟོད་སྨད་དང༌། རྩེད་ཐང༌། འོལ་དགའ་བཅས་ནས་དགེ་འདུན་ལྔ་བརྒྱ་ལྷག་དང༌། སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་མང་པོ་འདུས་པར་བྱམས་པའི་སྨོན་ལམ་ཆོས་འཁོར་བསྐོར་བའི་བཞེད་པ་བསྐྱངས།

ལོ་དེར་སྣེ་གདོང་གོང་མ་ངག་གི་དབང་ཕྱུག་བཀྲ་ཤིས་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་བཀའ་ལུང་མ་ཐེག་པ་དང༌། ནང་སོ་འཕྱོངས་རྒྱས་པ་དང༌། དགའ་ལྡན་པ་ཡུམ་སྲས་སོགས་ཀྱིས་ཞུ་ནན་ཆེ་བ། སེ་རའི་བླ་མ་དགེ་འདུན་བཅས་པའི་ཐུགས་བཞེད་བཅས་ལ་བརྟེན། སེ་ར་ཐེག་ཆེན་གླིང་གི་གདན་ས་ཡང་གནང༌།

དེ་ནི་སྔར་འབྲས་སྤུངས་སུ་བྱོན་རྗེས་མནལ་ལམ་དུ། མིང་ལ་དཔལ་ལྡན་བློ་གྲོས་ཡིན་ཟེར་བའི་དགེ་སློང་སྣམ་སྦྱར་གྱོན་པ་ཞིག་གིས་རྗེ་ཉིད་ལ་དུང་དཀར་ཞིག་ཕུལ་ཏེ། དེ་བུས་པས་དགེ་འདུན་མཐའ་ཡས་པ་འདུས། དེའི་དབུས་སུ་ཁྲི་ཆེན་པོའི་སྟེང་རྗེ་ཉིད་བཞུགས། ཁྲི་དེའི་མདུན་ཕྱོགས་གདོང་གྲལ་གཉིས་ཀྱི་གྲལ་འགོ་སོ་སོར་འབྲས་སྤུངས་ཆོས་རྗེ་འཇམ་དབྱངས་ལེགས་པ་ཆོས་འབྱོར་དང༌། སེ་རའི་ཆོས་རྗེ་དཔལ་འབྱོར་ལྷུན་གྲུབ་གཉིས་ཀྱི་དབུ་རྗེ་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོ་ཉིད་ཀྱི་བཞུགས་ཁྲིའི་དཔངས་སུ་སྙེག་ལ་ཁད་ཀྱིས་བཞུགས་པ་སོགས་བྱུང་ཞིང༌། མནལ་ལམ་དེ་སེར་འབྲས་གཉིས་ཀའི་གདན་ས་མཛད་རྒྱུ་ཡིན་པ་ད་གཟོད་མཁྱེན་པར་གྱུར།

མེ་ཕག་ (༡༥༢༧) ལོའི་དབྱར་སོས་རྒྱལ་དུ་གཞི་ཕབ་སྟེ་བཞུགས། མནལ་ལམ་དུ་རྒྱལ་མེ་ཏོག་ཐང་གི་དབུས་སུ་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་གཙུག་ལག་ཁང་རྟེན་གསུམ་བཅས་པ་དང༌། བླ་བྲང་སོགས་ཤིན་ཏུ་གསལ་བར་སྣང་བ་ཞིག་བྱུང་བས། རྒྱལ་གྱི་དགོན་པ་འདིའི་མིང་ལའང་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ་དཔལ་གྱི་བདེ་ཆེན་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་གླིང་ཟེར་བ་བྱས་ཆོག་གསུངས།

ས་གླང་ (༡༥༢༩) ལོ་མཇུག་སྐྱིད་ཤོད་དུ་མཆོད་ཡོན་ཐུགས་མི་མཐུན་པའི་རྣམ་པ་བྱུང་བས་འབྲས་སྤུངས་སུ་ཕྱིར་བྱོན། མི་མཐུན་པའི་གེགས་རྣམས་ཕྱིན་ཆད་ལྡང་བ་མེད་པར་མཛད། དེ་རྗེས་སེ་ར་དང༌། འབྲས་སྤུངས་གཉིས་ཀར་བཀའ་གདམས་གླེགས་བམ་དང༌། ལམ་རིམ་ཆེན་མོ་སོགས་མདོ་རྒྱུད་ཀྱི་གནད་ཁག་ཟབ་ཁྲིད་མཛད་པ་དང༌། ལོ་ལྟར་ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་ཚོགས་དབུར་སྟར་ཆགས་སུ་བྱོན་པས། གྲྭ་ས་ཕན་ཚུན་ཐམས་ཅད་དུ་དམ་ཆོས་འཕེལ་ཞིང༌། དགེ་འདུན་ཐུགས་མཐུན་པ་སོགས་བསྟན་པ་ལ་བྱ་བ་ཆེན་པོ་མཛད།

ལྕགས་སྟག་ (༡༥༣༠) ལོའི་དབྱར་ཆོས་ལ་རྒྱལ་དུ་ཕེབས། གཞིས་བྱེས་ཀྱི་དགེ་འདུན་རྣམས་ལ་སྔགས་དང༌། མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་སོགས་བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་བཞིའི་སྒོ་ནས་བསྟན་འགྲོའི་དོན་རྒྱ་ཆེར་མཛད།

དུས་དེའི་ཚེ་ན་སྤྱན་སྔ་ཚུལ་ཁྲིམས་འབར་གྱི་རྣམ་སྤྲུལ་ཆད་དཀར་སློབ་དཔོན་ཤེས་རབ་འཕེལ་བ་གང་ཉིད་རྭ་སྒྲེང་ན་སྒྲུབ་པ་སྙིང་པོར་མཛད་པའི་ཚེ་འདི་སྙམ་དུ་དགོངས་ཏེ། ད་ལྟ་ཁ་བ་ཅན་གྱི་ལྗོངས་འདི་ན་དམ་པའི་ཆོས་སྨྲ་བ་ཀུན་གྱིས་བཀུར་བ་རྗེ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོ་འདི་འབྲོམ་སྟོན་པའི་སྤྲུལ་པར་གྲགས་པ་དེ་ལྟར་ཡིན་ན། ཞབས་ལ་འདུད་དུ་མ་ཕྱིན་ན་སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱོན་པ་མ་མཇལ་བ་དང་མཚུངས་པས་བརྟག་པར་བྱའོ་སྙམ་ནས། ཇོ་བོ་ཡབ་སྲས་ལ་མཆོད་པ་ཕུལ། གསོལ་བ་བཏབ། བདེན་ཚིག་བོར་བཞིན། གསུང་རབ་པུ་ཏི་བརྒྱ་ཕྲག་བརྩེགས་པའི་གསེབ་ནས་ཤོག་ལྷེ་གཅིག་འཐེན་ཏེ་ལྡེབས་ལ་གཟིགས་པས། རྒྱལ་བའི་འབྱུང་གནས། དགེ་འདུན་གྲུབ་པ། དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོ། རྒྱལ་མེ་ཏོག་ཐང་ཞེས་སོགས་གང་ཟག་གནས་དང་བཅས་པའི་ཡི་གེ་རྣམས་མཚན་སྤེལ་གྱི་ཚུལ་དུ་ལུང་བསྟན་པ་དང༌། མནལ་ལམ་སོགས་ཀྱི་རྟགས་ངོ་མཚར་ཅན་བྱུང་བས་ཐུགས་ངེས་འཁྲུངས་ཏེ། སྟོན་གྱི་དུས་སུ་རྒྱལ་མེ་ཏོག་ཐང་དུ་རྗེ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་མཇལ་བར་ཕེབས། ཡབ་སྲས་མཇལ་མ་ཐག་ཐུགས་ཡིད་གཅིག་ཏུ་འདྲེས། རྗེ་བླ་མའི་ཞལ་ནས། རང་རེ་སྐུ་ཚེ་སྔ་མ་མང་པོ་ནས་དཔོན་སློབ་ཏུ་འབྲེལ་བའི་སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་ཤུགས་ཀྱིས་གནས་འདི་མཇལ་བ་དང༌། ངེད་སར་བྱོན་པ་ཤིན་ཏུ་ལེགས་བྱུང་བས། ད་ཁོ་བོའི་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་གྲོགས་སུ་གནས་འདིར་ཐུགས་བག་ཕབ་ནས་བཞུགས་དགོས་ཀྱི་བཀའ་ནན་སྩལ་བར། རྒྱལ་བའི་སྲས་པོ་ཤེས་རབ་འཕེལ་བས་ཀྱང་རྗེའི་བཀའ་བཞིན་གནས་ཆེན་རྒྱལ་རང་དུ་གཏན་བཞུགས་ཀྱིས་བསྟན་པའི་སྲོག་ཤིང་མཛད།

ལྕགས་ཡོས་ (༡༥༣༡) ལོ་ནང་རྗེ་ཉིད་སྒྲུབ་པ་ལ་བརྩོན་བཞིན་བཞུགས། དེའི་ཕྱི་ལོ་ནས། ཆུ་སྟག་ (༡༥༤༢) ལོ་སྟོད་བར་ལོ་ངོ་བཅུ་གཅིག་གི་རིང་ལྷ་ས་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་ཚོགས་མགོན་དུ་ལོ་སྟར་ཆགས་སུ་བྱོན། ལོ་རེ་འབྲས་སྤུངས་དང༌། སེ་རར་དགུན་ཆོས་དང་དཔྱིད་ཆོས། ཡེར་པ་དང༌། རྒྱལ་དུ་དབྱར་ཆོས་དང་སྟོན་ཆོས་སོགས་སུ་བཀའ་གདམས་ལྷ་ཆོས་བདུན་ལྡན་དང༌། གླེགས་བམ་རིན་པོ་ཆེ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་བཀའ་ཆོས་ཟམ་མ་ཆད་པར་སྩལ།

ས་ཁྱི་ (༡༥༣༨) ལོར་སྐྱོར་མོ་ཀླུང་དུ་བྱོན་པར་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ་ནས་རྗེ་ཤཱནྟི་པ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་པས་རྗེ་ཉིད་མཇལ་བར་ཕེབས་ནས་ལྷན་བཞུགས་སར། རྗེ་ཀརྨ་པ་མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེས་མཛད་པའི་ཕར་ཕྱིན་གྱི་འགྲེལ་བཤད་པོད་གསུམ་ཆབ་ཤོག་རྟེན་བཅས་ཕུལ་འབྱོར་བྱུང༌།

དེ་དག་ནས་འབྲས་སྤུངས་དང༌། སེ་རའི་ཆོས་རྗེ་སོ་སོར་གཅིག་རེ་གནང་སྟེ། དགག་གཞག་དགོས་ཚེ་ཟོལ་མེད་མཛོད་གསུངས། གཅིག་ལ་རྗེ་ཉིད་ཀྱིས་གཟིགས་ཏེ་དགག་སྒྲུབ་ཀྱི་རྣམ་གཞག་མཛད་པར། ཀརྨ་པ་མཉེས་ཤིང༌། དགོངས་པར་ཤིན་ཏུ་འབྱོར་པ་བྱུང༌། སྔོན་མ་རིན་སྤུངས་དཔོན་གྱིས་རྗེ་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོ་ཤངས་མཐོང་སྨོན་དུ་སྤྱན་དྲངས་ཏེ། ཁོང་ནི་རྒྱལ་ཁམས་ཆོས་རྗེ་ཡིན་པས་གཞན་དང་མི་འདྲ་ཞེས་གུས་མཆོད་མཐའ་ཡས་པ་གནང༌།

ལྕགས་གླང་ (༡༥༤༡) ལོར་མངའ་རིས་གུ་གེའི་རྒྱལ་བློན་གྱིས་ཆོས་འཁོར་རྒྱལ་དུ་གྲྭ་ཚང་ཞིག་ཚུགས་ཕྱིར་མངའ་འབངས་རབ་བྱུང་ངུར་པའི་ཁྱུ་ལྟ་བུ་ཞུ་ཡིག་རྟེན་དང་བཅས་པ་ཞབས་དྲུང་དུ་མངགས་འབྱོར་བྱུང་བར། ཨེ་མ། ལྷ་བླ་མ་བྱང་ཆུབ་འོད་ལ་སོགས་པའི་ཡབ་མེས་ཀྱི་བཞེད་སྲོལ་འཛིན་པ་ངོ་མཚར་ཆེ་ཞེས་ཤིན་ཏུ་མཉེས་པའི་བཀའ་སྩལ། བཙུན་པའི་ཁྱུ་ཚོགས་དེ་རྣམས་ཚོགས་འདུས་འོན་མངའ་རིས་གྲྭ་ཚང་ཞེས་པ་ཟུར་འཛུགས་མཛད།

དེ་ལྟར་རྒྱལ་བསྟན་རིས་མེད་ལ་གཟིགས་པ་དགེ་བས། རི་བོ་དགེ་ལྡན་པའི་བསྟན་འཛིན་རྣམས་ཀྱིས་ནི་སྨོས་ཅི། ས་སྐྱ་པ་དང༌། ཀརྨ་པ་དང༌། ཚལ་པ་བཀའ་བརྒྱུད་པ་ལ་སོགས་པའི་བླ་ཆེན་མི་ཆེན་དང་སེར་སྐྱ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང༌། རིས་མེད་ཀྱི་རྒྱལ་བ་ཞྭ་སེར་པོ་བ་ཞེས་གུས་ཤིང་བཀུར་བའི་མཆོད་པ་ཕུལ་དུ་ཕྱིན་པ་ཞུས།

དེ་ལྟ་བུའི་བསྟན་པ་དང༌། འགྲོ་བར་ཕན་བདེ་སྤེལ་བའི་མཛད་པ་བཟང་པོ་འབའ་ཞིག་ལ་དུས་འདའ་བར་མཛད་དེ་དགུང་གྲངས་དྲུག་ཅུ་རེ་དྲུག རབ་བྱུང་དགུ་པའི་ཆུ་སྟག་ (༡༥༤༢) ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༧ ཉིན། འབྲས་སྤུངས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་དུ་སྐུ་ཞི་བར་གཤེགས་པ་བཅས་སོ།།58

གཞོན་ནུའི་དུས་ནས་སངས་རྒྱས་བྱང་སེམས་སོགས།།

ངོ་མཚར་དག་པའིསྣང་བ་འབྱམས་སུ་ཀླས།།

ལོངས་སྤྱོད་འཁོར་ལོའི་མདུད་རྒྱ་ཡོངས་གྲོལ་བས།།

རྩོམ་པའི་འཕྲིན་ལས་འབད་མེད་ལྷུག་པར་བརྡོལ།།

གོང་མའི་གདན་ས་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་སྤོར།།

སྐྱེས་མཆོག་ཉིན་བྱེད་གསར་པའི་འཕྲིན་ལས་ཀྱི།།

ཟེར་རྣོན་འགོག་མེད་འཕྲོ་འདི་རྟེན་འབྱུང་གི།

དངོས་པོའི་གཤིས་ལ་སུ་ཡིས་བཤུང་བར་ནུས།།

གངས་རིའི་ཁྲོད་ཀྱི་ནཱ་ལེ་ཞེས་པའི།།

གྲགས་དཀར་ཡོངས་ཁྱབ་དཔལ་ལྡན་འབྲས་སྤུངས་དང༌།།

ཐེག་ཆེན་གླིང་གི་གདན་སའི་ཁྲིར་འཁོད་དེ།།

བཤད་སྒྲུབ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཕྱོགས་བརྒྱར་བསྐོར།།

ཆོས་འཁོར་ལྷ་སའི་ཆོ་འཕྲུལ་དུས་སྟོན་ཆེ།།

སྐྱེ་རྒུའི་ཕན་བདེའི་གཞི་རུ་སླར་སོས་ཤིང༌།།

གངས་ལྗོངས་རིས་མེད་རྒྱལ་བའི་ཆོས་ཚུལ་ཀུན།།

བཀུར་ཞིང་སྤེལ་མཛད་དབྱངས་ཅན་བཞད་པའི་སྡེ།།

ཁྱད་པར་མི་འགྱུར་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་གནས།།

ཆོས་འཁོར་རྒྱལ་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོ།།

རྟེན་དང་བརྟེན་བཅས་འགྲོ་བའི་བསོད་ནམས་གཞིར།།

བསྐྲུན་པའི་འཕྲིན་ལས་ད་དུང་ལྷམ་མེར་མངོན།།

དགོས་འདོད་ཀུན་འབྱུང་ནོར་བུ་བསམ་འཕེལ་ཁྱོད།།

ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་མ་བསླབས་ཐུགས་སུ་ཆུད།།

ཐོས་བསམ་སྒོམ་པ་མཐར་ཕྱིན་གྲུབ་པ་བརྙེས།།

འཕྲིན་ལས་རྒྱུན་ཆད་མེད་དེར་རྟག་ཏུ་གུས།།59

54 ཤོག་ལྡེབས་ ཀ ༨༢ ན ༣ པ། ཞོལ་དཔར་ཁང་ནུབ།

55 ཤོག་ལྡེབས་ ཀ ༧ ན ༤ པ། འབྲས་སྤུངས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང༌།

56 ཤོག་ལྡེབས་ ཀ ༧༨ བ ༦ པ། ཞོལ་དཔར་ཁང་ནུབ།

57 གསང་ནི། གསང་ཕུ་ནེའུ་ཐོག་ཆོས་གྲྭ་ཆེན་པོ་སྟེ། ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤའི་དངོས་སློབ་རྔོག་ལེགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རབ་བྱུང་དང་པོའི་ཆུ་གླང་ (༡༠༧༣) ལོར་ཕྱག་བཏབ་པ་དེ་ཡིན།

58 གསུང་འབུམ་སྐོར་དྷ་ས་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་དེབ་བཀོད་ཨང་ ༡༢༠༡-༡༢༠༧ བར་དང༌། ༡༧༠༢༧ ལ་གཟིགས།

59 ཤོ་ལོ་ཀ་འདི་རྗེ་འདི་ཉིད་དགུང་ལོ་གཉིས་སུ་ཕེབས་སྐབས་སྩལ་བ་ཚིགས་བཅད་རྩོམ་པའི་ཐོག་མ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་པ་བྱིན་རླབས་ཀྱི་ཚན་ཁའི་ཆེད་གསོལ་བ་འདེབས་ཞེས་པ་ཁ་བསྒྱུར་གྱིས་འདིར་བཀོད།

༣༽ ྋརྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་གསུམ་པ།

རྡོ་རྗེ་འཆང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོ་ནི། གདན་ས་ཆེན་པོ་འབྲས་སྤུངས་དང་ཐག་ཉེ་སྟོད་ལུང་མདའ། རྩེ་ཁ་ཁང་གསར་གོང་གྲོང་ཁྱིམ་དུ། རབ་བྱུང་དགུ་པའི་ཆུ་ཡོས་ (༡༥༤༣) ཟླ་༡ཚེས་༢༥ ཉིན། ཡབ་རྣམ་རྒྱལ་གྲགས་པ་དང༌། ཡུམ་དཔལ་འཛོམས་བུ་འཁྲིད་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་འཁྲུངས།

རྗེ་གོང་མ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོ་ཞིང་དུ་གཤེགས་ཁར་སྐུའི་གམ་བཅར་ཉེ་གནས་ཆེན་པོ་གསུང་རབ་ལ། “ཁོ་བོའི་ལུས་འདིས་འདུལ་བའི་གདུལ་བྱ་རྣམས་རྫོགས་པས། ལུས་འདི་དོར་ཀྱང་ཁྱེད་ཅག་རྣམས་ཡལ་བར་མི་འདོར་བའི་ཆེད་དུ། བླ་མ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ཞིག་བྱེད་པས་སེམས་ངལ་མི་དགོས། བདེ་བར་སྡོད་ཅིག” ཅེས་ཡང་སྲིད་འབྱོན་རྒྱུའི་ཞལ་གདམས་སྩལ་བ་དང༌། རྩ་བའི་དགོངས་པ་གཞན་དོན་དུ་གཏད་ཟིན་ཏེ་སྐུ་མཚམས་སུ་བཞུགས་སྐབས། “འབྲས་སྤུངས་པ་དང་ཁོ་བོ་ལས་འབྲེལ་སླར་ཡང་ཡོང༌།” ཞེས་དང༌། “ང་དང་འབྲས་སྤུངས་པ་ཚོ་ད་དུང་ལས་འབྲེལ་བཟང་པོ་འདུག” ཅེས་གསུང་མོལ་མཛད་པ་ཇི་བཞིན། ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་འབྲས་སྤུངས་དང་ཐག་ཉེའི་གྲོང་ཁྱིམ་དེར་ཆེད་དུ་བྱོན་པ་ཞིག་ཡིན། འཁྲུངས་ཏེ་ཟླ་བ་གསུམ་སོང་ནས་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པའི་རང་རྟགས་གསལ་བར་མངོན་པ་དང༌། ལྷག་པར་རྗེ་གོང་མའི་མཛད་པ་སྐྱོང་བའི་གསུང་འཕྲོས་ཐོལ་བྱུང་རིམ་པར་བྱུང༌། ཉིན་ཞིག་ངའི་གདན་དམས་འདུག་གསུངས། ཡབ་ཀྱིས་ས་གདན་ཐོག་འབོལ་གདན་བརྩེགས་པར་ད་དུང་དམས་འདུག་གསུངས་པས། སྟག་སྒམ་ཆེ་བ་གཉིས་བརྩེགས་པའི་སྟེང་དུ་བཞུགས་གདན་རྣམས་ཀྱང་བརྩེགས་ཏེ་ཤིན་ཏུ་མཐོ་བ་བྱས། དེའི་སྟེང་བཞུགས་ནས་ཆོས་འཁོར་རྒྱལ་གྱི་ཁྲི་འདྲ་གསུངས།

ཡབ་ཀྱིས་རྒྱལ་གྱི་དགོན་པ་དེ་འགངས་ཆེན་ཞིག་རང་ཡོད་སྐད་མི་འདུག ཅི་འདྲ་ཡོད་དམ་ཞུས་པར། གྱང་ལོགས་ལ་སོལ་རིས་ཀྱིས་ཆོས་འཁོར་རྒྱལ་གྱི་རི་མཐིལ་ལུང་པའི་བཀོད་པ་ལེགས་པར་འབྲི་བ་གནང་ནས་འདི་དང་འདི་ཡིན་ཞེས་ངོས་འཛིན་བཤད་པ་མཛད་པ་སོགས་ཀྱིས། ཁང་གསར་གོང་དུ་འབྲས་སྤུངས་ཆོས་རྗེ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་སྐུ་སྐྱེ་འཁྲུངས་འདུག་ཅེས་གླེང་གྲགས་ཆེན་པོ་བྱུང༌།

དེའི་ཚེ་ན་དཔོན་ས་གདུང་རྒྱུད་རིན་པོ་ཆེ་མིའི་དབང་པོ་བསོད་ནམས་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་དཔལ་བཟང་པོས་ཆུང་སྲིད་མཆོག་གཞིས་ཀར་སྤྱན་དྲངས་ཏེ་བརྟགས་པས། རྗེ་གོང་མའི་ཕྱག་བཞེས་ཧོར་སིལ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་གཟིགས་མ་ཐག་པར། འདི་ངའི་ཡིན་གསུངས་པ་དང༌། དེ་རྗེས་ཀྱང་སྐུ་གོང་མའི་ཐུགས་དམ་གྱི་རྟེན་རྗེ་བཙུན་སྒྲོལ་དཀར་གྱི་སྐུ་ལི་མ་དང༌། ཆིབས་རྟ་གཡུལ་རྒྱལ། དྲུང་ནས་གསུང་རབ་ལ་སོགས་པ་ངོས་འཛིན་འཆོལ་མེད་དུ་མཛད་པ་མང༌། འབྲས་སྤུངས་ནས་རྗེ་གོང་མའི་གམ་བཅར་དྲུང་ནས་གསུང་རབ་སོགས་ཀྱིས་ཆུང་སྲིད་རིན་པོ་ཆེ་འདི་ཉིད་ངོས་འཛིན་གསལ་བར་བྱུང་བས། ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་དུ་ཁང་གསར་གོང་གི་སྡེ་པའི་སྲས་པོ་དེ། རྗེ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོའི་སྐུའི་སྐྱེ་བ་ཡིན་པར་ཐེ་ཚོམ་མི་འདུག་གོ་ཟེར་བའི་སྙན་གྲགས་ཀྱིས་ཁྱབ།

རབ་བྱུང་དགུ་པའི་མེ་རྟ་ (༡༥༤༦) ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༨ ཉིན་འབྲས་སྤུངས་སུ་གདན་ཞུས་ཀྱིས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སེང་གེའི་ཁྲི་ཆེན་པོ་ལ་ྋཞབས་ཀྱི་པདྨོ་བཀོད། པཎ་ཆེན་བསོད་ནམས་གྲགས་པའི་དྲུང་ནས་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་བཞེས། མཚན་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོ་བསྟན་པའི་ཉི་མ་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་ཞེས་གསོལ། ྋརྒྱལ་བ་འདིའི་མཚན་དང་མཛད་པ་བཅས་པའང་བཀའ་གདམས་གླེགས་བམ་བུ་ཆོས་ནང་གསེས་ ཁ པའི་ནང་ལུང་གསལ་བར་བསྟན་པ་འདི་ལྟར་ཏེ། “རྩོད་དུས་དགུ་ཡི་མཐའ་མ་ལ།། བསོ༵ད་ན༵མས་མཆོག་གི་མཚན་ལྡན་པས།། བསྟན་པའི་མེ་རོ་གསོ་བར་བྱེད།། བཤད་ཚོགས་རྒྱ༵་མཚོ༵་ལྟ་བུ་ནའང༌།། ཁྲིམས་ནི་ཅུང་ཟད་ལྷོད་པར་འགྱུར།།”60 ཞེས་མདོ་སྔགས་བཤད་སྒྲུབ་ཀྱི་གདན་ས་ཆེན་པོ་དཔལ་ལྡན་འབྲས་སྤུངས་སུ་བྱོན་ནས་བསྟན་པ་གསོ་བའི་མཛད་པ་རྒྱས་རྒྱུའང་ལུང་དུ་བསྟན།

ས་བྱ་ (༡༥༤༩) ལོར་པཎ་ཆེན་བསོད་གྲགས་ཀྱི་དྲུང་ནས་དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པའང་བཞེས། ལོ་ཤས་རྗེས་རིམ་བཞིན་འབྲས་སྤུངས་དང་སེ་རའི་མཁན་ཁྲིར་ཕེབས། དགུང་གྲངས་ཉེར་གཉིས་སུ་སོན་པའི་ཤིང་བྱི་ (༡༥༦༤) ལོར་དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཟུར་མཁས་གྲུབ་དགེ་ལེགས་དཔལ་བཟང་61པོའི་དྲུང་ནས་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་བཞེས། སྐུ་གོང་མའི་བཞེད་པ་མཇུག་སྐྱོང་གིས་སྟོད་མངའ་རིས་ནས། སྨད་མདོ་ཁམས་བར་གྱི་བོད་ཤིང་སྒོ་ཅན་གྱི་ཡུལ་ཁམས་རྒྱ་ཆེ་སྨོས་ཅི། ཧོར་སེ་ཆེན་རྒྱལ་པོའམ། སོག་པོའི་རྒྱལ་པོ་རྒྱ་ནག་ (ཡོན་) གོང་མར་གྱུར་པ་གུབ་ལའེ་ཁཱན་གྱི་བུ་རྒྱུད། ཧོར་སོག་གི་ཡུལ་གྲུ་ཆེན་པོར་དབང་ཞིང༌། སྟོབས་དང་མངའ་ཐང་རྒྱས་པ་རྒྱལ་པོ་ཨལ་ཐན་ཁཱན་གྱིས་ཀྱང་གདན་དྲངས་པར། རེ་ཞིག་བླ་མཆོད་དུ་འདུལ་བ་སློབ་དཔོན་བརྩོན་འགྲུས་བཟང་པོ་ཆེད་གཉེར་མཛད་ཐོག ཨལ་ཐན་རྒྱལ་པོ་སྐུ་ཚེ་བསྲིང་ཐབས་སུ་སྐུ་གཞོགས་ཕན་བདེ་ལེགས་བཤད་གླིང་གྲྭ་ཚང་དུ་གཙུག་ཏོར་རྣམ་རྒྱལ་མའི་ཚེ་སྒྲུབ་ཆོ་ག་རྒྱུན་འཛུགས་གནང༌། དེ་ནས་བཟུང་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་ཕན་བདེ་ལེགས་བཤད་གླིང་ཞེས་གྲགས། མཐར་རབ་བྱུང་བཅུ་པའི་ས་སྟག་ (༡༥༧༨) ལོར་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ཉིད་སོག་ཡུལ་དུ་ཕེབས་འབྱོར་ལ་ཨལ་ཐན་རྒྱལ་པོ་བློན་འབངས་དང་བཅས་པས་བླ་མར་བཀུར། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་བཛྲ་དྷ་ར། (རྡོ་རྗེ་འཆང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་) ཞེས་པའི་མཚན་བསྟོད་དང༌། རྡོ་རྗེ་འཆང་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཐམ་ཀ་རྒྱལ་ཞེས་ཧོར་ཡིག་ཐོག་བརྐོས་པའི་གསེར་གྱི་ཐམ་ཀ་ཆེན་མོ་ཕུལ།

རྗེ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོས་བར་སྐབས་སོག་ཡུལ་དུ་ཆོས་ནུབ་སྟེ། ཁྱོ་ཤི་བའི་རྗེས་སུ་ཆུང་མ་དང༌། བྲན་གཡོག རྟ་ནོར་མང་པོའི་སྲོག་གཅོད་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་བཅད། ཐམས་ཅད་དགེ་བཅུའི་ཁྲིམས་ལ་བཀོད་དེ་ཧོར་ཡུལ་གྱི་སྐྱེ་རྒུ་རྣམས་འཕྲལ་ཡུན་ཕན་བདེའི་དཔལ་ལ་སྦྱོར་བར་མཛད། རྒྱལ་པོ་ཨལ་ཐན་ཁཱན་དང་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ཉིད་ཐོག་མར་མཇལ་བའི་ས་གནས་ཨ་མདོ་ཆབ་ཆར་62རྒྱལ་རིགས་དང་བཅས་པའི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་བརྒྱ་ཕྲག་གི་གནས་གཞི་ཐེག་ཆེན་ཆོས་འཁོར་གླིང་དགོན་རྟེན་དང་བརྟེན་པར་བཅས་པ་གསར་བཞེངས་ཀྱིས་མཚོན་གདུལ་བྱའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཞིང་ས་འདུས་སྡེ་རྒྱ་ཆེར་འཕེལ་བའི་མཛད་ཁུར་ཆེན་པོ་བཞེས།

རྡོ་རྗེ་འཆང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོ་མཆོག་གིས་རྒྱལ་བསྟན་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་འཇམ་མགོན་རྒྱལ་བའི་རིང་ལུགས་བྱང་ཕྱོགས་ཧོར་གྱི་ཡུལ་དུ་དར་ཞིང་རྒྱས་ལ། ཡུན་རིང་དུ་གནས་པར་འགྱུར་བ་སོགས་བསྟན་སྲིད་གང་ཅིའི་ཐབས་གཞི་རྒྱ་ཆེར་འཛུགས་པར་མཛད་པའི་དགོངས་གཞི་དགོས་པ་ཅན་གྱི་བཞེད་པ་མངོན་དུ་གྱུར་བར་མཛད། འདི་ཡང་བཀའ་གདམས་གླེགས་བམ་བུ་ཆོས་ནང་གསེས་ ཀ པའི་ནང༌། “བོད་བྱང་གི་ཕྱོགས་ནས་བྱང་ཕྱོགས་སུ།། མི་ཁྱོད་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་དམ་པ་ཞིག། འབངས་མགོན་མེད་མང་པོ་འདྲེན་དུ་འགྲོ།།”63

དེ་རྗེས་ཁམས་ཕྱོགས་སུ་བྱོན་ཏེ། ལྕགས་འབྲུག་ (༡༥༨༠) ལོར་ལི་ཐང་ཐུབ་ཆེན་བྱམས་པ་གླིང་དགོན་ཕྱག་བཏབ། དེའི་ཕྱི་ལོར་ཆབ་མདོ་དགོན་གྱི་མཁན་ཁྲིར་ཕེབས། ལོ་གཅིག་ཙམ་བཞུགས་རྗེས་མཚོ་སྔོན་ཕྱོགས་སུ་གདན་དྲངས། ཆུ་ལུག་ (༡༥༨༣) དགུང་གསར་གྲུབ་ནས་སྐུ་འབུམ་དུ་བྱོན། གནས་འདིར་དགོན་སྡེ་ཞིག་འཛུགས་དགོས་པའི་བཀའ་ལུང་བཟང་པོ་སྩལ་བ་ཀུན་གྱིས་སྤྱི་བོར་བླངས་ཏེ། གནས་གཞི་བསྐྲུན། ཆོ་འཕྲུལ་སྨོན་ལམ་ཡང་བཙུགས། སླར་ཡང་སོག་ཡུལ་དུ་ཕྱིར་ཕེབས། མཐར་ཧོར་རྒྱལ་པོའི་དུས་ཀྱི་ཕོ་བྲང་ཤང་ཏོ་ཞེས་པའི་སའི་ཆར་དགུང་གྲངས་བཞི་བཅུ་ཞེ་ལྔ། རབ་བྱུང་བཅུ་པའི་ས་བྱི་ (༡༥༨༨) ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༢༦ ཉིན་དགོངས་པ་ཆོས་དབྱིངས་སུ་གཤེགས་པ་བཅས་སོ།།64

རླབས་ཆེན་བསོད་ནམས་གསེར་གྱི་ཤིང་རྟ་ཡིས།།

དྲངས་པའི་རྒྱལ་མཆོག་རྟ་བདུན་དབང་པོ་གང༌།།

ཐུབ་བསྟན་གླིང་བཞི་གསལ་བའི་བྱེད་པོ་ཉིད།།

འགྲོ་འདིའི་ལེགས་བྱས་རྒྱ་མཚོའི་དཔལ་ལས་གྲུབ།།

སྟོབས་ཀྱི་འཁོར་བསྒྱུར་ཨལ་ཐན་རྒྱལ་པོ་དང༌།།

མཆོད་ཡོན་ཐུགས་བསྐྱེད་དུས་སུ་སྨིན་པ་ལས།།

བྱང་ཕྱོགས་ཆེན་པོ་ཧོར་ཡུལ་མུན་པའི་གླིང༌།།

དམ་ཆོས་འོད་སྣང་དཀར་པོས་གསལ་བར་མཛད།།

རྡོ་རྗེ་འཆང་དབང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཞེས།།

གྲགས་དཀར་ས་ཡི་གོ་ལའི་ཁྱོན་འགེངས་པའི།།

ལུང་ལས་ཅོད་པན་ཐོག་མར་བཞེས་པ་ཡི།།

དགེ་མཚན་ཕྱོགས་དུས་ཀུན་ན་ལྷམ་མེར་གསལ།།

གང་གི་རྨད་བྱུང་ཐུགས་བསྐྱེད་མཐུ་སྨིན་པར།།

ས་ཐམ་རྒྱལ་པོས་ཡོན་སྦྱར་རྟེན་འབྲེལ་གྱིས།།

མདོ་ཁམས་ས་ཡི་ཐིག་ལེ་ལི་ཐང་དུ།།

ཐུབ་བསྟན་བྱམས་ཆེན་རྣམ་རྒྱལ་སྡེ་ཆེན་གྲུབ།།

ཕན་བདེ་ལེགས་བཤད་གླིང་ཞེས་དུས་འདིར་ཡང༌།།

འཛིན་མའི་ཁྱོན་འདིར་ྋརྒྱལ་བའི་སྲི་ཞུའི་སྡེར།།

ཡོངས་སུ་བསྔགས་འདི་ཐོག་མར་འཛུགས་མཛད་པས།།

ལེགས་ཚོགས་དུ་མའི་སྒོ་འཕར་ཕྱེས་པར་གྱུར།།

བསོད་ནམས་རླབས་ཆེན་བྱེ་བས་བསྐྲུན་པའི་སྐུ།།

ལྷ་མཆོག་ཚངས་པའི་དབྱངས་ལྟར་སྙན་པའི་གསུང༌།།

བསླབ་གསུམ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོས་གང་བའི་ཐུགས།།

དཔལ་ལྡན་བླ་མའི་གསང་གསུམ་ཡོན་ཏན་རྨད།།65

མཛད་པས་ཐུབ་བསྟན་མཐའ་དག་གསལ་མཛད་ཅིང༌།།

འཕྲིན་ལས་ནོར་འཛིན་ཕ་མཐའ་ཡོངས་གཞལ་བས།།

སྙན་གྲགས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོར་སྒྲེང་བ་ཡིས།།

རྒྱལ་བའི་བསྟན་ལ་ཀུན་མཁྱེན་གཉིས་པར་ངེས།།66

60 ཤོག་ལྡེབས་ ཁ ༡༠༢ ན ༡ པོ། ཞོལ་དཔར་ཁང་ནུབ།

61 ྋརྒྱལ་དབང་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོའི་རྣམ་ཐར། འབྲས་སྤུངས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་དཔར་མ། ཤོག་ལྡེབས་ ༧༣ བ ༢ པའི་ནང་འདི་ལྟར་འཁོད་འདུག་པ་དེ་ནི་དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཐོག་ཉེར་གཅིག་པ་ཡིན་ཞིང༌། རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོའི་དངོས་སློབ་དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཐོག་གསུམ་པ་མཁས་གྲུབ་རིན་པོ་ཆེ་དང་མཚན་ཡོངས་སུ་མཚུངས་པ་ཞིག་སྣང༌།

62 ‘མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང་དེབ་ཐེར་རྒྱ་མཚོ་’ དེབ་གཟུགས་སྟོད་ཆ། ཤོག་གྲངས་ ༢༩ ཡིག་འཕྲེང་ ༡༢ པ།

63 ཤོག་ལྡེབས་ ཀ ༨༢ བ ༢ པ། ཞོལ་དཔར་ཁང་ནུབ།

64 གསུང་འབུམ་སྐོར་དྷ་ས་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་དེབ་བཀོད་ཨང་ ༢༨༡༧༠-༢༨༢༥༡ བར་གཟིགས།

65 ཤོ་ལོ་ཀ་འདི་གཞན་གྱིས་ཞུས་ངོར་གནང་བའི་ྋརྒྱལ་དབང་ཉིད་ཀྱི་གསུང་རང་ཉིད་ལ་བསྟོད་པ་དེ་རང་བྱིན་རླབས་ཀྱི་ཚན་ཁའི་དོན་དུ་འདིར་བཀོད།

66 ཤོ་ལོ་ཀ་འདི་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་གསུང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་འདི་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་ནས་ཕྱུང་སྟེ་བྱིན་རླབས་ཀྱི་ཚན་ཁའི་དོན་དུ་འདིར་བཀོད།

༤༽ ྋརྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཞི་པ།

རྡོ་རྗེ་འཆང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་ནི། སྐུ་གོང་མའི་མཛད་པ་མཇུག་སྐྱོང་གི་ཆེད་སོག་ཡུལ་མཁར་སྔོན་པོར། རབ་བྱུང་བཅུ་པའི་ས་གླང་ (༡༥༨༩) ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༡ ཉིན། ཡབ་67སོག་པོ་ཇིང་གིར་རྒྱལ་རྒྱུད་སེ་ཆེན་ཆོས་ཁུར་རམ། སུ་མི་ཐའི་ཇི་དང༌། ཡུམ་ཐའི་ཇིའི་བཱི་ཇི་ (ལྕམ་) ཆུང་བ་བཱ་ཁེན་སྦུར་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་འཁྲུངས།

དེ་ཡང་ས་བྱི་ (༡༥༨༨) ཟླ་ ༣ པའི་ནང་རྒྱ་ནག་གོང་མས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་གོང་མ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་ཕོ་བྲང་དུ་གདན་ཞུའི་གསེར་ཡིག་ཕུལ་འབྱོར་ལ་བཀའ་ལན་ཕྱག་བྲིས་ཚིགས་བཅད་ཉི་ཤུ་ལྷག་ཡོད་ཅིག་སྩལ་འདུག་ཅིང༌། དེ་དག་ནས་ཚིགས་རྐང་བཅུ་བཞི་སྔ་རྟིང་མ་འཁྲུགས་པར་ཟུར་དུ་བཏོན་པ་ལས་མི་རིང་བར་ཡང་སྲིད་འབྱོན་རྒྱུའི་བཞེད་དགོངས་གསལ་བར་མངོན་པ་འདི་ལྟར་ཏེ། “གནས་ཆུ་ལྷའི་ཕྱོགས་ཀྱི་སྐྱེད་ཚལ་ན།། དཔལ་བཞད་པའི་མིང་ཅན་བདེ་བའི་མཚོར།། དེ་འདུ་བྲལ་མེད་པའི་དཔལ་དུ་བཟང༌།། མི་གནམ་བསྐོས་དགའ་བ་སྐྱེད་བྱེད་རྒྱལ།། མཚན་ཀུན་ཏུ་རྒྱས་པའི་ཡོ༵ན་ཏ༵ན་དེ།། དཔལ་ཡར་གྱི་ངོ་བཞིན་གོང་དུ་འཕེལ།། ཉམས་བདེ་སྟོང་རོལ་པའི་རྒྱ༵་མཚོ༵་ཆེ།། དབྱར་ཆུ་བོའི་ངང་ཚུལ་དག་ལ་འགྲན།། ཀྱེ་ཡངས་པའི་རྒྱལ་ཁམས་ཧོར་གྱི་ཡུལ།། སྔོན་དགེ་ལེགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་མི་དམན་པ།། དུས་དེང་སང་རྟེན་འབྲེལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས།། སླ༵ར་སྨོན་ལམ་མཐུ་ལས་ཕྱི༵་མ༵ར་ཡང༌།། ཚུལ་འདི་ལྟར་ཐེག་ཆེན་ལམ་བཟང་ནས།། ཁྱེ༵ད་སྐལ་ལྡན་འདྲེ༵ན་པ༵འི་དཔ༵ལ་དུ༵་འགྱུ༵ར།།” ཞེས་པའི་གསུང་རྩོམ་འདི་དག་གི་ནང༌། མགོན་པོ་ཉིད་ཀྱི་ཡང་སྲིད་སོག་ཡུལ་དུ་འབྱོན་རྒྱུ་དང༌། མཚན་དང་སྐལ་ལྡན་འདྲེན་པའི་མཛད་པ་སོགས་ཚིག་དོན་གསལ་བར་འཁོད། གནས་ཆུང་ཆོས་རྒྱལ་ཆེན་པོས་ཀྱང་མཆོག་གི་སྤྲུལ་སྐུ་སོག་ཡུལ་རང་དུ་འཁྲུངས་པར་ལུང་བསྟན། ཡུམ་ལའང་རྗེ་གོང་མ་ཕྱིང་དཀར་གྱི་ན་བཟའ་བཞེས་ནས་ངེད་འདིར་གནས་ཤིག་གཡར་བར་འོངས་གསུངས་པ་སོགས་རྨི་ལྟས་བཟང་པོ་བྱུང༌།

འཁྲུངས་ནས་སྐུ་ན་སོན་རྗེས་ལྷ་ཁང་ནང་དུ་བཀའ་གདམས་གླེགས་བམ་གཟིགས་པར་”འདི་ངའི་རྣམ་པར་ཐར་པའོ་”ཞེས་གསུངས་པ་དང༌། རྗེ་གོང་མའི་འདྲ་སྐུར་ཕྱག་མཛུབ་གཏད་དེ་”འདི་ང་ཡིན་”གསུངས་པ་སོགས་བྱུང་འདུག་ཀྱང༌། ཡུམ་གྱིས་གསང་བ་གནང༌། འདི་དང་འདི་འདྲའི་སྔོན་གནས་རྗེས་དྲན་གྱི་མཛད་པ་མངོན་གསལ་ཆེ་བ་རིམ་པར་བྱུང་བ་གསོལ་དཔོན་ཚུལ་ཁྲིམས་གྱིས་ཚོར་ཏེ་མཇལ་བར་འོངས། སྐུ་གོང་མའི་ཕྱག་འཕྲེང་དང་ཕྱག་རྫས་ངོ་འདྲ་བཅུ་གཅིག་གཟིགས་སུ་ཕུལ་བ་ངོ་མ་དག་ངོས་འཛིན་མཛད་པ་དང༌། གསོལ་དཔོན་སོགས་ཕྱག་ཕྱི་རྙིང་པ་སོ་སོའི་མིང་སྨོས་གནང་བས་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོའི་སྐུ་སྐྱེར་ཡིད་ཆེས་ངེས་རྙེད་ཀྱིས་ངོས་འཛིན་ཞུས། རིམ་པས་གསན་བཞེས་དང༌། དད་ཅན་རིམ་འདུས་ཀྱི་རེ་བ་བསྐོང་བའི་མཛད་པ་སྐྱོང་བཞིན་པའི་སྙན་གྲགས་གང་སར་ཁྱབ།

དེའི་ཚེ་ན་གདན་ས་འབྲས་སྤུངས་ནས་སྐུ་གོང་མའི་ཕྱག་མཛོད་གུ་ཤྲི་དཔལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོ་སོགས་གདན་འདྲེན་པ་མི་སྣ་སོག་ཡུལ་མཁར་སྔོན་པོར་འབྱོར། ཕྱག་མཛོད་གདོང་དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཟུར་རྒྱལ་ཁང་རྩེ་པ་དཔལ་འབྱོར་རྒྱ་མཚོ་རིན་པོ་ཆེས་ ‘ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོ་’ ཞེས་མཚན་གསོལ་བའི་ཞུ་འཕྲིན་ཕུལ། དེ་ནས་བོད་དུ་མྱུར་བར་ཆིབས་ཁ་བསྒྱུར་བར་རེམས་ཀྱང༌། ཡབ་ཡུམ་དང༌། སོག་པོའི་རྒྱལ་པོ་རྒྱལ་མོ་སོགས་ཀྱིས་བཅོས་མིན་དད་ཤུགས་དྲག་པོས་དངོས་བརྒྱུད་སྒོ་དུ་མ་ནས་བོད་ཕེབས་མི་དགོས་པའི་འགོག་ཐབས་རིམ་པར་བྱུང་བ་ལས་ཐབས་མཁས་ཀྱིས་སྒྲོལ་ཏེ། ལྕགས་གླང་ (༡༦༠༡) ལོར་འབྲས་སྤུངས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སེང་གེའི་ཁྲི་ལ་མངའ་གསོལ་ཐུབ་པ་བྱུང༌།

ལོ་དེར་ར་ས་འཕྲུལ་སྣང་གི་ཇོ་བོ་ཤཱཀྱ་མུ་ནེའི་སྤྱན་སྔར། དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཟུར་སངས་རྒྱས་རིན་ཆེན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་དགེ་ཚུལ་གྱི་བསླབ་སྡོམ་བཞེས། ཤིང་སྟག་ (༡༦༡༤) ལོར་འབྲས་སྤུངས་སུ་པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་ཆོས་རྒྱན་གྱི་དྲུང་ནས་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་བཞེས་ཐོག་ཡོངས་འཛིན་དུའང་བསྟེན་གནང་གིས་གཞུང་ལུགས་རྒྱ་ཆེ་གསན་བཞེས་མཛད། རིམ་པས་འདུས་ཚོགས་སོགས་སུ་ཆོས་འབྲེལ་སྩལ་བར་ྋརྒྱལ་བ་འདི་སོག་ཡུལ་དུ་འཁྲུངས་ཀྱང༌། བོད་དབུས་སྟོད་ལུང་མདའི་ཡུལ་སྐད་མ་ཉམས་པ་གསུང་གི་འདུག་ཅེས་ཚང་མས་རྗེ་གོང་མ་སླར་ཡང་མཇལ་བ་ལྟ་བུའི་དད་མོས་ལྷག་པར་དུ་ཆེ་བར་གྱུར།

བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ་དང༌། ཆོས་འཁོར་རྒྱལ་ལ་སོགས་པའི་དབུས་གཙང་ཁུལ་གྱི་དགོན་གནས་མང་དག་ཅིག་ལ་མདོ་སྔགས་ཀྱི་བཤད་ལུང་སྩོལ་བའི་མཛད་འཕྲིན་རྒྱས་པ་དང་དུས་མཚུངས། དབུས་གཙང་ཁུལ་སྡེ་གཟར་བསྟུད་མར་བྱུང་བ་ཕྱོགས་ཚང་མ་བདེ་བའི་མཐུན་ཐབས་ཐུགས་ཁུར་བསྐྱེད་པར་ཀུན་གྱིས་བཀུར་བ་དང༌། སོག་པོའི་དཔོན་ཆེན་ཚོར་བོད་དུ་སོག་དམག་མི་ཡོང་བའི་གསུང་མཆིད་སྩལ་བ་དང་དུ་བླངས། དེ་ལྟ་ནའང་སྡེ་སྲིད་གཙང་པ་ཕུན་ཚོགས་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་དགེ་ལྡན་རིང་ལུགས་པ་ཡོན་བདག་དང་བཅས་པར་དམིགས་བཀར་གྱིས་སྡང་བའི་བྱ་བ་འགོག་ཐབས་སུ་སྡེ་སྲིད་གཙང་པ་ངོ་མཇལ་ཞི་ཐབས་མཛད་རྒྱུ་སོགས་ཀྱི་བཞེད་པ་མ་གྲུབ་པས། སྐུ་ཚེ་རྗེས་མར་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་དར་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་སྐྱོང་བར་དགོངས་པ་གཏད་ནས། དགུང་གྲངས་ཉེར་བདུན་པ། རབ་བྱུང་བཅུ་པའི་མེ་འབྲུག་ (༡༦༡༦) ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡༤ ཉིན་འབྲས་སྤུངས་ཕོ་བྲང་དུ་ཞི་བར་གཤེགས་པ་བཅས་སོ།།

དེ་ལྟར་ཡོན་ཏན་ཅོད་པན་རབ་བརྗིད་ཅིང༌།།

མཁས་གྲུབ་འཁོར་ཚོགས་རྒྱ་མཚོས་གཙུག་ན་བཀུར།།

ཐུབ་བསྟན་གསེར་གྱི་ཁྲི་ལ་མངོན་འགྱིངས་པས།།

བདེ་ཆེན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་གྲགས་སྙན་འབར།།

སྣང་བ་མཐའ་ཡས་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་དང༌།།

གངས་རིའི་མགོན་པོ་ཕྱག་ན་པདྨོ་གཉིས།།

ཐུགས་བསྐྱེད་གཅིག་ཏུ་འཁྱིལ་བའི་དམ་ཚིག་གིས།།

ཀུན་ཀྱང་ངོ་མཚར་དད་པའི་གནས་སུ་བཀོད།།

གཞན་ཕན་བྱང་སེམས་བདུད་རྩིས་ཐུགས་བརླན་པས།།

ཀུན་ལ་གུས་པའི་ངང་ཚུལ་ལྷུར་བཞེས་མོད།།

འགྲོ་ལ་འཚེ་བའི་རྗེ་དཔོན་བཙན་པོའི་ངོར།།

ཞུམ་མེད་མངོན་སྤྱོད་ལས་ཀྱི་དཔའ་རྟགས་ངོམ།།

ཇིང་གིར་གནམ་གྱི་རྒྱལ་པོའི་གདུང་རྒྱུད་ལས།།

གངས་ལྗོངས་འགྲོ་བའི་དཔལ་དུ་ལེགས་བྱོན་པ།།

ཁྱོད་ཀྱི་མཛད་པ་ཟབ་ཡངས་རྒྱ་མཚོ་ལས།།

ཀུ་ཤའི་རྩེས་བླངས་ཆུ་ཐིགས་ཙམ་ཞིག་བཀོད།།

མངོན་མཐོའི་རྒྱལ་རིགས་བཟུང་འདི་ཆེན་པོའི་ཁྲིར།།

མངོན་ཞེན་མ་ལགས་འབྱུང་འགྱུར་གངས་ཅན་ཁྱོན།།

མངོན་པར་དབང་དུ་བསྒྱུར་བའི་ཆོ་ག་ཞིག།

རྟེན་འབྲེལ་སྒྱུ་མའི་འཕྲུལ་ལས་གྲུབ་པར་ངེས།།

ལུང་རྟོགས་ཡོན་ཏན་ནོར་བུས་ཡོངས་གང་ཞིང༌།།

རྨད་བྱུང་འཕྲིན་ལས་རླབས་འཕྲེང་ཕྱོགས་བཅུར་གཡོ།།

ཐར་འདོད་ཀླུ་དབང་ཀུན་གྱི་རོལ་གནས་མཆོག།

རྗེ་བཙུན་རྒྱལ་བ་རྒྱ་མཚོར་དད་ཕྱག་བརྩེགས།།68

67 ཞྭ་སྒབ་པའི་‘བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས།’ དེབ་དང་པོའི་ཤོག་གྲངས་ ༣༨༢ ནང་ཇིང་གིར་རྒྱལ་པོའི་རིགས་ལས་ཨལ་ཐན་ཁཱན་གྱི་ (སྐུ་ཚར་གཏོགས་པ་ཐུ་མེད་ཐའི་ཇི) ཞེས་དང༌། ཧྱིའུ་ རིཅར་ཌ་སན་གྱི་རྩོམ་ཡིག་ཕྱོགས་བསྡེབས་དབྱིན་དེབ་རི་མཐོ་ས་གཙང་ (High Peaks, Pure Earth) ཞེས་པའི་ཤོག་གྲངས་ ༣༥༡ ནང་ཨལ་ཐན་ཁཱན་གྱི་ (སྲས་དུ་གུ་རུན) ཞེས་འཁོད་པས་དཔྱད་མཛོད།

68 ཤོ་ལོ་ཀ་འདི་དཔལ་འབྱོར་བསོད་ནམས་ལྷུན་གྲུབ་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་རྗེ་འདིའི་སྐུ་ལ་བསྟོད་པར་ཁ་སྒྱུར་ཅུང་ཟད་དང་བཅས་འདིར་བཅུག

༥༽ ྋརྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་ལྔ་པ།

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་ནི། འཕྱོངས་རྒྱས་འཕྱིང་བ་སྟག་རྩེ་རྫོང་དུ། རབ་བྱུང་བཅུ་པའི་མེ་སྦྲུལ་ (༡༦༡༧) ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢༣ ཉིན། ཡབ་ཟ་ཧོར་རྒྱལ་རིགས་སྡེ་པ་བདུད་འདུལ་རབ་བརྟན་དང༌། ཡུམ་སྣ་དཀར་རྩེ་པ་ཁྲི་ལྕམ་ཀུན་དགའ་ལྷ་མཛེས་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་བལྟམས། དེ་སྐབས་འཁྲུངས་ཁང་གི་ཡང་སྟེང་དུ་འཇའ་ཟུག་པ་ཀུན་གྱི་མིག་ལམ་དུ་གྱུར་པ་སོགས་ཀྱི་མཚན་ལྟས་བཟང་པོ་བྱུང་བས་བླ་མའི་སྐུ་སྐྱེ་ཞིག་ཡིན་པའི་གླེང་གྲགས་བྱུང༌།

ས་རྟ་ (༡༦༡༨) ལོར་འབྲས་སྤུངས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ཞལ་ངོ་བསོད་ནམས་ཆོས་འཕེལ་དང༌། འབྲས་སྤུངས་སྤྱི་སོས་སྐུ་གོང་མ་ྋརྒྱལ་བ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོའི་ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་སྐུ་བལྟམས་ཡོད་མེད་བླ་ལྷར་ལུང་བརྟག་ཞུས་པར། བསམ་ཡས་ཆོས་སྐྱོང་གིས། ཡར་ཀླུངས་གསེར་མ་གཞུང་གི་ཕྱོགས་སུ་ཨང་ཉན་གྱིས། ཞེས་དང༌། ལ་མོ་ཚངས་པས་ཀྱང༌། “འཕྱོངས་རྒྱས་གསེར་གྱི་རྡོ་རྗེ་དེ།། པདྨ་རཱ་གའི་ཕྲས་བརྒྱན་ནས།།” ཞེས་ལུང་བསྟན་པ་དེ་དོན་རྩད་དཔྱོད་ཞུས།

སྐབས་དེའི་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ལ་དབང་བའི་སྡེ་སྲིད་གཙང་པ་ཕུན་ཚོགས་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་འཕྱིང་བ་སྟག་རྩེར་མི་སྣ་ཆེད་དུ་གཉེར་ཏེ། ཡུམ་སྲས་གཉིས་པོ་གཙང་ལ་ཤོག་ཅེས་བཀའ་ཕབ། ཡར་འབྲོག་ཞབས་དྲུང་གིས་སྡེ་སྲིད་གཙང་པ་ལ་ཡུམ་གྱི་མ་གཞིས་སྣ་དཀར་རྩེར་བཞུགས་ཆོག་པ་ཞུས་དོན་ལྟར་འགྲིགས་ནས། སྲས་ཁྱེའུ་དགུང་ལོ་བཞིར་ཕེབས་པ་ཡུམ་དང་ལྷན་དུ་སྣ་དཀར་རྩེ་རྫོང་དུ་ཕེབས། དུས་དེ་ནས་ཡབ་དང་ཞལ་བྲལ།

འབྲས་སྤུངས་ནས་ཞལ་ངོ་བསོད་ནམས་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོའི་སྐུ་སྐྱེ་ངོས་འཛིན་ཞུ་བར་ཐུགས་རིངས་པར་གྱུར་ཀྱང༌། སྐབས་དེར་གད་ཁ་སའི་བུ་གཞོན་པ་དང༌། ཉང་པོ་ནས་ཕྲུ་གུ་ཞིག་ཀྱང་ཡང་སྲིད་ཡིན་ཚུལ་ལབ་གླེང་བྱུང་མཐར། བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་ཆོས་རྒྱན་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། གླིང་སྨད་ཞབས་དྲུང་དཀོན་མཆོག་ཆོས་འཕེལ་རྣམ་གཉིས་རྭ་སྒྲེང་དགོན་དུ་ཕེབས་ཏེ། ཇོ་བོ་འཇམ་དཔལ་རྡོ་རྗེའི་དྲུང་དུ་ཟན་སྒྲིལ་འབུལ་གནང་ལ་འཕྱིང་བ་སྟག་རྩེའི་སྲས་ཉིད་ཐོན། དེ་དོན་ྋརྒྱལ་བ་སྐུ་འཕྲེང་བཞི་པའི་སྤྲུལ་སྐུར་ངོས་འཛིན་གྱིས་རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ཆུ་ཁྱི་ (༡༦༢༡) ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༢༥ ཉིན་གདན་ས་ཆེན་པོ་དཔལ་ལྡན་འབྲས་སྤུངས་སུ་གདན་ཞུས་ཐོག དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སེང་ཁྲིར་བཞུགས་སུ་གསོལ།

ཐོག་མར་འབྲས་སྤུངས་སུ་གོང་ལོའི་ཟླ་ ༣ པའི་ནང་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་བློ་བཟང་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་གྱི་དྲུང་དུ་དབུ་སྐྲ་གཙུག་ཕུད་འབུལ་གནང་ལ། མཚན་ ‘བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་’ ཞེས་སྩལ། ཞལ་ངོས་ཞུས་པ་བཞིན་སོག་པོ་ནང་པའི་དགེ་སློང་ངག་དབང་ཆོས་རྒྱལ་དགེ་རྒན་དུ་བསྟེན་གནང་གིས་གསན་བཞེས་དབུ་ཚུགས། མི་རིང་བར་སོག་པོ་ལྷ་བཙུན་དང༌། གུ་རུ་ཧུང་ཐའི་ཇི་སྐུ་མཆེད་གཉིས་ནས་མཚོ་སྔོན་དུ་འཕྲལ་དུ་འབྱོན་དགོས་ནན་གསོལ་དང་འབྲེལ་དཔུང་ཤེད་ཀྱིས་གདན་ཞུ་བྱ་རྒྱུའི་རྐྱེན་ལས་གཡོལ་ཐབས་སུ། ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གསང་སྟབས་ཀྱིས་ཨེ་རི་སྒོ་ཆོས་སྡེར་གདན་དྲངས། སོག་པོ་ནང་པའི་དགེ་སློང་གིས་ཀློག་དང༌། ཆོས་སྤྱོད་ཐུགས་འཛིན་གྱི་མཁྱེན་ཡོན་ཕུལ་བར་བརྩོན་བཞིན་ཟླ་ཤས་བཞུགས་རྗེས་འབྲས་སྤུངས་སུ་ཕྱིར་བྱོན། གསན་སྦྱོང་འཕེལ་བའི་ངང་ནས་ཤིང་བྱི་ (༡༦༢༤) ལོར་སྟོན་འཁོར་རྒྱས་ཙམ་བཅས་ཆོས་འཁོར་རྒྱལ་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས། ཟླ་བ་གཉིས་ཙམ་གྱི་རྗེས་སུ་སེ་ར་ཐེག་ཆེན་གླིང་དུ་ཕེབས་ནས་ཞག་ཤས་བཞུགས་ཏེ་འབྲས་སྤུངས་སུ་བྱོན།

ཤིང་གླང་ (༡༦༢༥) ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༡༣ ཉིན་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་དཔལ་བཟང་པོའི་དྲུང་ནས་དགེ་བསྙེན་དང༌། དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་བཞེས། མེ་སྟག་ (༡༦༢༦) ས་ག་ཟླ་བའི་ནང་མན་ཇུའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཇི་ནོང་རྒྱལ་པོའི་སྲས་ཐུབ་པ་ཐའི་ཇི་སོགས་སོག་འགྲུལ་གཏོས་ཆེ་ལྷ་སར་འབྱོར་ཏེ། ྋརྒྱལ་བའི་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་མཇལ་བར་འབྲས་སྤུངས་སུ་བཅར། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ཚོམས་ཆེན་ནང་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་སེང་ཁྲིར་འཁོད་བཞུགས་ཀྱི་མཛད་སྒོའི་ཐོག་ཐུབ་པ་ཐའི་ཇིས་མཇལ་རྟེན་རིམ་བསྟར་དང་འབྲེལ། རྟེན་འབྱུང་གི་སླད་དུ་ ‘རྡོ་རྗེ་འཆང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་’ ཞེས་པའི་མཚན་བསྟོད་བརྗོད་བཞིན་དད་གུས་བླ་ན་མེད་པ་ཞུས། ཐུབ་པ་ཐའི་ཇིར་‘ཐའི་སུན་ཧུང་ཐའི་ཇི་’ཞེས་པའི་མཚན་གནས་དང༌། མི་དྲག་གཞན་དག་ལའང་བབས་མཚུངས་ཀྱི་ཆོ་ལོ་སྩལ་བས། ཚང་མ་བློ་བདེ་ཡིད་དགའི་ངང་ནས་རང་ཡུལ་དུ་ཕྱིར་ལོག

ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་འབྲས་སྤུངས་སུ་བྱོན་པ་ནས་བཟུང་གཙོ་བོ་གླིང་སྨད་ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་རྣམ་གཉིས་ཡོངས་འཛིན་དུ་བསྟེན་གནང་ཐོག རིམ་པས་རྗེ་ཕ་བོང་ཁ་པ་འཁོན་སྟོན་དཔལ་འབྱོར་ལྷུན་གྲུབ་དང༌། ཟུར་ཆེན་ཆོས་དབྱིངས་རང་གྲོལ་སོགས་བཤེས་གཉེན་དམ་པ་གཞན་ཁག་བཅས་ནས་མདོ་དང་རྒྱུད་སྡེའི་དབང་ལུང་མན་ངག་གངྒའི་ཆུ་རྒྱུན་ལྟར་ཞུ་གནང་གིས། མགོན་པོ་གང་གི་མཁྱེན་ཀློང་རྒྱ་མཚོ་ཡོངས་སུ་གཏམས་པ་དེ་དག་ཉམས་བཞེས་དང༌། རིགས་ལམ་རྩོད་སྦྱོང་དཔྱིས་ཕྱིན་པར་མཛད། སྙན་ངག་དང༌། སྐར་རྩིས། གསོ་རིག་ལ་སོགས་པའི་རིག་གནས་ལའང་ཐུགས་བྱང་ཆུབ་སྟེ་རིས་མེད་རྒྱལ་བའི་ཆོས་ཚུལ་འཛིན་སྐྱོང་གི་མཛད་པ་ཡར་ངོའི་ཟླ་ལྟར་རྒྱས་པའི་སྙན་གྲགས་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་རྒྱ་ཆེར་ཁྱབ།

དུས་དེའི་ཚེ་ན། སྡེ་སྲིད་ཕུན་ཚོགས་རྣམ་རྒྱལ་གཤེགས་རྗེས་ཀྱི་གཙང་པ་སྡེ་སྲིད་ཀརྨ་བསྟན་སྐྱོང་དབང་པོ་དང༌། བེ་རི་དཔོན་གྱིས་དགེ་ལུགས་པའི་ཆོས་སྡེ་མཐའ་དག་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་བའི་དབང་ཤེད་དྲག་ཤུགས་ཆེ་བསྐྱེད་ཀྱི་སྡེ་གཟར་ཡང་ཡང་ལངས་པའི་རྐྱེན་ལས། རྗེ་སྐུ་གོང་མར་དད་ཞེན་ལྷག་པར་ཆེ་བའི་སོག་པོ་ཨོ་རོད་ཚོ་ཆེན་གྱི་དཔོན་གུ་ཤྲི་ཁཱན་གྱིས་ཐུ་མེད་ཚོ་ཆེན་གྱི་དཔོན་ཆེན་ཧུང་ཐའི་ཇིའི་དཔུང་སྣོན་དང་བསྡེབས་པའི་སོག་དམག་ཁྲི་ཚོ་གཅིག་གིས་མེ་གླང་ (༡༦༣༧) ལོར་གཙང་པ་དང༌། བེ་རིའི་ཉེ་ཕྱོགས་སོག་པོ་ཆོག་ཐུ་དཔོན་ཁྲི་དམག་གསུམ་དང་བཅས་པ་རྨེག་མེད་དུ་བཏང༌། དེ་ནས་གུ་ཤྲི་ཁཱན་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་སོག་པོའི་མི་སྣ་གཏོས་ཆེ་ལྷ་སར་འབྱོར། ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་མཇལ་ཏེ། འཇམ་མགོན་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་ཡུན་གནས་དར་རྒྱས་ཀྱི་སླད་དུ་རམ་འདེགས་ཞུ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གསོལ། ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་གུ་ཤྲི་ཁཱན་ལ་དགེ་ལྡན་བསྟན་པའི་ཡོན་བདག་69ཏུ་གཟེངས་བསྟོད་མཛད། ‘བསྟན་འཛིན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་’ ཞེས་པའི་མཚན་བསྟོད་ཆོ་ལོ་དང༌། ཐམ་ཀ་སྩལ། གུ་ཤྲི་ཁཱན་གྱིས་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་སོག་ཡུལ་དུ་གདན་ཞུ་ྋསྙན་གསོལ་ལ་རྗེས་སུ་འབྱོན་རྒྱུ་ཞལ་བཞེས་གནང༌། ཡོན་བདག་འཁོར་བཅས་ཡིད་དགའ་ཞིང་བདེ་ལ། བསྟན་དོན་སྒྲུབ་པའི་གདེངས་སྤོབས་ཆེས་ཆེར་སྐྱེད་བཞིན་རང་གནས་སུ་ཕྱིར་ལོག ལོ་དེའི་དགུན་ཐོག་དེར་ཡོངས་འཛིན་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་ལྷ་ས་དགའ་ལྡན་ཁང་གསར་དུ་བཞུགས་པ་ནས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་ཟླ་བ་སྦྲེལ་ཏེ་དམིགས་བཀར་གྱིས་ཆོས་བཀའ་མང་པོའི་ལྗགས་ལུང་གསན།

ས་སྟག་ (༡༦༣༨) ཟླ་ ༣ པའི་ནང་ཇོ་བོ་ཆེན་པོའི་པང་གཅལ་སྟེང་དུ་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་དྲུང་ནས་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་བཞེས། དེ་ནས་དུས་ཡུན་གང་འཚམས་སོང་རྗེས། གུ་ཤྲི་ཁཱན་གྱིས་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེས་ཞལ་བཞེས་ཐོབ་པ་ལྟར་སོག་ཡུལ་དུ་འབྱོན་པར་ཞུ་ཞེས་གདན་ཞུར་མེརྒན་དཀའ་བཅུ་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ་སོགས་མི་སྣ་སུམ་བརྒྱ་སྐོར་ལྷ་སར་འབྱོར། དེ་ལྟར་ཞལ་ངོ་བསོད་ནམས་ཆོས་འཕེལ་གཞིས་ཀ་རྩེར་ཕེབས་ཏེ་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་སོག་ཡུལ་དུ་ཕེབས་ན་འགྲིག་མིན་སྡེ་སྲིད་གཙང་པ་ལ་ཞུས་པར། གསུང་ལན་ཟམ་ཟོམ་ཞིག་ལས་མ་ཐོན་པས། རེ་ཞིག་ཕེབས་སྟབས་མི་བདེ་བའི་རྒྱུ་མཚན་བཀའ་མཆིད་དང་སྦྲགས་མེརྒན་དཀའ་བཅུ་ཅན་མི་སྣ་རྣམས་ཕྱིར་སློག་མཛད།

ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས་སྡེ་སྲིད་གཙང་པ་ལ་བསྟུན་མཁས་ཀྱིས་དགེ་ལྡན་རིང་ལུགས་པ་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་པའི་ཐོབ་ཐང་ད་ཡོད་འདི་མུས་གནས་ཏེ། དབུས་གཙང་དབར་སྡེ་གཟར་བསྐྱར་ལངས་མི་འབྱུང་བའི་དགོངས་བཞེས་གནང་ནས། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེས་སྔོན་ནས་བརྩམས་གྲུབ་པ་སྡེ་སྲིད་གཙང་པའི་བརྟན་བཞུགས་སྨོན་ཚིག་ཀྱང་ལྕགས་འབྲུག་ (༡༦༤༠) ལྷ་ས་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་ཚོགས་གཞུང་དུ་འདོན་སྐུལ་མཛད་པ་སོགས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་མཛད་པ་བདག་གིར་བཞེས།

དེའི་དུས་སུ་མཚོ་སྔོན་ནས་དཀའ་བཅུ་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ་ཅན་མི་སྣ་སླར་ཡང་འབྱོར། བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་ཉེ་འཁྲིས་སུ་བཀྲ་ཤིས་ཟིལ་གནོན་ཞེས་པའི་ཀར་དགོན་གསར་རྒྱག་བྱས་པ་དང༌། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའང་བཞུགས་བཟོད་མི་བདེ་བ་ཡོད་པ་སོགས་བར་དེར་སྡེ་སྲིད་གཙང་པས་དགེ་ལུགས་ཕྱོགས་སུ་སྡང་ཟུག་ཤུགས་ཆེ་བྱེད་མུས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དཀའ་བཅུ་ཅན་ནས་གསལ་རྟོགས་བྱུང༌། ཁོང་ཚོ་མཚོ་ཁར་ཕྱིར་ལོག་རྗེས་གཙང་པའི་བྱ་སྤྱོད་སྐོར་གུ་ཤྲི་ཁཱན་རྒྱལ་པོར་ཞུས། དེར་རྒྱལ་པོ་རབ་ཏུ་ཁྲོས་ཏེ། གོང་ལོའི་དབྱར་ཐོག་ཨོ་རོད་ཀྱི་དམག་དཔུང་བསྡུས་ནས་གུ་ཤྲི་ཁཱན་ཉིད་ཀྱིས་སྣེ་ཁྲིད་དེ་བེ་རིའི་མངའ་ཁུལ་དུ་བཏེགས་པས། རིམ་པས་སྡེ་ཤོག་མང་པོས་བབས་བླངས། མཐར་བེ་རི་དཔོན་ཡང་ཚར་བཅད། ལོ་མཇུག་ཏུ་མདོ་ཁམས་ཡོངས་རྫོགས་དབང་དུ་བསྡུས་ཏེ་བདེ་ལྷིང་གི་གནས་སུ་བཀོད།

གུ་ཤྲི་ཁཱན་གྱིས་དེ་ལྟའི་གཏམ་བཟང་གནས་ཚུལ་འབུལ་བར་དཀའ་བཅུ་དོན་གྲུབ་ཅན་ལྷ་སར་ཆེད་གཉེར་ལྕགས་སྦྲུལ་ (༡༦༤༡) ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་དུས་སུ་འབྱོར།

ཞལ་ངོ་བསོད་ནམས་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་ལྷ་ས་རུ་བཞིར་གཏམ་སྙན་བསྒྲགས་ཏེ་བྱུས་ཡག་དར་ཆེན་བཙུགས། དེ་མུར་གུ་ཤྲི་ཁཱན་གཉེན་འཁོར་སོག་དམག་དཔུང་ཆེན་དང་བཅས་པ་བྱང་རྒྱུད་ནས་ཡར་མྱུར་སྐྱོད་བྱེད་པ་དང༌། ཞལ་ངོ་འཁོར་བཅས་འདམ་དུ་ཐེགས་ཏེ་གུ་ཤྲི་ཁཱན་དང་མཇལ་འཛོམས་ཐོག སྟར་སྡོང་ནས་ཀྱིས་སྣེ་ཁྲིད་དེ་དམག་དཔུང་རྣམས་མྱུར་བ་ཉིད་དུ་གཞིས་ཀ་རྩེར་ཐད་ཀར་བཤར། གཙང་དམག་དང་ཟླ་བ་བསྟུད་ནས་ལན་འགའ་འཐབ་པའི་མཐའ་མར། སྡེ་སྲིད་གཙང་པ་བློན་འཁོར་ལྟོས་བཅས་ཚང་མ་ཆམ་ལ་ཕབ། གཞིས་རྩེ་རྫོང་གི་ཡང་སྟེང་དུ་གཡུལ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་དར་འཕྱར། དུང་འབུད། ཀི་བསྭོ་ལྷ་རྒྱལ་གྱི་སྐད་གསང་མཐོན་པོར་བསྒྲགས།

ཉིན་དེ་ནས་བོད་ཤིང་སྒོ་ཅན་གྱི་སྡེ་འབངས་ཐམས་ཅད་དགེ་ལྡན་བསྟན་པའི་ཡོན་བདག་གུ་ཤྲི་ཁཱན་བསྟན་འཛིན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་དཔུང་སྟོབས་ཀྱིས་དབང་དུ་བསྡུས། ཞལ་ངོ་བསོད་ནམས་ཆོས་འཕེལ་གཞིས་རྩེར་འབྱོར་ནས་ཡོན་བདག་གུ་ཤྲི་ཁཱན་དང་བཀའ་བགྲོས་ཀྱིས། འབྲས་སྤུངས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་ནས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་གདན་དྲངས། ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༡ ཉིན་འབྲས་སྤུངས་ནས་བྱོན་ཏེ། ཚེས་ ༢༥ ཉིན་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོར་ྋཞབས་སོར་འཁོད། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་མཇལ་འཕྲད་ཐོག སོག་བོད་སེར་སྐྱ་དུ་མར་ཉིན་བསྟུད་མཇལ་ཕྱག་སྩལ། གུ་ཤྲི་ཁཱན་དང་ཞལ་ངོས་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གཞིས་ཀ་བསམ་གྲུབ་རྩེ་རྫོང་དུ་གདན་དྲངས།

རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ཆུ་རྟ་ (༡༦༤༢) ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༥ གཟའ་སྐར་འབྱུང་འཕྲོད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཉིན། རྫོང་གི་ཚོམས་ཆེན་ཁམས་གསུམ་ཟིལ་གནོན་ནང༌། བོད་སོག་གི་བླ་ཆེན་མི་ཆེན་སེར་སྐྱ་བརྒྱ་ཕྲག་འདུས་པའི་གྲལ་དབུས་སུ་མི་འཇིགས་གདོང་ལྔས་བཏེགས་པའི་ཁྲི་འཕང་མཐོན་པོར་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་བཞུགས་སུ་གསོལ།

མགོན་པོ་གང་ཉིད་བོད་སྤྱིའི་མགོན་དུ་བཀུར་བའི་རྟེན་འབྲེལ་མཛད་སྒོའི་ཐོག་མར། གུ་ཤྲི་ཁཱན་རྒྱལ་པོས་སྲིད་ན་རིང་བའི་ལྷ་གོས་ནང་མཛོད་དང་ཆབས་ཅིག་མཎྜལ་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་གྱིས་སྣེ་དྲངས་པའི་འབུལ་རྟེན་དུ། རྒྱལ་པོ་མ་སྐྱེས་དགྲའི་རྟེན་སྐལ་རྒྱལ་བ་ཉི་མའི་གཉེན་གྱི་འཕེལ་གདུང་དང༌། གུ་རུ་ཆོས་དབང་གིས་གཏེར་ནས་བཞེས་པའི་མཁའ་འགྲོ་ཡེ་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ་གྱི་ཐུགས་གསལ་མེ་ལོང༌། རིན་སྤུངས་སྡེ་སྲིད་ངག་དབང་འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་གྲགས་པའི་ཞལ་བཀོད་རིགས་ལྡན་ཡོལ་བ་སོགས་རིམ་བསྟར་རྗེས། གུ་ཤྲི་ཁཱན་རང་ཉིད་རིགས་རྒྱུད་འཁོར་འབངས་དང་བཅས་པའང་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་ཆོས་འབངས་སུ་ཕུལ་ཏེ། ྋརྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་གངས་ཅན་ལྗོངས་སུ་གྲགས་པའི་བོད་ཡུལ་ཡོངས་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀའི་བདག་པོ་བླ་ན་མེད་པར་མངའ་གསོལ།

དུས་དེ་ནས་བཟུང་ ‘བོད་གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་’ ཞེས་པ་འདི་ཐོག་མར་དབུ་བརྙེས་པ་སྟེ། ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་འཕྲེང་རིམ་པས་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཁྱོན་གྱི་ལུགས་ཟུང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དབང་ལུང་བདག་གིར་བཞེས་པའི་མཛད་པ་རྒྱ་ཆེའི་སྒོ་འཕར་ཡངས་པོར་དབྱེ་བའི་སྲོལ་བཟང་ཐོག་མར་བཏོད།

གུ་ཤྲི་ཁཱན་གྱིས་ཞལ་ངོ་བསོད་ནམས་ཆོས་འཕེལ་70ལ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེའི་སྲིད་ཕྱོགས་ཞབས་འདེགས་པ་སྡེ་སྲིད་ཀྱི་མཚན་གནས་ཕུལ་བ་དང་བཅས་པའི་གཏམ་བཟང་པོ་བོད་ཁ་བ་ཅན་གྱི་ཡུལ་སྡེ་ཡོངས་སུ་ཁྱབ་པའི་དྲིལ་བསྒྲགས་པ་སོགས་གཞུང་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་གི་མཛད་ཐབས་ཕྱག་ལེན་བསྟར་བའི་འགོ་ཚུགས།

མཆོད་ཡོན་71ལྷན་གྲོས་ཀྱི་སྐབས་དེར་ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་བཀའ་ཇི་གནང་དང༌། གུ་ཤྲི་ཁཱན་དང་སྡེ་སྲིད་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་སྐོར་དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་གླེགས་བམ་དང་པོའི་ནང༌། “རང་ཕྱོགས་ཀྱི་དགོན་པ་དང༌། ས་རིས་ཕར་ཤོར་བ་རྣམས་ནི་ཚུར་ལེན་དགོས་པ་གཞིར་བཅས། དེ་ཕྱིན་བསྟན་དོན་ལ་རྒྱར་མི་བཏུབ་པ་དང༌། ཚུར་རྒོལ་གྱི་ཞབས་འདྲེན་མ་བྱུང་ཕྱིན། གྲུབ་མཐའ་མཐའ་དག་རང་འཇགས་སུ་བཞག་ན། རང་གཞན་ཚང་མར་སླེབས་ཆེ་ཚུལ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་འཕགས་པའི་རྣམ་ཐར་དཔེར་དྲངས་ནས་མཆོད་ཡོན་གཉིས་ཀར་ཞུས་པས། རྒྱལ་པོས་ནི་ཐུགས་ཀར་ཐལ་མོ་སྦྱར་ཏེ་དབུ་ཁུག་ཁུག་མཛད་འདུག

སྡེ་པའི་དགོངས་པར་བབ་མ་བབ་ནི་མ་ཤེས།”72 ཞེས་འཁོད་པ་བཞིན། དངོས་དོན་དུའང་བོད་ཡུལ་ཁྱོན་ལ་ཆབ་སྲིད་གདུགས་དཀར་གཅིག་གི་གྲིབ་བསིལ་འོག་ཏུ་བོད་འབངས་ལྷ་སྡེ་མི་སྡེ་ཐམས་ཅད་ཞི་ལྷིང་གི་གནས་སུ་ངལ་འཚོ་ཞིང༌། ཆོས་འབྱོར་བདེ་སྐྱིད་རང་དབང་གི་དཔལ་ལ་ལོངས་སུ་སྤྱད་ཆོག་པའི་མཛད་འཕྲིན་བཟང་པོ་བསྐྱངས།

འདི་ལྟར་སྤྱན་རས་གཟིགས་སྡོམ་བརྩོན་གྱི་རྣམ་པར་བྱོན་ཏེ་བོད་ཀྱི་ཡུལ་ཁམས་བདེ་བར་སྐྱོང་བའི་རྒྱལ་པོར་གྱུར་པ་འདི་ཡང༌། བཀའ་འགྱུར་རྒྱུད་ ཐ པའི་ནང་གསེས་འཇམ་དཔལ་རྩ་རྒྱུད་73ལེའུ་སུམ་ཅུ་སོ་དྲུག་པའི་74ནང༌། “སྟོན་པའི་གསུང་རབ་ས་སྟེང་དུ།། དུས་མཐར་འཇིག་རྟེན་ཉམས་པ་ན།། སྡོམ་བརྩོན་རྒྱལ་པོའི་ཚུལ་གྱི་ནི།། འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ཐེ་ཚོམ་མེད།།”75 ཅེས་གསལ་བ་དང༌། མངའ་རིས་གཏེར་སྟོན་གྱིས། “ཟ་ཧོར་གདུང་མཐར་བཟང་པོའི་མཚན།། རྨད་བྱུང་སྤྱོད་པས་བོད་ཁམས་སྐྱོང༌།།” ཞེས་ལུང་གསལ་བར་བསྟན་པ་དེ་ཁོ་ནར་ངེས་པ་རྙེད་པར་གྱུར།

གཞིས་རྩེ་རྫོང་དུ་མཛད་སྒོ་ཁག་གྲུབ་རྗེས་ྋགོང་ས་མཆོག་སླར་ཡང་བཀྲས་ལྷུན་དགོན་དུ་གདན་འདྲེན་ཞུས། ཚོགས་ཆེན་ཐོག་བཀའ་གདམས་གླེགས་བམ་ཕ་ཆོས་བཀའ་ཁྲིད་སོགས་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་མཛད་པ་འཕྲོ་མཐུད་བསྐྱངས།

དེ་ནས་ཞྭ་ལུ་དང༌། རྒྱལ་མཁར་རྩེ། སྣ་དཀར་རྩེ། ཕོ་བྲང་གོང་རི་དཀར་པོ་བཅས་སུ་གདན་ཞུས་ལྟར་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས། ཆུ་རྟ་ (༡༦༤༢) ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༥ ཉིན་འབྲས་སྤུངས་ཕོ་བྲང་དུ་ྋཞབས་སོར་འཁོད།

མི་རིང་བར་ལྷ་ས་ཀླུ་སྒུག་གླིང་གར་སོག་བོད་ཀྱི་སྒར་ཆེན་བཏབ། དེར་མཆོད་ཡོན་བཅས་པའི་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་ྋགོང་ས་མཆོག་གདན་དྲངས། ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༡ ཉིན་བྱོན་ཏེ་དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ་ལྗངས་རམས་པས་དབུ་གནང་བའི་ཚོགས་གྲལ་ཆེན་མོའི་སར། ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ་དང་ཤར་པ་ཟུར་བཞུགས་ནས་གུ་ཤྲི་ཁཱན་རྒྱལ་པོར་བསྟན་པ་བཟུང་བའི་ཞབས་འདེགས་སྒྲུབ་ཚུལ་བསྔགས་བརྗོད་མཛད།

གོང་གི་ཚོགས་གྲལ་ཆེན་མོ་གྲོལ་རྗེས་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ཉིན་བཅོ་ལྔ་རིང་ཀླུ་སྒུག་སྒར་ཆེན་དུ་བཞུགས་སྐབས་ཇོ་ཁང་ལ་གནས་གཟིགས་བསྐྱངས། ཉིན་བསྟུད་ལྷ་ས་བ་སོགས་ནས་བྲོ་གཞས་འབུལ་བ་དང༌། བོད་སོག་སེར་སྐྱ་དུ་མ་མཇལ་བཅར་གྱི་དགའ་དད་འཕེལ་བར་གྱུར།

དུས་དེ་མཚམས་ནས་རྣམ་ཀུན་འབྲས་སྤུངས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་དུ་བཞུགས། ལོ་རེ་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་ཚོགས་དབུར་བྱོན། དབུས་གཙང་ཁུལ་གྱི་སྡེ་དགོན་ཁག་ལ་སྔ་རྗེས་རིམ་པར་ཕེབས། སྡེ་སྲིད་དང་གུ་ཤྲི་ཁཱན་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཞབས་འབྲིང་དང་བཅས་པས་ྋརྒྱལ་དབང་ཆེན་པོའི་དགོངས་གཞི་ཇི་བཞིན་རྒྱལ་བསྟན་དར་ཞིང༌། འགྲོ་ཀུན་བདེ་བའི་མཛད་པ་རྒྱ་ཆེ་བོད་ཡུལ་སྨོས་ཅི།

སོག་ཡུལ་དང༌། རྒྱ་ཡུལ་བཅས་པར་ཡང་རྒྱས་པར་གྱུར་པའི་སྲི་ཞུར་འཁུར་བརྩོན་འབད་འབུངས་ལྷོད་མེད་ཞུས་པས། སྡེ་གཟར་བསྐྱར་ལངས་ལྷིང་འཇགས་ཐོག ཁམས་ཤར་དར་རྩེ་མདོ་ནས། ལྷོ་རྨི་ལི་76ཡན་ལ་ས་མི་ཞིབ་དཔྱོད་དང༌། ཁྲལ་འབབ་གཏན་འབེབས་སོགས་ས་མཐའི་ཆབ་འབངས་ཀྱི་བདེ་རྩ་ལའང་སྨན་པའི་ནུས་འབྲས་རླབས་ཆེ་ཐོན་པར་བརྟེན། བོད་གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་དབང་ཐང་ས་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ།

གླིང་སྨད་ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེ་སོགས་ནས་ཞུ་བསྐུལ་གནང་བ་ལྟར། སྔར་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་ཕོ་བྲང་དམར་པོ་བརྩིགས་ཤུལ་དེ་རང་དུ་གཞུང་སའི་བསྟི་གནས་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོ། འཛམ་གླིང་ནང་འགྲན་ཟླ་དང་བྲལ་བ་ཞིག་གསར་བཞེངས་མཛད་རྒྱུའི་བཀའ་གྲོས་སྔོན་ཟིན་དེ་དོན། ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ཤིང་བྱ་ (༡༦༤༥) ཟླ་ ༣ཚེས་ ༢༥ ཉིན། འབྲས་སྤུངས་ནས་རྩེ་པོ་ཏ་ལར་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས། ཐོག་མར་ཚེས་ ༢༨ སྔ་ཆར་ཟུར་ཆེན་ཆོས་དབྱིངས་རང་གྲོལ་གྱིས་ཕྱག་བསྟར་ལྟོ་ཕྱེའི་ས་ཐིག་བཏབ། ཕྱི་ཉིན་གར་འཆམ་ལ་སོགས་པའི་ས་འདུལ་གྱི་ཆོ་ག་རྒྱས་པར་མཛད་པའི་སྒོ་ནས་ལས་གཞིའི་འགོ་མ་དངོས་སུ་ཚུགས། སྔར་རྩེ་པོ་ཏ་ལའི་རྟེན་གཙོ་གཅིག་ཉིད་འཕགས་པ་ལོ་ཀེ་ཤྭ་རའི་སྐུ་བརྙན་བྱིན་ཅན་དེ་བཞིན་བར་ལམ་དམག་ཟིང་སྐབས་སུ་གྱར་བ་སོག་པོ་ཐུ་མེད་ཀྱི་སེ་ཆེན་ཐའི་ཇིར་བྱུང་བ་ནས་གུ་ཤྲི་ཁཱན་གྱི་བཙུན་མོ་ད་ལའི་ཀུན་ཅི་རྒྱལ་མོའི་ཕྱག་ཏུ་སོན་ནས་ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོར་ཕུལ་བ་ཟླ་ ༤ པ་ཉིས་བརྩེགས་ཀྱི་སྔ་མའི་ཚེས་ ༡ སྔ་དྲོ་ལྷ་སར་འབྱོར་བ་སེར་འཕྲེང་དང་བཅས་ཏེ་རྩེ་འཕགས་པ་ལྷ་ཁང་དུ་གདན་དྲངས་པ་སོགས་ཀྱི་རྟེན་འབྲེལ་བཟང་པོ་བྱུང༌། དེ་མུར་ཨར་ལས་རྒྱ་ཆེ་ཚུགས་པ་དང༌། ཕོ་བྲང་དཀར་པོ་ཕྱི་ནང་རྟེན་དང་བརྟེན་པར་བཅས་པ་ལོ་འཁོར་གསུམ་ནང་ལེགས་གྲུབ་ཐོག ཕོ་བྲང་དམར་པོའང་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་དགོངས་པ་ཇི་བཞིན་བཟོ་བཀོད་རྣམ་གྲངས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་གང་ཅི་ནས་ཁྱད་པར་འཕགས་པ་ཞིག་བཞེངས་བཞིན་ཡོད་པའི་སྐོར་དང༌། ྋརྒྱལ་དབང་ཆེན་པོའི་མཛད་པ་འཕྲིན་ལས་ཀྱང་དབྱར་གྱི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་ལྟར་ཇེ་རྒྱས་ཇེ་རྒྱས་སུ་འགྲོ་བཞིན་པའི་མཚན་སྙན་ཇེ་ཆེ་ཇེ་ཆེར་གྲགས་པར་གྱུར།

ྋགོང་ས་ཆེན་པོར་ཆེ་བསྟོད་དང་གུས་བཀུར་ཞུ་ཆེད་རྒྱ་གར་དང༌། བལ་ཡུལ། ལ་དྭགས་སོགས་ནས་མི་སྣ་རིམ་བཅར་དང༌། སོག་ཡུལ་ནས་རྒྱལ་པོ་རྒྱལ་ཕྲན་དང་དཔོན་ཆེན་ཁག་གི་མི་སྣ་ཟམ་མ་ཆད་པ་བཅར་ཏེ་ཧོར་སོག་ཡུལ་གྲུ་ཁག་ཏུ་གདན་ཞུ་ཕུལ། དེ་བཞིན་རྒྱ་ནག་དབང་དུ་སྒྱུར་མཁན་མན་ཇུ་ (ཆིང་) གོང་མ་ཤུན་ཙིས་ (ཧྲུན་ཀྲིས་) ཀྱང་མི་སྣ་སྔ་རྗེས་ཆེད་གཉེར་གྱིས་གུས་བསྟོད་དང༌། གོང་མའི་རྒྱལ་ས་པེ་ཅིང་དུ་གདན་ཞུའི་སྙན་གསན་ཕུལ།

རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ཆུ་འབྲུག་ (༡༦༥༢) ལོར་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་བར་ཆིང་གོང་མས་གུས་བཀུར་ཆེ་མཐོངས་བླ་ན་མེད་པ་ཞུས།

མཚོ་སྔོན་ཤར་ངོས་ས་མཚམས་སུ་རྒྱ་སོག་དབར་ཟིང་འཁྲུག་ལ་ཆིང་གོང་མས་དམག་དཔུང་བཏང་ཡང་འཁྲུག་ཐག་མ་ཆོད་པར། གོང་མ་ཁང་ཞིས་ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོར་སོག་པོའི་དཔོན་ཁག་ལ་སློབ་སྟོན་མཛོད་ཞུ་བའི་གསུང་མཆིད་རྟེན་བཅས་འབུལ་བར་མི་སྣ་ཆེད་དུ་མངགས་པས། ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས་བཀའ་ཤོག་དང་འབྲེལ་བའི་སྐུ་ཚབ་ཟུང་སྦྲེལ་ཆེད་བརྫོང་མཛད། རྒྱ་སོག་ཕྱོགས་གཉིས་ཀས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་བཀའ་དོན་ཉམས་སུ་བླངས་ཏེ། ས་མཚམས་དབྱེ་བ་དང༌། རྐུན་ཇག་མི་འབྱུང་བ། ཚོང་ལས་དྲང་པོར་བྱེད་པ་བཅས་ཀྱི་ཁྲིམས་ཁ་བསྡམས། གོང་དུ་དགོངས་བསངས་ཞུས་ནས་དུས་བདེ་ཞོད་འཇགས་སུ་གནས་ཐུབ་པ་བྱུང༌།

ཡང༌། གོང་མ་ཁང་ཞི་ལ་གོང་བློན་ཕིང་སིང་ཆིང་གིས་ངོ་ལོག་ནང་འཁྲུག་སྐབས། ཕྱོགས་གཉིས་ཀ་ནས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་རྒྱབ་གཉེར་ཐོབ་ཐབས་ཞུ་བསྐུལ་ལ། གཉིས་ཀར་ཞི་ཐབས་གོ་གསེད་མཛད་པས་མཐུན་འགྲིགས་བྱུང༌།

སོག་པོའི་དཔོན་ཁག་དབར་སྔར་འཁོན་ཞེ་འཛིན་དོར་ནས། འཆམ་མཐུན་གཅིག་སྒྲིལ་འབྱུང་ཆེད། ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་སྐུ་ཚབ་ཆེད་གཉེར་བཀའ་བསྐུལ་ཟབ་པའི་དམ་ཚིག་མཐའ་བཀག་ལ་ཚང་མས་བརྩི་བཀུར་དམ་བཅའ་བཞག་སྟེ། སྡེ་འབངས་གཏན་བདེའི་གནས་སུ་འཁོད།

བལ་པོའི་དཔུང་དམག་གིས་བོད་ས་སྐྱིད་གྲོང་གླང་བུ་མཁར་བཙན་ཟོས་དང༌། ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་གྱི་ཡུལ་སྡེ་དབང་བཟུང་ལ་བོད་སོག་དམག་དཔུང་གིས་དམག་འཐབ་ཀྱི་ལམ་ནས་བོད་ཁོངས་སུ་ཕྱིར་བླངས། བལ་པོའི་རྒྱལ་ཁག་གསུམ་དང༌། ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་ལོ་ལྟར་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གཞུང་གི་དགུང་གསར་མཛད་སྒོའི་ཐོག་མཐུན་ལམ་རྟེན་འབུལ་ཞུ་བའི་སྲོལ་བཏོད། གཙང་པ་སྡེ་སྲིད་རིམ་པས་སྲིད་དབང་བཟུང་བའི་རིང་དེར། དབུས་གཙང་ཁུལ་སྡེ་གཟར་སྔ་རྗེས་བྱུང་བའི་རྐྱེན་ཞིག་ཀརྨ་པ་ཞྭ་ནག་དང༌། ཞྭ་དམར་གྱི་གྲུབ་མཐའ་ཕྱོགས་འཛིན་ལ་ཐུག་སྟབས། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་པའི་ཆབ་སྲིད་དབུ་བརྙེས་ནས་ཀྱང་སྡེ་གཟར་བསྐྱར་ལངས་ཕམ་ཉེས་སུ་འགྱུར་བཞིན་པའི་སྐབས། ཞྭ་དམར་ནག་གི་ཆོས་རྗེ་གཉིས་ཀ་བྲོས་ཐབས་ཀྱིས་ཁམས་ཕྱོགས་ས་མཐར་ཕེབས། མི་རིང་བར་དབུས་སུ་འབྱོན་དགོས་ཆགས་པར། ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་ཆེ་མཐོངས་བཀུར་བཟོས་མཛད། རང་རང་གི་དགོན་གནས་སུ་བཟོད་བདེར་ཆོས་རྒྱུད་འཛིན་སྤེལ་ཆོག་པའི་གཟིགས་སྐྱོང་ཐོབ།

ས་སྐྱ་དང༌། འབྲི་གུང་སོགས་སྡེ་སྲིད་གཙང་པའི་ཤུགས་ཀྱིས་སོག་དམག་འཇོམས་པའི་ལས་སྦྱོར་མྱོང་བའི་བླ་མ་སྤྲུལ་སྐུ་དག་ཀྱང་ཐུགས་བརྩེས་མ་དོར་བར། གུ་ཤྲི་ཁཱན་གྱི་དབང་ཤུགས་ལས་སྐྱོབ་པར་མཛད་པས། རང་རང་གི་གནས་སུ་བདེ་བར་འཁོད།

ཀུན་མཁྱེན་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་འདི་ལྟ་བུའི་ཆོས་སྲིད་གང་ཅིའི་མཛད་པ་མཐའ་ཡས་པ་བསྐྱངས། ལྷག་པར་བོད་གངས་ཅན་ལྗོངས་ཙམ་མིན་པར། རྒྱ་སོག་ཡུལ་གྲུ་ཁག་ཏུའང་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རྒྱ་ཆེར་བསྐོར་བ་དང༌། ྋརྒྱལ་བ་ཉིད་ལ་ཡི་དམ་ལྷ་ཚོགས་དངོས་སུ་ཞལ་གཟིགས་ཀྱིས་དབང་དང་གདམས་པ་ཐོབ་པ་སོགས་ལུང་རྟོགས་ཀྱི་མཁྱེན་པ་ཁྱད་པར་འཕགས་པ་མངའ་བས། བོད་ཡུལ་ཁྱོན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་རིས་སུ་མ་ཆད་པའི་བླ་ཆེན་མི་ཆེན་དང༌། སྤྱིར་བཏང་ཆབ་འབངས་སེར་སྐྱ་སྨོས་ཅི། རྒྱ་སོག་གི་རྒྱལ་བློན་འབངས་དང་བཅས་པའི་སྐྱེ་བོ་གྲངས་ལས་འདས་པ་ཞིག་ཀྱང་ྋགོང་ས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་འདིའི་ཞལ་སློབ་ཏུ་གྱུར།

མཐར་དགུང་གྲངས་དྲུག་ཅུ་རེ་ལྔ། རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ཆུ་ཁྱི་ (༡༦༨༢) ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༢༥ ཉིན་དགུང་གོང་ནས་སྐུ་བཅར་གཞན་དག་དགུང་ཚིགས་ལ་གཏོང་གནང་ཐོག སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོར་སྡེ་པ་སྡོད་ཅིག་གསུངས་ནས་ཕྱི་ནང་བསྟན་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་ཞུ་སྒོ་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ཞིང་གཤེགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཙམ་ཡང་མི་མངོན་པའི་གསང་རྒྱ་ཞུ་དགོས་ཀྱི་གནད་དོན་སྐོར་སོགས་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་ཞིབ་པར་སྩལ་ཏེ། གཟུགས་སྐུ་མཚན་དཔེའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཆོས་སྐུའི་ཀློང་དུ་བསྡུ་བར་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་ཚེ། མཆོད་དཔོན་ངག་དབང་ཤེས་རབ་དང༌། དྲུང་འཚོ་དར་མོ་ནས་ངོ་བཅར་གྱིས་སྡེ་སྲིད་སྐུ་ན་ཕྲ་བས་བྱ་ལུགས་ཅི་དྲག་སོགས་གསོལ་འདེབས་ཞུས་པར། སྐྱོན་མེད། གསང་སྒོ་དགོས་པ་ནི་ཡོང༌། ང་ཡོད་པ་ལྟར་གྱིས། བློས་མ་ཆོད་པའི་རིགས་དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོར་བརྟག་སྒྲིལ་དང་མོ་ཕྱྭ་གྱིས་ཞེས་སོགས་ཞལ་ཆེམས་གསལ་བར་སྩལ་ནས་དགོངས་པ་ཆོས་དབྱིངས་སུ་གཤེགས་པ་བཅས་སོ།།77

ཤཱཀྱའི་སྲས་པོའི་རིང་ལུགས་གསེར་སྦྱངས་ཁམས།།

གདམས་ངག་བརྒྱུད་རིམ་མོས་པའི་ཁྱད་པར་གྱིས།།

སོ་སོར་ཤར་བའི་རྩིབས་སྟོང་འཁོར་ལོ་བསྣམས།།

སྔོན་མེད་ལྷ་དབང་ཁྱོད་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལགས།།

ལུགས་བརྒྱའི་མདུན་ས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་ཆེའི།།

འཇིགས་མེད་སེང་ཁྲི་མཐོན་པོར་ཞབས་བཀོད་དེ།།

བོད་དང་བོད་ཆེན་ཡོངས་ལ་མངའ་དབང་བསྒྱུར།།

འདི་ཀོ་ཟིལ་གནོན་བཞད་པའི་འཕྲིན་ལས་ཉིད།།

བསྡུ་བ་རྣམ་བཞིས་བགྲང་ཡས་སྐྱེ་བོའི་ཚོགས།།

སྨིན་གྲོལ་ཉེར་ཞིའི་ལམ་ལ་འགོད་པའི་སླད།།

ཤར་ཕྱོགས་མ་ཧཱ་ཙི་ནའི་མི་བདག་གིས།།

གདན་དྲངས་སྣོད་བཅུད་དགེ་ལེགས་མཚན་མས་ཁྱབ།།

ཀ་དག་དབྱིངས་སུ་ལྷུན་གྲུབ་འོད་ལྔའི་ཀློང༌།།

རྒྱལ་བ་ཞི་ཁྲོའི་དཀྱིལ་འཁོར་འཁོར་ལོ་རུ།།

དབང་དང་གདམས་པ་འདོད་རྒུར་སྤྱོད་པའི་ཚུལ།།

རྨད་བྱུང་རྣམ་ཐར་སྲིད་ཞིའི་བླ་ན་མཐོ།།

69 ཡོན་བདག་གུ་ཤྲི་ཁཱན་བུ་རྒྱུད་དང་བཅས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཕྱོགས་བསྡུས་ཤིག་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་བཀོད་ཡོད།

70 མཚན་གཞན་ཕྱག་མཛོད་བསོད་ནམས་རབ་བརྟན་དང༌། རྒྱ་ལེ་ཆོས་མཛད་ཅེས་འབོད། དུས་དེའི་མཚམས་ནས་སྡེ་སྲིད་བསོད་ནམས་རབ་བརྟན་ཞེས་གྲགས་ཆེ་བར་གྱུར། འདི་ནས་བཟུང་སྡེ་སྲིད་རིམ་བྱུང་སྐོར་སྙིང་བསྡུས་ཤིག་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་སུ་གཟིགས།

71 ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་དང༌། སྡེ་སྲིད། ཡོན་བདག་གུ་ཤྲི་ཁཱན།

72 ཤོག་ལྡེབས་ ཀ ༡༡༠ ན ༣ པ། འབྲས་སྤུངས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང༌།

73 ཤོག་ལྡེབས་ ཐ ༥༣ བ ༣ པ།

74 ཐ ༤༤༨ ན ༡ པོ།

75 ཐ ༤༣༤ བ ༡ པོ། ཞོལ་དཔར་ཁང་ནུབ།

76 འདི་སྐོར་ཞིབ་ཆ་ཤིང་སྟག་༡༩༡༤ལོར་སིམ་ལར་དབྱིན་བོད་རྒྱ་གསུམ་ཆིངས་མོལ་སྐབས་བཤད་སྒྲ་བློན་ཆེན་གྱིས་ཡིག་ཆ་གསལ་སྟོན་གནང་བའི་སྐོར་དང༌། སྒ་པ་བ་རི་ཟླ་བ་ཚེ་རིང་གིས་རྒྱ་ཡིག་ནས་བསྒྱུར་བྲིས་རྩོམ་ཡིག ཤན་ཁ་བ་འགྱུར་མེད་སྟོབས་རྒྱལ་གྱིས་བརྩམས་བྲིས་རང་གི་ལོ་རྒྱུས་བཅས་ནས་ཟུར་བཏོན་ཞིག་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ནང་འཁོད།

77 གསུང་འབུམ་སྐོར་དྷ་ས་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་དེབ་བཀོད་ཨང་ ༥༧༦༢ - ༥༧༨༦ བར་གཟིགས།

༦༽ ྋརྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་དྲུག་པ།

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་ཆེན་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་ནི། མོན་ལ་འོག་ཡུལ་གསུམ་ཨོ་རྒྱན་གླིང་ཁྱིམ་ཚང་དུ། རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ཆུ་ཕག་ (༡༦༨༣) ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡ ཉིས་བརྩེགས་ཀྱི་སྔོན་མའི་ཉིན། ཡབ་འབུམ་ཐང་གཏེར་སྟོན་པདྨ་གླིང་པའི་སྐུ་རྒྱུད་མྱོས་རིགས་སྔགས་འཆང་རིག་འཛིན་བཀྲ་ཤིས་བསྟན་འཛིན་དང༌། ཡུམ་ཚེ་དབང་ལྷ་མོ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་འཁྲུངས་ཤིང༌། བླ་མའི་སྤྲུལ་སྐུ་ཞིག་འཁྲུངས་པར་གྲགས་པའི་མཚན་རྟགས་བཟང་པོ་བྱུང་ཡོད་པ་དང༌། དགུང་ལོ་སོན་པའི་གསུང་ཚིག་གི་ཐོག་མར། “ང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་ཡིན། པོ་ཏ་ལ་ལ་འགྲོ་དགོས།” ཞེས་སོགས་ཡང་ཡང་གསུངས་པས། ྋརྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་སྤྲུལ་སྐུ་ཡིན་པའི་གླེང་གྲགས་ཀྱང་ཆེ་བ་བྱུང༌། དེར་འབྲུག་པས་དོ་སྣང་བྱེད་པ་སོགས་ཀྱི་སྐོར་མཚོ་སྣ་རྫོང་སྡོད་ནས་བང་མི་ཆེད་གཉེར་གདོང་སྡེ་སྲིད་རིན་པོ་ཆེར་གནས་སྙན་ཕུལ།

འོན་ཀྱང་དེའི་སྐབས་སུ་ྋརྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་སྐུ་ཞི་བར་གཤེགས་པ་གསང་རྒྱ་གནང་མུས་ཡིན་སྟབས། སྡེ་སྲིད་ཀྱིས་མཚོ་སྣ་རྫོང་སྡོད་ལ་ྋསྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་ཚེའི་འཕྲེང་ལ་བརྟེན་ཕྱི་མཚམས་གནང་བ་ལས། ནང་དུ་ཆོས་འཁོར་བསྐོར་བཞིན་འཚོ་གཞེས་ཡོད་ལུགས་དང༌། ཁྱེའུའི་ཡབ་ནི་པདྨ་གླིང་པའི་དབོན་རྒྱུད་ཡིན་པར་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས་སྤྱན་རྒྱང་ཆེ་གཤིས་ཕན་ཆ་བསྒྲུབ་དགོས་ཀྱི་བཀའ་མཆིད་གནང༌།

མཚོ་སྣ་རྫོང་སྡོད་ཀྱིས་སྡེ་སྲིད་ཀྱི་བཀའ་གསལ་མ་འབྱོར་གོང་སྤྲུལ་སྐུ་དེ་འབྲུག་པས་འཁྲིད་དོགས་ཀྱིས་ཨོ་རྒྱན་གླིང་ནས་ན་འཛོམ་དུ་སྤོ་དགོས་བརྗོད། ཡིན་ནའང་ཁྱེའུ་ཉིད་ཀྱིས་ཤ་འུག་ཏུ་འགྲོ་གསུངས། མཐར་ཤིང་གླང་ (༡༦༨༥) ཟླ་ ༡༡ པ་སྔོན་མའི་ཚེས་ ༡༧ ཉིན་ཨོ་རྒྱན་གླིང་ནས་ཤ་འུག་ཏུ་གདན་དྲངས།

དེའི་སྔོན་ནས། སྡེ་སྲིད་རིན་པོ་ཆེས་ཐུགས་བློས་འཁེལ་བ་ཆོས་རྗེ་མཁའ་རེག་པ་ཟིལ་གནོན་རྡོ་རྗེ་དང༌། རྡོ་པ་བསོད་ནམས་རྒྱལ་མཚན་གཉིས་གསང་སྟབས་ཀྱིས་ྋརྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་རྩད་དཔྱོད་དུ་གཏོང་གནང་དབུས་གཙང་ལྷོ་མོན་སོགས་སུ་བསྐྱོད། དེའི་བར་ན་སྡེ་སྲིད་ཀྱིས་ལྷ་ས་ཆུ་མིག་ཁང་གསར་བའི་ལགས་ (སྔགས་པ་) རབ་བརྟན་ཕྱི་རྒྱར་མངོན་ཆུང་ཐོག ནང་དོན་ཨོ་རྒྱན་གླིང་པའི་ཁྱེའུ་དེ་ཞྭ་ལུ་མཁན་ཆེན་བསོད་ནམས་མཆོག་གྲུབ་ཀྱི་སྐུ་སྐྱེ་ཡིན་ཁུལ་ལ་བདག་རྐྱེན་གྱིས་མཚོ་སྣར་གདན་ཞུར་བརྫོང་བདའ་གནང་བ་གོང་ལོའི་ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡༡ ལ་ཤ་འུག་ཏུ་འབྱོར།

ཕྱི་ཉིན་ཁྱེའུ་ཡབ་ཡུམ་དང་བཅས་པ་ཤ་འུག་ནས་ཐོན་ཏེ་ཚེས་ ༡༤ ཉིན་མཚོ་སྣ་ལྷུན་གྲུབ་ཡང་རྩེར་འཁོད།

མེ་སྟག་ (༡༦༨༦) ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༡༦ ཉིན་ཆོས་རྗེ་མཁའ་རེག་ཟིལ་གནོན་རྡོ་རྗེ་ཅན་མཆོག་སྤྲུལ་རྩད་དཔྱོད་ནས་ཕྱིར་འཁོར། ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༡༠ ཉིན་ཆོས་རྗེ་ཟིལ་གནོན་རྡོ་རྗེ་དང༌། རྡོ་པ་བསོད་རྒྱན་གཉིས་བརྟག་དཔྱད་ཞུ་ཆེད་སྐུའི་ཉེར་སྤྱད་སྣེ་འགའ་དང་བཅས་མཚོ་སྣར་མངགས་བརྫོང་གནང་བ་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༥ ཉིན་ས་གནས་སུ་འབྱོར། ཡབ་ཡུམ་སོགས་ལ་ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་དབུ་བླ་སྡིངས་པོ་ཆེ་ཞབས་དྲུང་ཞིང་གཤེགས་ཀྱི་ཡང་སྲིད་རྩད་དཔྱོད་བརྟག་དཔྱད་དུ་ཡོང་ཚུལ་བརྗོད།

ཚེས་ ༦ ནས་ཉིན་བདུན་རིང་ཉིན་ལྟར་སྤྲུལ་སྐུར་སྐུ་གོང་མའི་མགུལ་ཕུར་སོགས་ངོ་འདྲ་ཁག་སྤྱན་ལམ་དུ་ཕབ་པར་ངོ་མ་འབའ་ཞིག་བདེ་བླག་ཏུ་བཞེས་པ་དང༌། གསུང་ཚིག་མཛད་སྤྱོད་གང་ས་ནས་ྋརྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་འཁྲུལ་བྲལ་དུ་ཡིད་ཆེས་ཐོབ་པ་བྱུང༌།

སྡེ་སྲིད་ཉིད་ནས་ཀྱང་བླ་ལྷ་ཁག་ལ་གསང་ཐབས་ཀྱིས་ཐུགས་དམ་ལུང་ཞུ་དང༌། ཟན་བརྟག་འབུལ་གནང་ཚང་མར་ཨོ་རྒྱན་གླིང་ཁྱིམ་ཚང་གི་ཁྱེའུ་དེ་རང་བཟང་ཕེབས་ངོས་འཛིན་གཅིག་མཐུན་བྱུང༌།

ཆོས་རྗེ་ཟིལ་གནོན་རྡོ་རྗེ་ཅན་མཚོ་སྣ་ནས་ཕྱིར་བཅར་གྱིས་སྡེ་སྲིད་ལ་ཞིབ་གནས་སྙན་གསོལ་ཞུས། སྡེ་སྲིད་རིན་པོ་ཆེས་མཚོ་སྣ་རྫོང་སྡོད་གཉིས་ལ་སྤྲུལ་སྐུ་ཡབ་ཡུམ་བཅས་པར་ཞབས་ཏོག་བསྒྲུབ་དགོས་ཀྱི་བཀོད་རྒྱ་སྩལ། འབྲི་ཀློག་དང་ཆོས་སྤྱོད་གསན་སྦྱོང་གི་སླད་དུ་དྲུང་མཚོ་ནམ་མཁའ་ཆོས་ལྡན་མཚོ་སྣར་ཆེད་བརྫོང་གནང༌།

མུ་མཐུད་ལོ་བཅུ་གྲངས་རིང་གསང་རྒྱ་མ་ཤོར་བའི་ངང་སྐབས་རེ་ཆོས་རྗེ་ཟིལ་གནོན་རྡོ་རྗེ་དང༌། སྐབས་རེ་རྡོ་པ་བསོད་ནམས་རྒྱལ་མཚན་སོགས་ཀྱིས་སྡེ་སྲིད་རིན་པོ་ཆེའི་བཀའ་ལྟར་མཚོ་སྣ་དང༌། ལྷ་སའི་བར་ཕར་ཚུར་ཡང་ཡང་བཅར་བསྐྱོད་ཀྱིས་སྤྲུལ་སྐུར་དམ་རྫས་དང༌། བཞེས་སྤྲོ། ཤིང་འབྲས། ན་བཟའ་ཉེར་སྤྱད་ལ་སོགས་པའི་ཐུགས་མཁོ་ཅི་རིགས་འབུལ་བརྫོང་དང༌། ཡབ་ཡུམ་ལའང་དེ་བཞིན་ཐོག མཆོག་སྤྲུལ་དང་སྡེ་སྲིད་དབར་ཕྱག་བྲིས་ཕྱག་བསྟར་གྱི་གནས་འབྲེལ་ཡང་ཡོད་པ་སོགས་གང་ཅི་ནས་འཐུས་ཤོར་མེད་པ་བྱུང་སྣང༌།

རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་མེ་གླང་ (༡༦༩༧) ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡ ཉིན་ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་ཡབ་ཡུམ་བཅས་མཚོ་སྣ་ནས་གདན་དྲངས་ཏེ། ཚེས་ ༡༠ ཉིན་སྣ་དཀར་རྩེར་ཕེབས་ནས་ཟླ་ཤས་བཞུགས། ལོ་དེ་གའི་ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༢༩ ཉིན་རྩེ་ཕོ་བྲང་དུ་གཞུང་ཞབས་རྣམས་དང༌། གདན་ས་འབྲས་སེ་དགའ་གསུམ་སོ་སོར་དགེ་འདུན་འདུས་ཚོགས། ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་དུ་མི་དམངས་འཛོམས་འདུས་བཅས་ཁག་སོ་སོར་གསང་བརྟོལ་ཁྱབ་བསྒྲགས་གནང༌།

དེ་ཉིན་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོར་ཡང་གཞིས་རྩེ་རྫོང་སྡོད་ནས་དགེ་འདུན་འདུས་ཚོགས་སུ་མང་འགྱེད་དང་བཅས་གཏམ་རྣ་བའི་བཅུད་ལེན་གྱི་དཀར་ཆག་གསལ་བར་བསྒྲགས།

ཟླ་ ༩ པའི་ནང་བཀྲས་ལྷུན་ནས་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་སྣ་དཀར་རྩེར་སྤྱན་དྲངས་ཏེ། ཚེས་ ༡༧ ཉིན་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེར་དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་འབུལ་བཞེས་གནང༌། མཚན་ ‘བློ་བཟང་རིན་ཆེན་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་’ ཞེས་གསོལ།

སྡེ་སྲིད་ཀྱིས་གསོལ་དཔོན་དང༌། མགྲོན་གཉེར་སོགས་ཞབས་ཞུ་བ་བསྐོ་བརྫོང་གནང༌། དེ་མཇུག་སྣ་དཀར་རྩེ་ནས་གདན་ཞུས་ཀྱིས་མཉེས་ཐང་བཀྲ་ཤིས་སྒང་དུ་སྡེ་སྲིད་རིན་པོ་ཆེས་དབུས་པའི་བོད་སོག་གི་མི་ཆེན་དང༌། གདན་སའི་བླ་སྤྲུལ། ཞབས་འབྲིང་སེར་སྐྱ་སོགས་ཕེབས་བསུར་བཅར་བའི་མཛད་སྒོ་རྒྱས་པར་བསྐྱངས། དེར་ཟླ་གཅིག་ཙམ་བཅའ་བཞུགས་མཛད།

ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༥ ཉིས་བརྩེགས་ཀྱི་སྔ་མའི་ཉིན་མཉེས་ཐང་ནས་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས། སྐྱིད་ཚལ་ཀླུ་སྡིངས་ནས་སྡེ་དཔོན་མི་དྲག་དང༌། དྲུང་རིགས་སེར་སྐྱ། རྒྱ་སོག་གི་མི་སྣ་མང་པོ་བཅས་པའི་ཆིབས་ཞབས་ཆེས་མང་བ་དང༌། སེར་ཕྲེང༌། བྲོ་གཞས་ཀྱི་ཕེབས་བསུ་དང་འབྲེལ་གྲུ་འཛིན་གཉིས་པའི་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོ་པོ་ཏ་ལའི་གཟིམ་ཆུང་བཀའ་གདམས་འཁྱིལ་བར་ཞབས་ཀྱི་པདྨོ་འཁོད།

ཚེས་ ༢༥ ཕྱི་མ་གཟའ་སྐར་འཕྲོད་སྦྱོར་བཟང་བའི་སྔ་ཆར་ཚོམས་ཆེན་སྲིད་ཞིའི་ཕུན་ཚོགས་78ནང་གསེར་གྱི་ཁྲི་འཕང་མཐོན་པོར་མངའ་གསོལ། དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ། མན་ཇུ་གོང་མའི་མི་སྣ་ལྕང་སྐྱ་རིན་པོ་ཆེ་སོགས་བླ་ཆེན་ཁག སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་དང༌། བསྟན་འཛིན་ད་ལའི་རྒྱལ་པོ། སྐྱིད་ཤོད་སྡེ་པ་དང༌། རྒྱ་རི་སོགས་མི་ཆེན་ཁག དྲུང་འཁོར་སེར་སྐྱ་བཅས་ནས་མཎྜལ་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་གྱིས་མཚོན་པའི་རྟེན་འབྲེལ་མཇལ་དར་དང༌། འབུལ་བའི་རིམ་པ་བསྟར་བ་སོགས་མཛད་སྒོ་རྒྱ་ཆེ་བསྐྱངས།

ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༥ ཉིན་ྋརྒྱལ་དབང་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་དང༌། ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་ལྷན་རྒྱས་ནས་ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་སྐུ་གདུང་དངོས་བཞུགས་གསེར་སྡོང་འཛམ་གླིང་རྒྱན་གཅིག་གསར་བཞེངས་ལེགས་གྲུབ་ཀྱི་མཛད་སྒོ་རྒྱས་པའི་ཐོག་རབ་གནས་ཤིས་བརྗོད་མཛད། ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་ཞལ་སློབ་གནས་བརྟན་འཇམ་དབྱངས་གྲགས་པས་ཞབས་སྐུལ་ཞུས་ཏེ་རེ་ཞིག་བར་སློབ་གཉེར་གསན་བཞེས་ལེགས་པ་དང༌། ས་སྟག་ (༡༦༩༨) ལོ་ནས་བྱང་ཆུབ་ལམ་རིམ་གསན་སྦྱོང་ཉམས་བཞེས་དབུ་ཚུགས། དེ་མུས་སུ་ས་དགེ་རྙིང་གསུམ་གྱི་བླ་མ་ཚད་ལྡན་དུ་མ་དང༌། སྡེ་སྲིད་ལས་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་བཀའ་མང་པོ་དང་རིག་གནས་གསན། རིམ་པས་གདན་ས་གསུམ་དང༌། ཆོས་འཁོར་རྒྱལ་སོགས་སུ་གསུང་ཆོས་སྩལ།

སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་བོད་ཀྱི་ལུགས་གཉིས་ཆབ་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་གི་འགན་ཁུར་གཙོ་བོར་བཞེས་བཞིན་པར་ལྷ་བཟང་ཁཱན་དང༌། སྡེ་སྲིད་དབར་ནང་ཁུལ་མཐུན་མིན་གྱི་རྐྱེན་ངན་ལྷགས་པར་ྋསྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་ཐུགས་ཕམ་བྱུང་བ་ལྟ་བུས་གསན་བསམ་གྱིས་མཚོན་པའི་མཛད་པ་རྒྱུན་ལྟར་མི་བཞེས་པའི་རྣམ་པ་དངོས་དོད་བྱུང༌། དེར་བརྟེན་སྡེ་སྲིད་ཀྱིས་སྐུ་གོང་མའི་བཞེད་པ་བསྐྱང་དགོས་ཀྱི་གསོལ་འདེབས་རིམ་པར་ཞུས་པ་དང༌། ལྷག་པར་ཆུ་ལུག་ (༡༧༠༣) ལོ་དེར་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་དགུང་ལོ་ཉི་ཤུར་ཕྱོགས་པས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་པོ་ཏ་ལར་གདན་ཞུ་གནང་སྟེ་བསྙེན་རྫོགས་སྡོམ་བཞེས་མཛད་དགོས་ཀྱི་སྙན་ལྕག་ཞུས། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའང་ཕེབས་རྒྱུ་དེ་ལྟར་ཡང༌། རྗེ་ཉིད་ཀྱིས་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོར་པཎ་ཆེན་མཇལ་བར་ཕེབས་འདུན་ཆེ་བ་ཇི་བཞིན་གདན་དྲངས།

མགོན་པོ་གང་གི་རབ་བྱུང་མཁན་པོ་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་སྔ་རྗེས་མཇལ་གནང་ལ་བསྙེན་རྫོགས་སྡོམ་པ་བཞེས་རྒྱུ་ཞལ་གྱིས་མ་བཞེས། ཉིན་གཅིག་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་གཟིམ་ཆུང་གི་མདོ་ནས་སྐུ་ཕྱག་གསུམ་འབུལ་གནང་ཐོག “ངའི་དགེ་ཚུལ་གྱི་བསླབ་པ་ཕུལ་ཡོད་དོ།།” ཞེས་གསུང་ཤུགས་ཆེན་པོས་གསོལ་ཏེ་ཕྱིར་བྱོན། དུས་དེ་མཚམས་ནས་ན་བཟའ་སྐྱ་ཆས་བཞེས། བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ་ནས་ཕྱིར་ཕེབས་རྗེས་རྩེ་ཕོ་བྲང་དུ་བཞུགས་ཀྱང༌། ཉིན་མོ་རྫོང་རྒྱབ་ཏུ་སྤྲོ་སྐྱིད་དང༌། མཚན་མོ་ལྷ་ས་དང་ཞོལ་གྱི་གྲོང་ཁྱིམ་དུ་བྱོན་བཞུགས་སོགས་ཀྱི་མཛད་སྤྱོད་བྱུང༌།

དེ་ལྟ་ནའང་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་དང༌། གདན་སའི་མཁན་པོ། གཞུང་ཞབས་གནད་ཡོད། སྦྱིན་བདག་སོག་པོ་དཔོན་ཁག་སོགས་ནས་ལྷ་བཟང་ཁཱན་དང༌། སྡེ་སྲིད་མཐུན་ཐབས་གྲོས་བསྡུར་གནང་མཐར། སྡེ་སྲིད་ཀྱིས་གཞུང་སྲིད་མཛད་འགན་དགོངས་ཞུ་གནང་སྟེ་གོང་དཀར་དུ་བཞུགས་རྒྱུ་དང༌། སྡེ་སྲིད་ཀྱི་རིགས་སྲས་ངག་དབང་རིན་ཆེན་སྡེ་སྲིད་དུ་བསྐོ་རྒྱུ། ལྷ་བཟང་ཁཱན་རྒྱལ་པོའི་མཚན་གནས་རང་འཇགས་ཐོག་མཚོ་སྔོན་དུ་བཞུགས་རྒྱུར་གཏན་འཁེལ། ལྷ་བཟང་ཁཱན་ལྷ་ས་ནས་ཐོན་ཏེ་ནག་ཆུར་འབྱོར། འོན་ཀྱང་ལྷ་བཟང་ཁཱན་གྱིས་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་རང་གི་སྲས་ངག་དབང་རིན་ཆེན་སྡེ་སྲིད་དུ་བསྐོས་ནས་ཀྱང་མུ་མཐུད་པོ་ཏ་ལར་བཞུགས་ཏེ་གཞུང་གི་ལས་དོན་བཀོད་བྱུས་གནང་གི་ཡོད་ཚུལ་ལ་བསྙད་དེ་རང་ཉིད་སོག་པོའི་དམག་དཔུང་དང་བཅས་འཕན་ཡུལ་བརྒྱུད་ལྷ་སར་ཕྱིར་ལོག་ཡོང་སྐབས་སྡེ་སྲིད་རིན་པོ་ཆེ་རྟབ་རྟབ་པོར་གོང་དཀར་དུ་ཕེབས།

དེ་མུར་ལྷ་བཟང་ཁཱན་གྱི་བཙུན་མོ་ཚེ་རིང་བཀྲ་ཤིས་ཀྱིས་སྣེ་འཁྲིད་པའི་སོག་དམག་ཁག་གཅིག་སྟོད་ལུང་ནས་བཤར་ཡོང་བས་སྡེ་སྲིད་གོང་དཀར་ནས་སྟོད་ལུང་དུ་འཕྲོས་མོལ་ཡོང་ཆེད་ཕེབས་པ་བཟུང་སྟེ་སྣང་རྩེར་བཀྲོངས།79

དེ་ནས་ལྷ་བཟང་ཁཱན་གྱིས་དྲག་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་དབང་བསྒྱུར་བྱས། ྋརྒྱལ་དབང་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་མེ་ཁྱི་ (༡༧༠༦) ལོར་རྒྱ་ནག་ཏུ་གདན་འདྲེན་དུ་བཅུག་པ་བཞིན་མན་ཇུ་གོང་མ་ཁང་ཞིའི་གསེར་ཡིག་པ་བླ་མ་ཅན་སྐུ་འཁོར་ཉུང་བསྡུས་སོག་དམག་དང་བཅས་ཏེ་གདན་ཞུའི་སྐབས། དན་བག་ཏུ་ཕེབས་ལམ་ལ་གདན་ས་འབྲས་སྤུངས་ཀྱི་གྲྭ་དམངས་སོགས་ནས་འགོག་ཐབས་ཞུས།

འོན་ཀྱང་ྋརྒྱལ་དབང་ཉིད་ཀྱིས་འདི་ཡང་བསྟན་འགྲོའི་དོན་ཡིན་པར་དགོངས་པ་གཏད་ཚུལ་ནན་གྱིས་གསུངས་ཏེ་སོག་དམག་མཉམ་དུ་བྱོན། མཐར་ཨ་མདོ་མཚོ་སྔོན་གྱི་ཕྱོགས། བྱང་ཐང་ས་གནས་ཀུན་དགའ་ནོར་ཞེས་འབོད་པ་དེར་བཅའ་ཞག་ཏུ་བཞུགས་ཏེ། དེའི་མཚན་དགུང་གློ་བུར་དགོངས་པ་གཞན་དོན་དུ་གཤེགས་པའི་ཚུལ་བསྟན།80

དེ་སྐབས་ལྷ་བཟང་ཁཱན་གྱིས་ྋརྒྱལ་བ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་ྋརྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་མིན་ཚུལ་མན་ཇུ་གོང་མ་ཁང་ཞིར་གནས་ཚུལ་ཕུལ་ཐོག འབྲས་སྤུངས་ནས་ལྕགས་པོ་རིར་ཕེབས་བཞུགས་སྤྲུལ་སྐུར་གྲགས་པ་ངོ་མཚར་ཅན་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ྋརྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་ངོ་མར་ངོས་འཛིན་དང་འབྲེལ་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེས་དགེ་ཚུལ་དང་བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ཆབས་ཅིག་སྩལ་ཏེ། མཚན་ ‘ངག་དབང་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ’ཞེས་གསོལ།

དངོས་དོན་ཐོག་ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་ཡང་སྲིད་འཁྲུལ་བྲལ་ྋརྒྱལ་དབང་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོའི་རྣམ་ཐར་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་མཛད་པ་ལྔ་པ་དྲུག་པར་འཕོས་པའི་གཏམ་རྣ་བའི་བཅུད་ལེན་དང༌། བློ་བཟང་རིན་ཆེན་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོའི་ཐུན་མོང་ཕྱིའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་དུ་ཀཱུ་ལའི་འཕྲོ་མཐུད་རབ་གསལ་གསེར་གྱི་སྙེ་མ། ལྷ་བཙུན་ངག་དབང་རྡོ་རྗེས་མཛད་པ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོའི་སྐུ་ཚེ་སྨད་ཀྱི་གསང་བའི་རྣམ་ཐར་འཛད་མེད་གཏམ་སྙན་ལྷའི་ཏམ་བུ་རའི་རྒྱུད་ཀྱི་སྒྲ་དབྱངས་ལ་སོགས་པ་ཞིབ་པར་མཇལ་ཚེ། བཀའ་གདམས་གླེགས་བམ་བུ་ཆོས་ནང་གསེས་ ཀ པའི་ནང༌། “ཀྱེ་ཁྱུང་ཆེན་མཁའ་ལ་ལྡིང་བ་ལ།། བྱ་མཚའ་ལུས་ཁྱིམ་ནས་འཕྱ་བ་བཞིན།། ང་ཡེ་ཤེས་དབྱིངས་སུ་ལྡིང་བ་ལ།། སེམས་ཁོང་སྐྲན་ཅན་དེས་འཕྱ་བ་བྱེད།།”81 ཅེས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོའི་བཞེད་པ་དང་བཅས་པ་ལུང་གིས་གསལ་བར་བསྟན་པ་དང༌། གསང་བའི་རྣམ་ཐར་ལྟར་ན། ཀུན་དགའ་ནོར་ནས་ནུབ་ཅིག་གཅིག་པུར་ཕེབས། སྦས་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་འཛིན་ཕྱིར་ ‘རིན་ཆེན་ཆོས་གྲགས་རྒྱ་མཚོ’ དང༌། ‘ངག་དབང་ཆོས་གྲགས་རྒྱ་མཚོར’ མཚན་བརྗེས་ཏེ། ཨ་རིག་དང༌། ཚ་བ་རོང་སོགས་མདོ་སྟོད་སྨད་ཁུལ་བྱོན་སྐབས་རྒྱ་ནག་གླང་ཆེན་རི་བོར་གནས་གཟིགས་མཛད།

དེ་རྗེས་དབུས་གཙང་ཁུལ་དང༌། རྒྱ་གར། བལ་ཡུལ་བཅས་སུ་བྱོན་རྗེས་སླར་ཡང་མདོ་སྨད་དང་རྒྱ་ནག་རི་བོ་རྩེ་ལྔ་སོགས་སུ་ཕེབས། མཐར་སོག་ཡུལ་དུ་བྱོན་ཏེ་རྒྱལ་སྲས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མཛད་པས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་རྒྱ་ཆེ་མཛད་དེ་དགུང་གྲངས་དྲུག་ཅུ་རེ་གསུམ། རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་མེ་སྟག་ (༡༧༤༦) བར་འཚོ་གཞེས་སོགས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་མཛད་པ་ཤིན་ཏུ་ངོ་མཚར་བ་མཆིས་པས། སངས་རྒྱས་དང༌། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་འདི་རིགས་རང་ཅག་སོ་སྐྱེ་ཕལ་པའི་བློ་ཡུལ་དུ་ཆུད་དཀའ་བས་ལོག་རྟོག་སྤངས་ཏེ་དག་སྣང་སྦྱང་དགོས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་གནད་ཆེར་གྱུར་པ་བཅས་སོ།།

ཁམས་གསུམ་ཟིལ་གནོན་ལྔ་པ་ཆེན་པོ་ཉིད།།

སླར་ཡང་མཐའ་ཡས་འགྲོ་བའི་ཕན་བདེའི་སླད།།

ལ་འོག་ཡུལ་གསུམ་ཞེས་གྲགས་མོན་ལྗོངས་སུ།།

ངོ་མཚར་ལྟས་བཅས་མཚན་དཔེའི་མེ་ཏོག་བཞད།།

ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་འགྲོ་བའི་དོན་འགྱུར་བ།།

དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་སྣ་ཚོགས་རྣམ་འཕྲུལ་གྱི།།

བཀོད་པར་དགྱེས་རོལ་སངས་རྒྱས་ཁོ་ནའི་ཆོས།།

འདི་ལ་མོས་ལྡན་སུ་ཡང་བཤུང་མི་བྱེད།།

འདོད་སྡང་ཕྲག་དོག་རྨོངས་པའི་དབང་གྱུར་འགས།།

ཁྱུང་ཆེན་ནམ་མཁར་ལྡིང་བའི་བརྟུལ་ཞུགས་ལ།།

མ་བཟོད་རྒྱལ་བའི་འཕྲིན་ལས་འགོག་བརྩོན་ཀྱང༌།།

སེམས་དཔའ་ཆེ་རྣམས་གཞན་དོན་བཏང་མ་ཡིན།།

དམ་པའི་རྟོགས་བརྗོད་བདུད་རྩིའི་ཆུ་གཏེར་ཆེའི།།

རང་བཞིན་གཏིང་མཐའ་སངས་རྒྱས་ཁོ་ནའི་ཡུལ།།

འོན་ཀྱང་ཐུན་མོང་གདུལ་བྱའི་ངོར་བསྟན་པའི།།

ཕྱི་ཡི་མཛད་པ་ལས་འོངས་ཆུ་ཐིགས་ཙམ།།82

78 རྩེ་ཕོ་བྲང་ཤར་ནུབ་སྟེ། ཕོ་བྲང་དཀར་པོ་ཤར་དང༌། ཕོ་བྲང་དམར་པོ་ནུབ་གཉིས་ཀའི་ནང་གི་ཚོམས་ཆེན་གཉིས་ཀའི་མཚན་[སྲིད་ཞིའི་ཕུན་ཚོགས་]ཡིན་ཞིང༌། འདིར་ཚོམས་ཆེན་[སྲིད་ཞིའི་ཕུན་ཚོགས་]ཞེས་པ་དེ་ཕོ་བྲང་དམར་པོའི་ནང་གི་ཚོམས་ཆེན་ཡིན་པ་དང༌། དེ་མིན་གླེགས་བམ་འདིའི་ནང་ཚོམས་ཆེན་[སྲིད་ཞིའི་ཕུན་ཚོགས་]ཞེས་འཁོད་ཚང་མ་རྩེ་ཕོ་བྲང་དཀར་པོའི་ནང་གི་ཚོམས་ཆེན་ཡིན། ཡང་ཡིག་ཐོག་དང་ངག་རྒྱུན་ལ་[ཚོམས་ཆེན་ཤར་]དང༌། [ཚོམས་ཆེན་ནུབ་]ཅེས་འབྲི་སྲོལ་དང་བརྗོད་སྲོལ་ཡང་སྣང༌།

79 འདི་སྐོར་གསལ་ཙམ་ཞིག་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་དང༌། ‘དེབ་ཐེར་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་བྱགི་ཤོག་གྲངས་ ༢༨༡ ནང་འཁོད།

80 འདི་སྐབས་དགུང་གྲངས་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིར་ཕེབས།

81 ཤོག་ལྡེབས་ ཀ ༨༢ ན ༥ པ། ཞོལ་དཔར་ཁང་ནུབ།

82 ཤོ་ལོ་ཀ་འདི་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱམ་པའི་གསུང་ྋརྒྱལ་དབང་དྲུག་པའི་རྣམ་ཐར་དུ་ཀཱུ་ལའི་འཕྲོ་མཐུད་ནས་འཕྱུངས་ཏེ་བཀོད།

༧༽ ྋརྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བདུན་པ།

ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་ནི། ཁམས་ལི་ཐང་ཐུབ་ཆེན་བྱམས་པ་གླིང་དགོན་གྱི་འདབས་ཞོལ་གྲོང་ཚོ་དེར། རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་ས་བྱི་ (༡༧༠༨) ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༡༩ ཉིན། ཡབ་འབྲོམ་རིགས་བསོད་ནམས་དར་རྒྱས་ (མཚན་གཞན་དགེ་འདུན་དར་རྒྱས་) དང༌། ཡུམ་བློ་བཟང་ཆོས་མཚོ་གཉིས་ཀྱི་རིགས་མྱུག་ཏུ་འཁྲུངས། ཡབ་ཀྱིས་སྐུ་ཞང་མཚན་བརྟག་ལ་ཤིན་ཏུ་མཁས་པ་བླ་མཁྱེན་རབ་འབྱམས་པ་ཨ་དགེ་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་དྲུང་དུ་བརྟག་པ་ཞུ་མི་བཏང་བར། མདོ་སྡེ་བསྐལ་པ་བཟང་པོ་ཚར་གཅིག་སྒྲོག་ཐུབ་ན། ཁྱེའུ་འདིའི་མཚན་དུ་ ‘བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ’ ཞེས་གསོལ། མདོ་སྡེ་བསྐལ་བཟང་སྒྲོག་མ་ཐུབ་ན་ ‘ས་བདག་དབང་ཕྱུག’ ཅེས་གསོལ་ཞེས་པའི་འཕྲིན་ལན་གནང་བ་ལྟར། མདོ་སྡེ་བསྐལ་བཟང་འཕྲལ་མར་བསྒྲགས་ཏེ། མཚན་དུ་ ‘བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ’ ཞེས་གསོལ།

མི་རིང་བར་ལི་ཐང་ཆོས་སྡེའི་ལྷ་ཆེན་འོད་ལྡན་དཀར་པོ་རྟེན་གཞིའི་ཁོག་ཏུ་བརླམས་ཏེ། སློབ་དཔོན་མཐོང་བ་དོན་ལྡན་གྱི་སྐུའི་ཡང་སྲིད་འཁྲུལ་མེད་འདི་ཡིན་ནོ།། ཞེས་ལུང་བསྟན་པ་དང༌། རེ་ཞིག་སོང་ནས་ཁྱེའུ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་ལི་ཐང་དགོན་དུ་གདན་དྲངས་པ་སོགས་ཀྱི་གཏམ་བཟང་གང་སར་ཁྱབ་པས། བསྟན་པའི་སྦྱིན་བདག་ཆིང་ཝང་བཱ་ཐུར་ཐའི་ཇི་དང༌། ཇུན་ཝང་དགའ་ལྡན་ཨེར་ཏེ་ནི་ཇུ་ནང་སོགས་རྗེ་གོང་མ་ལ་མི་ཕྱེད་པའི་དད་པ་ལྡན་ཞིང༌། མཆོག་སྤྲུལ་ནམ་ཕེབས་ལ་སྐོམ་པ་ཆུ་འདོད་ལྟར་གནས་པ་རྣམས་ལ་གཏམ་སྙན་དགའ་སྤྲོའི་དཔལ་དུ་གྱུར།

དབུས་གཙང་ཁུལ་དུའང་གཏམ་གྲགས་ཆེ་བར་བརྟེན། ལྷ་ས་ནས་ལྷ་བཟང་ཁཱན་གྱིས་ཕྱོགས་དེར་ཉན་སྣ་བྱེད་མི་མདའ་དཔོན་ནོར་བུ་དངོས་གྲུབ་ཅན་མི་སྣ་མངགས་པ་ལི་ཐང་དུ་འབྱོར་ནས། ཡབ་ཡུམ་སོགས་ལ་དྲི་རྨེད་མང་དུ་བྱས་མཐར། ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་སྤྲུལ་སྐུ་མིན་པར་ཐག་བཅད་ཟིན་པས། དེའི་སྐྱེ་བར་བདག་པོ་རྒྱག་དགོས་མེད་ལུགས་བཤད་དེ་ཕྱིར་ལོག

ཆུང་སྲིད་དགུང་ལོ་གཉིས་ཙམ་ནས་གསུང་མོལ་དུ། “ང་སྤྲུལ་སྐུ་ཡིན། དགོན་པར་འགྲོ།” ཞེས་གསུངས་པ་སོགས་སྔོན་གནས་རྗེས་དྲན་གྱི་གསུང་དང་མཛད་སྤྱོད་བཟང་བའི་གྲགས་པ་ཇེ་ཆེར་གྱུར་པ་ལ་བརྟེན་ནས། ལྷ་བཟང་ཁཱན་གྱིས་སླར་ཡང་མི་སྣ་མངགས་པའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་སྟེ། ཆུང་སྲིད་རིན་པོ་ཆེ་ཡབ་ཡུམ་རོགས་ཟླ་དང་བཅས་པ་ཉེན་གཡོལ་ཆེད་སྡེ་དགེ་རྫོང་གསར་དགོན་དུ་ཕེབས་བཞུགས་མཛད། དུས་དེར་སྡེ་དགེའི་དཔུང་དམག་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་གྱིས་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོའི་སྐུ་སྐྱེ་གདན་དྲངས་སོང་ཟེར་བའི་གླེང་གྲགས་ཁྱབ་ཆེ་བྱུང་བའི་རྐྱེན་གྱིས། ལྷ་བཟང་ཁཱན་གྱི་མི་སྣ་རྣམས་ལམ་བར་ནས་ཕྱིར་ལོག

རྫོང་གསར་དགོན་དུ་བཞུགས་སྐབས་ཉིན་གཅིག་ཏྲེ་བོ་ཧོར་ཚང་ཆོས་རྗེར་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེས་གསུང་འཕྲོས་སུ། “ཁྱེད་ལ་ལྷ་མོ་དང་མགོན་པོ་ཞལ་གྱི་སྐུ་ཐང་ཡོད་པ་ངེད་ལ་ཐོངས།” ཞེས་ཐོལ་བྱུང་དུ་གསུངས་ཤིང༌། དེ་ནི་ཧོར་ཚང་ཆོས་རྗེ་དེ་ཀུན་མཁྱེན་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་ཞབས་སྣེ་ཟིན་ཙམ་དེ་སྐབས་ཁོང་པར་སྐུ་ཐང་གཉིས་པོ་གསོལ་རས་སྩལ་བ་སྔོན་གནས་རྗེས་དྲན་གསལ་པོར་གསུང་མོལ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། ཆོས་རྗེ་ཁོང་པ་དད་པའི་མཆི་མ་འཕྱུང་བཞིན་དགོན་ཤག་ནས་སྐུ་ཐང་གཉིས་པོ་བླངས་ཏེ་ཕུལ་བ་སོགས་འདི་དང་འདི་འདྲའི་དངོས་བྱུང་མཛད་བཟང་གི་མཚན་སྙན་ཨ་མདོ་དང༌། དབུས་གཙང་གི་ཕྱོགས་སུའང་ཁྱབ། དེའི་ཚེ་ན་མཚོ་སྔོན་ཁུལ་གྱི་རྒྱལ་རིགས་དང་དཔོན་ཁག་ཐམས་ཅད་ཚོགས་ནས་གྲོས་བསྡུར་བགྱིས་མཐར། མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་མཚོ་སྔོན་དུ་གདན་འདྲེན་པར་ཀུན་གྱིས་མོས། རྒྱལ་པོ་ཁྲི་པ་ཆིང་ཝང་བཱ་ཐུར་ཐའི་ཇི་དང༌། ཇུན་ཝང་ཇུ་ནང་གི་མི་སྣ་སོགས་སེར་སྐྱ་ཆེ་གྲས་འགའ་ཤས་སྡེ་དགེར་གདན་ཞུར་བཅར། གདུལ་བྱ་དད་ལྡན་འབུམ་ཕྲག་གི་རེ་བ་བསྐང་བར་འབྱོན་པར་མཛོད་ཅིག་ཅེས་གསོལ་བ་ཕུར་ཚུགས་སུ་བཏབ་པ་ཇི་བཞིན་ཞལ་གྱིས་བཞེས།

སྡེ་དགེ་ནས་བླ་མ་དཔོན་རིགས་སོགས་སེར་སྐྱ་སྟོང་ཕྲག་གི་རྟ་ཧྲག་དང་བཅས་མཚོ་སྔོན་ཕྱོགས་སུ་ཕེབས་ཐོན་གྱིས། ཀུན་དགའ་ནོར་དུ་བཞུགས་སྒར་མཛད་པའི་རིང་དེར། དའི་ཆིང་ཧོ་ཐོག་ཐུ་དང༌། ཨེར་ཏེ་ནི་ཨེར་ཁེའི་དཔོན་མོ། མདུང་ནག་ཆོས་རྗེ། མཚོ་སྔོན་གཡོན་རུའི་དཔོན་མོ་ཁ་ཤས་དང༌། བཙན་པོ་ནོ་མོན་ཧན་དཔོན་སློབ་སོགས་དད་ལྡན་དུ་མས་བརྟན་བཞུགས་ཕུལ་ཐོག སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་རྗེས་གནང་སོགས་འདོད་ཆོས་ཞུས།

སྐུ་འབུམ་དུ་ཆོས་སྐྱོང་རྡོ་རྗེ་འོད་ལྡན་དཀར་པོས་”ཆུང་སྲིད་རིན་པོ་ཆེ་འདི་ཉིད་ྋརྒྱལ་བ་གོང་མའི་སྤྲུལ་སྐུ་འཁྲུལ་མེད་ཡིན། དགེ་འདུན་རྣམས་ཀྱིས་ཕེབས་བསུ་རྒྱས་པ་ཞུ་དགོས་ལ། མཇལ་རྟེན་དུ་དུང་དཀར་འབུལ་དགོས།” ཞེས་ལུང་བསྟན་བྱུང༌།

མེ་སྤྲེལ་ (༡༧༡༦) ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༠ ཉིན་ཀུན་དགའ་ནོར་ནས་ཆིབས་ཐོན་ལ། གཞུང་སྡེའི་མཁན་ནང་དང༌། སྟོང་འཁོར་སྤྲུལ་སྐུ་སོགས་ཀྱི་ཆིབས་བསུ་རྒྱས་པ་དང༌། ལྷག་པར་ཚེས་ ༡༦ ཉིན་སྐུ་འབུམ་གྱི་མཁན་གྲྭ་རྣམས་ནས་དགོན་དུ་ཕེབས་ཉེར་ཐབ་བསུ་གཟབ་རྒྱས་དང་འབྲེལ་དགོན་གནས་བར་དགེ་འདུན་སྟོང་ཕྲག་གསུམ་ལྷག་གིས་མཆོད་པའི་རྣམ་གྲངས་སྣ་ཚོགས་ཐོགས་པའི་སེར་འཕྲེང་དང༌། སོག་བོད་མན་ཇུ་བཅས་པའི་ཆ་ལུགས་འདྲ་མིན་གྱི་དཔོན་ཁག་སོགས་སྐྱེ་བོ་སྟོང་ཕྲག་བརྒལ་བས་གུས་བསུ་ཞུས་ཏེ་བྱམས་པ་གླིང་དགོན་དུ་ཕེབས། ཕྱི་ཉིན་ཚོགས་མགོན་དུ་བྱོན། ཚེས་ ༡༨ ཉིན་སྐུ་འབུམ་དགོན་གྱི་གསེར་ཁྲིར་མངའ་གསོལ། དེ་ནས་མྱུར་བར་ཆུ་བཟང་ནོ་མོན་ཧན་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཚ་གན་ནོ་མོན་ཧན་རིན་པོ་ཆེ་རྣམ་གཉིས་ཡོངས་འཛིན་དུ་བསྟེན་གནང་གིས། མདོ་རྒྱུད་ཀྱི་ཆོས་སྐོར་ཆེ་ཕྲ་གསན་བསམ་ལ་ཐུགས་བརྩོན་གཙོ་བོར་མཛད་བཞིན་སྐུ་འབུམ་དགོན་དུ་རྒྱུན་བཞུགས་བསྐྱངས། ཚ་གན་ནོ་མོན་ཧན་རིན་པོ་ཆེའི་དྲུང་ནས་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་བཞེས། ཨ་མདོ་ཁུལ་དགོན་སྡེ་མང་པོར་གདན་ཞུས་ལ་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རྒྱ་ཆེ་བསྐོར་བའི་བཞེད་པ་གོང་ནས་གོང་སྐྱོང་དུ་ཡོད་པའི་སྙན་གྲགས་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པར་གྱུར།

གངས་ལྗོངས་དབུས་སུ་ཇུན་གར་བས་ལྷ་བཟང་ཁཱན་བཀྲོངས་ཏེ། སྡེ་པ་སྟག་རྩེ་བ་སྡེ་སྲིད་དུ་འཁོད་པ་ཁོང་ཉིད་སོགས་དྲུང་འཁོར་རྣམས་ཀྱིས་དད་ཞེན་ལྷག་བསམ་དག་པའི་ཐབས་མཁས་ཀྱི་ལམ་ནས། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་གོང་རིམ་གྱི་ཐུགས་དམ་གྱི་རྟེན་དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོའི་སྐུ་ཐང་གསུང་བྱོན་མ་དང༌། དེ་མིན་སྐུ་རྟེན་ཁྱད་འཕགས་དག་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེའི་ཕྱག་ཏུ་ཕུལ་ཐོག ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བདུན་པར་ངོས་འཛིན་གྱི་གདན་ཞུ་གསོལ་འདེབས་ནན་བསྟུད་བྱུང་བ་དང༌། ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོ་ནས་མཆོད་ཡོན་གྱི་འབྲེལ་བ་བྱུང་བ་ཡོན་བདག་མན་ཇུ་གོང་མས་ཀྱང་སྐུ་འབུམ་དུ་མི་སྣ་དཔོན་ཆེན་ཆེད་དུ་མངགས་པའི་གདོང་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྤྲུལ་སྐུ་དེར་ཕེབས་པ་ནས་བཟུང་ངེད་ཀྱི་སེམས་ཤིན་ཏུ་བདེ། འདི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་གོང་མའི་སྐུའི་སྐྱེ་བ་འཁྲུལ་མེད་ཡིན་འདུག ངེད་དང་བསྟན་འཛིན་ཆོས་རྒྱལ་གྱི་གདུང་རྒྱུད་ཐམས་ཅད་སྦྱིན་བདག་ཡིན་ཞེས་སྙན་དུ་གསོལ། དེ་རྗེས་ཀྱང་མི་སྣ་རིམ་པར་ཆེད་གཉེར་ཞུས་པ་དང༌། མཚོ་སྔོན་ཁུལ་གྱི་སོག་བོད་རྒྱལ་རིགས་དཔོན་ཆེན་ཁག་གིས་སྲི་ཞུ་རམ་འདེགས་ཞུས་ཏེ། ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་དགུང་གྲངས་བཅུ་གསུམ་དུ་ཕེབས་པའི་རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་ལྕགས་བྱི་ (༡༧༢༠) ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༢ ཉིན་སྐུ་འབུམ་ནས་དབུས་སུ་ཆིབས་ཁ་བསྒྱུར།

ཕེབས་ལམ་འཁེལ་ཡུལ་དགོན་ཁག་དང༌། ཡུལ་སྡེ་ཁག་གི་དད་ལྡན་སྐྱེ་བོ་སེར་སྐྱ་དུ་མའི་འདོད་བསྟུན་ཆོས་འཁོར་བསྐོར་བའི་མཛད་པ་རྒྱུན་སྐྱོང་བཞེས་པར་ལོ་འཁོར་གཅིག་ལྷག་ཕེབས་འགོར་གྱིས། འབྲི་ཆུ་སྒྲོལ་བའི་མཚམས་དེར་ཉིན་ཤས་བཞུགས་ཤིང༌། དེ་བར་ཕེབས་སྐྱེལ་སྲི་ཞུ་བ་གཙོ་གྲས་མན་ཇུ་གོང་མའི་སྲས་ཙང་ཇུན་ཆེན་པོ་ས་གནས་དེ་ནས་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕྱིར་ལོག མཆོག་སྤྲུལ་སྐུ་འཁོར་གཏོས་ཆེ་བཅས་འབབ་རོང་དུ་ཕེབས། དེ་ཉིན་དབུས་གཙང་གི་ལྷ་སྡེ་མི་སྡེ་སེར་སྐྱ་སྤྱིའི་ཞུ་ཡིག་རྟེན་བཅས་འབུལ་མི་འབྱོར་བ་བཞིན་བཞེས། དེ་ནས་ཆིབས་ཐོན་གྱིས་གཡང་རའི་ལ་ནང་དུ་ཕེབས་འབྱོར་སྐབས། རྩིས་དཔོན་ལུམ་པ་ནས་སོགས་དྲུང་འཁོར་དང༌། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ཆེན་པོ་མཁར་རྡོ་དཔོན་སློབ་སོགས་ཕེབས་བསུར་བཅར་ཏེ་རིམ་བཞིན་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས། སྒང་སྟོད་ཆུ་འགོར་བཞུགས་ཞག་གནང༌།

ལྕགས་བྱི་ (༡༧༢༠) ཟླ་༩ ཚེས་ ༡༥ ཉིན་གདུགས་དང་རྒྱལ་མཚན་ལ་སོགས་ཆེན་པོར་བཀུར་བའི་རྟགས་མཚོན་སྣེ་མང་འཁུར་བའི་རྟ་དར་བ་དང༌། རིན་རྒྱན་པ་སོགས་དྲུང་འཁོར། དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ་དགེ་འདུན་ཕུན་ཚོགས་སོགས་བླ་ཆེན་ཁག་དང༌། སྡེ་སྲིད་སོགས་མི་ཆེན་ཁག་གི་རྟ་གྲལ་སྔོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་མཚམས་སུ། ྋརྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་གང་ཉིད་དགེ་སྦྱོང་ཆེན་པོའི་ན་བཟས་མཛེས་པར་བཀླུབས་པས། སྐུའི་མཚན་དཔེའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཉིན་བྱེད་གཞོན་ནུ་འོད་སྟོང་ཀུན་སྙོམས་སུ་འཕྲོ་བ་ལྟ་བུའི་གཟི་བྱིན་དང༌། བཞིན་རས་ཀྱི་འཛུམ་མདངས་རྒྱས་བཞིན་ཁྱུ་མཆོག་ཅང་ཤེས་དཀར་པོར་ཆིབས་ཏེ་བྱོན། དེ་མུས་སུ་ཡོན་བདག་མན་ཇུ་དང༌། སོག་པོའི་ཞི་དྲག་དཔོན་ཆེན་ཁག་གིས་མཚོན་པའི་མི་སྣ་རྟ་པ་མང་པོ་སྟར་བསྒྲིགས་བཅས་དལ་པོར་ཕེབས་བགྲོད་ལ་ལམ་བུའི་གཡས་གཡོན་དུ་ཉེ་སྐོར་གྲོང་གསེབ་དང༌། ལྷ་ས་རུ་བཞི། པོ་ཏ་ལའི་ཞོལ་སོགས་ནས་ཆེད་དུ་བཅར་འདུས་སྐྱེ་བོ་ཕོ་མོ་རྣམ་པ་འདྲ་མིན་ཆས་གོས་སྣ་ཚོགས་གྱོན་པ་མང་པོ་སྟར་བསྒྲིགས་ཀྱི་བྲོ་གཞས་འབུལ་བ་དང༌། གདན་ས་གསུམ་སོགས་ཀྱི་དགེ་འདུན་པ་ཆེས་མང་བས་མཆོད་རྫས་དང༌། རོལ་མོའི་བྱེ་བྲག་སྣ་ཚོགས་པ་ཐོགས་ནས་སེར་འཕྲེང་བསྟར་བ་དང་བཅས་སྐྱེ་བོ་སེར་སྐྱ་ཕོ་མོ་རྒན་གཞོན་གྲངས་ལས་འདས་པས་ྋརྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་རིན་པོ་ཆེ་ཐོག་མར་མཇལ་བའི་དགའ་བདེ་ཚད་མེད་མྱོང་བཞིན་དད་གུས་ཆེན་པོས་བསུ་བ་ཞུས་ཏེ་རྩེ་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལར་གདན་དྲངས། ཚོམས་ཆེན་སྲིད་ཞི་ཕུན་ཚོགས་ཀྱི་གསེར་ཁྲི་མཐོན་པོར་ྋཞབས་ཀྱི་པདྨོ་འཁོད་པའི་མཛད་སྒོ་རྒྱས་པར་བསྐྱངས།

ཆོས་ཕྱོགས་གསན་བཞེས་འཕྲོ་སྐྱོང་གི་སླད་དུ་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་གདན་དྲངས། ལོ་དེ་གའི་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༠ སྔ་ཆར་ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེས་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་དྲུང་ནས་དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་བཞེས། མཚན་དུ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་རྗེ་བཙུན་བློ་བཟང་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་གསོལ་བར་མཛད། བཀའ་གདམས་གླེགས་བམ་བུ་ཆོས་ནང་གསེས་ ཀ པའི་ནང་”ལས་སྐ༵ལ་ལྡན་བསོད་ནམས་བསགས་པའི་མི།། ཆོས་དགེ་བཅུའི་འོད་ཟེར་སྤྲོ་བར་བྱེད།། འོད་སྟོང་ལྡན་འཕྲོ་བ་ཉི་མའི་འོད།། སེམས་དག་པའི་དཔེ་རུ་རབ་ཏུ་བཟ༵ང༌།། གླིང་དེ་ན་ཁྱོད་ཀྱི་ཉི་མ་ཤར།། གླིང་དེ་ན་བག་ཕེབས་ཁྱོད་ལ་བལྟ།།”83 ཞེས་ྋརྒྱལ་བ་འདིའི་མཚན་ལུང་དུ་བསྟན་པ་རྗེས་སུ་གསལ་བར་ཐོན་པས། གངས་ཅན་མགོན་པོའི་རྣམ་སྤྲུལ་འཁྲུལ་པ་མེད་པའི་ངེས་པ་ལྷག་པར་རྙེད།

དུས་དེ་མཚམས་ནས་བཟུང༌།ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེས་དབུས་པའི་བཤེས་གཉེན་རྣམ་པ་ནས་སྤྱིར་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་སྐོར་མཐའ་དག་གསན་བཞེས་དང་བསྙེན་སྒྲུབ་ལའང་ཐུགས་བརྩོན་ཆེ་བ། ལྷག་པར་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔ་ཡི་དགོངས་དོན་དཔྱིས་ཕྱིན་པར་གསན་སྦྱོང་གྲུབ་སྟེ་གདན་ས་གསུམ་དང༌། ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོར་སྔ་རྗེས་རིམ་པར་བགྲོ་གླེང་བརྒལ་བརྟག་མཛད་པས་མཁས་པའི་དབང་པོ་ཀུན་གྱིས་བསྔགས་ཤིང་བཀུར་བ་དང༌། རྣམ་ཀུན་ཕྱོགས་མཐའ་ཁག་ནས་བཅར་འདུས་དང་བཅས་པའི་སྐྱེ་བོ་སེར་སྐྱ་མཆོག་དམན་གྲངས་ལས་འདས་པ་རྣམས་ཀྱི་མོས་པ་དང་འཚམས་པའི་གསུང་ཆོས་ཡང་ཡང་སྩལ།

ཀུན་མཁྱེན་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་སྐབས་སུ་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལར་གསང་སྔགས་ཀྱི་རྒྱུད་སྡེའི་སྒྲུབ་གྲྭ་ཕན་བདེ་ལེགས་བཤད་གླིང་གྲྭ་ཚང་ཡོད་པ་དུས་ཟིང་གིས་རྐྱེན་པས་ཉམས་འཐོར་སོང་ཡང༌། ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས་བསྐྱར་འཛུགས་མཛད་དེ། གྲྭ་ཚང་འདི་གའི་སྒྲུབ་གྲྭས་དཔལ་ལྡན་སྨད་རྒྱུད་གྲྭ་ཚང་གི་བཞེད་པ་ཉམས་སུ་ལེན་ཕྱོགས་ལ་སོགས་པའི་བཅའ་ཡིག་ཀྱང་བཀའ་རྩོམ་བསྐྱངས།

དེ་བཞིན་བར་ལམ་དམག་ཟིང་སྐབས་རྒྱ་དམག་གིས་གཏོར་བཤིག་བཏང་བའི་ཨ་མདོ་ཁུལ་གྱི་དགོན་ཁག་མང་པོ་ཉམས་གསོ་ཐུབ་ཐབས་སུ་དམིགས་བསལ་ཐུགས་ཁུར་བཞེས། མེ་རྟ་༡༧༢༦ས་ག་ཟླ་བའི་ཚེས་བཅོ་ལྔ་སྔ་ཆར་ཡོངས་འཛིན་མཁན་ཆེན་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་དཔལ་བཟང་པོའི་དྲུང་ནས་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པའང་བཞེས།

དེའི་ཕྱི་ལོར་བཀའ་བློན་གཙོ་བོ་ཁང་ཆེན་པ་བཀྲོངས་པ་སོགས་ནང་ཁུལ་མི་མཐུན་པའི་རྐྱེན་ངན་ཚབས་ཆེ་བྱུང་ཞིང༌། དེ་སྐོར་ྋརྒྱལ་བ་ཉིད་ཀྱིས་མཁྱེན་མ་ཐག་པར་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེར་ཡང་གསུང་བསྐུལ་དང་འབྲེལ་བའི་ཞི་མཐུན་ཡོང་ཐབས་ཇི་མཛད་ཐུགས་བཞེད་ལྟར་མ་འགྲུབ་པར་རྩེ་ཕོ་བྲང་ནས་སེ་ར་ཐེག་ཆེན་གླིང་དུ་བྱོན།

ས་སྤྲེལ་ (༡༧༢༨) ལོར་ཡོན་བདག་མན་ཇུ་གོང་མས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ལི་ཐང་དུ་འབྱོན་པར་སྐུལ་བའི་མི་སྣ་མངགས་པ་འབྱོར། དེ་སྐབས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ་ངག་དབང་ཚེ་འཕེལ་མཆོག་གིས་དབུས་པའི་བླ་སྤྲུལ་དང༌། གཞན་དག་སེར་སྐྱ་བྱིངས་ནས་ཆིབས་བཤོལ་ཡོང་བའི་གསོལ་བ་བཏབ་ཀྱང༌། ཁམས་ཕྱོགས་སུ་བསྟན་འགྲོའི་དོན་རྒྱ་ཆེན་པོ་མཛད་བཞེད་ཀྱི་དགོངས་པ་གཏད་དེ་བྱོན། ལི་ཐང་དགོན་ཆེན་དུ་དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཆེན་ངག་དབང་མཆོག་ལྡན་རིགས་ཀྱི་ཅོད་པན་དུ་བསྟེན་ཏེ་མདོ་རྒྱུད་གཞུང་ལུགས་རྒྱ་མཚོར་གསན་བསམ་ཉམས་བཞེས་གོང་སྐྱོང་ཐོག མགར་ཐར་དུ་དགོན་པ་གསར་བཞེངས་དང་འདུས་སྡེ་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས་པ་དང༌། དུས་མཚུངས་སུ་བོད་འབངས་སྨོས་ཅི། རྒྱ་སོག་གི་སྐྱེ་བོ་གྲངས་ལས་འདས་པ་ཆོས་དང་ཟང་ཟིང་གིས་ཚིམས་པར་སྐྱོང་བའི་མཛད་པ་འཕྲིན་ལས་རྒྱས་བཞིན་ལོ་ངོ་བདུན་ཙམ་སོང་རྗེས་དབུས་སུ་གདན་དྲངས། ཤིང་ཡོས་ (༡༧༣༥) ཟླ་༧ ཚེས་ ༡༣ ཉིན་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོ་པོ་ཏ་ལར་ྋཞབས་པད་བདེ་བར་འཁོད།

གོང་གསལ་བཀའ་བློན་ནང་འཁྲུགས་རྗེས་འབྲེལ་རབ་བྱུང་བཅུ་གསུམ་པའི་ས་སྤྲེལ་ (༡༧༢༨) ནས་ལོ་ངོ་ཉེར་གསུམ་གྱི་རིང༌། ཐོག་མར་ཕོ་ལྷ་བ་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ་དང༌། དེ་མཇུག་ཕོ་ལྷའི་བུ་འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་བོད་གཞུང་གི་སྲིད་དབང་བཟུང༌།

ལྕགས་ལུག་ (༡༧༥༡) ལོ་ནས་ྋརྒྱལ་དབང་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་གིས་བོད་གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་པའི་ཆབ་སྲིད་བདག་གིར་བཞེས། བཀའ་བློན་སེར་སྐྱ་གསར་བསྐོ་གནང་ཐོག བཀའ་ཤག་བསྐྱར་ཚུགས་ཞུ་སྒོའི་བཀའ་དང་འབྲེལ་བཀའ་ཐམ་བདེ་སྐྱིད་མ་ཞེས་པ་ཐུགས་སྨོན་དང་བཅས་ཏེ་སྩལ། ལོ་དེར་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་སྐུ་འཕྲུགས་ཀྱི་སྙུན་གཞི་བྱུང་བར། སྨན་པ་སོགས་ནས་ྋསྙན་གསོལ་བཞིན་ནོར་བུ་གླིང་གའི་གླ་ཚེར་ཤིང་གསེབ་སྤང་ཐང་གི་ཆུ་མིག་རྒྱུགས་ཆུར་ཆབ་ཞུགས་མཛད་པས་སྙུན་གཞི་དྭངས་སྐྱེད་བྱུང༌། དེ་རྗེས་དུས་དུས་སུ་ཆབ་ཞུགས་གནང་སྐབས་བཞུགས་གནས་གཟིམ་ཆུང་དབུ་གཡབ་ཅན་ཞིག་གསར་དུ་བཞེངས། ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་སྐུ་དུས་སུ་རིག་གནས་སློབ་གཉེར་གྱི་སྲོལ་བཟང་དར་ནའང༌། ཕྱིས་ཉག་ཕྲར་གྱུར་གཤིས། སླར་དར་རྒྱས་འབྱུང་ཆེད། ཤིང་ཁྱི་ (༡༧༥༤) ལོ་དེར་རིག་གནས་སློབ་གྲྭ་84ཞིག་འཛུགས་པར་མཛད། ཤིང་ཕག་ (༡༧༥༥) ལོར་ནོར་གླིང་བསྐལ་བཟང་ཕོ་བྲང་ཡང་བཞེངས་ཤིང༌། འདི་ནི་ནོར་བུ་གླིང་གའི་ནང་གསར་བཞེངས་ྋརྒྱལ་བའི་ཕོ་བྲང་དང་པོ་དེ་ཡིན།

དུས་དེ་ཙམ་གྱི་སྔ་རྗེས་ནས་མགོན་པོ་གང་གི་གདུལ་བྱ་གངས་ཅན་པ་ཐམས་ཅད་ཆོས་འབྱོར་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་དཔལ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཐབས་ཚུལ་མཛད་པ་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་འཇམ་མགོན་བླ་མའི་བཞེད་པ་གཙང་མར་སྐྱོང་བའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་མཐའ་ཡས་པ་བསྐོར་བའི་མཛད་བཟང་ཉིན་བྱེད་དབང་པོའི་འོད་སྟོང་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པའི་བྱིན་མཐུ་ལ་བརྟེན་ནས། ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་དང༌། འབྲས་ལྗོངས་རྒྱལ་པོ། འབྲུག་སྡེ་སྲིད་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་རྒུ་མཆོག་དམན་མཐའ་དག་དང༌། སྐུ་འཕྲེང་གསུམ་པ་ནས་མཆོད་ཡོན་འབྲེལ་བ་ཟབ་མོ་ལྡན་པའི་སོག་པོའི་རྒྱལ་རྒྱུད་དཔོན་རྒྱུད། སྐུ་འཕྲེང་ལྔ་པ་ནས་མཆོད་ཡོན་གྱི་འབྲེལ་བ་ཆེ་བའི་མན་ཇུའི་རྒྱལ་རྒྱུད་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་རྒྱ་སོག་སྐྱེ་བོ་ཕོ་མོ་སེར་སྐྱ་གྲངས་ལས་འདས་པ་དག་གིས་ནི་ལྟ་ཅི་སྨོས། བལ་པོའི་རྒྱལ་པོ་འཁོར་བཅས་དང༌། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་པ། ཁ་ཆེའི་སློབ་དཔོན་རྗེས་འབྲངས་དང་བཅས་པས་ཀྱང་གུས་པས་བཏུད་ཅིང༌། འགྲོ་བའི་མགོན་སྐྱབས་དམ་པར་བསྔགས་པའི་གྲགས་སྙན་སྲིད་པའི་རྩེ་མོར་ཁྱབ་བཞིན་དགུང་གྲངས་ཞེ་དགུ་བར་འཚོ་གཞེས་ཀྱིས། རབ་བྱུང་བཅུ་གསུམ་པའི་མེ་གླང་ (༡༧༥༧) ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༣ གྱི་ས་སྲིབ་ཙམ་ལ་དགོངས་པ་ཆོས་དབྱིངས་སུ་གཤེགས་པ་བཅས་སོ།།85

རྒྱལ་ཀུན་ཐུགས་རྗེ་གཅིག་བསྡུས་མིག་མི་འཛུམ།།

ཐུབ་བསྟན་མདོ་སྔགས་ཡོངས་རྫོགས་གསལ་བའི་སླད།།

ཁ་བ་རི་པའི་མགོན་དུ་ལེགས་བྱོན་པ།།

ཀུན་མཁྱེན་རྒྱལ་བའི་དབང་པོར་གུས་ཕྱག་བརྩེགས།།

དྲེགས་ལྡན་དུ་མའི་གཙུག་གི་དོ་ཀེར་གྱིས།།

གང་གི་ཞབས་པད་བསྙེན་པ་ལྷུར་བླངས་མོད།།

འཕགས་རིགས་བཞིར་གནས་ཁྲིམས་ལྡན་རྡོ་རྗེ་འཛིན།།

བསྐལ་བཟང་རྒྱལ་བའི་དབང་པོའི་རྣམ་ཐར་ལགས།།

མདོར་ན་མཁས་བཙུན་བཟང་པོའི་དཔལ་རྫོགས་ཤིང༌།།

བདེ་སྟོང་རྣལ་འབྱོར་མཆོག་ལ་རྟག་ཏུ་གཞོལ།།

རྨད་བྱུང་མཛད་པས་གངས་ཅན་སྐྱེ་རྒུའི་དོན།།

ཞུམ་མེད་གཞོལ་འདི་མགོན་པོ་ཁྱོད་ཀྱི་ཆོས།།

83 ཤོག་ལྡེབས་ ཀ ༧༩ ན ༥ པ། ཞོལ་དཔར་ཁང་ནུབ།

84 སློབ་གྲྭ་འདི་སྐོར་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་འཁོད།

85 གསུང་འབུམ་སྐོར་དྷ་ས་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་དེབ་བཀོད་ཨང་ ༩༨༦-༩༩༥ བར་དང༌། ༡༠༠༧-༡༠༣༢ བར་གཟིགས།

༨༽ ྋརྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བརྒྱད་པ།

ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོ་ནི། གཙང་ཐོབ་རྒྱལ་ལྷ་རི་སྒང་དུ། རབ་བྱུང་བཅུ་གསུམ་པའི་ས་སྟག་ (༡༧༥༨) ཟླ་ ༦ པ་ཕྱི་མའི་ཚེས་ ༢༥ ཉིན། ཡབ་བསོད་ནམས་དར་རྒྱས་དང༌། ཡུམ་ཕུན་ཚོགས་དབང་མོ་གཉིས་ཀྱི་རིགས་མྱུག་ཏུ་འཁྲུངས། དེ་ཡང་ལྷ་ཆེན་ཚངས་པ་དུང་ཐོད་དཀར་པོས། “གཙང་ཉང་སྟོད་ཆོས་གྲྭ་ཆེན་པོ་ན།། རྗེ་ཀུན་མཁྱེན་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པའི་གཉེན།།” ཞེས་སོགས་དང༌། “སྤྲུལ་པའི་སྐུ་མཆོག་གཙང་གི་ཕྱོགས་སུ་འབྱུང༌།། ཡབ་ཡུམ་ས་དཔྱད་ཞིབ་པ་འགོད་མི་དགོས།།” ཞེས་སོགས་ལུང་བསྟན་པ་མ་ཟད། མཚན་ལྟས་བཟང་པོའང་སྔ་རྗེས་སུ་བྱུང༌།

མེ་གླང་ (༡༧༥༧) ལོར་ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་བདུན་པ་ཞིང་དུ་གཤེགས་རྗེས། དེ་མོ་ངག་དབང་འཇམ་དཔལ་བདེ་ལེགས་རྒྱ་མཚོ་རིན་པོ་ཆེ་ྋརྒྱལ་ཚབ་86ཏུ་འཁོད་པའི་སྐུ་ཚབ་གསོལ་དཔོན་གྲགས་པ་མཐའ་ཡས་དང༌། མགྲོན་གཉེར་དགེ་སློང་ཡོན་ཏན་ལེགས་གྲུབ། རྩིས་དཔོན་སྦྱར་ར་བ་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས། གདན་ས་གསུམ་གྱི་སྐུ་ཚབ་བཅས་ས་སྟག་ (༡༧༥༨) ཟླ་ ༡༢ པའི་ནང་ལྷ་ས་ནས་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོར་ཐོན་ཐོག བཀྲས་ལྷུན་ནས་པཎ་ཆེན་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་ཚབ་དཀའ་ཆེན་ཡེ་ཤེས་ཆོས་འཕེལ་བཅས་ས་ཡོས་ (༡༧༥༩) ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༡ ཉིན་ཐོབ་རྒྱལ་ལྷ་རི་སྒང་འཁྲུངས་ཁང་དུ་འབྱོར་བ་ཐུན་མོང་ནས་ཁྱེའུ་ངོ་མཚར་ཅན་དེ་མཇལ་སྐབས། གསོལ་དཔོན་སོགས་ལ་སྔར་འདྲིས་ལྟ་བུའི་ཐུགས་འཚེར་མེད་པ་སོགས་མཆོག་གི་སྤྲུལ་སྐུའི་རང་བཞིན་མཛད་ཚུལ་དད་གུས་ཀྱི་གནས་སུ་གྱུར་པ་བྱུང༌།

དེ་རྗེས་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་དབུས་སུ་ཕེབས་པ་ནས་ཡར་ལམ་ཐོབ་རྒྱལ་དགའ་ལྡན་རབ་རྒྱས་གླིང་དུ་ཉིན་ཤས་བཞུགས་ཐོག ཆུང་སྲིད་ཡུམ་བཅས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་གམ་དུ་བཅར། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་ཕྱག་ཏུ་ྋརྒྱལ་མཆོག་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་རཀྵའི་ཕྱག་འཕྲེང་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ལ་ཆུང་སྲིད་ཀྱིས་ཕྱག་གིས་ཉུག་ཉུག་གནང་བའི་མཛད་ཚུལ་ལ་ཚང་མས་ངོ་མཚར་ཆེ་བར་བཟུང༌། ཕྱི་ཉིན་ཆུང་སྲིད་ལ་བརྟག་དཔྱད་ཞུ་བར་སྐུ་ཚབ་གསུམ་གཏོང་གནང་དང༌། དེའི་ཁོངས་སུ་མགྲོན་གཉེར་དགེ་སློང་ཡོད་པར་ཞལ་འཛུམ་ངང་ནས་ཁོང་པའི་པང་དུ་བཞུགས་ཏེ་མཉེས་མཉེས་གནང༌། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་མདུན་དུ་ཉིན་ལྟར་ཕེབས་པས་པཎ་ཆེན་མཆོག་གིས་ཀྱང་ཐུགས་བརྩེ་ཆེན་པོས་ཤེལ་འཕྲེང་དང༌། བླ་གོས་སོགས་སྩལ་ཏེ་ཕྱག་ན་པདྨོའི་ཡང་སྲིད་འཁྲུལ་བྲལ་ཡིན་ངེས་ལུང་སྟོན་མཛད།

ལྕགས་འབྲུག་ (༡༧༦༠) ཟླ་ ༢ པའི་ནང༌། ཁུལ་དེའི་འཚོ་བྱེད་ཅིག་ལ་གནས་ཆུང་ཆོས་སྐྱོང་གློ་བུར་ཐོག་ཕེབས་ཀྱིས། ནམ་མཁའི་ནོར་བུ་སློབ་དཔོན་མཐོང་བ་དོན་ལྡན་འཁྲུལ་བྲལ་ལྷ་རི་སྒང་དུ་ཕེབས་པས། རྡོ་རྗེ་གྲགས་ལྡན་ང་ཡང་རྣམ་བཞིའི་འཕྲིན་ལས་བསྒྲུབ་ཕྱིར་ལུས་བབ་བྱས། ཞེས་བརྗོད་པ་དང༌། ཆུང་སྲིད་རིན་པོ་ཆེས་དགུང་ལོ་གསུམ་ནས་ “ང་པོ་ཏ་ལར་འགྲོ་” དང༌། “ང་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོར་འགྲོ་”ཞེས་ཡང་ཡང་གསུངས་པ་བཞིན། ཟླ་ ༡༢ པའི་ནང་བཀྲས་ལྷུན་དུ་གདན་དྲངས། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་མཇལ། ལྕགས་སྦྲུལ་ (༡༧༦༡) ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༡༡ ཉིན། ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་མཆོག་གིས་ཆུང་སྲིད་ཀྱི་དབུ་སྐྲ་གཙུག་ཕུད་བཞེས་ཏེ་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་སྩལ། མཚན་ ‘རྗེ་བཙུན་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་དབང་ཕྱུག་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོ’ ཞེས་གསོལ་བར་མཛད།

ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༣ ཉིན། རྒྱལ་ཚབ་དེ་མོ་ནོ་མོན་ཧན་དང༌། བཀའ་བློན་གྱིས་མཚོན་པའི་གཞུང་སའི་དྲུང་ན་སྐྱོད་པ་སེར་སྐྱ་མང་པོ་དང༌། གདན་ས་གསུམ་གྱི་བླ་མ་ལས་སྣེ། རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་གི་དབུ་སློབ་སོགས་སྐྱེ་བོ་བརྒྱ་ཕྲག་བརྒལ་བས་ཕེབས་བསུར་བཅར་ཏེ་ཆུང་སྲིད་མཆོག་གི་མཇལ་ཁ་ཞུས། དེ་སྐབས་དེ་མོ་རིན་པོ་ཆེར་ཐུགས་ངོ་མཁྱེན་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཤིང་ཏོག་འཕེན་པར་མཛད་པས། དེར་འདུས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མཆོག་སྤྲུལ་སྐུ་ན་ཕྲ་ཡང༌། སྔོན་གནས་རྗེས་དྲན་འཕགས་ཆེན་དམ་པའི་ངང་ཚུལ་གསལ་བར་མཇལ་བས་ཡིད་ཆེས་ཐོབ།

ཚེས་ ༢༠ ཉིན་དབུས་སུ་གདན་ཞུས་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐབས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེས་གཟིམ་ཆུང་གི་སྒོ་བར་ཕེབས་སྐྱེལ་མཛད་པར་མཆོག་སྤྲུལ་གྱིས་ “སྐུ་དྭངས་པོ་གནང་” ཞེས་དང༌། སྤྲོ་ཉམས་ཀྱིས་ “ང་པོ་ཏ་ལར་འགྲོ་” ཞེས་གསུངས། བཀྲས་ལྷུན་དགོན་ནས། རོང་ངུར་མིག་སོགས་བརྒྱུད་སྙེ་ཐང་མདར་ཕེབས་སྐབས། བཀའ་བློན་མདོ་མཁར་ཚེ་རིང་དབང་རྒྱལ་སོགས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་པའི་དྲུང་འཁོར་སེར་སྐྱ་ཁག་གི་ཐོག འབྲས་སེ་དགའ་གསུམ་དང༌། རྒྱུད་གྲྭ་སྟོད་སྨད་ཀྱི་བླ་སྤྲུལ་ལས་སྣེས་མཚོན་པའི་ལྷ་སྡེ་མི་སྡེའི་ཆིབས་བསུ་གཟབ་རྒྱས་དང་འབྲེལ་མཉེས་ཐང་བདེ་བ་ཅན་དགོན་དུ་ྋཞབས་སོར་འཁོད། དེར་ལོ་གཉིས་ལྷག་ཙམ་བཞུགས། རྒྱུད་སྨད་མཁན་པོ་སོགས་ཀྱིས་ཞལ་འདོན་དང་ཡི་གེ་ཀློག་ཐབས་ཀྱི་སྐུ་ཡོན་ཕུལ། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་ཕེབས་ཏེ་དབང་ལུང་མན་ངག་ཀྱང་རིམ་པར་འབུལ་གནང་གིས། ཆུ་རྟ་ (༡༧༦༢) ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༧ ཉིན་མཉེས་ཐང་ནས་གདན་དྲངས། ཚེས་ ༩ ཉིན་རྩེ་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོ་པོ་ཏ་ལའི་གཟིམ་ཆུང་ཉི་འོད་འཁྱིལ་དུ་རྡོ་རྗེའི་ཁྲི་ལ་ྋཞབས་ཀྱི་པདྨོ་འཁོད། དེའི་ཕྱི་ཉིན་གཟའ་སྐར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་དུས་བསྟུན་རྩེ་ཕོ་བྲང་གི་ཚོམས་ཆེན་ཤར་དུ་གསེར་གྱི་ཁྲི་འཕང་མཐོན་པོར་མངའ་གསོལ། དེ་མོ་རིན་པོ་ཆེས་སྲིད་སྐྱོང་གི་མཚན་ཐོག་གཞུང་སའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཐུགས་འགན་མུ་མཐུད་བཞེས།

ཤིང་བྱ་ (༡༧༦༥) ལོའི་དྲུག་པའི་ཚེས་བཞིའི་ཉིན་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས་པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དྲུང་ནས་དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་བཞེས། ས་བྱི་ (༡༧༦༨) ལོའི་ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་ཚོགས་མགོན་དུ་གདན་དྲངས། ཚེས་༡༥སྔ་དྲོ་གསུང་ཆོས་ར་བར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཐོག་མར་བསྐོར་བར་མཛད། མེ་སྤྲེལ་ (༡༧༧༦) ལོར་འབྲས་སྤུངས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་ཕར་ཕྱིན་བརྩི་བཞག་ལ་སོགས་པའི་རིགས་ལམ་བརྒལ་བརྟག་དང་གསན་སྦྱོང་གནང༌། གསུང་ཆོས་ཀྱང་སྩལ་ཏེ་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལར་ཕྱིར་ཕེབས།

མེ་བྱ་ (༡༧༧༧) ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༢༢ ཉིན་སྲིད་སྐྱོང་དེ་མོ་རིན་པོ་ཆེ་དགོངས་པ་རྫོགས། ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༧ ཉིན་ཚེ་སྨོན་གླིང་སྐུ་འཕྲེང་དང་པོ་ངག་དབང་ཚུལ་ཁྲིམས་སྲིད་སྐྱོང་གི་ཁྲིར་འཁོད། ལོ་དེའི་ས་ག་ཟླ་བའི་ཚེས་བཅོ་ལྔའི་ཉིན། ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་མཆོག་གིས་ྋརྒྱལ་དབང་རིན་པོ་ཆེར་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པའང་འབུལ་བ་གནང༌། དེ་རྗེས་པཎ་ཆེན་གྱི་དྲུང་ནས་མདོ་སྔགས་གཞུང་ལུགས་རྒྱ་མཚོའི་ཟབ་ཁྲིད་དང་གདམས་པ་བསྟུད་མར་ཞུས་གནང་ཐོག ས་ཁྱི་ (༡༧༧༨) ལོའི་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་ཚོགས་མགོན་དུའང་ལྷན་དུ་ཕེབས། ཆུ་སྟག་ (༡༧༨༢) ལོར་དཀའ་ཆེན་ཡེ་ཤེས་རྒྱལ་མཚན་ཡོངས་འཛིན་དུ་བཀུར་ཏེ་མདོ་རྒྱུད་རྒྱ་མཚོའི་གསན་བསམ་དང༌། ཉམས་བཞེས་སྨིན་པར་མཛད།

མེ་རྟ་ (༡༧༨༦) ལོར་སྲིད་སྐྱོང་ཚེ་སྨོན་གླིང་མན་ཇུ་གོང་མའི་དབུ་བླར་གདན་ཞུ་འབྱོར་སྟབས། ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས་བོད་ལྗོངས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གསེར་འཁོར་བདག་གིར་བཞེས། སྲིད་ཟུར་ཚེ་སྨོན་གླིང་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕེབས་ཁར་ཉིན་བདུན་རིང་ཉིན་ལྟར་ལྷན་མཇལ་ཆོས་སྲིད་འབྲེལ་ཡོད་བཀའ་མཆིད་ཞིབ་པར་མཛད།

གོར་དམག་གིས་བོད་སར་བཙན་འཛུལ་སྔ་རྗེས་བྱས་པའི་རྗེས་མ། ལྕགས་ཕག་ (༡༧༩༡) ལོར་གོར་དམག་གཞིས་རྩེར་འབྱོར་སྐབས། ལྷ་སྡོད་མན་ཇུའི་ཨམ་བན་གྱིས་ྋརྒྱལ་བ་ཡབ་སྲས་རྣམ་གཉིས་ཆབ་མདོ་བར་གདན་འདྲེན་ཞུ་རྩིས་བྱས་པར། ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ནས་གོར་དམག་ཕྱོགས་འདིར་ལྷགས་ཐུབ་པ་མི་ཡོང་ཞེས་ལྷིང་བཞུགས་གནང་བའི་མཛད་པར་མན་ཇུ་གོང་མས་ཀྱང་བསྔགས་བརྗོད་གུས་བཀུར་ཆེན་པོ་ཞུས། ྋརྒྱལ་བ་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོའི་འཕྲིན་ལས་རམ་འདེགས་སུ་ཀུན་བདེ་གླིང་རྟ་ཚག་སྐུ་འཕྲེང་གསུམ་པ་བསྟན་པའི་མགོན་པོ་རིན་པོ་ཆེ་ལོ་དེར་སྲིད་སྐྱོང་གི་ཁྲིར་འཁོད།

དུས་དེར་བླ་མ་ལྷ་སྲུང་གི་ནུས་མཐུས་བཀྲས་ལྷུན་དགོན་དུ་ལྷགས་འབྱོར་གོར་དམག་རྣམས་ལ་ནད་ཡམས་ཕོག་པ་དང༌། གཞུང་གི་དམག་དཔུང་གི་དྲག་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་གྱུར་པ། མན་ཇུ་གོང་མ་དང༌། བློན་ཆེན། ལྷ་སྡོད་ཨམ་བན་བཅས་པས་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ལ་དད་གུས་ཆེན་པོས་མཆོད་ཡོན་གྱི་ལ་རྒྱ་དམ་པོར་བཟུང་སྟེ། མན་ཇུའི་དཔུང་དམག་ཆེད་གཏོང་གི་རམ་འདེགས་ཞུ་བའི་འུར་གྲགས་སོགས་ལ་བརྟེན་ནས་གོར་དམག་རྣམས་བལ་ཡུལ་དུ་ཕྱིར་བྲོས།

སྐབས་དེར་ཆིངས་གོང་མའི་བཀའ་ལྟར་ནང་བློན་དམག་སྤྱི་ཕྷུ་ཁང་ཨན་གྱིས་བོད་གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་མཛད་ཕྱོགས་ལ་ཕན་ཐབས་གྲོས་གཞི་དོན་ཚན་ཉེར་དགུ་འཁོད་པ་ཞིག་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ལ་ཕུལ་འདུག དེའི་སྔོན་འགྲོའི་བརྗོད་གཞིའི་ནང་འཁོད་པའི་དོན་གནད་ཅིག་ཟུར་བཏོན་གཤམ་གསལ།

“དེང་དུས་གོང་མ་ཆེན་པོས་བཀའ་སློབ་ཞིབ་ཕྲ་གནང་ནས་དོན་ཚན་རེ་རེ་བཞིན་མཛུབ་སྟོན་མཛད་དེ་དམག་དཔོན་ཆེན་པོ་ངེད་ལ་གྲོས་མོལ་ཞིབ་ཕྲ་བྱེད་རྒྱུར་གནང་ནས་དུས་གཏན་དུ་སྐྱོན་མི་ཡོང་བ་དང༌། བོད་པ་རྣམས་ལ་ཡུན་དུ་ཕན་པའི་ཐུགས་རེ་མཛད་ཀྱི་ཡོད། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་གང་ཉིད་ཀྱིས་གོང་མ་ཆེན་པོར་བཀའ་དྲིན་གཟོ་དགོས་པ་མཁྱེན་གསལ་ཡིན་པས། འབྱུང་འགྱུར་གྲོས་མོལ་བྱས་ནས་ཐག་ཆོད་རྗེས་གུས་པ་ཆེན་པོས་བརྩི་སྲུང་བྱས་ཏེ་བྱ་བ་སྒྲུབ་ངེས་ཡིན་པ་སྨོས་ཅི་དགོས། གལ་སྲིད་ཡུན་རིང་དུ་ཆགས་པའི་གོམས་གཤིས་མཁྲེགས་བཟུང་བྱས་ན། དམག་ཕྱིར་འཐེན་རྗེས་གོང་མ་ཆེན་པོས་བོད་བཞུགས་ཨམ་བན་དང་དཔོན་དམག་སོགས་ཕྱིར་འཐེན་མཛད་རྒྱུ་ཡིན་པས། ཕྱིན་ཆད་དོན་དག་བྱུང་ནའང་གོང་མའི་སྲིད་གཞུང་གིས་ཐག་གཅོད་བྱེད་རྒྱུ་མིན། གང་ཞིག་ཕན་པ་ཡིན་དང་གང་ཞིག་གནོད་པ་ཡིན། གང་ཞིག་ལྕི་བ་ཡིན་དང་གང་ཞིག་ཡང་བ་ཡིན་དེ་རང་ཉིད་ཀྱིས་གདམ་ག་གནང་ཆོག” ཅེས་ཞུས་འདུག

འདི་ནི་ཆིང་གོང་མས་མཆོད་ཡོན་གྱི་ལ་རྒྱ་འབའ་ཞིག་རྩ་བར་བཟུང་སྟེ་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ལ་རམ་འདེགས་ཞུས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ཚིག་ཐག་ཆོད་པོ་གསལ་བར་འཁོད་པ་འདི་ཁོ་ནས་ཀྱང་རྒྱ་གཞུང་གིས་ཆིང་གོང་མའི་དུས་ནས་བོད་དེ་རྒྱ་ནག་གི་མངའ་འོག་ཡིན་ལུགས་ལོ་རྒྱུས་རྫུན་བཟོ་ཧམ་བཤད་བྱས་པ་ར་འཕྲོད་ཤིན་ཏུ་གསལ་བར་སྣང༌།87

དུས་དེ་མཚམས་ནས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་མཛད་པ་གོང་སྐྱོང་དང༌། ལྷག་པར་རྩེ་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལ་དང༌། ལྷ་ས་གཙུག་ལག་ཁང༌། མཐའ་འདུལ་ཡང་འདུལ་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང༌། གུ་རུའི་དབེན་གནས་ཁག་ཏུ་བཞུགས་སུ་གསོལ་རྒྱུའི་སྐུ་བརྙན་ཆེ་ཆུང་སྟོང་ཕྲག་བརྒལ་བ་གསར་བཞེངས་དང༌། སྤྲུལ་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་ཉམས་གསོ། རིན་ཆེན་སྣ་ཚོགས་ལས་གྲུབ་པའི་བཀའ་བསྟན་འགྱུར་དང༌། རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་གསུང་འབུམ་ལ་སོགས་པའི་གསུང་རབ་རྩ་ཆེ་ཁག་གསར་བཞེངས། ཡོངས་འཛིན་དཀའ་ཆེན་ཡེ་ཤེས་རྒྱལ་མཚན་རིན་པོ་ཆེའི་མཛད་པ་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་སླད་དུ་གྲིབ་ཚེ་མཆོག་གླིང་དགོན་པ་གསར་བཏབ་མཛད་པས་མཚོན་བསྟན་པ་རྒྱས་ཤིང༌། འགྲོ་ཀུན་བདེ་ཐབས་ཀྱི་མཛད་འཕྲིན་བླ་ན་མེད་པ་སྐྱོང་བར་མཛད་ནས། དགུང་གྲངས་བཞི་བཅུ་ཞེ་དྲུག རབ་བྱུང་བཅུ་གསུམ་པའི་ཤིང་བྱི་ (༡༨༠༤) ཟླ་༡༠ ཚེས་ ༡༨ ཉིན་གྱི་རྟ་བདུན་དབང་པོ་ནུབ་མཚམས་སུ་ཕྱོགས་པ་དང་དུས་མཚུངས་མཉམ་བཞག་འོད་གསལ་ཆོས་སྐུ་མངོན་དུ་མཛད་པའི་ངང་ནས་ཞི་བར་གཤེགས་པ་བཅས་སོ།།88

དཔག་དཀའི་ཐུགས་བསྐྱེད་ཟབ་མོའི་མཐུ་སྨིན་པས།།

ཞིང་འདིར་འཇམ་དཔལ་སྙིང་པོའི་བསྟན་པ་བཞིན།།

ཐོས་དང་བསམ་སྒོམ་རྒྱ་མཚོའི་མཐར་སོན་པ།།

ཟླ་མེད་རྒྱལ་བའི་དབང་པོར་རྟག་ཏུ་གུས།།

མཐོང་ཐོས་དྲན་སོགས་འབྲེལ་ཚད་རྣམ་གྲོལ་གྱི།།

ས་བོན་འཇོག་པའི་རྒྱལ་དང་རྒྱལ་སྲས་ཀྱི།།

སྣང་བརྙན་རྟེན་དང་བརྟེན་བཅས་བཞེངས་བསྐྲུན་སོགས།།

འཕགས་ཆེན་དམ་པའི་རྣམ་ཐར་ཚད་བཟུང་བྲལ།།

ཞིང་འདིར་སྐྱེ་འགྲོའི་བདེ་སྐྱིད་སྤེལ་བའི་སླད།།

ཐབས་མཁས་མཛད་པས་ཕྱི་ཡི་དགྲ་སྡེའི་ཚོགས།།

ཞུམ་ཞིང་སྤ་ཀོང་རང་གི་གནས་སུ་ལྡོག །

འདི་ཡང་འཕགས་ཆེན་དམ་པའི་མཛད་པ་ལགས།།

ཆོས་སྲིད་ཆུ་དང་འོ་མ་བཞིན།།

མ་འདྲེས་འབྱེད་ལ་བློ་གྲོས་ཀྱི།།

བསིལ་ལྗོངས་མཛེས་པའི་རྒྱན་གྱུར་པ།།

ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་གཅིག་པུར་འཁུམས།།89

86 འདི་ནི་རྒྱལ་ཚབ་ཐོག་མ་དེ་ཡིན་ལ། ྋརྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་གསེར་ཁྲིར་མངའ་གསོལ་མཚམས་ནས་སྲིད་སྐྱོང་གི་མཚན་གནས་ཅན་ཡང་ཐོག་མ་དེ་ཡིན། འདི་ལྟར་གླེགས་བམ་འདི་ནང་ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་སྐུ་འཕྲེང་རིམ་པ་ཞིང་དུ་གཤེགས་ནས། ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་གསེར་ཁྲིར་མངའ་གསོལ་མ་ཞུས་བར་[རྒྱལ་ཚབ་]དང༌། དེ་ནས་[སྲིད་སྐྱོང་]ཞེས་གཅིག་གྱུར་དུ་བཀོད་ཡོད།

87 འདི་སྐོར་ཞིབ་གསལ་ཡཱ་ཧན་ཀྲང་གིས་བརྩམས་པའི་’ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་རྣམ་ཐར་’བོད་ཡིག་ཤོག་གྲངས་ ༡༦༠ ནས་ ༡༧༦ བར་དང༌། ‘གཡུ་ཡི་འཕྲེང་བ་’སྨད་ཆ་ཤོག་གྲངས་ ༣༡༥ ནས་ ༣༣༤ བར་དེར་འཁོད་པར་དཔྱད་ཞིབ་མཛོད།

88 གསུང་འབུམ་སྐོར་དྷ་ས་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་དེབ་བཀོད་ཨང་ ༢༨༢༥༢ ལ་གཟིགས།

89 ཤོ་ལོ་ཀ་མཐའ་མ་འདི་དེ་མོ་བློ་བཟང་ཐུབ་བསྟན་འཇིགས་མེད་རྒྱ་མཚོས་མཛད་པ་ྋརྒྱལ་དབང་བརྒྱད་པའི་རྣམ་ཐར་ལས་བཏུས་ཏེ་བཀོད།

༩༽ ྋརྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་དགུ་པ།

ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ལུང་རྟོགས་རྒྱ་མཚོ་ནི། ཁམས་ལྡན་མ་ཡུལ་གྱི་གཉན་ཆོས་འཁོར་དཔོན་ཚང་དུ། རབ་བྱུང་བཅུ་གསུམ་པའི་ཤིང་གླང་ (༡༨༠༥) ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡ ཉིན། ཡབ་བསྟན་འཛིན་ཆོས་སྐྱོང་དང༌། ཡུམ་དོན་གྲུབ་སྒྲོལ་མ་གཉིས་ཀྱི་རིགས་མྱུག་ཏུ་འཁྲུངས། དེ་ཡང་ཐོག་མར་ལྡན་ཆོས་འཁོར་དགོན་གྱི་གྲྭ་ངག་དབང་བསམ་གཏན་ལ་གནས་ཆུང་ཆོས་སྐྱོང་ཡིན་ཟེར་བ་ཞིག་ཁོག་བརླམས་ཀྱིས་གྲི་ཞིག་ལ་མདུད་པ་བརྒྱབ་སྟེ། འདི་གཉན་གྱི་ཆོས་འཁོར་དཔོན་ཚང་ལ་སྤྲོད་དང༌། དགོས་པ་ཆེན་པོ་ཡོད། དོན་འགྲུབ་པ་ཡིན། ཞེས་ལུང་བསྟན་ཏེ་དེ་མཇུག་བསྐྱར་དུ་ཁོག་ཞུགས་བྱུང་མི་སྣང༌།

ཆུང་སྲིད་སྐུ་འཁྲུངས་ནས་གསུང་གི་ཐོག་མར་ “མ་ཎི་མ་ཎི” གསུངས་པ་དང༌། ཟླ་བ་བརྒྱད་ནས་གསུང་སྨྲ་བ། ྋརྒྱལ་བ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོས་ལྡན་ཆོས་འཁོར་དགོན་ལ་དད་རྟེན་དུ་སྩལ་བ་རྗེ་དགེ་འདུན་གྲུབ་པའི་སྐུ་བརྙན་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་གཟིགས་མ་ཐག་ཕྱག་མཛུབ་གཏད་དེ། “འདི་ངའི་སྐུ་རེད་” གསུངས་པ་སོགས་ཀྱི་མཛད་ཚུལ་ཁྱད་པར་ཅན་རིམ་པར་བྱུང་བའི་གཏམ་སྙན་གྱིས་ཁྱབ།

དུས་དེའི་ཚེ་ན་ྋརྒྱལ་ཚབ་རྟ་ཚག་བསྟན་པའི་མགོན་པོ་རིན་པོ་ཆེས་ྋརྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་སྐོར་གཞུང་བསྟེན་དགྲ་ལྷའི་གཙོ་བོར་ལུང་བརྟག་ཞུ་གནང་ལ། ཆོས་སྐྱོང་གིས། མ་དོན་གྲུབ་སྒྲོལ་མའི་པང་དུ་ནོར་བུའི་འོད་ཟེར་སྨིན། ཞེས་གསུངས་ཤིང༌། ལུང་དེ་ནི་གོང་དུ་ཆོས་སྐྱོང་གིས་གཉན་གྱི་ཆོས་འཁོར་དཔོན་ཚང་ཞེས་འཁྲུངས་ཁང་དང༌། དོན་འགྲུབ་པ་ཡིན་ཞེས་ཡུམ་གྱི་མཚན་སྒྲ་སྨོས་པའི་ལུང་དང་དོན་གཅིག་ཏུ་ངེས་པས་མ་ཚད། ལ་མོ་ཚངས་པའི་ལུང་དང༌། བླ་ཁག་གི་ཐུགས་བརྟག་ལའང་ཡུལ་ཕྱོགས་དང༌། འཁྲུངས་པའི་གནས། ཡུམ་གྱི་མཚན་སྒྲ་སོགས་ཧ་ཅང་མཐུན་པར་ཕེབས། མཚན་ལྟས་བཟང་པོ་རིམ་པར་བྱུང་བ་དང༌། ལྷག་པར་ཁྱེའུ་ཆུང་གིས་གསུང་བྱོན་ཙམ་ནས། “ང་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་ཡིན།” ཞེས་ཡང་ཡང་ཐོལ་བྱུང་དུ་གསུངས་པ་དང༌། སྐབས་རེ་ “ང་བན་རྒན་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོའང་ཡིན་” གསུངས་པ་སོགས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་སྐུའི་སྐྱེ་སྲིད་ཡིན་ངེས་ཀྱི་མཛད་ཚུལ་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་སོམ་ཉིའི་རྒྱ་ལས་གྲོལ་བའི་གཏམ་སྙན་ཡོངས་ཁྱབ་ཏུ་གྱུར་པ་བཅས་ྋརྒྱལ་ཚབ་རྟ་ཚག་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། བཀའི་བློན་ཆེན་བཞི་སོགས་བཀའ་བགྲོས་ཀྱིས། སྐུ་གོང་མའི་གཟིམ་འགག་རབ་བརྟན་རྒྱ་མཚོ་ཅན་གདན་ཞུར་མངགས་གཏོང་མཛད་པ་ཆོས་འཁོར་དཔོན་ཚང་དུ་འབྱོར། ཆུང་སྲིད་མཇལ་སྐབས་ “ང་ངོ་ཨེ་མཁྱེན” ཞུས་པར། ནན་གྱིས་གཟིགས་ཏེ་ “རབ་བརྟན་རྒྱ་མཚོ་” གསུངས། “ཁྱེད་སུ་ཡིན་” ཞུས་པར། “ང་ལྔ་པ་ཆེན་པོ་ཡིན་” གསུངས་པ་སོགས་སྔོན་གནས་རྗེས་དྲན་གྱི་གསུང་མཆིད་དང༌། མཛད་སྤྱོད་ངོ་མཚར་ཅན་རིམ་པར་བྱུང༌།

རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་མེ་ཡོས་ (༡༨༠༧) ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༣ ཉིན་ཆུང་སྲིད་མཆོག་ལྷ་ལྡན་ཕྱོགས་སུ་ཕེབས་ཐོན་གྱི་སྐར་འཛིན་དང་བཅས་དབུས་སུ་གདན་དྲངས། ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༥ ཉིན་ཞོགས་གུར་སྨོན་ཡང་དགོན་དུ་ཕེབས། དེར་གཞུང་ས་ནས་ཕེབས་བསུ་འཚམས་ཞུར་སྐུ་བཅར་མཁན་པོ་དཔལ་ལྡན་བཀྲ་ཤིས་མཇལ་བཅར་ལ་ཡུན་རིང་ཙམ་གཟིགས་ནས་ “མཁན་པོ་བདེ་པོ་ཨེ་བྱུང་” གསུངས། དེ་ནས་གུང་ཐང་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་ཕེབས་བཞུགས་སྐབས་ྋརྒྱལ་ཚབ་རིན་པོ་ཆེས་དབུས་པའི་བླ་སྤྲུལ་ཆེ་ཁག་དང༌། བཀའ་བློན་རྣམ་པ་སོགས་བཅར་འཛོམས་ཐོག་གལ་པོ་ཆེ་ལ་ནན་ཏན་གྱི་དཔེ་བཞིན། ྋརྒྱལ་བ་སྐུ་འཕྲེང་གོང་མ་རིམ་པའི་ཐུགས་དམ་གྱི་རྟེན་དང༌། སྐུའི་ཉེར་སྤྱད་ངོ་འདྲ་ཁག་ཆུང་སྲིད་ལ་སྤྱན་བསྟར་བརྟག་དཔྱད་ཞུས་པར། ངོ་མ་རྣམས་རེ་རེ་བཞིན་འདི་ངའི་ཡིན་གསུངས་ནས་འཕྱུགས་པ་མེད་པར་བཞེས་པས་ཚང་མ་ཡིད་ཆེས་བརྟན་པོ་རྙེད་དེ་ངོས་འཛིན་ཞུས།

ས་འབྲུག་ (༡༨༠༨) ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༡༤ ཉིན་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་བསྟན་པའི་ཉི་མ་རིན་པོ་ཆེས་ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་ལ་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་སྩལ་ཏེ་དབུ་སྐྲ་གཙུག་ཕུད་བཞེས། མཚན་ ‘བློ་བཟང་བསྟན་པའི་འབྱུང་གནས་ངག་དབང་ལུང་རྟོགས་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོ’ ཞེས་གསོལ་བར་མཛད། དེ་རྗེས་ཡོངས་འཛིན་རྒྱལ་སྲས་རྡོ་རྗེ་འཆང་དང༌། དེ་མོ་སྤྲུལ་སྐུ་རྣམ་གཉིས་ཀྱིས་ཡང་སྲིད་རིན་པོ་ཆེར་སྐུ་ཡོན་འབུལ་བའི་ཁུར་བཞེས། ལོ་དེའི་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢༡ ཉིན་ྋརྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་གདན་ཞུའི་ཆེ་བ་སྔར་ལམ་ལྟར་གུང་ཐང་ནས་རྩེ་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོ་པོ་ཏ་ལར་གདན་དྲངས། ཚེས་ ༢༢ སྟོན་པ་ཐུབ་པའི་དབང་པོ་ལྷ་ལས་བབ་པའི་དུས་བཟང་ཉིན་ཚོམས་ཆེན་སྲིད་ཞིའི་ཕུན་ཚོགས་ཀྱི་གསེར་ཁྲི་མཐོན་པོར་མངའ་གསོལ། ྋརྒྱལ་ཚབ་རྟ་ཚག་རིན་པོ་ཆེས་སྲིད་སྐྱོང་གི་མཚན་ཐོག་གཞུང་སའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཐུགས་འགན་མུ་མཐུད་བཞེས།

ས་སྦྲུལ་ (༡༨༠༩) དགུང་གསར་ཚེས་གཏོར་འབུལ་གནང་གིས་མཚོན་པའི་མཛད་སྒོ་ཁག་ལ་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་དགྱེས་སྤྲོ་ཆེན་པོས་ཕེབས་བཞུགས་ཐོག ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་ཚོགས་མགོན་དུ་བྱོན་ཏེ། འཕགས་པའི་དགེ་འདུན་ཁྲི་ཚོ་འདུས་པའི་དབུས་སུ་སྐུ་ན་ཆུང་བའི་རྣམ་པ་ཅི་ཡང་མེད་པར་བཞུགས་ཤིང་ལྗགས་བསྔོ་མཛད་སྐབས། ཚིག་སྒྲ་དག་ལ། གསུང་གདངས་སྙན་ཞིང་འཇེབས་པས་ཀུན་གྱི་ཡིད་འགུལ་དད་པའི་མཆི་མས་བརྣང་བཞིན་མགོན་པོ་གང་གི་འཛུམ་ཞལ་མཇལ་བ་དང༌། བདག་ཅག་སྐལ་བ་བཟང་ངོ་ཞེས་བསྟོད་པའི་གཏམ་འཕེལ་བར་གྱུར། ཁལ་ཁ་ཨུའི་ཆིང་ཝང་གི་ཐོན་དང༌། ཧོར་སོག་གི་མི་ཆེན་གཞན་ཁག་འཁོར་བཅས་ལ་རིགས་གསུམ་མགོན་པོའི་གཟུངས་སོགས་ལྗགས་ལུང་དང་འབྲེལ་བཀའ་མཆིད་སྩལ་བས་ཚང་མ་དད་གུས་སྤྲོ་གསུམ་གྱིས་ཚིམས་པར་གྱུར།

ལྕགས་རྟ་ (༡༨༡༠) ལོར་སྲིད་སྐྱོང་རྟ་ཚག་རིན་པོ་ཆེ་དགོངས་པ་རྫོགས། ལྕགས་ལུག་ (༡༨༡༡) ལོར་དེ་མོ་སྐུ་འཕྲེང་བཞི་པ་ངག་དབང་བློ་བཟང་ཐུབ་བསྟན་འཇིགས་མེད་རྒྱ་མཚོ་སྲིད་སྐྱོང་དུ་འཁོད།

ཆུ་བྱ་ (༡༨༡༣) ལོའི་ལྷ་བབ་དུས་བཟང་གི་ཉིན། ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་བསྟན་པའི་ཉི་མ་རིན་པོ་ཆེའི་དྲུང་ནས་དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་བཞེས། ཤིང་ཕག་ (༡༨༡༥) ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་ཚོགས་མགོན་དུ་བྱོན། གསུང་ཆོས་ར་བར་ཚེས་ ༨ དང་ ༡༥ སོ་སོར་གསུང་ཆོས་སྩལ་ཏེ་སྟོན་པ་ཐུབ་པའི་དབང་པོའི་སྐྱེས་རབས་ལས་འཕྲོས་པའི་ཕར་ཕྱིན་དྲུག་དང༌། བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་བཞི་ཉམས་ལེན་གྱི་སྒོ་ནས་གཞན་དོན་བསྒྲུབ་དགོས་པའི་ལྗགས་བཤད་རྒྱས་པར་མཛད། སྐབས་དེར་ལྷ་ལྡན་གཙུག་ལག་ཁང་སྟེང་ཤོད་གང་ས་དང༌། རྭ་མོ་ཆེ་གཙུག་ལག་ཁང་བཅས་པར་གནས་གཟིགས་ཞིབ་པར་བསྐྱངས་ཐོག་ཐུགས་སྨོན་ཟབ་མོ་ཡུན་རིང་གནང་བ་མ་ཟད། སྨོན་ལམ་ཚོགས་མགོན་དུ་ཚར་གསུམ་བྱོན་པའི་རྗེས་མར་ཕྱིར་ཕེབས་སྐབས། གསང་སྒོའི་མཚམས་ནས་དགེ་འདུན་འདུས་པ་རྒྱ་མཚོར་ཡང་འཛུམ་ཞལ་ཕྱིར་གཟིགས་ཀྱིས་ཕྱག་ཐལ་མོ་སྦྱོར་བཞིན་ཐུགས་སྨོན་ཟབ་པར་མཛད།

སྨོན་ལམ་སྐབས་སུ་མགུལ་འཆམ་ཕྲན་བུ་བཞེས་པར་གསོལ་སྨན་ཕུལ་བས་དྭངས་བསྐྱེད་བྱུང་ཡང༌། རྗེས་སུ་གསུང་འཕྲོས་ཀྱི་བབས་ནས་དགོངས་པ་གཞན་དོན་དུ་གཏད་ཟིན་པའི་རྣམ་པ་གསལ་བར་མངོན་སྟབས། སྲིད་སྐྱོང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཡོངས་འཛིན་རྣམ་པ། གདན་ས་ཁག་གི་མཁན་བླ་སོགས་ལྷ་སྡེ་དང༌། བཀའ་བློན་རྣམ་པས་དབུས་པའི་གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱ་དང༌། ལྷ་ས་ཁུལ་སོགས་ཀྱི་མི་སྡེ་བཅས་པས་བརྟན་བཞུགས་སྔ་རྗེས་ཕུལ་ཏེ། རྒྱུ་མཚན་ཞིབ་གསོལ་དང་འབྲེལ་སྐུ་ཚེ་བརྟན་པའི་གསོལ་བ་ཕུར་ཚུགས་སུ་བཏབ་པ་དང༌། སྐུའི་གམ་བཅར་བ་དག་གིས་ཀྱང་ཞུ་གསོལ་ནན་བསྟུད་ཚང་མར་ “ད་ནི་སྐྱོན་གང་ཡང་ཡོང་བ་མེད། མགྱོགས་པོ་མཇལ་ཡོང༌།” ཞེས་བཀའ་ཕེབས་ཤིང༌། མཐར་དགུང་གྲངས་བཅུ་ལ་ཕེབས་པ། རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་ཤིང་ཕག་ (༡༨༡༥) ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༡༦ ཉིན་ཕྱེད་ནས་ཞབས་རྡོ་རྗེ་དཀྱིལ་ཀྲུང་དང༌། ཕྱག་གཉིས་མཉམ་བཞག་གི་སྐུ་དྲང་པོར་བཞུགས། ཞལ་དབུགས་ཀྱི་འཇུག་ལྡང་གནས་གསུམ་ངེས་དོན་གྱི་ཡི་གེ་གསུམ་དུ་བཟླས་པའི་རིམ་པ་དང་བཅས་བསམ་གཏན་ཐུགས་དམ་གྱི་ངང་ནས་འོད་གསལ་ཆོས་སྐུའི་དབེན་པ་མངོན་དུ་མཛད་པ་བཅས་སོ།།

ལུང་རྟོགས་ཡོན་ཏན་ནོར་བུས་ཡོངས་གཏམས་ཤིང༌།།

རྨད་བྱུང་མཛད་པའི་རླབས་འཕྲེང་ཆལ་ཆིལ་གཡོ།།

སྐལ་ལྡན་ཀླུ་དབང་ཚོགས་ཀྱིས་ཉེར་བསྟེན་པའི།།

བསྟན་པའི་རྒྱ་མཚོ་ཆེ་དེར་དང་བས་འདུད།།

ལྡན་ཞེས་ལྷ་དང་བླ་མས་བྱིན་བརླབས་པའི།།

ཁམས་ཕྱོགས་ནོར་འཛིན་གཞི་དེར་ལེགས་བལྟམས་ཤིང༌།།

གཞོན་ནུ་ཉིད་ནས་སྔོན་གོམས་ཉམས་རྟོགས་བརྡོལ།།

རྒྱལ་བ་ཞི་ཁྲོའི་གཟིགས་སྣང་འབྱམས་སུ་ཀླས།།

ངེས་པའི་དོན་དུ་འཕགས་མཆོག་སྤྱན་རས་གཟིགས།།

ཞིང་འདིར་ངུར་སྨྲིག་གར་དུ་ལེགས་བྱོན་པ།།

ཁྱོད་ནི་འགྲོ་བ་ཀུན་གྱི་སྐྱབས་གནས་ཏེ།།

མཛད་པ་ཀུན་ཀྱང་གཞན་ཕན་ཉིད་དུ་གཞོལ།།

ཉེས་ཅན་སྲོག་གི་དབང་པོ་རྒྱལ་ཁྲིམས་ཀྱིས།།

འཕྲོག་ཉེར་དམིགས་མེད་ཐུགས་བརྩེས་རབ་བསྐྱོད་དེ།།

མི་འཇིགས་སྦྱིན་པས་སྐྱོབ་པ་འདི་ཡིས་ཀྱང༌།།

སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་ངང་ཚུལ་དཔོག་པ་ཡིན།།

གཞོན་ནུ་ཉིད་ནས་དམ་པའི་སྤྱོད་ཚུལ་ཀུན།།

ཆེས་ཆེར་འཕགས་པའི་རྣམ་ཐར་མང་མོད་ཀྱི།།

མདོ་ཙམ་ཞིག་གིས་དངོས་གནས་བརྗོད་པ་ལས།།

མང་པོར་སྤེལ་བས་ཐོས་པའི་ལམ་འགྲོའང་དཀའ།།90

90 ཤོ་ལོ་ཀ་མཐའ་མ་འདི་དེ་མོ་བློ་བཟང་ཐུབ་བསྟན་འཇིགས་མེད་རྒྱ་མཚོས་མཛད་པ་ྋརྒྱལ་དབང་དགུ་པའི་རྣམ་ཐར་ལས་བཏུས་ཏེ་བཀོད།

༡༠༽ ྋརྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་པ།

ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱ་མཚོ་ནི། ཁམས་ལི་ཐང་ཤོག་དྲུག་གནས་སྟོད་ནོར་བུའི་གྲོང་དུ། རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་མེ་བྱི་ (༡༨༡༦) ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༢༩ ཉིན། ཡབ་བློ་བཟང་སྙན་གྲགས་དང༌། ཡུམ་རྣམ་རྒྱལ་བུ་འཁྲིད་གཉིས་ཀྱི་རིགས་མྱུག་ཏུ་འཁྲུངས། ཡུམ་ལ་མནལ་ལམ་བཟང་པོ་སྔ་རྗེས་བྱུང་བ་དང༌། ལྷག་པར་སྐུ་བལྟམས་པའི་སང་ཉིན་དེར་ཁྱིམ་མཚེས་ཀྱི་བུ་མོ་ཞིག་ཡུལ་སྲོལ་ཁྱེའུ་བཙས་སྟོན་ལ་རྟེན་འབྲེལ་མཚོན་བྱེད་མར་གསར་དཀྲོག་ཀ་ཞིག་འབུལ་བར་འབྱོར་སྐབས། གཟིམ་ཁང་གི་ཀ་བ་དཀྱིལ་མའི་ཤར་མཚམས་ནས་འོ་མའི་རྒྱུན་བབ་པ་མཐོང་སྟེ། ཡ་མཚན་ངང་ནས་ཡབ་ཡུམ་ལ་བསྟན་པས་ངོ་མཚར་ཆེ་བའི་ལྟས་སུ་མངོན་པ་སོགས་མཚན་ལྟས་བཟང་པོ་རིམ་པར་བྱུང༌།

དུས་དེའི་ཚེ་ན། ྋརྒྱལ་ཚབ་དེ་མོ་ཐུབ་བསྟན་འཇིགས་མེད་རྒྱ་མཚོ་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། བཀའི་མདུན་ན་འདོན་རྣམ་པ་སོགས་ནས་ྋརྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་སྐུ་བལྟམས་ཡོད་མེད་དང༌། གང་དུ་ཡོད་སྐོར་ཐུགས་དམ་ལུང་བརྟག་འབུལ་གནང་ཚང་མར་ཤར་ཕྱོགས་ནས་ཞལ་གཟིགས་པ་རྩེ་མཐུན་དུ་ཕེབས་པར་བརྟེན། མདོ་ཁམས་ལྕགས་ལ་རྒྱལ་པོ་དང༌། ཤར་དར་རྩེ་མདོ་ཡན་གྱི་རྫོང་གཞིས་ཁག་ལ་ཁྱེའུ་རྟགས་མཚན་བཟང་བ་མངོན་དོད་མཆིས་རིགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ངེས་གསལ་འབུལ་དགོས་བཀའ་རྒྱ་སྩལ། དེ་རྗེས་ལི་ཐང་ཆོས་རྫོང་ཟུང་སྦྲེལ་ནས་གོང་གསལ་ཁྱེའུ་ངོ་མཚར་ཅན་དེའི་སྐོར་ྋསྙན་ཞུ་ཞིབ་གསལ་ཕུལ་འབྱོར་བྱུང་བ་བཞིན། གཞུང་ས་ནས་བླ་ཕྱག་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་དང༌། བཀའ་དྲུང་ཕ་ལྷ་སྲས། གདན་ས་གསུམ་གྱི་འཐུས་མི་འབྲས་སྤུངས་འདུལ་བ་བླ་མ་བཅས་བཀའ་རྒྱ་དང་སྦྲགས་ཆེད་གཉེར་གནང་བ་ས་གནས་སུ་ཐོན། ལི་ཐང་ཆོས་རྫོང་གི་འཐུས་མི་སེར་སྐྱ་སོགས་དང་མཉམ་དུ་ཤོག་དྲུག་གནས་སྟོད་ནོར་བུའི་གྲོང་དུ་ཁྱེའུ་ཆུང་གང་ཉིད་སྔ་རྗེས་ངོ་མཇལ་བརྟག་དཔྱད་བགྱིས་པར། སྐུ་ན་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་ཡང་ཡིད་ཆེས་ངེས་རྙེད་ཀྱི་མཛད་ཚུལ་ཧ་ཅང་གསལ་བར་བྱུང༌།

བླ་ཕྱག་ཅན་ས་སྟག་ (༡༨༡༨) ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༣ ཉིན་ལྷ་སར་ཕྱིར་འབྱོར་གྱིས་དངོས་དོན་ཇི་བྱུང་ྋརྒྱལ་ཚབ་སོགས་ཀྱི་སྙན་ལམ་དུ་གསོལ། སེར་སྐྱ་མཆོག་དམན་བྱིངས་ནས་ཀྱང་གཏམ་སྙན་དེ་ཐོས་པས་དགའ་དད་ཀྱི་ཚོར་བ་ཚད་མེད་པ་བྱུང༌། འོན་ཀྱང་ལོ་དེ་ལོ་ནག་འཁེལ་བས། ལི་ཐང་ཆོས་རྫོང་སོགས་ལ་ཆུང་སྲིད་དེ་ལི་ཐང་དགོན་ཆེན་དུ་བཞུགས་རྒྱུར་གདན་ཞུ་དགོས་པས་མཚོན་བྱེད་སྒོའི་བཀའ་རྒྱ་སྩལ།

ལོ་དེར་ཁྱེའུ་ཆུང་གི་གསུང་ཚིག་ཐོག་མར་བྱུང་བ་ནས་སྔོན་གནས་རྗེས་དྲན་གྱི་ཐོལ་བྱུང་གསུང་མོལ་ཡང་ཡང་ཐོན་པ་དང༌། མཛད་སྤྱོད་གང་ཅི་ནས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་སྐུ་སྐྱེར་ངེས་རྙེད་ཐེ་ཚོམ་བྲལ་བའི་གནས་སྙན་རིམ་བསྟུད་དུ་འབྱོར་བ་དང་བཅས་ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་གོང་རིམ་གྱི་ལམ་བཞིན་ངོས་འཛིན་ཞུ་རྒྱུར་ངེས།

ས་ཡོས་ (༡༨༡༩) ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༣ ཉིན་ྋརྒྱལ་ཚབ་དེ་མོ་རིན་པོ་ཆེ་དགོངས་པ་རྫོགས། ཚེས་ ༥ ཉིན་ཚེ་སྨོན་གླིང་ངག་དབང་འཇམ་དཔལ་ཚུལ་ཁྲིམས་རིན་པོ་ཆེ་ྋརྒྱལ་ཚབ་ཀྱི་ཁྲིར་འཁོད། ྋརྒྱལ་ཚབ་ཚེ་སྨོན་གླིང་རིན་པོ་ཆེས་རྫོང་གཞིས་ཁག་ལ་ཁྱེའུ་ངོ་མཚར་ཅན་གཞན་དག་ཡོད་རིགས་ྋསྙན་འབུལ་དགོས་པའི་བཀའ་རྒྱ་སྩལ་བས། ཁྱེའུ་གཞན་དག་ལྔའི་ལོ་རྒྱུས་ཕུལ་འབྱོར་བྱུང་ཞིང༌། ད་ཆ་ྋརྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་དུ་དོགས་གནད་ཅན་ཁྱེའུ་དྲུག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནས་འོས་སྤྲུལ་གསུམ་གཏན་འཁེལ་དགོས་སྐོར་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེར་ཐུགས་བརྟག་དང༌། གནས་ཆུང་ཆོས་སྐྱོང་ལ་ལུང་ཞུ་གནང་བར། ཆབ་མདོ་ཁུལ་གྱི་ཁྱེའུ་གཉིས་དང༌། ལི་ཐང་གི་ཆུང་སྲིད་བཟང་ཕེབས་རྩེ་མཐུན་བྱུང༌། འོས་སྤྲུལ་གསུམ་ག་ལྷ་ལྡན་དུ་གདན་དྲངས་ཏེ་མཉེས་ཐང་བདེ་བ་ཅན་དུ་ཕེབས་སྒྲིག་བཞུགས་གནས་སུ་འཁོད།

ཆུ་རྟ་ (༡༨༢༢) ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༡༢ སྔ་ཆར་ྋརྒྱལ་ཚབ་ཚེ་སྨོན་གླིང་དང༌། ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་རྣམ་གཉིས་སོགས་ནས་འོས་སྤྲུལ་གསུམ་པོ་རེ་རེར་བརྟག་དཔྱད་ཞུས་གནང་དེ་སྐབས། ལི་ཐང་གི་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེས་ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་གོང་རིམ་གྱི་སྐུའི་ཉེར་སྤྱད་གཅིག་ཀྱང་ངོ་ནོར་མེད་པར་ངོས་འཛིན་གནང༌། མི་རིང་བར་འོས་སྤྲུལ་གསུམ་པོའི་མཚན་བྱང་གསེར་བུམ་དཀྲུག་འདོན་ཞུས་པར་ཡང༌། ལི་ཐང་གི་ཆུང་སྲིད་མཆོག་གི་མཚན་རྩོད་མེད་དུ་ཐོན་པས། བོད་ལྗོངས་ལྷ་སྡེ་མི་སྡེ་ཡོངས་ཀྱི་འདོད་མོས་མངོན་དུ་གྱུར་པ་བྱུང༌། ཕྱི་ཉིན་ནས་ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེར་ཞབས་ཞུ་བ་གསོལ་གཟིམ་སོགས་བསྐོ་གཞག་གནང་སྟེ་ཁྲི་གསོལ་མ་ཞུས་བར་མཉེས་ཐང་བདེ་བ་ཅན་དགོན་དུ་བཞུགས།

ལོ་དེའི་ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༡༨ སྔ་དྲོ་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་བསྟན་པའི་ཉི་མ་རིན་པོ་ཆེས་ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་གྱི་དབུ་སྐྲ་གཙུག་ཕུད་བཞེས་ཏེ་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་སྩལ། མཚན་ ‘ངག་དབང་བློ་བཟང་འཇམ་དཔལ་བསྟན་འཛིན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོ་’ ཞེས་གསོལ་བར་མཛད། ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༡༣ སྔ་དྲོ་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་དྲུང་ནས་དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་བཞེས་ཐོག རིམ་པས་སྐུ་ཡོན་གསན་སྦྱོང་དབུ་ཚུགས། དགའ་ལྡན་ལྷ་བརྒྱ་ལ་སོགས་པའི་ལྗགས་ལུང་དང༌། བླ་མའི་རྣལ་འབྱོར་བཀའ་ཁྲིད། འཇིགས་བྱེད་དཔའ་གཅིག་སོགས་ཀྱི་བཀའ་དབང་བཅས་ཞུ་བར་མཛད།

ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༨ ཉིན་རྩེ་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལའི་བཞུགས་ཁྲི་ཆེན་མོར་མངའ་གསོལ། ྋརྒྱལ་ཚབ་ཚེ་སྨོན་གླིང་གིས་སྲིད་སྐྱོང་གི་མཚན་ཐོག་གཞུང་སའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མཛད་འགན་མུ་མཐུད་བཞེས། དུས་དེ་ནས་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས་ཐུགས་ཤིན་ཏུ་དགྱེས་པའི་ངང་གསན་སྦྱོང་ལ་ཐུགས་བརྩོན་ཆེན་པོ་མཛད་པ་མ་ཟད། གསོལ་གཟིམ་ཚོ་ལའང་སྟོན་པའི་འཁྲུངས་རབས་དང༌། རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་མཛད་པ། བོད་ཁ་བ་ཅན་དུ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱིས་གདུལ་བྱ་སྐྱོང་ཚུལ་དང༌། ལྷག་པར་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་པའི་ཆབ་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་སྐོར་སོགས་ལོ་རྒྱུས་ཡང་ཡང་བཀའ་འདྲི་གནང་སྟེ་གསན་རྒྱུར་མཉེས་ཚོར་ཆེན་པོ་གནང༌། ཡོངས་འཛིན་རྣམ་པའི་དྲུང་ནས་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཟབ་ཆོས་རིམ་པར་ཞུས་གནང་གིས་ལོ་ལྟར་ཟླ་བ་རེ་གཉིས་བཅད་རྒྱར་བཞུགས། རིམ་པས་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔ་ལའང་གསན་བསམ་དང་འབྲེལ་འབྲས་སྤུངས་དང་སེ་རར་གྲྭ་ཚང་ཁག་ཏུ་བརྒལ་བརྟག་བགྲོ་གླེང་གནང་བ་དང༌། ཆོས་འབྲེལ་ཡང་རྒྱ་ཆེར་སྩོལ་བའི་མཛད་པ་བསྐྱངས།

ལྕགས་སྟག་ (༡༨༣༠) ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་ཚོགས་མགོན་དུ་ཐོག་མར་བྱོན། གསུང་ཆོས་ར་བར་སྟོན་པའི་སྐྱེས་རབས་བཤད་ལུང་སྩལ་བས་སྐྱེ་བོ་སེར་སྐྱ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མའི་ཡིད་མཚོར་ཆོས་ཀྱི་བདུད་རྩིའི་བྱིན་རླབས་ཐོབ། ཤིང་རྟ་ (༡༨༣༤) ལོར་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་དྲུང་ནས་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པའང་བཞེས།

མེ་བྱ་ (༡༨༣༧) དགུང་གསར་ཚེས་གཏོར་སོགས་མཛད་སྒོ་ཁག་སྔར་རྒྱུན་ལྟར་བསྐྱངས། དེ་ནས་ཚེས་ ༡༥ བར་སྐུའི་བཅད་རྒྱར་བཞུགས་ཤིང༌། དེའི་རིང་གཟིམ་ཆུང་ནང་བདེ་ཅན་ཞིང་བཀོད་དང༌། མངོན་དགའི་ཞིང་བཀོད། དགའ་ལྡན་ཞིང་བཀོད་བཅས་ཀྱི་སྐུ་ཐང་འགྲེམ་དགོས་དམིགས་བསལ་བཀའ་ཕེབས་ལྟར་ཞུས་པར་ཞིབ་གཟིགས་ཐུགས་སྨོན་ཟབ་ནན་གནང༌། དེའི་རྗེས་ནས་རིགས་ལམ་གསན་སྦྱོང་ལ་ཐུགས་འགྲུས་དེ་ཙམ་མི་མཛད་པ་ཞིག་སྐུ་བཅར་ཚོས་དོ་སྣང་བྱུང་སྟེ། ད་ཆ་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་མངོན་པ་མཛོད་གསན་བསམ་མཛད་མུས་བཅས་གཞུང་ཆེན་པུ་ཏི་ལྔ་ལ་སློབ་གཉེར་གྲུབ་ཉེ་བས། ཐུགས་སྙོམས་ལས་མི་རུང་ཞེས་ཞུས་པར། “དེ་ལྟར་ཡིན་འདུག་ཀྱང༌། སློབ་གཉེར་འདི་མཐའ་འཁྱོལ་བ་ཞིག་ཨེ་ཡོང་” གསུངས། མཛོད་གནས་བདུན་པ་དབུ་ཚུགས་པའི་འགོར། “དྲི་མེད་བཟོད་རྣམས་ཤེས་པ་མིན།། ཟད་དང་མི་སྐྱེའི་བློ་ལྟ་མིན།།” ཞེས་པར་དྲི་རྟོག་ཞིབ་ཏུ་མཛད་པ་ལས་འཕྲོས་ཏེ། སྔགས་ཀྱི་སྐབས་སུ་སྐུ་ཐུགས་ངོ་བོ་དབྱེར་མེད་ཟུང་འཇུག་མངོན་དུ་བྱེད་ཚུལ་སོགས་ཡོངས་འཛིན་ཁྲི་ཟུར་རིན་པོ་ཆེར་དོགས་གཅོད་ནན་ཏན་བསྐྱངས།

ལོ་དེའི་ཟླ་ ༧ པ་ནང༌། སྤོ་དམག་བསྐྱར་ལངས་ཀྱིས་མི་སེར་ལ་བརྡབ་གསིག་དང༌། གཞུང་གནས་ཀྱི་ཕྱག་འགྲོས་ཆེ་བའི་གནས་སྟངས་ལ་ཐུགས་ཡིད་འབྱུང་བའི་ཚུལ་བཞེས་པ་དང༌། ཟླ་སྨད་ནས་སྐུ་ཁམས་མི་བདེ་བའི་རྣམ་པ་བྱུང་བར་གསོལ་སྨན་ཕུལ་ཀྱང་སྙུན་བབས་དྭངས་བསྐྱེད་མ་བྱུང་བའི་མུར། ཉིན་ཞིག་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས་སྐུ་བཅར་ཚོ་ལ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གསུང་མོལ་ལས་འཕྲོས་ཏེ། “སྔར་བློན་པོ་མགར་གྱིས་རིག་རྩལ་ལ་བརྟེན་ནས་རང་ཉིད་རྒྱ་ཡུལ་ནས་བོད་སར་ཐར་བའི་ས་གནས་དེར་མགར་ཐར་ཟེར། ས་ཆ་སྐྱིད་པོ་ཡོད། དགོན་པ་ཡང་ཡོད་” ཅེས་སྙུན་གཞི་ཡེ་ནས་མེད་པ་ལྟ་བུའི་དགྱེས་སྤྲོ་ཆེན་པོའི་ངང་ནས་གསུངས། དེ་ནི་སྐུའི་གམ་བཅར་བ་ཚོར་འདི་ལྟའི་གསུང་འཕྲོས་མཛད་པ་མཐའ་མ་དེ་ཡིན་པ་དང༌། དགོས་པ་ཆེན་པོའི་གསུང་ཞིག་ཏུ་ངེས་པ་རྗེས་སུ་རྟོགས་པར་གྱུར།

མཐར་དགུང་གྲངས་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་མེ་བྱ་ (༡༨༣༧) ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༡ སྔ་དྲོ་ན་བཟའ་སྒྲོན་བཞེས་སོགས་རྒྱུན་ལྟར་ཡང༌། གསོལ་ཆས་མ་བཞེས་པར། ཉི་འོད་ཀྱིས་ས་གཞི་ཁྱབ་པ་དང་དུས་མཚུངས་བཞུགས་ཁྲི་ཁྲིའུ་ཤིང་གི་སྟེང་རྗེ་བཙུན་བྱམས་པ་མགོན་པོའི་བཞུགས་སྟངས་ཐོག ཞལ་འཛུམ་ངང་ནས་སྤྱན་དཀྱུས་ནམ་མཁར་གཟིགས་བཞིན། ཐུགས་དྲན་པ་མངོན་དུ་བཞག་པའི་ཐུགས་དམ་ལ་བཞུགས་ཏེ་ཞི་བར་གཤེགས་པ་བཅས་སོ།།

རྒྱལ་ཀུན་ཐུགས་རྗེའི་རང་གཟུགས་སྤྱན་རས་གཟིགས།།

སྣ་ཚོགས་སྤྲུལ་པའི་གར་གྱིས་བྱང་ཕྱོགས་ཡུལ།།

འདུལ་བར་ཚད་མའི་ལུང་གིས་བསྟན་དོན་བཞིན།

སླར་ཡང་ངུར་སྨྲིག་འཆང་བའི་གར་གྱིས་རྩེན།།

ཚུལ་ཁྲིམས་རྩ་བརྟན་ཐོས་བསམ་ཡལ་ག་རྒྱས།།

སྒོམ་བྱུང་ཉམས་དང་རྟོགས་པའི་འབྲས་བུས་དུད།།

གདུལ་བྱ་རྒྱ་མཚོར་ཕན་བདེའི་བསིལ་སྦྱིན་མཁན།།

རྒྱལ་མཆོག་དཔག་བསམ་དབང་པོར་དད་ཅིང་གུས།།

༡༡༽ ྋརྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གཅིག་པ།

ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཁས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་ནི། ཁམས་མགར་ཐར་དཀོན་བརྩེགས་གཤིས་གྲོང་དུ། རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་ས་ཁྱི་ (༡༨༣༨) ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༡ ཉིན། ཡབ་ཚེ་དབང་དོན་གྲུབ་དང༌། ཡུམ་གཡུང་དྲུང་བུ་འཁྲིད་གཉིས་ཀྱི་རིགས་མྱུག་ཏུ་འཁྲུངས།

དེ་ཡང་ས་ཕག་ (༡༨༣༩) ལོར་ྋརྒྱལ་མཆོག་སྐུ་གོང་མ་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱ་མཚོའི་གསེར་སྡོང་གསར་བཞེངས་ཀྱི་འབུལ་སྡུད་དུ་དགའ་ལྡན་ཐེ་པོ་སྤྲུལ་སྐུ་ཡེ་ཤེས་ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོ་ཁམས་མགར་ཐར་ཁུལ་ཕེབས་སྐབས། ཡུལ་སྡེའི་སྤྱི་རིམ་སར་གདན་ཞུས་ཀྱིས་ཡུལ་མི་ཚོགས་འདུས་ནས་ཚེ་དབང་ཞུས་ཤིང༌། སྐབས་དེར་མི་ཚོགས་ཀྱི་གྲལ་མཐའ་ནས་བྱིས་པ་ཞིག་མ་ཡི་པང་པར་ཡོད་པ་བཀག་ཀྱང་མ་ཉན་པར་ཤོར་ནས། བླ་མའི་བཞུགས་ཁྲིའི་གཡོན་ཟུར་དུ་དགའ་བའི་ཉམས་དང་བཅས་ལྷིང་ངེར་སྡོད་པ་ཞིག་བྱུང༌། ཐེ་པོ་སྤྲུལ་སྐུའི་ཐུགས་སུ་བྱིས་པ་འདི་བོད་ཀྱི་བླ་མ་ཞིག་གི་སྐྱེ་སྲིད་ཡིན་པར་དགོངས། དེ་རྗེས་དར་མདོ་རྡོར་བྲག་སྐུ་བསྟེན་ལ་ཆོས་སྐྱོང་ཐོགས་ཕེབས་བྱུང་བ་དང༌། ཐེ་པོ་སྤྲུལ་སྐུ་གཉིས་ཀས་ཁྱེའུ་འདི་ནི་སྐྱེ་རྒུའི་འདྲེན་མཆོག་དམ་པར་ངེས་ཞེས་གཟེངས་སུ་བསྟོད།

ལོ་དེར་དབུས་གཙང་ཁུལ་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེས་དབུས་པའི་བླ་ལྷ་ཁག་གི་ལུང་བརྟག་ལ་ྋརྒྱལ་བ་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱ་མཚོའི་ཡང་སྲིད་འཚོལ་ཡུལ་ཁམས་ཕྱོགས་སུ་བཟང་བ་ཐོན་གཤིས། གཞུང་ས་ནས་འབྲས་སྤུངས་འདུལ་བ་མཁན་པོ་དང༌། རྩེ་གཟིམ་འགག་སངས་རྒྱས་དཔལ་བཟང༌། རུ་དཔོན་སྣང་དཀར་སྲས་བཅས་ཁམས་ཁུལ་ྋརྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་རྩད་དཔྱོད་དུ་ཆེད་གཉེར་བསྐྱངས། ཁོང་ཚོ་མགར་ཐར་ཁུལ་འབྱོར་ནས་གོང་གསལ་ཁྱེའུ་ཆུང་གི་མཛད་ཚུལ་གསལ་རྟོགས་བྱུང་སྟེ་གཟིམ་ཁང་དུ་ཆེད་བསྐྱོད་ཀྱིས་ངོ་མཇལ་ཐོག དངོས་བརྒྱུད་གང་ཅི་ནས་བརྟག་དཔྱད་ཞུས་པར། གངས་ཅན་མགོན་པོ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་དུ་ཡིད་ཆེས་ངེས་རྙེད་བྱུང་བ་མ་ཟད། ྋརྒྱལ་བ་སྐུ་གོང་མ་ཞིང་དུ་གཤེགས་ཁའི་གསུང་མོལ་གྱི་མཐའ་མར། རྗེ་ཉིད་སྐུ་ཚེ་འདིར་ཕེབས་མྱོང་མེད་པའི་ལུང་པ་མགར་ཐར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོལ་བྱུང་དུ་གསུངས་ཐོག “ས་ཆ་སྐྱིད་པོ་ཡོད། དགོན་པ་ཡང་ཡོད་” ཅེས་དགྱེས་སྤྲོའི་རྣམ་པའང་མཛད་འདུག་པ་དེ་ནི། ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་ཡུལ་འདིར་འབྱོན་རྒྱུའི་དགོངས་པ་གཏད་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ད་གཟོད་ཤེས་ནས། ལྕགས་བྱི་ (༡༨༤༠) ལོ་མཇུག་གཞུང་སའི་མི་སྣ་དང༌། མགར་ཐར་གྲྭ་ཚང་གི་མཁན་པོ་དང་ལས་སྣེ། ཡུལ་སྡེའི་དཔོན་ཁག་བཅས་འཁྲུངས་གཞིས་སུ་འཛོམས་ཏེ། ཆུང་སྲིད་རིན་པོ་ཆེར་གཞུང་གི་ན་བཟའ་ཉེར་སྤྱད་འབུལ་བ་སོགས་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ཆོ་ག་ལེགས་པར་ཟིན་བསྟུན་མགར་ཐར་དགོན་དུ་གདན་དྲངས། བྱམས་ཁང་གི་བཞུགས་ཁྲིར་བཞུགས་སུ་གསོལ་བར། དགུང་གྲངས་ལོ་ངོ་གསུམ་དུ་ཕེབས་ཙམ་གྱི་སྐུ་ན་ཕྲ་ཡང་བདེ་བར་བཞུགས་ཏེ་མཇལ་ཁ་ཕྱག་དབང་སྩལ།

ལྕགས་གླང་ (༡༨༤༡) ལོ་གསར་ཚེས་གཅིག་གི་སྔ་དྲོ་ཆུང་སྲིད་རིན་པོ་ཆེ་འདུ་ཁང་ཆེན་མོར་འདུས་ཚོགས་ཀྱི་དབུས་སུ་གདན་ཞུས་ཀྱིས་ྋརྒྱལ་མཆོག་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་བཞུགས་ཁྲི་མཐོན་པོར་མངའ་གསོལ་ཞུས། དུས་དེ་ནས་དགོན་པར་བཞུགས། ཟླ་ ༢ ཚེས་༣ ཉིན་མགར་ཐར་ནས་དབུས་སུ་གདན་དྲངས། དབུས་སྟོད་བདེ་ཆེན་དུ་ཕེབས་འབྱོར་ལ་གཞུང་སའི་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་སྒོ་ཐོག་མར་ཕྱེ། དེར་བདུན་ཕྲག་གསུམ་ཙམ་བཞུགས་རྗེས་ྋརྒྱལ་ཚབ་ཚེ་སྨོན་གླིང་ངག་དབང་འཇམ་དཔལ་ཚུལ་ཁྲིམས་མཆོག་དང༌། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ། གདན་སའི་བླ་སྤྲུལ། བཀའི་གུང་བློན་སོགས་འཛོམས་པའི་དབུས་སུ་ཆུང་སྲིད་རིན་པོ་ཆེར་ྋརྒྱལ་བ་སྐུ་འཕྲེང་རིམ་པའི་ཐུགས་དམ་རྟེན་དང༌། སྐུའི་ཉེར་སྤྱད་ངོ་འདྲ་ཁག་སྤྱན་བསྟར་ལ་ཐུགས་སྤྲོ་བ་ཆེན་པོས་གཅིག་ཀྱང་ངོ་ནོར་མེད་པར་ཕྱག་བཞེས་གནང་བས། ཀུན་གྱི་ཡིད་གཉིས་ཐེ་ཚོམ་བྲལ་བར་གྱུར།

སྐབས་དེར་གསེར་བུམ་དཀྲུག་རྒྱུའི་ཀླན་ཀ་བྱུང་བར། ཆུང་སྲིད་རིན་པོ་ཆེས་ “གསེར་བུམ་དཀྲུགས་ཀྱང་འགྲིགས། ང་མ་གཏོགས་གཞན་སུ་ཡང་ཐོན་མི་ཡོང་” གསུངས། གོང་ཟླའི་ཚེས་ ༢༤ ཉིན་གསེར་བུམ་དཀྲུག་འདོན་ཞུས་པར་མགོན་པོ་གང་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཐོན། དེ་མཇུག་བཀའ་བློན་མདོ་མཁར་བས་ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་གྱི་དྲུང་དུ་བཅར་ཏེ་གཞུང་སའི་རྟེན་འབྲེལ་མཇལ་དར་དང༌། ཚེ་དཔག་མེད་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་སོགས་ཕུལ་བ་དགྱེས་སྤྲོ་ཆེན་པོས་བཞེས། ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༢ ཉིན་གུང་ཐང་བདེ་བ་ཅན་དགོན་དུ་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་བསྟན་པའི་ཉི་མ་རིན་པོ་ཆེས་ྋརྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་ཀྱི་དབུ་སྐྲ་གཙུག་ཕུད་བཞེས་ཏེ། མཚན་དུ་ ‘རྗེ་བཙུན་ངག་དབང་བསྐལ་བཟང་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེ་མཁས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོ’ ཞེས་གསོལ་བར་མཛད། དེ་ནས་རི་རྒྱ་བསམ་གཏན་གླིང་རི་ཁྲོད་དུ་གདན་ཞུས་ཀྱིས་དེར་བཞུགས།

ཆུ་སྟག་ (༡༨༤༢) ཟླ་༤ ཚེས་ ༡༤ ཉིན་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་རི་རྒྱ་ནས་ཕེབས་བསུའི་བཞུགས་སྒར་དང༌། དེ་ནས་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལར་གདན་དྲངས། ཚེས་ ༡༦ སྔ་དྲོ་ཚོམས་ཆེན་སྲིད་ཞི་ཕུན་ཚོགས་ཀྱི་གསེར་ཁྲི་མཐོན་པོར་མངའ་གསོལ། ྋརྒྱལ་ཚབ་ཚེ་སྨོན་གླིང་ངག་དབང་འཇམ་དཔལ་ཚུལ་ཁྲིམས་རིན་པོ་ཆེས་སྲིད་སྐྱོང་གི་མཚན་ཐོག་ཤིང་འབྲུག་ (༡༨༤༤) ལོ་བར་གཞུང་སའི་ཆབ་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་གཟེངས་ཐོན་མཛད། འོན་ཀྱང་བཀྲས་ལྷུན་དང་གཞུང་ཞབས་འགའ་རེའི་བྱེད་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་སྲིད་ཁྲི་ལས་བཤོལ། ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་བསྟན་པའི་ཉི་མ་རིན་པོ་ཆེས་ཟླ་བ་དགུ་ཙམ་གྱི་རིང་སྲིད་སྐྱོང་གི་མཚན་ཁུར་བཞེས་ནས་ཤིང་སྦྲུལ་ (༡༨༤༥) ལོར་དགོངས་ཞུ་གནང༌། དེ་འཕྲལ་རྭ་སྒྲེང་སྐུ་འཕྲེང་གསུམ་པ་ངག་དབང་ཡེ་ཤེས་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་མཚན་རིན་པོ་ཆེ་སྲིད་སྐྱོང་དུ་འཁོད། ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ལྕང་སྐྱ་མཆོག་ནས་དབང་ལུང་མན་ངག་ཞུ་གནང་སོགས་ཀྱི་གསན་བཞེས་མཛད།

མེ་རྟ་ (༡༨༤༦) ལོར་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་དྲུང་ནས་དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་བཞེས། རིམ་པས་མཚན་ཉིད་གསན་སྦྱོང་གཙོ་བོར་མཛད་དེ་འབྲས་སྤུངས་དང༌། སེ་ར། དགའ་ལྡན་བཅས་སུ་ཕེབས་བཞུགས་ཀྱིས་རིགས་ལམ་བརྩི་བཞག་མཛད། དེ་ནས་ལྷོ་ཁ་ཁུལ་བྱོན་ཏེ་ཆོས་འཁོར་རྒྱལ་དང༌། ཡུམ་བུ་གླ་སྒང༌། བསམ་ཡས་སོགས་གནས་ཆེན་ཁག་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ལྷོ་ཁུལ་དང༌། དབུས་སྟོད་ཀྱི་དགོན་ཁག་ལ་གནས་གཟིགས་མཆོད་འབུལ་དང་ཉམས་གསོ། སྒྲུབ་གནས་རེ་ཟུང་ལ་བསྙེན་སྒྲུབ་ཀྱང་མཛད་པ་སོགས་བསྟན་འགྲོའི་ཕན་བདེ་སྤེལ་བའི་རྣམ་དཀར་གྱི་བཞེད་པ་མཐའ་དག་ཐུགས་དགོངས་བཞིན་གྲུབ་སྟེ། ཆུ་བྱི་ (༡༨༥༢) ཟླ་༨ ཚེས་༧ ཉིན་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལའི་གསེར་ཁྲིར་ྋཞབས་སོར་ཕྱིར་འཁོད་ཀྱི་ཕེབས་སྟོན་མཛད་སྒོ་རྒྱས་པར་བསྐྱངས། ཚེས་ ༡༡ ཉིན་ནོར་གླིང་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་ཕྱི་ཉིན་ནས་ཆོས་རར་རིགས་ལམ་རྩོད་སྦྱོང་ལ་ཐུགས་གཉེར་ཆེན་པོ་མཛད།

ཤིང་ཡོས་ (༡༨༥༥) ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༤ཉིན་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གངས་ལྗོངས་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་བདག་པོར་མངའ་གསོལ། ལོ་འདིར་འཆར་འཕར་མཇལ་ཁ་ཞུ་མིའི་ཁོངས་སུ་གོར་བོད་དམག་འཁྲུག་ལ་གཞུག་མཁན་སེར་དམག་མང་པོ་ཡོད་གཤིས། ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་ “རང་རེའི་ལས་ཀ་འདི་བསྟན་དོན་ཡིན་ཟེར་ཡང༌། སེར་དམག་འདི་འདྲ་བསྐུལ་ན། དགོན་སྡེ་སོ་སོའི་སྒྲིག་ཁྲིམས་ཉམས་རྐྱེན་དང༌། འགྲོ་མི་མང་པོའི་སྡོམ་པར་ཉམས་ཆག་གིས། བསྟན་པར་གནོད་ཚབས་དེ་བས་ཀྱང་ཆེ་རྒྱུ་ཡིན་འདྲ།” ཞེས་སོགས་ཐུགས་ཡིད་འབྱུང་བའི་གསུང་མང་ཙམ་ཕེབས།

ཟླ་ ༦ ཚེས་༣༠ ནས་སྐུ་སྟོད་འཁྲུག་ཚད་ཀྱི་སྙུན་གཞི་བབས་ལྕི་བཞེས་པར་སྐུ་ཕྱྭའི་ཞབས་རིམ་བསྒྲུབས་ཐོག བརྟན་བཞུགས་གསོལ་འདེབས་རིམ་ཞུས་ལ་ཞལ་བཞེས་བཟང་བ་ཙམ་ལས། མི་རིང་བར་སྙུན་བབས་རིམ་ལྕིར་གྱུར། རྒྱུན་དུ་གཟིམ་སྦུག་ཏུ་ཞལ་ལྷོ་གཟིགས་ཀྱིས་བཞུགས་མུས་སུ། ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༢༤ དགོང་མོ་ཞལ་ཤར་ཕྱོགས་སུ་བསྒྱུར་ཏེ་བཞུགས་དགོས་ཀྱི་བཀའ་བཞིན་བཞུགས་སུ་གསོལ་བར་ “བདེ་མོ་བྱུང་” ཞེས་གསུངས། དགུང་གྲངས་བཅུ་བདུན། རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་ཤིང་ཡོས་ (༡༨༥༥) ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༢༥ ཐོ་རེངས་མཚམས་ནས་ཞབས་དཀྱིལ་མོ་ཀྲུང་ཐོག་སྐུ་དྲང་པོར་བསྲངས། ཕྱག་གཉིས་མཉམ་བཞག་མཛད། སྤྱན་ཟིམ་མེར་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྩེ་གཅིག་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་དྲངས་པའི་འབྱུང་བའི་སྡུད་རིམ་དང་བཅས་མཛད་པའི་མཐའ་མ་གཟུགས་སྐུའི་བཀོད་པ་བསྡུ་བའི་ཚུལ་བསྟན་པ་བཅས་སོ།།

སྔོན་ཚེ་བློན་ཆེན་མགར་གྱི་རིག་འཕྲུལ་གྱིས།།

རྒྱ་རྗེ་གླེན་རྨོངས་གནས་སུ་བཀོད་པའི་ཡུལ།།

མགར་ཐར་ཞེས་གྲགས་ལྗོངས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་དེར།།

ལྷ་མིའི་རྣམ་འདྲེན་བསམ་བཞིན་སྲིད་པ་བཟུང༌།།

མཁས་དང་གྲུབ་པའི་གོ་འཕང་མཐོར་གཤེགས་ཀྱང༌།།

གཞུང་ལུགས་རྒྱ་མཚོར་ངང་མོ་པད་རྫིང་བཞིན།།

སྤྲོ་བས་ཞུགས་ཤིང་བསྟན་རྩ་དགེ་འདུན་སྡེའི།།

ཚུལ་ལུགས་ཚུལ་བཞིན་གསོ་བའི་བཞེད་དགོངས་བརྟས།།

༡༢༽ ྋརྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གཉིས་པ།

ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་འཕྲིན་ལས་རྒྱ་མཚོ་ནི། འོལ་དགའ་རྫོང་ཁོངས། འབག་འབྲོང་ཉང་ཚང་དུ། རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་མེ་འབྲུག་ (༡༨༥༦) ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡ ཉིན། ཡབ་ཕུན་ཚོགས་ཚེ་དབང་དང༌། ཡུམ་ཚེ་རིང་གཡུ་སྒྲོན་གཉིས་ཀྱི་རིགས་མྱུག་ཏུ་འཁྲུངས། ལོ་དེར་ཡབ་ཡུམ་གྱི་སྒོ་ཕྱུགས་ལ་གོད་ཆག་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་དང༌། རྒྱུ་དངོས་ཞན་པའི་སྟབས་ཀྱིས་ཁྲལ་འཇལ་མ་ཐུབ་པའི་གནས་སུ་གྱར་ཏེ། རང་གིས་རྒྱུན་བསྟེན་ལྷ་སྲུང་འོལ་དགའི་ཆོས་སྐྱོང་ལ་ད་ཆ་ང་ཚོ་ཡུལ་བྱོལ་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན། གྲོགས་དང་འཕྲིན་ལས་མཛོད་ཅེས་ཞུས་པར། ཆོས་སྐྱོང་གིས་བསྐྱོད་མི་ཆོག སྐྱིད་པའི་ཉི་མ་མྱུར་དུ་འཆར་ཡོང་ཞེས་ལུང་བསྟན་གནང༌། དེ་ནས་མི་རིང་བར་ཁྱེའུ་སྐུ་བལྟམས་པ་དང༌། ཞག་ཁ་ཡར་སོང་ནས་ཆོས་སྐྱོང་ཐོགས་ཕེབས་ཀྱིས་”འབག་འབྲོང་ཉང་ཚང་དུ་འཁྲུངས་པའི་ཁྱེའུ་དེ་མགོན་པོ་ཕྱག་ན་པདྨོའི་རྣམ་སྤྲུལ་ཡིན།” ཞེས་སོགས་ལུང་བསྟན་པའི་གཏམ་གླེང་གང་སར་ཁྱབ།

ལོ་སྔོན་མར་ྋརྒྱལ་ཚབ་རྭ་སྒྲེང་ངག་དབང་ཡེ་ཤེས་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་མཚན་རིན་པོ་ཆེས་དབུས་པའི་གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་མཛད་འཁུར་བ་རྣམ་པས་ྋརྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་འབྱོན་ཡུལ་དང༌། ལོ་དུས་སོགས་ཀྱི་སྐོར་བླ་ལྷ་ཁག་ལ་ལུང་བརྟག་ཞུས་གནང་ལ་ཤར་ལྷོའི་ཕྱོགས་དང༌། མེ་འབྲུག་ལོ་ནང་ཞེས་རྩེ་མཐུན་གྱི་ལུང་གསལ་ཐོན་པས་ལོ་དེར་གཞུང་ནས་རྒྱ་ཁྱབ་རྫོང་གཞིས་ཁག་ལ་ཁྱེའུ་ངོ་མཚར་ཅན་བཙས་རིགས་ྋསྙན་ཞུ་འབུལ་དགོས་ཀྱི་བཀའ་རྒྱ་སྩལ།

མེ་སྦྲུལ་ (༡༨༥༧) ལོར་ལྷོ་ཁ་ཁུལ་འོལ་དགའ་དང༌། ཟངས་རི། དྭགས་པོ་ལྷ་གསོལ་སོགས་ནས་ཁྱེའུ་མཚན་ལྟས་བཟང་བ་འདི་དང་འདི་ཡོད་ཀྱི་གནས་སྙན་ཕུལ་འབྱོར་ལྟར། གཞུང་ནས་གོང་ཁག་ལ་དཔྱད་ཞིབ་ཆེད་དུ་ྋརྒྱལ་མཆོག་སྐུ་གོང་མའི་མཚན་ཞབས་སྒོ་མང་དགེ་བཤེས་ངག་དབང་ནོར་བུ་ལས་སྦྲེལ་བཅས་མངགས་གཏོང་གནང་བས་ས་གནས་སོ་སོར་རྫོང་སྡོད་དང༌། དགོན་པའི་ལས་སྣེའང་མཉམ་ཡོད་ཐོག་ནས་ཁྱེའུ་རེ་རེར་དཔྱད་ཞིབ་སྐབས། འབག་འབྲོང་ཉང་ཚང་གི་ཁྱེའུ་ཆུང་དེས་མཚན་ཞབས་ཀྱི་པང་དུ་དགྱེས་བཞིན་བཞུགས་པ་དང༌། ཞབས་མཐིལ་དུ་ཨ་ཡིག་གསལ་བ་དེར་འཁོད་ཚང་མས་མངོན་སུམ་གསལ་རྟོགས་བྱུང༌། དེ་མིན་ཁྱེའུ་གཞན་གཉིས་བཅས་པར་དཔྱད་ཞིབ་བགྱིས་སྐོར་སྙན་ཞུ་ཞིབ་གསལ་ཕུལ་འབྱོར་རྗེས། ས་གནས་སོ་སོར་གདན་ཞུ་བ་གཞུང་ཞབས་ཆེད་གཉེར་གྱིས་འོས་སྤྲུལ་གསུམ་ག་ཡབ་ཡུམ་དང་བཅས་ལྷ་སར་གདན་དྲངས།

ལོ་དེ་གའི་ནང་ནོར་གླིང་བསྐལ་བཟང་ཕོ་བྲང་དུ་ྋརྒྱལ་བློན་རྣམ་པས་དབུས་སེར་སྐྱ་ཆེ་རྒུ་འདུས་པའི་སར་འོས་སྤྲུལ་གསུམ་པོ་བཞུགས་འཁོད་ལ་སྐུ་བཅར་སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོས་ྋརྒྱལ་མཆོག་སྐུ་གོང་མའི་ཕྱག་བཞེས་རྡོར་དྲིལ་དང༌། སྐུ་འཕྲེང་རིམ་པའི་ཐུགས་དམ་གྱི་རྟེན་སོགས་ངོ་འདྲ་གཉིས་རེ་འོས་སྤྲུལ་རེ་རེར་སྤྱན་བསྟར་ཞུས་གནང་སྐབས། འོལ་དགའི་ཆུང་སྲིད་ཀྱིས་རེ་རེ་བཞིན་ངོ་ནོར་མེད་པར་བཞེས། ཟངས་རི་དང་ལྷ་གསོལ་གྱི་འོས་སྤྲུལ་གྱིས་ངོ་འདྲ་གཉིས་ཀ་ཕྱག་ཏུ་བཞེས་པ་དང༌། བསྐྱུར་བ་སོགས་བྱུང༌། དེར་ཐམས་ཅད་འོལ་དགའི་ཆུང་སྲིད་ཀྱི་མཛད་སྤྱོད་དང༌། སྐུའི་རྣམ་པ་གང་ཅི་ནས་ཁྱད་པར་འཕགས་པའི་ཡིད་ཆེས་རྙེད།

དེ་རྗེས་གསེར་བུམ་དཀྲུག་འདོན་ཞུས་པར་ཡང་འོལ་དགའི་ཆུང་སྲིད་ཐོན་པས། ཚང་མ་དགའ་དད་ཀྱི་སྐད་གསེང་ཅིག་ཅར་དུ་ཐོན་པ་ཞིག་བྱུང༌། ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་ནོར་གླིང་བསྐལ་བཟང་ཕོ་བྲང་དུ་གདན་ཞུས་ཀྱིས་ྋརྒྱལ་ཚབ་རྭ་སྒྲེང་ངག་དབང་ཡེ་ཤེས་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་མཚན་རིན་པོ་ཆེས་དབུ་སྐྲ་གཙུག་ཕུད་བཞེས། མཚན་དུ་ ‘རྗེ་བཙུན་ངག་དབང་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་འཕྲིན་ལས་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོ’ ཞེས་གསོལ། ལོ་དེ་ནས་ལྕགས་སྤྲེལ་ (༡༨༦༠) ལོ་དཀྱིལ་བར་ལོ་ངོ་གསུམ་ཙམ་རིང་ནོར་གླིང་དུ་གཏན་བཞུགས་ཀྱིས་སྐུ་ཡོན་གསན་སྦྱོང་མཛད།

གོང་ལོའི་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༡ ཉིན་ཆིབས་བསྒྱུར་རྒྱས་པའི་སྒོ་ནས་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོ་པོ་ཏ་ལར་ཐོག་མར་གདན་ཞུས་ཀྱིས་གཟིམ་ཆུང་ཉི་འོད་ཆེན་མོར་ྋཞབས་སོར་འཁོད། ཚེས་ ༢ སྔ་དྲོ་ཚོམས་ཆེན་སྲིད་ཞིའི་ཕུན་ཚོགས་ཀྱི་གསེར་ཁྲི་མཐོན་པོར་མངའ་གསོལ་བའི་མཛད་སྒོ་རྒྱས་པ་བསྐྱངས།

ཆུ་ཁྱི་ (༡༨༦༢) ལོ་ནང་དགའ་འབྲས་འཐུས་མི་དང༌། སྲིད་སྐྱོང་རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེའི་དབར་མཐུན་མིན་གྱིས་རྐྱེན་པས། རྭ་སྒྲེང་སྲིད་སྐྱོང་གི་མཛད་ཁུར་བཤོལ་དགོས་བྱུང་སྟབས། གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱ་དང་དགའ་འབྲས་འཐུས་མི་ཚོགས་བགྲོས་ཀྱི་མཐར། ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་སྐུ་ན་ཕྲ་ཡང་ལུགས་གཉིས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་བདག་པོར་མངའ་གསོལ་ཐོག འཕྲིན་ལས་ཀྱི་ཞབས་འདེགས་པ་གཙོ་བོར་བཀའ་ཟུར་བཤད་སྒྲ་དབང་ཕྱུག་རྒྱལ་པོ་འོས་པའི་གནས་ལུགས་ྋསྙན་ཞུས་དེ་དོན་དགོངས་བཞེས་ཀྱིས་བསྐོ་གཞག་མཛད།

ཤིང་བྱི་ (༡༨༦༤) ལོར་ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་ཡོངས་འཛིན་ཁྲི་ཟུར་སྡེ་དྲུག་རིན་པོ་ཆེ་བློ་བཟང་མཁྱེན་རབ་དབང་ཕྱུག་གི་དྲུང་ནས་དགེ་བསྙེན་དང་དགེ་ཚུལ་གྱི་བསླབ་སྡོམ་བཞེས། ལོ་དེར་སྡེ་སྲིད་བཤད་སྒྲ་འདས་ཚབ་ཡོངས་འཛིན་ཁྲི་ཟུར་རིན་པོ་ཆེས་སྲིད་སྐྱོང་མཛད་ཁུར་བཞེས་དགོས་བཀའ་མངགས་བསྐོ་གཞག་མཛད།

རབ་བྱུང་བཅོ་ལྔ་པའི་མེ་ཡོས་ (༡༨༦༧) ལོར་ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་ཡོངས་འཛིན་སྲིད་སྐྱོང་ཁྲི་ཟུར་སྡེ་དྲུག་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཕུར་ལྕོག་རིན་པོ་ཆེ་རྣམ་གཉིས་ལས་བསྡུས་གྲྭ་ནས་བཟུང་བའི་རིགས་ལམ་གསན་བཞེས་ལ་ཐུགས་གཉེར་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་མཛད། རིམ་པས་གདན་ས་འབྲས་སྤུངས་དང༌། སེ་རར་གཞུང་དོན་རྩོད་སྦྱོང་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་བཞེད་དོན་ལེགས་གྲུབ་བྱུང༌། ལྕགས་ལུག་ (༡༨༧༡) ལོའི་ཆོ་འཕྲུལ་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་ཚོགས་མགོན་དུ་བྱོན། གསུང་ཆོས་ར་བར་སྟོན་པའི་འཁྲུངས་རབས་བཤད་ལུང་བསྩལ་བའི་གསུང་ཚུལ་ལ་མཁས་གྲུབ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཆེས་ཆེར་བསྔགས་པའི་མཚན་སྙན་གྲགས་པར་གྱུར།

ཆུ་སྤྲེལ་ (༡༨༧༢) ལོ་མཇུག་ཡོངས་འཛིན་སྲིད་སྐྱོང་ཁྲི་ཟུར་སྡེ་དྲུག་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་ཞི་བར་གཤེགས་པར་བརྟེན། བཀའི་གུང་བློན་རྣམ་པས་སྔར་ཆུ་ཁྱི་ (༡༨༦༢) ལོར་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་བདག་པོར་མངའ་གསོལ་བ་དེ་སྐབས། སྐུ་ན་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་སྟབས་ཀྱིས་ཐོག་མ་སྡེ་སྲིད་བཤད་སྒྲ་བ་དང༌། དེ་རྗེས་སྲིད་སྐྱོང་ཁྲི་ཟུར་རིན་པོ་ཆེས་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་ཞབས་འདེགས་ཞུས་ཤིང༌། ད་ཆ་ྋརྒྱལ་མཆོག་ཉིད་དགུང་གྲངས་བཅོ་བརྒྱད་དུ་ཕེབས་ཐོག མདོ་རྒྱུད་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་མཁྱེན་རབ་རྒྱས་བཞིན་པ་བཅས་སྲིད་སྐྱོང་གསར་བསྐོ་མཛད་མི་དགོས་པར། གངས་ཅན་མགོན་པོ་གང་ཉིད་ནས་གཞུང་སའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཐུགས་འགན་གཙང་བཞེས་ཡོང་བའི་གསོལ་འདེབས་ནན་ཞུས་ཇི་བཞིན་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་ཏེ། ཆུ་བྱ་ (༡༨༧༣) ཟླ་ ༢ པའི་ནང་གསེར་ཐམ་འབུལ་བཞེས་སོགས་སྔར་སྲོལ་མཛད་སྒོ་རྒྱས་པར་བསྐྱངས།

ཤིང་ཁྱི་ (༡༨༧༤) ལོར་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ནོར་གླིང་ནས་དགའ་ལྡན་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་རིགས་ལམ་བརྒལ་བརྟག་མཛད་པ་དང༌། དེ་ནས་ཆོས་འཁོར་རྒྱལ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ལྷོ་ཁུལ་དགོན་ཁག་ལ་གནས་གཟིགས་མཆོད་འབུལ་དང༌། ཡུལ་མི་སེར་སྐྱ་ཁྲི་ཕྲག་ལ་ཆོས་འབྲེལ་མཇལ་ཁ་སྩལ་བ་སོགས་ཀྱི་མཛད་པ་བསྐྱངས། དེའི་ཕྱི་ལོར་ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་ཚོགས་མགོན་དུ་བྱོན་པ་སོགས་འཆར་འཕར་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་མཛད་སྒོ་ཁག་ལེགས་པར་བསྐྱངས།

ལོ་དེའི་ཟླ་ ༣ པའི་ནང་རྩེ་ཕོ་བྲང་གཟིམ་ཆུང་བདེ་ལྡན་འཁྱིལ་དུ་བུམ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཚོགས་དབུར་བྱོན་ནས་ཤར་རྒྱུད་གཟིམ་ཆུང་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་སྐབས། ནུབ་ཕྱོགས་ནམ་མཁའི་མཐོངས་ནས་སྤྲིན་དཀར་དར་ཡུག་བརྐྱངས་པ་འདྲ་ཞིག་སྣང་བར་ཡུན་རིང་ཙམ་གཟིགས། ཕྱི་ཉིན་དེར་”ཁ་སའི་སྤྲིན་དཀར་དེ་ཤིན་ཏུ་མཛེས་པ་ཞིག་འདུག མཁའ་འགྲོའི་དར་ཐག་ཟེར་བ་དེ་མིན་ནམ།” ཞེས་གསུངས།

ཚེས་ ༡༣ ཉིན་སྐུ་བཅར་སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོས་བརྟན་བཞུགས་བསྟར་ཏེ་ཞིང་ཁམས་གཞན་དུ་མི་འབྱོན་པའི་གསོལ་འདེབས་ཅི་ནུས་ཞུས་པར། “མཆོག་གསུམ་ལ་སྨོན་ལམ་འདེབས་”ཞེས་གསུངས། ཚེས་༡༥ ནུབ་མོ་རྒྱུན་གཏན་སྐུ་གྲང་གི་སྙུན་གཞི་ཡོད་པ་གློ་བུར་ལྕི་ཐུར་སོང་བའི་ཚུལ་བཞེས་པ་ན། བླ་སྨན་འཕྲལ་མར་བཅར་ཏེ་གསོལ་སྨན་བརྗེ་འབུལ་ཞུས། སྐུ་ཕྱྭའི་ྋཞབས་བརྟན་ཡང་འཕར་སྒྲུབ་ཞུས་ཀྱང་སྙུན་ཁམས་དྭངས་བསྐྱེད་མ་བཞེས་པའི་མུར་མཚན་གཟིམ་ཁང་ནས་ཉི་འོད་དུ་ཕེབས་ཏེ། བཞུགས་ཁྲིའི་མདུན་ངོས་བདེ་སྟན་ཐོག་བཞུགས།

ཚེས་ ༡༦ ཉི་ཤར་མཚམས་ཡོངས་འཛིན་རིན་པོ་ཆེ་ཡང་བཅར་གནང་ལ་གསུང་མོལ་མཛད། དེ་ནས་སྐུ་རྒྱབ་བཞུགས་ཁྲིར་བརྟེན་ཅིང་ྋཞབས་གཉིས་མཉམ་པར་བརྐྱང་སྟབས་ཀྱིས་བཞུགས། དགུང་གྲངས་བཅུ་དགུ རབ་བྱུང་བཅོ་ལྔ་པའི་ཤིང་ཕག་ (༡༨༧༥) ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༢༠ ཉིན་རང་ཅག་གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་ནམ་འཆི་ངེས་མེད་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དངོས་སུ་སྟོན་པའི་མཛད་པ་བཞེས་པ་བཅས་སོ།།

ཇི་ལྟ་ཇི་སྙེད་གཟིགས་པ་དྲི་མ་མེད།།

འགྲོ་ཀུན་བུ་བཞིན་སྐྱོང་ལ་མི་ངལ་ཞིང༌།།

གཞན་དོན་སྒྲུབ་པའི་རྩལ་ཀུན་ཡོངས་སུ་རྫོགས།།

བསྔགས་འོས་མཆོག་དེ་པད་དཀར་འཆང་ཞེས་གྲགས།།

རིང་ནས་སྤངས་རྟོགས་ཡོན་ཏན་ཀུན་རྫོགས་ཀྱང༌།།

གདུལ་བྱར་འདོམས་ཕྱིར་དམ་པའི་བཤེས་བསྟེན་ནས།།

ཐོས་དང་བསམ་སྒོམ་རིམ་གྱིས་བསླབ་པའི་ཚུལ།།

བསྟན་པ་སྤྱི་ལ་གཅེས་པའི་རྣམ་ཐར་ལགས།།

ལུགས་གཉིས་དཔལ་གྱིས་མཐོ་བའི་གསེར་གྱི་ཁྲིར།།

མངའ་དབང་བསྒྱུར་ཀྱང་ཁེངས་པའི་སྒྲོབ་བསྐྱུངས་ཏེ།།

དམ་ཆོས་འདུལ་བ་ནས་གསུངས་སྤོང་ཁང་ལ།།

དགྱེས་པ་བརྟས་པའི་ཚུལ་འདིར་བསམ་པའི་རིགས།།

རྒྱལ་ཀུན་འཕྲིན་ལས་གཅིག་བསྡུས་ངུར་སྨྲིག་གར།།

ཕྱག་ན་པད་མོ་འཕྲིན་ལས་རྒྱ་མཚོ་ཆེའི།།

ཐ་མལ་སྣང་ངོར་མཛད་པའི་རླབས་འཕྲེང་ལས།།

བསང་གཏོར་ཙམ་ཞིག་དད་པའི་གསོས་སུ་སྦྲན།།

འཕགས་ཆེན་དམ་པའི་རྣམ་ཐར་མཁའ་ལྟར་ཡངས།།

བྱིས་པའི་བློ་ནུས་སྦྲང་བུའི་གཤོག་རྩལ་གྱིས།།

གཞལ་བར་ནུས་མིན་འོན་ཏང་མོས་པའི་བློས།།

ས་བོན་ཚུལ་དུ་སྤེལ་འདིས་བདག་ཅག་འཚེངས།།91

ཞེས་ལྷར་བཅས་འགྲོ་བའི་འདྲེན་མཆོག་སྲིད་ཞིའི་གཙུག་རྒྱན་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་པོ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་རླབས་འཕྲེང་བརྒྱ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བའི་སྔོན་འགྲོ་ལས། བོད་ཡུལ་དུ་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཡོན་ཏན་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་རྣམ་སྤྲུལ་རིམ་དང་ཅིག་ཅར་དུ་བྱོན་ནས་འགྲོ་དོན་མཛད་པའི་སྐོར་ཏེ། རླབས་འཕྲེང་གཉིས་པའོ།། །།

91 ཤོ་ལོ་ཀ་འདི་ྋརྒྱལ་དབང་བཅུ་གཉིས་པའི་རྣམ་ཐར་ཡོངས་འཛིན་ཕུར་ལྕོག་བློ་བཟང་ཚུལ་ཁྲིམས་བྱམས་པ་རྒྱ་མཚོས་མཛད་པ་ནས་བཏོན་ཏེ་བཀོད།

རླབས་འཕྲེང་གསུམ་པ།

སྤྱན་རས་གཟིགས་སྡོམ་བརྩོན་གྱི་རྣམ་པར་བྱོན་པ་ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྐོར།

ྋརྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོ།

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོ་ནི། ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོ་ཚུན་གྱི་ྋརྒྱལ་མཆོག་གོང་རིམ་ལས་སྐུ་ཚེ་ྋཞབས་པད་ཡུན་རིང་བར་བརྟན་པའི་ཐོག མ་འོངས་བོད་ཀྱི་བསྟན་སྲིད་གནས་སྟངས་དང་བཅས་པར་དགོངས་བཞེད་རླབས་ཆེའི་མཛད་འཕྲིན་ཡང་ཧ་ཅང་རྒྱས་པ་བྱུང་བར་བརྟེན། དམིགས་བསལ་རླབས་འཕྲེང་ཟུར་བཀོད་ཀྱིས། མཛད་པ་ཁག་ཀྱང་ལོ་དུས་ཀྱི་རིམ་པ་ལ་མ་བསྟུན་པར་ནང་གསེས་ས་བཅད་དུ་དབྱེ་སྟེ་བཀོད་ཡོད།

ས་བཅད་དང་པོ།

གང་དུ་སྐུ་བལྟམས་པ་དང༌། ཡང་སྲིད་རྩད་དཔྱོད། དབུ་སྐྲ་གཙུག་ཕུད་འབུལ་བཞེས།

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་ནི། དྭགས་པོ་གླང་མདུན་གྲོང་ཁྱིམ་དུ། རབ་བྱུང་བཅོ་ལྔ་པའི་མེ་བྱི་ (༡༨༧༦) ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༥ ཉིན། ཡབ་ཀུན་དགའ་རིན་ཆེན་དང༌། ཡུམ་བློ་བཟང་སྒྲོལ་མ་གཉིས་ཀྱི་རིགས་མྱུག་ཏུ་སྐུ་འཁྲུངས།

ལོ་སྔོན་མ་ཤིང་ཕག་ (༡༨༧༥) ཟླ་ ༧ པའི་ནང༌། ཇི་ལྟར་ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་མགོན་པོ་གང་ཉིད་འཁྲུང་བར་འགྱུར་བའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁུར་མ་བཟོད་པ་ལྟ་བུའི་སྔ་ལྟས་སུ། སྲ་ཞིང་མཁྲེགས་པའི་ས་ཆེན་པོ་འདིའང་ཆེས་ཆེར་འདར་ཞིང་གཡོས་པས་འཁྲུངས་ཁང་གི་རྩིག་པ་དང༌། ཐོག་མཚམས་བར་སེར་གས་ཤོར་བའི་སྟོང་ཆ་མཐོ་གང་ཙམ་ཞིག་ཆགས་པ་དང༌། ཉེ་ཁུལ་གྱི་ཁྱིམ་ཁང་ཞིག་པ་སོགས་ཀྱི་སྐྱོན་ཆེ་བྱུང༌། འོན་ཀྱང་འཁྲུངས་ཁང་གི་རྟེན་གསུམ་དངོས་ནོར་དང་བཅས་པ་གང་ལའང་སྐྱོན་ཆ་མ་བྱུང་བར་ཡུལ་མི་རྣམས་ངོ་མཚར་བར་གྱུར། དེའི་སྐབས་ས་གཡོས་དེ་སྐོར་རྩིས་འབྲས་ངན་ཚུལ་གླེང་བར། དྭཊ་པོ་བམ་ཆོས་རིན་པོ་ཆེས་ས་གཡོས་ལ་བཟང་ངན་གཉིས་ཡོད་དེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྐུ་འཁྲུངས་པ་སོགས་ཀྱི་སྐབས་སུའང་འབྱུང་བ་ཡོད་པས། ད་རེས་ཀྱི་ས་གཡོས་དེ་ནི་ྋརྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་མཆོག་སྤྲུལ་ཞལ་གཟིགས་ཀྱི་སྔ་ལྟས་ཡིན་འགྲོ། དོགས་པ་བློ་གཡེང་མ་བྱེད་ཅེས་གསུངས་གཤིས། ཡུལ་མི་རྣམས་ངན་རྟོག་ལས་བཟློགས་ཏེ་ཡིད་བདེ་བའི་གནས་ལ་འཁོད། དེའི་ཚེ་ཐོ་རེངས་ཤིག་ལ་ཡུམ་གྱི་མནལ་ལམ་དུ། ལྷ་ས་ནས་ཡོང་བ་ཡིན་ཟེར་བའི་བུད་མེད་དབུས་ཆས་སྤྲས་པ་ལག་ཏུ་དར་དཀར་པོ་ཐོགས་པ་ཞིག་ཡབ་ཀྱི་དྲུང་དུ་འོངས་པ་དང༌། སྤྲོ་ཁང་ནང་དུ་ཆུ་འཁྱིལ་བ་ལས་དུང་དཀར་པོ་དྲི་མ་མེད་པ་ཞིག་རྙེད་པ་རྨིས་འདུག

མངོན་སུམ་གྱི་ལྟས་སུའང༌། གོང་ལོའི་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༣ ཉིན། བསོད་ནམས་ནོར་བུ་ཟེར་བས་རུ་བར་མར་ལྟང་རྒྱག་དུས་ལྟང་གི་ཕྱེད་ཙམ་ནས་མར་ཡར་ལུད་མཐར། རང་དབང་མེད་པར་གཏུན་ཤིང་གི་དབྱིབས་ལྟ་བུ་བཟོས་ཏེ་འཇོག་དགོས་བྱུང་ཞིང༌། དེ་ནི་སློབ་དཔོན་ཞི་བ་ལྷས། “དམ་ཆོས་འོ་མ་བསྲུབས་པ་ལས།། མར་གྱི་ཉིང་ཁུ་འཕྱུང་བ་ཡིན།།” ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། འོ་མའི་རྒྱུན་དང་མཚུངས་པའི་ཐུགས་རྗེའི་བྱིན་རླབས་དང༌། གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་རང་རང་གི་མོས་ངོ་དང་འཚམས་པའི་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་འོ་མ་བགོ་སྐལ་དུ་བཀྱེ་བ་ལས། མར་གྱི་ཉིང་ཁུ་དང་འདྲ་བའི་སྨིན་གྲོལ་གྱི་ལམ་བཟང་པོ་རྒྱུད་ལ་སྐྱེད་པར་མཛད་དོ་ཞེས་མཚོན་པ་དང༌། དེ་རྗེས་ཟླ་༩ པའི་ནང་འཁྲུངས་ཁང་གི་ཉེ་འདབས་ལྗོན་ཤིང་ཉི་འབྲུ་ཞེས་པ་སྡོང་པོ་ཆེ་བ་ཞིག་ལ་མེ་ཏོག་ཁྲ་གཅལ་དུ་ཤར་བ་ཀུན་གྱི་མཐོང་སྣང་དུ་བྱུང༌། དེས་སྙིགས་ལྔའི་གྲང་རེག་གིས་ཕན་བདེའི་མེ་ཏོག་འཇོམས་པར་མི་ནུས་པར་གང་གི་འཕྲིན་ལས་ཚ་ཟེར་ཅན་གྱི་འོད་སྣང་གིས་བདེ་ལེགས་ཀྱི་གེ་སར་རབ་ཏུ་རྒྱས་པའི་རྟེན་འབྲེལ་ཡིན་པར་མཚོན།

ཡང་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༦ དགོང་མོ་སྲོད་འཁོར་ཡོལ་ཙམ་དུ། འཁྲུངས་ཁང་སྟེང་དུ་ཤིང་ཁང་ཞིག་ཡོད་པའི་ཐོག་སྟེང་ལ་རྒྱ་གུར་ཆུང་ངུའི་བཟོ་དབྱིབས་ལྟ་བུར་ཐོག་མར་ཁ་དོག་ལྗང་སེར། དེ་མཇུག་འཇའ་ཚོས་ཚོགས། དེ་ནས་ཁ་དོག་དཀར་པོ་བཀྲག་མདངས་ཆེ་བ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ནས་ནམ་མཁའ་ལ་ཡལ་བའི་མཐོང་སྣང་བྱུང༌། དེ་ནི་ཞི་རྒྱས་དབང་དྲག་གི་ལས་རབ་འབྱམས་ལ་མངའ་བརྙེས་པར་འགྱུར་བའི་བརྡ་དང༌། གཞན་ཡང་མེ་བྱི་ (༡༨༧༦) ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༢༥ ཉིན་གླང་མདུན་འཁྲུངས་ཁང་སྟེང་དུ་འཇའི་གུར་ཕུབ་པ་དང༌། དགོང་ཇ་ཙམ་ལ་བྱ་དཀར་པོ་འོལ་བ་ཙམ་ཞིག་འཁྲུངས་ཁང་གི་ཉེ་འདབས་སུ་ཨ་ཞང་སྟར་ཀ་ཟེར་བའི་སྟར་སྡོང་ཆེ་བ་ཞིག་ཡོད་པ་དེའི་སྟེང་དུ་བབ་སྟེ་ཡུན་རིང་དུ་བསྡད་མཐར་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་འཕུར་ཞིང༌། སླར་ཡང་ཕྱིར་ལོག་ལྡིང་སྐོར་ཞིག་བརྒྱབ་སྟེ་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་སོང་བ་ཀུན་གྱིས་མཐོང་བ་དང༌། ཡུལ་མི་རྒན་རབས་དང༌། རྫི་བོ་རྣམས་ཀྱིས་དྭགས་ལྷ་སྒམ་པོའི་རི་རྩེ་ནས་སྔར་མེད་པའི་སྐར་མ་ཞིག་ཤར་གྱིན་འདུག་ཟེར་བའི་གླེང་འཕྲོས་བྱུང་བ་ཡང་ངོ་མཚར་བའི་རྟགས་སུ་མངོན།

ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གཉིས་པ་དགོངས་པ་ཆོས་དབྱིངས་སུ་གཤེགས་རྗེས་ཀྱི་ྋརྒྱལ་ཚབ་ཀུན་བདེ་གླིང་རྟ་ཚག་ངག་དབང་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་མཆོག་དང༌། བཀའི་མདུན་ན་འདོན་རྣམ་པ་སོགས་ནས་ྋརྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་རྩད་དཔྱོད་ཞུ་ཕྱོགས་སྐོར་སྔོན་ཚུད་ནས་གཞུང་བསྟེན་དགྲ་ལྷའི་གཙོ་བོ་གནས་ཆུང་ཆོས་རྒྱལ་ཆེན་པོར་ལུང་ཞུ་རིམ་པར་འབུལ་གནང་ལ། ཡུལ་ཕྱོགས་དང༌། འཁྲུངས་གཞིས་ཀྱི་ཡུལ་ལྗོངས། ཡབ་ཡུམ་གྱི་མཚན། ཡང་སྲིད་རྩད་དཔྱོད་ཞུ་བར་ཕེབས་མི། རྩད་དཔྱོད་ཞུ་ཕྱོགས་དང་བཅས་པའི་བཀའ་ལུང་ཤིན་ཏུ་གསལ་བ་སྔ་རྗེས་སུ་སྩལ་བ་ལས་དཔེ་མཚོན་ཙམ་ཞིག་སྨོས་ན། མེ་བྱི་ (༡༨༧༦) ལོར་རྩེ་ཚོམས་ཆེན་ཤར་དུ་ཆོས་སྡེ་ཆེན་པོ་དཔལ་ལྡན་འབྲས་སྤུངས་པའི་ལྗོངས་རྒྱུའི་མཇལ་ཁའི་སྐབས། ྋརྒྱལ་ཚབ་རྟ་ཚག་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། འབྲས་སྤུངས་བླ་སྤྲུལ་ལས་སྣེ་གྲྭ་དམངས། གཞུང་ཞབས་སོགས་ཚང་འཛོམས་ཐོག་དགྲ་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་སྤྱན་འདྲེན་ཞུས་པ་ནས་བཀའ་ལུང་སྤྱི་ཕེབས་སུ།

ཧྲིཿ དགའ་བ་བརྒྱ་ལྡན་པའི་ཆབ་སྲིད་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་རིམ་པ་དམ་ལྡན་རིག་པ་འཛིན་པ་ཉིད་དང༌། ལས་བྱེད་སེར་སྐྱ། ངོས་ཀྱི་དགོན་གནས་ཀྱི་རྒྱལ་སྲས་བན་ཆུང༌། སློབ་དཔོན་ལས་སྣེ་རྣམས་ཀྱི་ཐུགས་བཞེད་བསྐང་རྒྱུར། དཀོན་མཆོག་རིན་པོ་ཆེ་དཔང་དུ་བཙུགས་ཏེ་རང་ཅག་རྣམས་ཀྱི་ནམ་མཁའི་སློབ་དཔོན་མཐོང་བ་དོན་ལྡན་ཉིད་ཀྱི་ཡང་སྲིད་སྐོར་འདི་ནས་བརྩིས་པའི་ཉི་མའི་ཤར་ཕྱོགས་སུ་ཕ་མིང་ཀུན་དགའ་དང༌། མ་སྒྲོལ་མ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱོགས། བཤེས་གཉེན་དམ་པ་ཚུལ་ལྡན་ཞིག་རྩད་དཔྱོད་བྱེད་པར་འཕྲལ་བརྫོང་བགྱིས་ན་ངེད་ནས་ཀྱང་འཕྲིན་ལས་དང༌། གྲོགས་དན་བྱེད་པ་གཞིར་བཅས་ཞེས་ཕེབས། དེར་བརྟེན་ཁམས་དར་རྩེ་མདོ་སོགས་ཤར་དང་ཤར་ལྷོའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་ཁག་གི་མིང་ཐོ་བཀོད་ཐོག །རྟོག་ཞིབ་ཞུ་བར་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ཇི་འདྲ་ཞིག་མངགས་བརྫོང་ཞུ་འོས་བཀའ་ལུང་ཞུས་པར། རྒྱུད་སྟོད་མཁན་ཟུར་བློ་བཟང་དར་རྒྱས་ལྷ་ལྡན་གྱི་ཤར་ལྷོའི་ཕྱོགས་ཆོས་འཁོར་རྒྱལ་ལྷ་མོའི་བླ་མཚོའི་འགྲམ་བསྐང་བ་འབུམ་ཐེར་འགྲོ་ངེས་གནད་སྨིན་སྒྲུབ་པ་དང་ཆབས་ཅིག་མངགས་བརྫོང་བགྱིས་ན་མཚོ་མཇལ་ནས་ངེས་གསལ་ཡོང་ཞེས་ཕེབས།

དེ་དོན་གཞུང་གནས་ནས་རྒྱུད་སྟོད་མཁན་ཟུར་བློ་བཟང་དར་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེ་ཆོག་གྲྭ་དང་བཅས་ཆོས་འཁོར་རྒྱལ་ལྷ་མོའི་བླ་མཚོ་མཇལ་བར་ཆེད་གཏོང་བསྐྱངས་པ་ནས་གོང་གསལ་ཆོས་སྐྱོང་གི་བཀའ་ལུང་ཇི་བཞིན་མཚོ་མཇལ་གསལ་བར་བྱུང༌། དེ་ལྟ་ནའང་ྋརྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་གཏན་འཁེལ་ཞུ་རྒྱུ་འདིའི་སྐོར་རྩ་འགངས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བར་བརྟེན། ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་སྐུ་འཕྲེང་བརྒྱད་པ་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པ་བསྟན་པའི་དབང་ཕྱུག་མཆོག་དང༌། ྋརྒྱལ་ཚབ་རྟ་ཚག་རིན་པོ་ཆེས་དབུས་པའི་བླ་ཁག་དང༌། གནས་ཆུང་ཆོས་རྒྱལ་ཆེན་པོ་སོགས་ཆོས་སྐྱོང་ཁག་བཅས་པར་ལུང་བརྟག་བསྐྱར་ཞུ་གནང་བར་ཡང༌། དྭགས་པོ་གླང་མདུན་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་པ་དེ་ཤིན་ཏུ་བཟང་བ་ཁོ་ན་ཕེབས།

དེ་ལྟར་ྋརྒྱལ་ཚབ་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། བཀའ་བློན་རྣམ་པ། བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་ཆེན་མོར་ངོ་ཞུགས་ཡོངས་དང་བཅས་པའི་སེར་སྐྱ་མགྲིན་གཅིག་ནས་ྋརྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་གཅིག་པུ་དེ་རང་ལ་ཡིད་ཆེས་ངེས་རྙེད་འཁྲུལ་བྲལ་དུ་ངོས་འཛིན་ཐུགས་གཏན་གཙང་མར་འཁེལ། དེ་སྐོར་གླང་མདུན་དུ་སྙན་གསན་ཞུ་བར་བཀའ་བློན་མདོ་མཁར་ཚེ་དབང་ནོར་བུ་དང༌། སྐུ་བཅར་གཟིམ་དཔོན་མཁན་པོ་བར་ཞི་རྗེ་དྲུང་ངག་དབང་དངོས་གྲུབ། མཚན་ཞབས་དགེ་བཤེས་བློ་གླིང་འཇམ་དབྱངས་དཔལ་འབྱོར་དང༌། མགྲོན་གཟིམ་སོགས་མངགས་གཏོང་གནང༌། མེ་གླང་ (༡༨༧༧) ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡ ཉིན་ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་ཡབ་ཡུམ་སྟོན་འཁོར་བཅས་འཁྲུངས་གཞིས་ནས་ལྷ་སར་གདན་དྲངས།

ས་སྟག་ (༡༨༧༨) ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༤ ཉིན། གུང་ཐང་བདེ་བ་ཅན་དུ་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེས་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་དབང་ཕྱུག་དཔལ་བཟང་པོའི་དྲུང་དུ་དབུ་སྐྲ་གཙུག་ཕུད་འབུལ་བཞེས་ལ། མཚན་དུ་རྗེ་བཙུན་ངག་དབང་བློ་བཟང་ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོ་འཇིགས་བྲལ་དབང་ཕྱུག་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་དཔལ་བཟང་པོ་ཞེས་གསོལ་བར་མཛད། དེ་རྗེས་རི་རྒྱ་བསམ་གཏན་གླིང་རི་ཁྲོད་དུ་གདན་ཞུས་ཀྱིས་དེར་ལོ་གཅིག་ལྷག་ཙམ་བཞུགས། དེའི་རིང་ཡོངས་འཛིན་ྋརྒྱལ་ཚབ་རྟ་ཚག་དང༌། ཡོངས་འཛིན་ཕུར་ལྕོག་བྱམས་པ་རྒྱ་མཚོ་རིན་པོ་ཆེ་རྣམ་གཉིས་ནས་བཀྲུ་བྱབས་སྲུང་གསུམ་འབུལ་གནང་མཛད།

བགྲང་ཡས་བསྐལ་བར་གངས་ལྗོངས་འགྲོ་བའི་སླད།།

རྒྱ་ཆེན་ཐུགས་བསྐྱེད་འཕགས་པ་མིག་མི་འཛུམ།།

བསམ་བཞིན་སྡོམ་བརྩོན་མི་རྗེའི་རོལ་བའི་གར།།

ལེགས་བྱས་བསོད་ནམས་སྟོང་གི་རྭ་བར་རྩེན།།

ངོ་མཚར་འཇའ་གུར་ཕུབ་པའི་མཚན་ལྟས་དང༌།

ལྷ་དང་བླ་མའི་དགོངས་དཔྱད་དབྱངས་གཅིག་གིས།།

རྒྱལ་མཆོག་དམ་པའི་མཆོག་སྤྲུལ་འཁྲུལ་མེད་དུ།།

ངེས་པ་རྙེད་པའི་ཤིས་པ་ལྷ་ཡིས་སྒྲོག །

ས་བཅད་གཉིས་པ།

གསེར་ཁྲིར་མངའ་གསོལ་དང༌། དགེ་བསྙེན་སོགས་ཀྱི་བསླབ་སྡོམ་འབུལ་བཞེས་ཐོག་གསན་སྦྱོང་དབུ་ཚུགས་པ།

ས་ཡོས་ (༡༨༧༩) ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༡༢ ཉིན། མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་རི་རྒྱ་བསམ་གཏན་གླིང་རི་ཁྲོད་ནས་སྒང་སྟོད་འདོད་རྒུ་ཐང་གི་བཞུགས་སྒར་དུ་གདན་དྲངས་ཤིང༌། ཚེས་ ༡༣ གཟའ་སྐར་འཕྲོད་སྦྱོར་བཟང་བའི་ཉིན་གཞུང་སྲོལ་ཆིབས་བསྒྱུར་རྒྱས་པའི་སྒོ་ནས་ལྷ་ལྡན་སྤྲུལ་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་བྱོན། དེར་གནས་གཟིགས་གྲུབ་བསྟུན་གྲུ་འཛིན་གཉིས་པའི་གཞལ་མེད་ཁང་གི་གཟིམ་ཆུང་ཉི་འོད་བསོད་ནམས་ལེགས་འཁྱིལ་དུ་ྋཞབས་ཀྱི་པདྨོ་བཀོད། ཕེབས་སྟོན་དཀར་སྤྲོ་དང་བཅས་པའི་མཛད་སྒོ་གཟབ་རྒྱས་དང༌། ཚེས་ ༡༤ ཉིན་ཚོམས་ཆེན་སྲིད་ཞིའི་ཕུན་ཚོགས་སུ་གསེར་ཁྲིར་མངའ་གསོལ་གྱི་མཛད་སྒོ་ཆེན་མོ་བསྐྱངས།

གོང་ལོའི་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡ གཟའ་སྐར་འཕྲོད་སྦྱོར་བཟང་འཛོམས་དང་བསྟུན་རྩེ་གཟིམ་ཆུང་དགའ་ལྡན་ཡང་རྩེར། ཡོངས་འཛིན་ཆེ་བ་སྲིད་སྐྱོང་རྟ་ཚག་ངག་དབང་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་མཆོག་གིས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོར་དགེ་བསྙེན་གྱི་བསླབ་སྡོམ་འབུལ་གནང་ཐོག ཡི་གེའི་ཕྱི་མོ་དབྱངས་གསལ་ལྗགས་ཀློག་སྒྲོན་འབུལ་དབུ་འཛུགས་བསྐྱངས།

ཆུ་རྟ་ (༡༨༨༢) ཆོ་འཕྲུལ་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་དུས་ཆེན་ཏེ། ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༡༣ སྔ་དྲོ་ཇོ་བོ་ཤཱཀྱ་མུ་ནིའི་སྤྱན་སྔར་པང་གཅལ་སྟེང་དུ་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་ཡོངས་འཛིན་སྲིད་སྐྱོང་རྟ་ཚག་རིན་པོ་ཆེའི་དྲུང་ནས་བར་མ་རབ་བྱུང་དང༌། ཚིག་སྔ་མ་དགེ་ཚུལ་གྱི་བསླབ་སྡོམ་བཞེས།

ཤིང་སྤྲེལ་ (༡༨༨༤) ཟླ་༤ ཚེས་ ༥ ཉིན་གཟིམ་དཔོན་མཁན་པོ་བར་ཞི་བ་ངག་དབང་དངོས་གྲུབ་ནས་ཕྱག་བྲིས་སྒྲོན་འབུལ་དབུ་འཛུགས་ཞུས། ཟླ་༥ ཚེས་ ༤ ཉིན་ནོར་གླིང་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང༌། ཡོངས་འཛིན་རྣམ་གཉིས་རེ་མོས་ཀྱིས་ཉིན་ལྟར་བྱོན་ནས་ཕྱག་དཔེ་ལྗགས་འཁྲིད་དང༌། བར་ཞི་བས་ཕྱག་བྲིས་ཞབས་སྐུལ་ཞུས། ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༥ ཉིན་རྩེ་ཕོ་བྲང་དུ་ཡོངས་འཛིན་སྲིད་སྐྱོང་རིན་པོ་ཆེའི་དྲུང་ནས་སྒྲོལ་དཀར་ཡིད་བཞིན་འཁོར་ལོའི་རྗེས་གནང་དང༌། ཆོ་གའི་ལུང་རྒྱུན་ཞུ་གནང་མཛད། དེ་ཉིན་ནས་ལས་རུང་གི་ལྗགས་བསྙེན་བཅད་རྒྱ་དབུ་བཙུགས་ཏེ་ཉིན་ལྟར་རྒྱུན་གྱི་ཞལ་འདོན་ཉམས་མེད་ཐོག ལྷག་ལྷའི་ང་རྒྱལ་གསལ་སྣང་གི་ངང་ནས་ཡི་གེ་བཅུ་པའི་འབྲུ་འབུམ་བཟླས་བསྙེན་ཚད་དུ་ལོངས་པ་མཛད།

མེ་ཁྱི་ (༡༨༨༦) ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༥ ཉིན་ཡོངས་འཛིན་རྣམ་གཉིས་ནས་རིག་པའི་སྒོ་འབྱེད་བསྡུས་གྲྭའི་ཁ་དོག་དཀར་དམར་གྱི་རིགས་ལུང་འཕེན་ཚུལ་དང༌། གསུང་ལན་འདེབས་ཚུལ་གསན་སྦྱོང་དབུ་འཛུགས་དང༌། རྒྱན་འཇུག་ལ་སོགས་པའི་གཞུང་ཆེན་མོ་ཐུགས་འཛིན་སྐྱོར་སྦྱོང་ལ་བརྩོན་པར་མཛད། ཚེས་ ༢༣ ཉིན་ཡོངས་འཛིན་སྲིད་སྐྱོང་རྟ་ཚག་རྡོ་རྗེ་འཆང་ནས་གཤིན་རྗེ་གཤེད་དཔའ་བོ་གཅིག་པ་བདུད་ལས་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་བཀའ་དབང་སྟ་གོན་དང༌། ཕྱི་ཉིན་བཀའ་དབང་དངོས་གཞིའི་རིམ་པ་རྣམས་གསན། དེ་ནས་བཟུང་ལྷག་ལྷ་དེ་ཉིད་ཡི་དམ་གྱི་གཙོ་བོར་མཛད་ནས་དེའི་སྒྲུབ་ཐབས་ཞལ་འདོན་ཆག་མེད་དང༌། དབང་གི་དམ་ཚིག་རྣམས་ཚུལ་བཞིན་ཉམས་སུ་བཞེས།

ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༨ ཕྱི་དྲོ་ཡོངས་འཛིན་ཆེ་བ་སྲིད་སྐྱོང་རྟ་ཚག་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ཐུགས་ཕམ་དཔག་མེད་ངང་ནས་མཆོད་སྤྲིན་རྒྱ་ཆེ་དང་བཅས་ཐུགས་སྨོན་ཡང་དག་པར་མཛད། བཀའི་མདུན་ན་འདོན་རྣམ་པ་བཞི་དང༌། སྐུ་བཅར་སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོ་ལྷན་ཐོག་ནས་སྲིད་སྐྱོང་གསར་པའི་ཁུར་འཛིན་མཛད་པོ་དེ་མོ་ཧོ་ཐོག་ཐུ་ངག་དབང་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་རབ་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེ་འོས་ཚུལ་ྋགོང་ས་ཆེན་པོར་དགོངས་སྐོར་ྋསྙན་གསན་ཞུས་པ་ལྟར་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་ཏེ། ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༡༣ ཉིན་སྲིད་སྐྱོང་གི་ཁྲིར་འཁོད་ཆེ་འདོན་མཛད་སྒོ་བསྐྱངས།

ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་ཟླ་ ༦ པ་ནས་བཟུང་ནོར་གླིང་དབུ་གཡབ་ཆོས་རར་མཚན་ཞབས་གཉིས་དང་ལྷན་དུ་རིགས་ལམ་གྱི་རྣམ་གཞག་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་རྣམ་འགྲེལ་རྩ་བཤད་ཀྱི་གཞུང་དོན་སློབ་གཉེར་བསྐྱངས་པ་རྣམས་ལ་བརྒལ་བརྟག་གི་རྩོད་གྲྭ་ཆག་མེད་མཛད། ཡོངས་འཛིན་ཕུར་ལྕོག་རིན་པོ་ཆེའི་དྲུང་ནས་འཕགས་མཆོག་འཇིག་རྟེན་གསུམ་མགོན་གྱི་དབང་དང༌། སྒྲུབ་ཐབས་ལྗགས་ལུང་གསན་ཏེ་རྒྱུན་གྱི་ཐུགས་དམ་དུ་ཉམས་བཞེས་བསྟར།

ཆུ་རྟ་ (༡༨༨༢) ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༡༦ ཉིན་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་བསྟན་པའི་དབང་ཕྱུག་དགོངས་པ་ཞི་དབྱིངས་སུ་གཤེགས་ཤིང༌། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་ཡང་སྲིད་སྐོར་གཟིམ་དཔོན་མཁན་པོ་བར་ཞི་བ་ངག་དབང་དངོས་གྲུབ་ནས་ནང་མའི་བསྙེལ་བྱང་ཟིན་བྲིས་མཛད་གསལ། “མེ་ཕག་ (༡༨༨༧) ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༣ ཉིན། སྐུའི་བཅད་རྒྱའི་སྐབས་ཉི་འོད་དབུ་གུར་དུ་ལྗགས་ཐུན་གྲུབ་ནས་སྐུའི་ཕྱག་གདན་སྟེང་བཞུགས་ཤིང༌། ཕྲན་གཟིམ་དཔོན་ཡང་དེ་གཤམ་ཕྱག་འཚོལ་གྱིན་ཡོད། སྔ་ཉིན་ཝུན་ཨམ་བན་ནས་ཁྲིམས་དཔོན་གདོང་འབུལ་གནང་གི་ལྗོན་འབྲས་ཚ་ལུ་མ་རྣམས་རྩེ་གསོལ་ཐབ་ནས་བཀྲུས་ཏེ་དངུལ་གཞོང་ནང་བཞག་ཡོད་པར། བཀའ་མོལ་གྱི་འཕྲོ་གང་ཡང་མེད་པའི་སྣང་མེད་ཅིག་ལ། ཚ་ལུ་མ་དེ་རྣམས་གསོལ་ཅོག་སྟེང་དུ་འདོན་པ་གནང་ནས་རྡོག་གསུམ་དངུལ་གཞོང་ནང་དུ་བླུགས་གནང་གིས་ཕྲན་ལ་མིག་ལྟོས་དང༌། འདི་གསུམ་པཎ་ཆེན་གྱི་ཡང་སྲིད་སྐོར་ཡིན། ཅུང་མི་འདྲ་ཙམ་ཡོད་པ་འདི་དྭགས་བྷྲུཾ། འདི་ཐོབ་རྒྱལ། འདི་ལ་མོ་ཡིན་པ་བཅས་ངོ་ཤེས་པ་བྱེད་དགོས་གསུངས་ཏེ་སྐུའི་ཕྱག་གདན་སྟེང་ནས་འཕགས་མཆོག་ལོ་ཀེ་ཤྭ་རཱ་དང༌། མ་གཅིག་འདོད་ཁམས་དབང་མོར་ཞལ་ཕྱོགས་ནས་བྷྱོཿབདུན་མའི་སྔགས་ཞལ་འདོན་དུ་གསུང་བཞིན་པར་དངུལ་གཞོང་ཕྱག་གིས་སྐོར་གནང་མཛད་སོང་ཞིང༌། དེའི་རིང་ཕྲན་གྱིས་ཀྱང་ཡེངས་མེད་བལྟས་ཏེ་བསྡད་པར་གསུམ་གཤིབས་ཡུད་ཙམ་འཁོར་མཐར། དྭགས་བྷྲུཾ་ཡིན་ཞེས་པ་དེ་འཕར་ཏེ་སྐུ་མདུན་དུ་ཐོན་སོང་བར་དྭགས་པོ་རེད་ཅེས་ཕེབས། སླར་ཡང་དེ་ག་གཏན་འཁེལ་ཨེ་ཡིན་ཞེས་ཚ་ལུ་མ་གསུམ་དངུལ་གཞོང་དུ་བླུགས་གནང་གིས་བྷྱོཿབདུན་མ་གསུང་གིན་སྐོར་གནང་མཛད་སོང་བར། དྭགས་བྷྲུཾ་ཡིན་ཞེས་པ་དེ་སྔོན་ཙམ་ལ་འཕར་ནས་སྐུ་མདུན་དུ་བབ། དེའི་རྗེས་ཐོབ་རྒྱལ་དང༌། ལ་མོ་ཡིན་ཞེས་པའི་ཚ་ལུ་མ་གཉིས་མཉམ་གཤིབས་ཀྱིས་ཐོན་ཏེ་སྐུའི་རྒྱབ་ཕྱོགས་སུ་སོང་བས། པཎ་ཆེན་གྱི་ཡང་སྲིད་འཁྲུལ་མེད་དྭགས་བྷྲུཾ་རང་རེད་ཅེས་ཕེབས། དེ་རྗེས་ལུང་བརྟག་ཁག་ནས་ཀྱང་དྭགས་བྷྲུཾ་ཐོན་པས་ཡིད་ཆེས་ངེས་པ་རྙེད།” ཅེས་འཁོད།

ས་བྱི་ (༡༨༨༨) ཟླ་༡ ཚེས་ ༡༥ ཉིན་རྩེ་ཕོ་བྲང་གི་གཟིམ་ཆུང་དགའ་ལྡན་ཡང་རྩེར་ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་གྱི་དབུ་སྐྲ་གཙུག་ཕུད་བཞེས་ཏེ། མཚན་དུ། རྗེ་བཙུན་བློ་བཟང་ཐུབ་བསྟན་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མ་དགེ་ལེགས་རྣམ་རྒྱལཞེས་གསོལ་བར་མཛད།

ྋརྒྱལ་བའི་མཚན་ཞབས་སྔོན་ཡོད་གཉིས་ཀྱི་ཐོག་སྒོ་མང་དང༌། བློ་གླིང༌། བདེ་ཡངས། སེར་བྱེས། དགའ་ལྡན་བྱང་རྩེ་བཅས་ནས་དགེ་བཤེས་སློབ་གཉེར་བཟང་གྲས་ལྔ་གསར་བསྐོ་གནང་སྟེ། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་རིགས་ལམ་གསན་སྦྱོང་རྒྱུན་བསྲིངས་མཛད་བཞིན་ལོ་དེའི་ནང་གདན་ས་ཆེན་པོ་དཔལ་ལྡན་འབྲས་སྤུངས་དང༌། སེ་ར་ཐེག་ཆེན་གླིང་གཉིས་སུ་ཆོས་ཞུགས་བསྐྱངས།

ཡོངས་འཛིན་ཕུར་ལྕོག་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཆུ་སྦྲུལ་ (༡༨༩༣) ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༧ ཉིན་གསར་བསྐོ་མཛད་པ་རྒྱུད་སྟོད་མཁན་ཟུར་ཡོངས་འཛིན་གླིང་སྤྲུལ་སྐུ་བློ་བཟང་ལུང་རྟོགས་བསྟན་འཛིན་འཕྲིན་ལས་རིན་པོ་ཆེས་དབུས་པའི་མཁས་གྲུབ་ཀྱི་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་མང་པོའི་དྲུང་ནས་ཕར་ཕྱིན་དང༌། དབུ་མ། མངོན་པ་མཛོད། འདུལ་བ། ཚད་མ་སྡེ་བདུན་ལ་སོགས་པའི་མདོ་ཕྱོགས་དང༌། རྒྱུད་སྡེ་རྣམ་བཞིའི་ཡི་དམ་ལྷ་ཚོགས་དུ་མའི་དབང་ཁྲིད་རྗེས་གནང༌། སྒྲ་དང་སྙན་ངག སྨན་རྩིས་ལ་སོགས་པའི་རིག་གནས་ཁག་གསན་བཞེས་གནང་བས་མཁྱེན་རབ་ཀྱི་དཔལ་ཡོན་མཚུངས་ཟླ་བྲལ་བར་གྱུར།

ཤིང་ལུག་ (༡༨༩༥) ཆོ་འཕྲུལ་ཟླ་བའི་ཚེས་ ༡༡ ཉིན་ལྷ་ལྡན་སྤྲུལ་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཇོ་བོ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུའི་སྤྱན་སྔར་ཡོངས་འཛིན་ཕུར་ལྕོག་བློ་བཟང་ཚུལ་ཁྲིམས་བྱམས་པ་རྒྱ་མཚོ་རིན་པོ་ཆེས་མཁན་སློབ་སྦྲགས་མ་དང༌། ཡོངས་འཛིན་གླིང་སྤྲུལ་སྐུ་ནས་གསང་སྟོན་པ། སྒྲུབ་ཁང་སྤྲུལ་སྐུ་བློ་བཟང་ངག་དབང་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོས་དུས་གོ་བ། དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཆེན་རྒྱལ་རོང་བློ་བཟང་ཚུལ་ཁྲིམས་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཤར་བྱང་ཆོས་རྗེ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྱི་ཁ་སྐོང་དུ་འོས་པའི་དགེ་འདུན་བཅུ་ཕྲག་གི་དབུས་སུ་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་རྣམ་པར་དག་པ་བཞེས་ཏེ་ཐུབ་པའི་རྒྱལ་ཚབ་ཆེན་པོར་བཞེངས།

རྫོགས་ལྡན་གསར་བའི་དགའ་སྟོན་ཡོ་ལང་གིས།།

གདོང་དམར་རིགས་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་མཐོན་པོའི་ཁྲིར།།

ཆུང་སྲིད་ཞབས་མཐིལ་རེ་ཁཱ་འཁོད་པའི་འཕྲིན།།

སྲིད་རྩེར་སྤྲིངས་པའི་སྙན་པ་ཕྱོགས་སུ་འཕུར།།

མ་རྨད་ཐར་པ་ཆེན་པོའི་གྲོང་མཆོག་ཏུ།།

ལེགས་པར་བགྲོད་པའི་འཇུག་ངོགས་གཅིག་པུ་སྟེ།།

སོ་སོར་ཐར་པའི་ངུར་སྨྲིག་གོས་བཟང་གིས།།

རྒྱལ་སྲས་གཞོན་ནུའི་སྐུ་མཆོག་མཛེས་པར་འཁྱུད།།

ས་བཅད་གསུམ་པ།

མདོ་རྒྱུད་གཞུང་ལུགས་ལ་གསན་བསམ་མཐར་སོན་པ།

དུས་གསུམ་རྒྱལ་བའི་སྤྱི་གཟུགས་རིགས་དང་དཀྱིལ་འཁོར་རྒྱ་མཚོའི་མངའ་བདག་ྋསྐྱབས་མགོན་བཀའ་དྲིན་ཟླ་མེད་ཆེན་པོ་འདི་ཉིད་ནི། སྔོན་གྱི་བསྐལ་པ་དུ་མར་གོམས་པ་ཡང་དག་པའི་བག་ཆགས་ཀྱིས་མ་བཏང་བས་སྐུ་གཞོན་ནུའི་དུས་ནས་བག་མེད་པའི་སྤྱོད་ཚུལ་ལས་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་ཤིང༌། ཐུབ་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་ཉེ་བར་བཟུང་ནས། མཁས་གྲུབ་གཉིས་ལྡན་གྱི་ཡོངས་འཛིན་བླ་མ་དམ་པ་བསམ་སྦྱོར་གཉིས་ཀྱིས་ཚུལ་བཞིན་དུ་བསྟེན་ཏེ། མཁས་བྱ་རིག་པའི་གནས་ལྔ་ལ་མཁས་པའི་ཕུལ་དུ་གྱུར་པ་ཞིག་ཡིན་ནོ།།

དེའི་ཚུལ་ཡང༌། དུས་འཁོར་དང་བདེ་མཆོག་སྡོམ་འབྱུང་སོགས་ནས་བྱུང་བ་ལྟར་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་འབྲི་ཐིག་དང༌། ཚོན་སྤེལ་བ་དང༌། ཆོས་གོས་དྲས་ཤིང་དྲུབས་པ་དང༌། ཁ་བསྒྱུར་བ་སོགས་མདོར་ན་འཇིག་རྟེན་ཐོག་ཤེས་པར་འོས་པའི་བཟོའི་གནས་མཐའ་དག་རང་ཉིད་ཀྱིས་མཁྱེན་པ་ལྟར་གཞན་ལ་འདི་ལྟར་གྱིས་ཤིག་ཅེས་ལྷའི་ཆ་ཚད་དང༌། བཟོ་འཚེམ་སོགས་བཀས་མངགས་ན། སྔོན་ཆད་དེ་རིགས་ཀྱི་ལག་ལེན་མ་མྱོང་བ་དག་གིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་འབྱུང་བ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ན་སེམས་མེད་པའི་ལྗོན་ཤིང་གིས་ཀྱང་སྐྱེས་བུའི་བྱ་བ་བྱེད་པ་དང་ཚུལ་མཐུན་པས་ན་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་སུ་སེམས་སོ།།

གཞན་ཡང་གསོ་བ་རིག་པའི་གནས་དཔལ་ལྡན་རྒྱུད་བཞི། སློབ་དཔོན་དཔའ་བོས་མཛད་པའི་ཡན་ལག་བརྒྱད་པའི་སྙིང་པོ་བསྡུས་པ་སོགས་ཀྱི་དགོངས་པ་རྣམས་ཇི་བཞིན་ཐུགས་སུ་ཆུད་དེ། རླུང་མཁྲིས་བད་ཀན་སོགས་ལ་འཕེལ་ཟད་འཁྲུགས་གསུམ་གྱི་རྣམ་པར་གྱུར་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ལྟ་རེག་དྲི་གསུམ་གྱིས་གཏན་ལ་ཕབ། ཟས་སྤྱོད་སྨན་དཔྱད་བཞིའི་གཉེན་པོ་བསྐྱེད་ཚུལ་རྣམས་ལག་ལེན་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ནད་སོ་སོའི་དཔུང་འཇོམས་པ་ལ་མཁས་ཤིང་བྱང་ཆུབ་པ་དང༌། སྨན་རྩིས་ཀྱི་རིག་པ་འདི་གཉིས་གཞན་རྗེས་སུ་འཛིན་པའི་ཐབས་མཆོག་ཏུ་མཁྱེན་ནས། སྔོན་མེད་པའི་ལྷ་ས་སྨན་རྩིས་སློབ་གྲྭ་གསར་དུ་བཙུགས་92ཏེ་ཕྱོགས་ནས་ཕྱོགས་སུ་ལག་ལེན་ཇེ་རྒྱས་སུ་འཕེལ་བའི་ཐབས་ཚུལ་རྒྱ་ཆེར་མཛད།

བོད་ཡིག་གཟབ་ཤར་ནི་སྨོས་ཅི། ལཉྫ་དང༌། ཝརྟུ། མཁའ་འགྲོ་བརྡ་ཡིག ཧོར་ཡིག ཨང་ཡིག་ལ་སོགས་འཇིག་རྟེན་ན་གྲགས་པའི་གཙུག་ལག་ཡི་གེའི་རིགས་དུ་མ་འབྲི་ཀློག་ལའང་མཁྱེན་པ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་མངའ། སྒྲ་རིག་པའི་གནས་དབྱངས་ཅན་སྒྲ་མདོ་རྩ་འགྲེལ་སོགས་ཀྱི་བརྗོད་བྱ་མ་ལུས་པ་ཐུགས་སུ་ཆུད་དེ་བྱིངས་དང༌། རྣམ་འགྱུར་དང༌། རྐྱེན་དང༌། རང་བཞིན་སོགས་གང་ལའང་ཐོགས་པ་མེད་ཅིང༌། བྱྀཏྟ་དང༌། ཛཱ་ཏིའི་འཕྲེང་བས་རྣམ་པར་བཅིངས་པའི་སྡེབ་སྦྱོར་གྱི་རྣམ་པར་གཞག་པའང་མཁྱེན། ཡོངས་སུ་བཅད་པ་ལེའུ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ཚིག་རྒྱན་གྱི་བསྟན་བཅོས་མེ་ལོང་མ་རྩ་འགྲེལ་ལ་ཐུགས་སྦྱོང་དཔྱིས་ཕྱིན་པ་གནང་བས་སྙན་ངག་ལའང་འཇིགས་པ་མེད་པའི་སྤོབས་པ་འཁྲུངས། དེ་བཞིན་དུ་མངོན་བརྗོད་དང༌། ཟློས་གར་གྱི་རིག་བྱེད་མང་པོའང་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་དང༌། སྐད་རིགས་བཞི་ལ་སོགས་པ་སོ་སོའི་བྱེ་བྲག་མ་འདྲེས་པར་ཚུལ་བཞིན་དུ་འབྱེད་ཅིང་མཁྱེན།

ཚད་མ་རིག་པ་སྡེ་བདུན་མདོ་དང་བཅས་པ་དང༌། དེ་དག་གི་འགྲེལ་བཤད་སྤྱི་དང༌། ལྷག་པར་རྣམ་བཤད་ཐར་ལམ་གསལ་བྱེད་ཀྱི་ཚིག་དོན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཐུགས་ལ་བཟུང་སྟེ་དཀའ་བ་དུ་མའི་སྒོ་ནས་སྦྱོང་བར་མཛད་པས་སྟོན་པ་དང༌། བསྟན་པ་ཚད་མར་གཏན་ལ་འབེབས་པ་ལ་དཔལ་ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པ་ཉིད་སླར་བྱོན་པ་དང་མཚུངས་ལ། ནང་རིག་པའི་གནས་ལ་སྡེ་སྣོད་གསུམ་དང༌། རྒྱུད་སྡེ་བཞིས་བསྡུས་པའི་གསུང་རབ་དགོངས་འགྲེལ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལས་རྗེ་ཉིད་ཀྱི་ཐུགས་སུ་མ་ཆུད་པའི་དོན་ནི་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པ་ལྟ་བུའོ།།

འདུལ་བ་ལུང་སྡེ་བཞི་དགོངས་འགྲེལ་དང་བཅས་པའི་འཆད་སྤེལ་དང༌། རབ་བྱུང་བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི་སྡོམ་པ་འབོགས་པ་སོགས་རྒྱ་ཆེར་མཛད་པས་འདུལ་བ་འཛིན་པ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་མཁན་པོ་དང༌། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་སེམས་བསྐྱེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་འབོགས་པ་དང༌། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་མང་པོ་འཆད་སྤེལ་མཛད་པས་མདོ་སྡེ་འཛིན་པ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་བཤེས་གཉེན་དང༌། དེ་ཡང་རབ་བྱུང་བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི་སྡོམ་པ་འབོགས་ཆོག་སྐབས་སྟོན་པའི་སྐུ་བརྙན་དང༌། འདུལ་བའི་གླེགས་བམ། དེ་དག་གི་སྤྱན་སྔར་མཆོད་པ་རྣམས་སྟ་གོན་མཛད་དེ་སླ་བཅོས་སུ་མ་སོང་བར་ཆོ་ག་ནས་ཇི་ལྟར་བྱུང་བ་ལྟར་ཚིག་གཅིག་ཀྱང་ཆད་ལྷག་མི་འབྱུང་བ་ལ་གཙིགས་ཆེན་པོ་མཛད།

བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི་སྐབས་ཡུལ་མཐའ་འཁོབ་ཏུ་ལྔ་ཚོགས་དང༌། ཡུལ་དབུས་སུ་བཅུ་ཚོགས་ཀྱིས་བསྙེན་པར་རྫོགས་དགོས་པར་གསུངས་པ་ལྟར། བོད་འདི་ཆོས་ཚིགས་ཀྱི་ཡུལ་དབུས་ཡིན་པས་འདུལ་བ་འཛིན་པ་བཅུ་ཚོགས་ཀྱིས་བསྙེན་པར་རྫོགས་དགོས་པར་ནན་ཏན་ཆེ་བར་མཛད། ལས་ལ་ཚོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལྟུང་བ་བཤག་པར་འོས་པ་རྣམས་བཤགས། སྡོམ་པར་འོས་པ་རྣམས་བསྡམས། བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་འོས་པ་རྣམས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཏེ་ཉེས་ལྟུང་གིས་མ་གོས་པའི་རྒྱུད་དག་པ་ཞིག་དང༌། གཉིད་དང༌། རྒོད་བག་དང༌། འགྲེང་བ་དང༌། རྩེད་འཇོ་སོགས་སྐྱོན་མཐའ་དག་གིས་མ་གོས་པར་བསྒྲུབ་བྱའི་རྒྱུད་ལ་སྡོམ་པ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞིག་སྐྱེས་ན་སྙམ་པ་དང༌། ལས་དངོས་གཞིའི་ཆོ་ག་ལ་ཆད་ལྷག་བྱུང་མིན་རྟོག་པ་དང༌། ཚུལ་འདི་ལྟ་བུས་ཀྱང་སྟོན་པའི་བསྟན་པ་ཡུན་རིང་དུ་གནས་ན་སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་འཇོག་དགོས་པར་གསུངས་པ་སོགས་གཙོ་བོར་མཛད་དེ་བསྒྲུབ་བྱ་རྣམས་ལ་ལས་ཀྱི་ཆོ་ག་ཡང་བརྡ་འཕྲོད་ངེས་སུ་སྩལ། དགེ་སློང་རྣམས་ལ་གསེར་ཟངས་ལས་གྲུབ་པའི་ཐུབ་དབང་གི་སྐུ་རེ་ཡང་འབྲལ་སྤང་དུ་རྗེ་ཉིད་ཀྱིས་ཕྱག་བསྟར་ནས་གནང༌།

མདོ་སྨད་སོགས་སུ་བྱང་སྡོམ་འབོགས་པའི་ཆོ་ག་ནམ་མཛད་ཀྱི་ཚེ་གནས་བརྒྱན་པ་དང༌། བྱི་དོར་སོགས་བྱས་ཏེ་མདོ་སྡེ་བསྐལ་བཟང་དང༌། བརྒྱད་སྟོང་པ། ཕལ་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་སེམས་བསྐྱེད་པའི་མདོ་མང་པོ་སྒྲོག་ཅིང༌། གཏོར་མ་བརྒྱ་རྩ་དང༌། མཎྜལ་འབུལ་བ་སོགས་ཚོགས་རླབས་ཆེན་པོ་གསོག་ཏུ་འཇུག་པར་མཛད། ཕྱི་ཉིན་དངོས་གཞིའི་སྐབས་རྟེན་གྱི་དྲུང་ན་མཆོད་པ་ཚད་མེད་པ་དང༌། ས་གཞི་བྱིན་རླབས། སྤྱན་འདྲེན་ཁྲུས་གསོལ། ཡན་ལག་བདུན་པ། མཎྜལ་ཅི་འགྲུབ་རེ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དུ་སངས་རྒྱས་འཐོབ་འདོད་ཀྱི་བསམ་པས་ཐེག་པ་ཆེན་པོར་སེམས་བསྐྱེད་པའི་ཕན་ཡོན་རྒྱུད་དང་འདྲེས་ངེས་ཀྱི་གསུང་བཤད་བཀའ་དྲིན་སྩལ་ཏེ། སྨོན་འཇུག་གི་སྡོམ་པ་འབོགས་པ་དང༌། དེའི་བསླབ་བྱ་ཕྲ་རགས་ངོ་འཕྲོད་ངེས་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་ཞིབ་པ་དང༌། སེམས་བསྐྱེད་ཀྱི་དགེ་རྩ་མཆོད་རྫས་སུ་བསྒྱུར་ཏེ་རྒྱལ་ཚབ་བྱམས་པ་མགོན་པོ་ལ་བཅོལ་བར་མོས་པ་དང་ཆབས་ཅིག ནམ་ཞིག་རྡོར་གདན་མའི་ཚིགས་བཅད་ཀྱི་དབུ་བསྐུལ་ལན་གསུམ་གྱི་མཐར་དར་དཀར་པོ་དྲི་མ་མེད་པ་ཞིག་ནམ་མཁར་འཕང་བ་དང༌། མཇུག་ཏུ་ཚོགས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྤྱོད་འཇུག་ལེའུ་བཅུ་པ་སོགས་སྨོན་ལམ་རླབས་པོ་ཆེའི་རྒྱས་འདེབས་གནད་དུ་སྨིན་པ་རེ་མཛད།

བསྟན་པའི་རྩ་བ་དགེ་ཚུལ་སློང་གི་སྡོམ་པ་གནང་བའང་སྔ་ཕྱི་བསྡོམས་ན་དགེ་ཚུལ་ཆིག་ཁྲི་ཆིག་སྟོང་སྐོར་དང༌། བསྙེན་རྫོགས་ཉིས་ཁྲི་བརྒལ་བ་ཙམ། དགེ་ཚུལ་མ་དང༌། དགེ་བསྙེན་ཕ་མ། བསྙེན་གནས་བཅས་ཀྱི་སྡོམ་པ་སྩལ་བ་སོགས་ཟིན་བྲིས་སུ་མ་འཁོད་པའང་གྲངས་ལས་འདས་པས། རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་ལ་རྒྱལ་བ་རང་ཉིད་དངོས་སུ་བྱོན་པ་དང་མཚུངས་པའི་བྱ་བ་མཛད་པས་ནུབ་ཕྱོགས་ཛཱ་ཏིའི་རྐང་འཐུང་འཁྲིགས་པ་ནས། ཤར་ཕྱོགས་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོའི་མཐའ་ལ་ཐུག་གི་བར་གྱི་ནོར་འཛིན་ཡངས་པའི་གཞི་ཐམས་ཅད་དུ་རྗེ་བླ་མ་དེ་ཉིད་ཀྱི་འཕྲིན་ལས་ཀྱིས་ཁྱབ་པར་གྱུར།

རྒྱུད་སྡེ་ཆེན་པོ་བཞིའི་སྨིན་བྱེད་ཀྱི་དབང་དང༌། རྗེས་གནང༌། བྱིན་རླབས། གྲོལ་བྱེད་ཀྱི་ཁྲིད། རྒྱབ་རྟེན་གྱི་བཤད་པ་རྒྱ་ཆེར་གསན་ཅིང༌། དམ་སྡོམ་གྱི་བཅས་མཚམས་སྤྱན་འབྲས་ལྟར་སྲུང་བའི་སྒོ་ནས་མཚན་བཅས་མཚན་མེད་དང༌། བསྐྱེད་རྫོགས་ཀྱི་གནད་ཚང་ལ་མ་ནོར་བ་ལ་ཤར་སྒོམ་གྱི་ཉམས་བཞེས་རྒྱུན་དུ་མཛད་པས་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོའོ།།

གདོད་མའི་དུས་ནས་ཀུན་མཁྱེན་རྒྱལ་བའི་སྲིད།།

ཕྱག་མཐིལ་བསྲེལ་བའི་མངའ་དབང་བསྒྱུར་མོད་ཀྱང༌།།

ལྟོས་བཅས་འགྲོ་བར་ལེགས་ལམ་མཚོན་པའི་སླད།།

རྒྱ་ཆེན་གཞུང་ལུགས་གསན་བསམ་སྦྱོར་བས་བྲེལ།།

སྡེ་སྣོད་གསུམ་དང་གསང་ཆེན་རྒྱུད་སྡེ་བཞི།།

གསོ་རིག་གྲུབ་རྩིས་སྒྲ་མདོ་སྙན་ངག་སོགས།།

ཐ་སྙད་རིག་གནས་རྒྱ་མཚོ་ཧུབ་གཅིག་གིས།།

འཐུང་བའི་གྲགས་སྙན་དྲན་དབང་དག་གིས་གླེང༌།།

92 གླེགས་བམ་འདིའི་ཤོག་གྲངས་ ༣༦༢ ནང་། སྨན་རྩིས་ཁང་སྐོར་ཞིབ་གསལ།

ས་བཅད་བཞི་པ།

བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལུགས་གཉིས་ཆབ་སྲིད་བདག་གིར་བཞེས་པ།

ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་པོ་མཆོག་གིས་བར་ལམ་སྲིད་སྐྱོང་དེ་མོ་རིན་པོ་ཆེས་མཛད་ཁུར་དགོངས་ཞུ་རིམ་བསྟུད་དུ་བྱུང་བའི་སྐོར་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་བགྱི་བའི་སྣེ་མོ་འཛིན་པ་དྲུང་རིགས་སེར་སྐྱ་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ཇི་འགབ་གོ་བསྡུར་དགོས་པའི་བཀའ་སྤྱི་ཕེབས་ལྟར། ཤིང་ལུག་ (༡༨༩༥) ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༡༦ ཉིན་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་ཐོག་ཞིབ་བསྡུར་ཞུས་པའི་མཐའ་དོན་དུ། སྔ་ལོ་དང༌། དེ་གོང་ཆུ་འབྲུག་ (༡༨༩༢) ལོ་སོ་སོར་ཇི་ལྟར་གསོལ་བ་བཏབ་པ་བཞིན། རྗེ་བླ་མ་སྲིད་ཞིའི་གཙུག་རྒྱན་ཕྱག་ན་པདྨོ་གང་ཉིད་བདག་ཅག་ཁ་བ་རི་པའི་མགོན་སྐྱབས་དམ་པར་རྒྱལ་བ་སྲས་དང་བཅས་པས་བསྔགས་པའི་མེ་ཏོག་གང་ལ་ཕོག་པའི་ལྷ་སྐལ་དོན་གྱི་བདག་པོ་ཡིན་པར་མ་ཟད། མདོ་སྔགས་གཞུང་ལུགས་རྒྱ་མཚོར་གསན་བསམ་དང༌། བསླབ་གཞི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ལྷུར་བཞེས་ལེགས་པར་གྲུབ་ཅིང༌། སྔར་གྱི་བཞེད་སྲོལ་དགུང་གྲངས་བཅོ་བརྒྱད་ཐོག་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་ཐུགས་འགན་བཞེས་དུས་ལས་ཀྱང་ལྷག་པའི་སྐུའི་ན་ཚོད་དུ་ཕེབས་པ་དང༌། སྲིད་དང་ཞི་བའི་ཆོས་ཚུལ་མཐའ་དག་ལ་གཞན་དྲིང་མི་འཇོག་པའི་མཁྱེན་རླབས་རྣམ་དཔྱོད་ཟབ་དཀྱེལ་འགྲན་ཟླ་དང་བྲལ་བ་སོགས་གང་ཅིའི་གནས་ལ་བརྟེན་ནས། བདག་ཅག་བཀའ་འབངས་ལྷ་མི་སེར་སྐྱ་རིས་སུ་མ་ཆད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ད་ཆ་བོད་ལྗོངས་ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་ཐུགས་འགན་ྋསྐྱབས་མགོན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་གཟིགས་ཆེན་པོ་མཆོག་ཉིད་ནས་གཙང་བཞེས་བཀའ་དྲིན་ཆེ་ཐུབ་པ་ཞིག་རང་ཡོང་བར་བློ་མོས་རེ་སེམས་རྩེ་གཅིག་དང་མགྲིན་གཅིག་གི་སྒོ་ནས་གསོལ་བ་འདེབས་པ་ལགས་ཞེས་ྋསྙན་གསོལ་ཞུས།

བཀའི་ཕྱིར་ཕེབས་སུ། བོད་ཕྱིའི་ཆིངས་དོན་གཞི་འགངས་ཆེ་བ་ད་ཆ་མཇུག་འཁྲུན་མ་ཆོད་ཁར། ལར་ནས་རྒྱལ་ཐབས་ཀྱི་བགྱི་བ་འགན་ལྕི་ཞིང༌། རང་ཉིད་ལ་རྣམ་འབྱེད་ཀྱི་བློ་གྲོས་ཕྲ་བ་བཅས་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་ཁུར་ངོས་ནས་བླངས་པས་བསྟན་འགྲོར་སྨན་རྔོ་ཐོགས་པ་ཡོང་མིན་རྟོགས་དཀའ་བས་ལྷ་རབ་ངོས་ནས་སྲིད་ཀྱི་ཁུར་ལེན་མ་དགོས་པ་དང༌། ཅི་སྟེ་ཞུ་ནན་བྱེད་ཚེ་སྐབས་སུ་བབ་མིན་གནས་ཆུང་ཆོས་སྐྱོང་ཆེན་པོར་ལུང་ཞུ་འབུལ་དགོས་སྤྱི་ཕེབས་བྱུང༌། དེ་ལྟར་ལུང་ཞུ་ཕུལ་བའི་ཕྱིར་ཕེབས་སུ།

“ཧྲཱིཿ ཟབ་གསལ་ཡེ་ཤེས་བདེ་ཆེན་དཔྱིད།། རབ་འབྱམས་རྒྱལ་ཀུན་མཁྱེན་བརྩེའི་གར།། རིག་འཛིན་པདྨ་ཐོད་འཕྲེང་རྩལ།། དབྱེར་མེད་སློབ་དཔོན་རྟག་པར་རྒྱལ།། འགྲོ་བའི་མགོན་པོ་སློབ་དཔོན་གྱི།། བཀའ་ཡི་ཅོད་པན་གཙུག་ཏུ་འཆང༌།། སེར་སྐྱ་མདུན་ན་འདོན་སོགས་དང༌།། ངེད་ཀྱི་ཆོས་སྡེ་རྣམ་གསུམ་འབྲེལ།། སྤྱི་ཚོགས་ཡོངས་ནས་རང་ཅག་གི། ཁ་བ་རི་པའི་བདེ་སྐྱིད་དཔལ།། དགའ་སྟོན་བཞད་ཕྱིར་དྲི་བ་ངེས།། འགྱུར་མེད་ས་འཛིན་ལྷུན་པོའི་ཡུ་བའི་སྟེང༌།། སྡེ་བཞིའི་རྒྱན་ལྡན་ཆབ་སྲིད་གདུགས་དཀར་པོར།། ལུང་རྟོགས་རིན་ཆེན་ཏོག་གིས་རབ་མཛེས་པས།། བསྟན་འགྲོའི་དགེ་ལེགས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ནི།། རྣམ་པར་སྐོར་བའི་རྟེན་འབྲེལ་བདག་པོ་ཆེ།། ངེད་ཀྱི་སློབ་དཔོན་མཐོང་བ་དོན་ལྡན་གྱི།། མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་བརྩེ་བའི་སྙིང་རྗེའི་གཏེར།། མཛད་པའི་འཕྲིན་ལས་ཆོས་དང་སྲིད་ཀྱི་དཔལ།། དགའ་སྟོན་རྣམ་པར་འཛུམ་འཕྲེང་བཞད་པའི་ཆེད།། མང་པོས་བཀུར་ཞིང་དེང་འདིར་མངའ་གསོལ་ཚེ།། རང་ཅག་ལྷ་མི་སྐྱེ་འགྲོའི་དགའ་སྟོན་ལ།། རྣམ་དག་དགེ་མཚན་བཞད་པའི་སྐབས་སུ་བབ།། འགྲོ་བའི་མགོན་པོས་བརྩེ་ཆེན་བདག་གིར་བཞེས།། གང་ལ་རྣམ་པར་དཀར་བའི་ཐུགས་བསྐྱེད་ལ།། རྒྱལ་བ་སྲས་བཅས་མཁྱེན་བརྩེའི་མཐུ་བྱིན་དང༌།། འཇིག་རྟེན་འཇིག་རྟེན་འདས་པའི་སྲུང་སྤྱིའི་ཚོགས།། བྱེ་བྲག་གཉེར་བསྐོས་བདག་ཚུལ་རེ་ཏི་དང༌།། དཔེ་ཧར་ངེད་ནས་ལས་བཞིའི་བྱ་ར་བྲེལ།། དམ་ཅན་རྣམས་ནས་གྲོགས་བསྟེན་འཕྲིན་ལས་ནི།། ཐ་ཚིག་བཙན་པོས་འདོར་མེད་སྟངས་འཛིན་ཞུ།། ངེད་ནས་རྟེན་འབྲེལ་རྒྱ་དར་འདི་བཅས་པས།། སྤྱི་ཚོགས་དང་འབྲེལ་གསོལ་བ་ཕུར་ཚུགས་ཐོབ།། དེང་འདིར་ལྷ་རྒྱལ་དེང་འདིར་ལྷ་རྒྱལ་ལོ།།” ཞེས་ཆོས་སྲིད་འཕྲིན་ལས་སྐྱོང་བའི་དུས་སུ་བབ་ཚུལ་གྱི་བཀའ་ལུང་བཟང་པོ་ཕེབས།

གནས་ཆུང་ཆོས་སྐྱོང་ཆེན་པོའི་བཀའ་ལུང་ལྟར་བོད་ལྗོངས་སྤྱི་ཚོགས་ནས་སླར་ཡང་གསོལ་བ་ཕུར་ཚུགས་སུ་བཏབ་པ་ཇི་བཞིན་ཞལ་བཞེས་ཀྱི་དབུགས་དབྱུངས་ཐོབ། སྲི་ཞུ་བ་ཡོངས་ནས་རང་རང་གི་བགོ་སྐལ་ཞུ་སྒོ་གང་ཅི་མགོན་པོ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་བཀའ་དགོངས་མེས་པོའི་ཐིག་ལས་གཞན་དུ་མ་འཁྱོགས་པར་ལྷུར་ལེན་ཞུ་རྒྱུའི་དཔང་རྒྱའི་ཡི་གེ་རྟགས་ཀྱི་ཚོམ་བུ་དམར་ནག་དུ་མས་སྤྲས་པ་ཕུལ། དེ་ལྟར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་དགུང་གྲངས་ཉི་ཤུར་ཕེབས་པ་ཤིང་ལུག་ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༨ (༡༨༩༥།༠༩།༢༧) ཉིན། རྩེ་ཚོམས་ཆེན་སྲིད་ཞིའི་ཕུན་ཚོགས་ནང་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལུགས་གཉིས་ཆབ་སྲིད་བདག་གིར་བཞེས་པའི་མཛད་སྒོ་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་སྔར་ལམ་ལྟར་བསྐྱངས། དུས་དེར་བདེ་ཡངས་ཤར་དུ་བྲོ་གཞས་གཟིགས་འབུལ་དང༌། ལྷ་ཞོལ་གྲོང་དང་གྲོང་རྡལ་ཁག་སྨོས་ཅི། བོད་གངས་ཅན་ཡུལ་གྱི་སྐྱེ་བོ་མཐའ་དག་ནས་གོས་གཟབ་གྱོན་ཏེ་བསངས་གསོལ་དང༌། རྔ་བརྡུང་དར་འཕྱར། དགའ་སྤྲོའི་བྲོ་གར་ལ་རོལ་བའི་དུས་འདའ་བར་གྱུར་ཏོ།།

ཐུབ་བསྟན་དྲི་མེད་རིང་དུ་སྤེལ་བ་དང༌།།

ཐུབ་དཀའི་ནག་ཕྱོགས་དཔུང་རྣམས་ཟིལ་གནོན་སླད།།

ཐུབ་པའི་མཚན་འཆང་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་པོ་གང༌།།

ཐུབ་པའི་གདུང་འཚོབ་མཆོག་ཏུ་བསམ་བཞིན་བྱོན།།

ཐུབ་པ་དགྱེས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱན་གྱིས་མཛེས།།

ཐུབ་པའི་ཆོས་ཚུལ་ཀུན་ལ་ནང་བྱན་ཆུད།།

ཐུབ་པའི་བསྟན་དང་ཟུང་འབྲེལ་ཆབ་སྲིད་བསྐྱངས།།

ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོའི་མཛད་པའི་བསྡུས་དོན་ལགས།།

ས་བཅད་ལྔ་པ།

གངས་ལྗོངས་སྐྱེ་འགྲོ་ཡོངས་ཀྱི་བདེ་རྩ་བོད་རྒྱལ་ཁབ་རང་བཙན་སྲ་བརྟན་སླད་དུ་དབྱིན་རྒྱའི་ཞི་དྲག་གཡོ་བྱུས་འགོག་ཐབས་ཀྱི་མཛད་པ་ལྷུར་བཞེས།

༡༽ དབྱིན་གཞུང་དང༌། རྒྱ་ནག་མན་ཇུའི་གཞུང་ནས་བོད་སར་བཙན་འཛུལ་འགོག་ཐབས།

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་ཤིང་ལུག་ (༡༨༩༥) ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༨ ཉིན་ལུགས་གཉིས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མཛད་འགན་བཞེས་པའི་སྔོན་གྱི་ལོ་ཤས་ནང་སྲིད་སྐྱོང་རྟ་ཚག་གི་སྐབས་སུ་དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་ཕྱོགས་ནས་བོད་ནང་གི་དངོས་ཡོད་གནས་སྟངས་ཤེས་ཐབས་དང༌། ལྷག་པར་བོད་དུ་ཨུ་རུ་སུའི་དབང་ཤུགས་རྒྱ་སྐྱེད་མི་འབྱུང་བའི་ཆེད་དུ། དབྱིན་ཇིའི་མི་རིགས་བོད་བསྐྱོད་བྱ་རྒྱུའི་ཐབས་ལམ་སྔ་རྗེས་བཙལ་བར་བོད་ཕྱོགས་ནས་བཀག་འགོག་གི་དཀའ་ངལ་ཕྲད། དེར་བརྟེན་ས་བྱི་ (༡༨༨༨) ལོར་དབྱིན་ཇིས་བོད་ས་ཕག་རིར་དྲག་པོའི་བཙན་འཛུལ་བྱས་པར་ས་སྲུང་བོད་དམག་གིས་ཕྱིར་རྒོལ་མཐར་སྐྲོད་བཏང༌།

དེ་རྗེས་དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་གིས་བོད་ཐོག་མན་ཇུ་གོང་མའི་དབང་ཤུགས་ཡོད་ཚུལ་ལ་ཡིད་ཆེས་ཀྱིས་ལྕགས་སྟག་ (༡༨༩༠) དང་ཆུ་སྦྲུལ་ (༡༨༩༣) ལོ་སོ་སོར་དབྱིན་གཞུང་དང༌། མན་ཇུ་གོང་མའི་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་དཔོན་རིགས་གྲོས་མོལ་ཐོག་ནས་བོད་དང་རྒྱ་གར་གྱི་ས་མཚམས་དང༌། གྲོ་མོའི་ཚོང་རའི་སྐོར་སོགས་བོད་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་མེད་པའི་ཆིངས་ཡིག་སྔ་རྗེས་བཞག་ཐོག རྒྱ་གར་དབྱིན་གཞུང་ནས་ཆིངས་ཡིག་དེ་དག་རྩ་བཟུང་གིས་བོད་གཞུང་ལ་འབྲེལ་བ་ཞུས་པར་ཡང་བོད་ཕྱོགས་ནས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ངོ་རྒོལ་གནང་བ་དང༌། ལྷག་པར་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་བར་ལམ་སྲིད་སྐྱོང་དེ་མོའི་སྐབས་སུ་གཞུང་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་སྐོར་ཨམ་བན་ལ་གོ་བསྡུར་བྱེད་པ་དང༌། རྒྱ་ནག་ཏུ་གོང་མར་དགོངས་སྐོར་བཀའ་འཁྲོལ་ཞུ་བའི་སྲོལ་ངན་ལམ་ཤོར་དེ་འདྲ་མ་ཡིན་པར། བོད་ཀྱི་ལས་དོན་མཐའ་དག་ྋསྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ཉིད་ནས་ཐག་གཅོད་མཛད་པ་དང༌། ཨམ་བན་གྱིས་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་མཇལ་བར་བཅར་ཡང་འཕྲལ་འཕྲལ་མཇལ་འཕྲད་མ་གནང་བ། མཇལ་འཕྲད་ཆོག་པ་བྱུང་ཡང་མཐོངས་དང་ཆ་འཇོག་མ་མཛད་པ་93སོགས་ལས། བོད་ཐོག་རྒྱ་ནག་གི་དབང་ཤུགས་མེད་པའི་གནས་སྟངས་ངོ་མ་དེ་དབྱིན་ཇིས་དངོས་སུ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང༌།

93 ཡཱ་ཧན་ཀྲང་གིས་བརྩམས་བསྒྲིགས་’ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་རྣམ་ཐར་’བོད་ཡིག་ཤོག་གྲངས་ ༥༥༨ ནས་གསལ་བར་འཁོད།

༢༽ རུ་སུར་འབྲེལ་བ་མཛད་པ།

གོང་གསལ་འདས་པའི་ལོ་ཤས་རིང་དེར་དབྱིན་ཇིས་བོད་དུ་བཙན་འཛུལ་བྱེད་པའི་བསམ་སྦྱོར་ངན་གཤོམ་རིམ་བསྟུད་དུ་བྱུང་བར་བོད་གཞུང་ནས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་འགོག་རྒོལ་གནང་ཡང༌། ལྷ་སྡོད་ཨམ་བན་གྱིས་བོད་གཞུང་གི་དབྱིན་རྒོལ་མཛད་བྱུས་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱ་རྒྱུ་ལྟ་ཅི། བཀག་འགོག་ཅི་ཐུབ་བྱེད་པ་དང༌། མན་ཇུ་གོང་མས་ཀྱང་དབྱིན་ཇིར་རྒོལ་གཏམ་ཙམ་ཡང་གསལ་བསྒྲགས་བྱེད་ནུས་ཀྱི་མེད་པ་དེ་ཐོག་ནས་རྒྱ་བོད་མཆོད་ཡོན་གྱི་ལ་རྒྱ་འཛིན་གྱི་མེད་པ་གསལ་པོར་མངོན་པར་བརྟེན། ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་བོད་རྒྱལ་ཁབ་རང་སྲུང་ཆེད་དུ་རྒྱ་དབྱིན་གཉིས་ཀའི་བཙན་ཤུགས་འགོག་ཐབས་སྲིད་བྱུས་གསར་པ་ཞིག་ཕྱག་བཞེས་མ་བསྟར་མཐུ་མེད་བྱུང་སྟེ། ས་ཁྱི་ (༡༨༩༨) ལོར་མཚན་ཞབས་མཁན་ཆེ་སྒོ་མང་བློ་བཟང་ངག་དབང་94བརྒྱུད་ཨུ་རུ་སུའི་གོང་མ་ཛར་ལ་འབྲེལ་བ་གནང་བར་དགའ་བསུ་ཞུས་སྐོར་ཕྱི་རྒྱལ་གསར་ཤོག་ཐོག་བཀོད་ཐོན་གྱི་གྲགས་པ་ཆེན་པོ་བྱུང༌།

ས་ཕག་ (༡༨༩༩) ལོར་དབྱིན་གཞུང་ནས་རྡོ་རྗེ་གླིང་དུ་བཅའ་སྡོད་འབྲུག་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ཀ་ཅི་དཀར་ཇི་ཨོ་རྒྱན་རྡོ་རྗེ་དང༌། ཀསྨིར་དུ་བཅའ་སྡོད་དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་བརྒྱུད་དེ་[རྒྱ་གར་དབྱིན་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ]ཀྱིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ངོ་མ་དང་མཇལ་ཏེ་བོད་ཀྱི་ས་མཚམས་དང༌། དབྱིན་བོད་ཚོང་འགྲུལ་སྐོར་གྲོས་མོལ་ཞུ་འདུན་ཡོད་པའི་ཡིག་ཁག་སྔ་རྗེས་གཉིས་ཕུལ། དེ་གཉིས་ཀྱང་ཕྱིར་སློག་གནང་བས་དབྱིན་ཕྱོགས་ཅི་བྱ་ལྟོས་བྲལ་གྱི་གནས་སུ་གྱར།

དེའི་སྐབས་རུ་སུར་མུ་མཐུད་ཐབས་ཤེས་གནང་འོས་སུ་གཟིགས་ཏེ་ལྕགས་བྱི་ (༡༩༠༠) ལོར་མཚན་ཞབས་བློ་བཟང་ངག་དབང་རུ་སུར་མངགས་བརྫོངས་བསྐྱངས་ཏེ། བོད་ནང་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་བཙན་འཛུལ་མི་འབྱུང་བའི་རོགས་རམ་འབོད་སྐུལ་གནང་བར་རུ་སུའི་གོང་མ་ཛར་ནས་སྣེ་ལེན་མཇལ་འཕྲད་ཐོག ཕན་གྲོགས་བྱ་འདོད་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་བསྟན། དེ་ལྟར་རུ་སུ་དང་བོད་དབར་གྱི་འབྲེལ་ཐག་ཇེ་ཉེར་གྱུར། ལྕགས་གླང་༡༩༠༡ལོར་མཚན་ཞབས་བློ་བཟང་ངག་དབང་སླར་ཡང་ལྷ་སར་འབྱོར་ཏེ་བོད་ལ་རུ་སུས་རོགས་རམ་བྱ་རྒྱུའི་ཆིངས་ཟིན་འགོད་པ་སོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་བྱུང༌།

94 མཚན་གཞན་ངག་དབང་བློ་བཟང་དང༌། ཝ་གིནྡྲ་རྗེ་ཡིབ་བཅས་ཀྱང་སྣང་བ་སོགས་ཁོང་གི་ལོ་རྒྱུས་བསྡུས་ཙམ་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ནང་འཁོད།

༣༽ བོད་དབྱིན་གཞུང་གཉིས་དབར་ཐད་ཀར་འབྲེལ་བ་འགོ་འཛུགས།

རྒྱ་གར་དབྱིན་གཞུང་དཔོན་རིགས་ཅཱལ་སེ་འབེལ་ (Charles Bell) 95གྱིས་ཆུ་སྟག་ (༡༩༠༢) ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༦ ཉིན་ལྷ་སར་ཨམ་བན་ཡུའུ་ཐའི་ལ་ཡི་གེ་ཞིག་སྤྲད་ཅིང༌། དེའི་ནང་ (༡) དབྱིན་གཞུང་ནས་རྒྱ་གཞུང་ལ་བོད་ཐོག་དབང་ཤུགས་མེད་པ་གསལ་རྟོགས་ཀྱིས། བོད་ཀྱི་དཔོན་རིགས་དང་དབྱིན་གཞུང་དབར་ཐད་ཀར་ཆིངས་ཡིག་བསྐྱར་འཇོག་བྱ་རྒྱུ་དང༌། རྒྱ་ནག་གི་དཔོན་རིགས་ལ་བོད་ཐོག་བདག་སྐྱོང་བྱེད་པའི་དབང་ཆ་མེད་པ་བཟོ་རྩིས། (༢) གལ་ཏེ་བོད་གཞུང་ནས་མི་སྣ་བཏང་སྟེ་དབྱིན་གཞུང་དང་གྲོས་མོལ་མ་བྱས་ཚེ། དབྱིན་ཇིས་བོད་དུ་ཡོང་ནས་སྲིད་དབང་འཛིན་རྒྱུ། (༣) ཡང་བྱང་ཕྱོགས་ནས་ཨུ་རུ་སུས་བོད་དུ་དཔུང་འཇུག་བྱེད་སྲིད་པ་དང༌། དེ་ལྟར་བྱས་ཚེ་ལྷོ་ཕྱོགས་ནས་དབྱིན་ཇིས་དཔུང་དམག་བཏང་སྟེ། བོད་དེ་ཀོ་རི་ཡ་ལྟར་རང་དབང་རང་བདག་བྱེད་དུ་འཇུག་རྒྱུ། (༤) དེ་ལུགས་བློན་ཆེན་ཉིད་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་མཇལ་ཏེ་མི་སྣ་འབྱོན་ཐང་ཆེ་བ་ཞིག་ལ་དབང་ཆ་ཆ་ཚང་གནང་ཐོག རྒྱ་ནག་གི་དཔོན་རིགས་དང་མཉམ་དུ་དབྱིན་ཇིར་འབྲེལ་གཏུགས་གནང་ཐབས་ཞུ་དགོས་ཞེས་སོགས་དོན་གནད་ཁག་བཞི་96བཀོད་འདུག་ཅིང༌། ཡིན་ནའང་ཨམ་བན་ལ་དབང་ནུས་གང་ཡང་མེད་སྟབས་འབེལ་གྱི་ཡི་གེ་དེའང་དོན་སྟོང་དུ་གྱུར།

དེ་རྗེས་ཀྱང་དབྱིན་ཇིའི་དཔོན་རིགས་ནས་བོད་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་དང་ཐད་ཀར་གྲོས་མོལ་ཡོང་བའི་ཐབས་ལམ་མུ་མཐུད་འཚོལ་བཞིན་ཡོད་པ་ལྟར། ཆུ་ཡོས་ (༡༩༠༣) ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༧ ཉིན་མཁན་དྲུང་ལས་འཕར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་དང༌། མདའ་དཔོན་ཚ་རོང་དབང་ཕྱུག་རྒྱལ་པོ་ལས་བྱ་དང་བཅས་གྲོ་མོར་ས་མཚམས་དོན་གཅོད་དུ་བསྐོ་མངགས་མཛད། ཁོང་གཉིས་པོས་ས་གནས་སུ་འབྱོར་ནས་དབྱིན་བོད་དབར་ཚོང་དོན་གྲོས་མོལ་བྱ་རྒྱུ་གླེང་བ་ཙམ་ལས། ཕན་ཚུན་གྱི་དཔོན་རིགས་ངོ་འཛོམས་གྲོས་མོལ་དགོས་པ་ཕར་འགྱངས་གང་ཐུབ་ཀྱི་རྣམ་པ་ཞིག་བྱུང༌། དེར་བརྟེན་དབྱིན་གཞུང་དཔོན་རིགས་ཚོར་བོད་གཞུང་ལ་རུ་སུའི་ཕྱོགས་ནས་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཀྱི་ཡོད་པའི་བློ་དོགས་སྔར་བས་ཆེ་བ་བྱུང་སྟེ། རྒྱ་གར་དབང་འཛིན་དབྱིན་གཞུང་གི་རྒྱལ་ཚབ་ལོར་ཌ་ཀར་ཛན་ (Lord Curzon) གྱིས་བོད་དུ་དྲག་ཤུགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གྲོས་མོལ་བྱེད་པར་དོན་གཅོད་པ་ཞིག་གཏོང་རྒྱུར་ཐག་བཅད།

གོང་ལོའི་ཕྱི་ཟླ་ ༦ པའི་ནང་དབྱིན་ཇིའི་དོན་གཅོད་དཔོན་རིགས་དམག་དཔུང་དང་བཅས་འབྲས་ལྗོངས་སྒང་ཏོག་ནས། ལ་ཆེན་བརྒྱུད་གམ་པ་ཕྱོགས་སུ་ཐོན་གཏན་འཁེལ་བའི་གནས་ཚུལ་འབྱོར། དེ་འཕྲལ་གྲོ་མོ་ནས་ས་མཚམས་དོན་གཅོད་དྲུང་མདའ་གཉིས་གམ་པ་རྫོང་དུ་བསྐྱོད། གམ་པ་རྫོང་སྡོད་དང༌། དམག་མི་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་ལ་ཆེན་ཕྱོགས་སུ་བཏང་སྟེ་དབྱིན་ཇིའི་མི་རིགས་ས་མཚམས་བརྒལ་ནས་མི་ཡོང་བའི་འཕྲོས་མོལ་བྱ་དགོས་མངགས།

དེ་མུར་དབྱིན་ཇིའི་དཔོན་དམག་རྣམས་ལ་ཆེན་བརྒལ་ཏེ་ཡོང་བཞིན་ཡོད་པའི་ལན་འཕྲིན་བྱུང༌། དེ་མ་ཐག་དྲུང་མདའ་གཉིས་ཀྱང་ལ་ཆེན་ཕྱོགས་སུ་བཤར་བསྐྱོད་ཀྱིས་ལམ་དུ་འབྲས་སྤྱི་ཀ་ལའོ་ཌེ་ ཝཡེ་ཊེ་ (Claude White) དང༌། དམག་དཔོན་བོད་སྐད་ཤེས་པ་ཀེབ་ཊན་ ཝིལ་ལིམ་ ཨོ་ ཀོན་ནར་ (Captain William O’Connor) དཔུང་དམག་ཉིས་བརྒྱ་སྐོར་བཅས་ཐུག་འཕྲད་ལ་ས་གནས་དེ་ག་རང་དུ་དབྱིན་བོད་དབར་ཚོང་འབྲེལ་གྲོས་མོལ་འགོ་འཛུགས་བྱ་རྒྱུའི་གནས་ལུགས་བརྗོད། འོན་ཀྱང་འབྲས་སྤྱི་ཝཡེ་ཊེ་ཡིས་ང་ཚོ་གྲོས་མོལ་གམ་པ་རྫོང་དུ་གནང་རྒྱུར་ཐག་ཆོད་པ་དང༌། ལྷ་ས་ནས་ཨམ་བན་ཡང་འབྱོར་གྱི་ཡོད་ལུགས་བཤད་དེ་དབྱིན་ཇིའི་དཔོན་དམག་རྣམས་གམ་པ་ཕྱོགས་སུ་ཐོན་རྐྱང་བྱས།

ལམ་བར་གམ་པ་རྫོང་སྡོད་ཀྱིས་བཀག་འགོག་འཕྲོས་མོལ་བྱས་པར་ནི་ག་ལ་ཉན། ས་གནས་འབྲེལ་ཡོད་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་མི་སྣས་ཀྱང་འཇམ་མཁས་ཀྱིས་འགོག་ཐབས་བགྱིས་རུང་ནུས་འབྲས་གང་ཡང་མ་ཐོན་པར། དབྱིན་དམག་རྣམས་གམ་པ་རྫོང་གི་རི་གཤམ་དུ་སྒར་ཕབ་ཐོག དབྱིན་ཇིའི་མདའ་དཔོན་ཀཱལ་ནེལ་ཡཱང་ཧསེ་བན་ཌ་ (Colonel Younghusband) དཔུང་དམག་བཞི་བརྒྱ་དང་བཅས་པའང་གམ་པ་རྫོང་དུ་སླེབས། དེའི་ཚེ་ན་ས་མཚམས་དོན་གཅོད་དྲུང་མདའ་གཉིས་དང༌། བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུའི་གདན་འཐུས་གསུམ་གམ་པ་རྫོང་དུ་འབྱོར། ལྷ་སྡོད་ཨམ་བན་གྱི་ངོ་ཚབ་ཡིན་ཞེས་གཞིས་རྩེར་སྡོད་པའི་རྒྱ་དཔོན་ཧོ་ཀང་སི་ཡང་དབྱིན་བོད་དབར་གྲོས་མོལ་བྱ་རྒྱུའི་ཆེད་དུ་སླེབས།

སྐབས་དེར་བོད་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་དབྱིན་ཇིའི་དཔོན་དམག་རྣམས་ས་མཚམས་བར་ཕྱིར་ལོག་བྱས་ན་བོད་ཕྱོགས་ནས་གྲོས་མོལ་བྱ་འདོད་ཡོད་པ་དང༌། དབྱིན་བོད་གྲོས་མོལ་གྱི་ནང་མན་ཇུའི་དཔོན་རིགས་གཞུག་རྒྱུའི་ཐོབ་ཐང་མེད་པའི་གནས་ལུགས་བརྗོད། ཨམ་བན་གྱི་ངོ་ཚབ་ཧོ་ཀང་སི་ཁོང་པས་གཟུགས་པོ་བདེ་མིན་དང༌། གམ་པའི་ས་ཆུ་འཕྲོད་མིན་བཤད་དེ་ཕྱིར་ལོག

བོད་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་དང༌། དབྱིན་གཞུང་གི་དོན་གཅོད་པའི་དབར་བཀའ་མོལ་ཐེངས་ཁ་ཤས་བྱུང༌། ཡིན་ནའང་མདའ་དཔོན་ཡཱང་ཧསེ་བན་ཌ་ཡིས་དངོས་དོན་ཐོག་དྲུང་མདའ་དང༌། གདན་འཐུས་མཉམ་དུ་གྲོས་མོལ་བྱ་སེམས་མེད་པར། པེ་ཅིན་དུ་བཅའ་སྡོད་དབྱིན་གཞུང་དཔོན་རིགས་ནས་མན་ཇུའི་གཞུང་ལ་ལྷ་སར་ཡོད་པའི་ཨམ་བན་ངོ་མ་དང༌། བོད་གཞུང་གི་བཀའ་བློན་ཞིག་གྲོས་མོལ་དུ་གཏོང་དགོས་བརྗོད། དེ་དོན་པེ་ཅིན་ནས་ཨམ་བན་ངོ་མ་གམ་པ་རྫོང་དུ་བསྐྱོད་དེ་ཞི་བའི་གྲོས་མོལ་བྱ་དགོས་ཀྱི་བཀའ་ཕབ། ཨམ་བན་ནས་འགྲོ་རྩིས་བྱེད་སྐབས་བོད་གཞུང་དང༌། གདན་ས་གསུམ་གྱི་འཐུས་མིས་ཨམ་བན་བཀག་འགོག་བྱུང་བ་དང༌། དུས་དེར་གཞིས་ཀ་རྩེ་ས་ཁུལ་དུ་དབྱིན་ཇིའི་སོ་ཉུལ་འབྲས་ལྗོངས་པ་འཛིན་བཟུང་བྱས་པར་དབྱིན་ཕྱོགས་ནས་གློད་བཀྲོལ་དགོས་པ་སོགས་ཚུལ་མིན་བརྗོད་པ་དང༌། དབྱིན་དམག་གིས་གམ་པ་རྫོང་ཁུལ་ནས་འབྲི་གཡག་དང༌། དངོས་པོ་འབོར་ཆེན་བཅོམ་འཕྲོག་བྱས་པ། དུས་མཚུངས་སུ་བོད་གཞུང་ནས་མི་དམངས་སེར་སྐྱ་ཡོངས་ལ་བསྟན་དགྲ་ཕྱི་གླིང་པར་འགོག་རྒོལ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་བྱ་དགོས་ཀྱི་དམག་སྐུལ་རྩ་ཚིག་བཀྲམས་པ་སོགས་ཀྱིས་ཞི་བའི་གྲོས་མོལ་བྱེད་དཀའི་གནས་སུ་གྱུར་པ་དང༌། ད་རེས་དབྱིན་ཇིས་བཙན་འཛུལ་ཐོག་ཞི་གྲོས་སྣེ་མཐུད་ལ་ཨམ་བན་དང༌། བོད་གཞུང་གི་བཀའ་བློན་ངོ་མ་མཉམ་གཞུག་དགོས་ཚུལ་སོགས་ཀྱི་ཀ་ཀོར་འགོར་འགྱངས་ཆེད་བཟོས་ཀྱིས་དབྱིན་དམག་རྣམས་ཟླ་བ་འགའ་ཤས་གམ་པ་རྫོང་ཁུལ་དུ་བསྡད་རྗེས་གློ་བུར་རང་འགུལ་གྱིས་ཕྱིར་འཐེན་བྱས།

95 གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ནང་འཁོད།

96 འདི་སྐོར་ཡཱ་ཧན་ཀྲང་གིས་བརྩམས་པའི་‘ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་རྣམ་ཐར’བོད་ཡིག་ཤོག་གྲངས་ ༤༡༠ དང༌། ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་དང་ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན་ནས་བརྩམས་བསྒྲིགས་‘བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གཡུ་ཡི་འཕྲེང་བ’སྨད་ཆ་ཤོག་གྲངས་ ༥༩༩ ནང་འཁོད་འདུག

༤༽ དབྱིན་ཇིའི་བཙན་འཛུལ་དམག་དཔུང་བཀག་འགོག

དུས་ཡུན་དེའི་རིང་དབྱིན་གཞུང་དང་འབྲེལ་བ་གནང་ཕྱོགས་སྐོར་ལ་བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་ནས་ཞི་འཕྲོས་གནང་རྒྱུ་འབའ་ཞིག་ལས་དྲག་འཐབ་ཀྱིས་དོན་ཕན་མི་ཡོང་བའི་དགོངས་ཚུལ་ནན་བསྟུད་དུ་གསུངས་པ་དང༌། བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུའི་ནང་གདན་ས་ཁག་གི་མཁན་པོ་དང༌། འཐུས་མི་གཙོ་བོར་གྱུར་པས་དབྱིན་ཇི་བོད་སར་མི་གཏོང་བའི་འགོག་རྒོལ་དམག་འཐབ་བྱ་རྒྱུའི་འདོད་ཚུལ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་བཟུང་བ་མ་ཟད། གཞིས་རྩེ་དང༌། རྒྱལ་རྩེ། དིང་རི་སོགས་སུ་ཡོད་པའི་བོད་དམག་རྣམས་ཕྱོགས་བསྒྲིལ་གྱིས་དབྱིན་དམག་ལ་འཐབ་རྒོལ་བྱ་རྒྱུའི་གོ་སྒྲིག་ཀྱང་བྱེད་མུས་བཅས་གང་ལྟར་བཀའ་ཤག་དང༌། ཚོགས་འདུའི་ཐབས་བྱུས་མི་མཐུན་པའི་འགལ་ཟླ་ཤུགས་ཆེ་བྱུང༌།

ཚོགས་འདུའི་ནང་བཀའ་བློན་བཤད་སྒྲས་དེ་སྔོན་རྡོར་གླིང་དུ་བསྐྱོད་སྐབས་ཕྱི་གླིང་པའི་ལག་ནས་རྒྱུ་བརྔན་བཟས་ཏེ། དབྱིན་ཇི་བོད་སར་གཏོང་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་བྱས་པ་ཁུངས་སྐྱེལ་བྱེད་མི་ཡོད་ལུགས་དང༌། བཀའ་བློན་ཚོས་ྋརྒྱལ་བའི་བཀའ་ལ་བརྩི་བཀུར་མ་ཞུས་པ། ལྷག་པར་བཀའ་བློན་བཤད་སྒྲས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་བཀའ་ལ་མ་འདོད་པའི་རྣམ་འགྱུར་བསྟན་པ་དང༌། ཕྱག་རྟགས་ལ་སེན་མོས་བྲད་བྲད་བཏང་ཚུལ་བསྙོན་དཀྲི་བྱས་པས་མ་ཚད། དེ་ལྟར་དངོས་བདེན་ཡིན་ལུགས་ྋསྙན་ཕྲ་ཕུལ་བས། ྋསྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེས་རེ་ཞིག་ཆོས་ཀློང་རྙོག་ཚུལ་བཞེས་ནས་བཀའ་བློན་བཤད་སྒྲ་དཔལ་འབྱོར་རྡོ་རྗེ་དང༌། ཞོལ་ཁང་ཚེ་བརྟན་དབང་ཕྱུག ཧོར་ཁང་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱས། བཀའ་བློན་བླ་མ་ཆང་ཁྱིམ་ངག་དབང་དཔལ་བཟང་བཅས་གནས་དབྱུང་མཛད་དེ། ནོར་གླིང་དུ་ལས་ཤག་སོ་སོར་དོ་དམ་དང་འབྲེལ་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུའི་འཐུས་མི་ཟུར་བཙུགས་ཐོག་ནས་ཁོང་རྣམ་པར་ཞིབ་དཔྱོད་ཚུགས། ཧོར་ཁང་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱས་ཐུགས་སེམས་ཆུང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ནོར་གླིང་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་གསང་སྟབས་ཀྱིས་ཕེབས་ཏེ་གཙང་ཆུར་ལྕེབས། བཤད་སྒྲ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་བཀའ་ཟུར་རྣམ་པས་བདེན་པ་དག་འབུད་གསལ་པོར་གནང་བས་ཁྲུན་ཐག་མ་བཅད་པར་བར་ལྡིང་དུ་བཞག97

དེའི་བར་ལ་ཏཱ་བླ་མ་བྱམས་པ་བསྟན་འཛིན་དང༌། གསར་བྱུང་ཚེ་བརྟན་དབང་ཕྱུག གཡུ་ཐོག་ཕུན་ཚོགས་དབང་ལྡན། ཚ་རོང་དབང་ཕྱུག་རྒྱལ་པོ་བཅས་ལ་བཀའ་ཚབ་བསྐོ་གཞག་མཛད། འབྲུག་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ཀྲོང་སར་དཔོན་སློབ་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་བརྒྱུད་དབྱིན་གཞུང་དཔོན་རིགས་དང་འབྲེལ་བ་བསྐྱར་མཐུད་གནང༌། འོན་ཀྱང་དེ་ནས་མི་རིང་བར་དབྱིན་ཕྱོགས་ནས་འཕྲུལ་མདའ་དང༌། མེ་སྒྱོགས་ལ་སོགས་པའི་གཡུལ་མཁོའི་ཆ་རྐྱེན་ཡོངས་སུ་ཚང་བའི་རྒྱ་གར་དབྱིན་ཇིའི་དཔུང་དམག་ཆིག་ཁྲི་བརྒལ་བས་བོད་སར་སླར་ཡང་བཙན་འཛུལ་བྱ་རྒྱུའི་གྲབས་གཤོམ་བགྱིས། ཆུ་ཡོས་ (༡༩༠༣) ཟླ་༡༢པའི་ནང་ས་མཚམས་རྫ་ལེབ་ལ་བརྒལ་ཏེ་གྲོ་མོ་དང༌། ཕག་རི་ཁུལ་བཙན་འཛུལ་བྱས།

དུས་མཚུངས་སུ་དབྱིན་ཇིས་དོ་པོ་དབོར་འདྲེན་བྱེད་མཁན་བོད་མི་གཉིས་ལ་རྔན་པ་འབོར་ཆེན་སྤྲད་དེ་ལུག་རྫིར་བརྫུས་ནས་སོ་ཉུལ་དུ་བཏང་བས། ཀ་ལ་དང༌། རྡོ་ཆེན་སོགས་སུ་བོད་དམག་མང་པོ་ཡོད་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང༌། དེ་འཕྲལ་དམག་དཔོན་ཡཱང་ཧསེ་བན་ཌས་གཡོ་ཅན་དྲང་བརྫུས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་དཔུང་དམག་དང་ཞི་ཆིངས་བྱ་རྒྱུའི་ཡི་གེ་བཏང་འབྱོར་བྱུང༌།

བོད་ཕྱོགས་ནས་ཀྱང་ཆིངས་འགྲིགས་ཡོང་རེས་དབྱིན་ཇིའི་གྲོས་དོན་ལྟར། རྒྱལ་རྩེ་རྫོང་ཁོངས་དུད་སྣེ་དང༌། རྡོ་ཆེན་བར་གྱི་ས་གནས་ཆུ་མིག་གཤོངས་ཀོའི་དཀྱིལ་དུ་རྡོའི་རགས་སྐྱོར་ཞིག་ཡོད་ས་དེར་ཕྱོགས་གཉིས་ཀའི་དམག་དཔོན་དང་མི་སྣ་ཇི་ཡོད་ངོ་འཛོམས་གྲོས་མོལ་བྱ་རྒྱུ་དང༌། དེའི་སྐབས་སུ་བོད་དམག་ཚང་མས་བོད་མདའི་སྦུད་ཏིའི་མེ་གསོད་རྒྱུ་དང༌། དབྱིན་དམག་ཚང་མས་འཕྲུལ་མདའི་མདེའུ་ཕྱིར་འདོན་བྱ་རྒྱུ། ཕྱོགས་གཉིས་ཀའི་དཔོན་རིགས་ཀྱིས་གོ་མཚོན་མེད་པར་མཉམ་གྲོས་བྱ་རྒྱུར་མོས་མཐུན་གྱིས་ཕྱོགས་སོ་སོའི་དཔུང་དམག་ལ་བཀའ་བཏང༌།

མདའ་དཔོན་ལྷ་སྡིངས་སྲས་སོགས་བོད་ཕྱོགས་ཀྱི་མི་སྣ་ཚང་འཛོམས་ཐོག ཕན་ཚུན་གྲོས་མོལ་འགོ་ཚུགས་ཏེ་ཆུ་ཚོད་སྐར་མ་བཅུ་གྲངས་ལས་མ་སོང་བར། དབྱིན་ཇིའི་དམག་དཔོན་ཞིག་གིས་གློ་བུར་མེ་མདའ་ཆུང་ཆུང་ཞིག་བཏོན་ནས་ལྷ་སྡིངས་སྲས་དེ་གར་བཀྲོངས། དེ་མིན་ལ་རྨས་སྐྱོན་དང༌། དུས་མཉམ་དུ་དབྱིན་ཇིའི་དཔུང་དམག་མང་པོས་བོད་དམག་ཐོག་མེ་མདའ་འཕྲུལ་མདའ་དང༌། སྦག་སྦག་བརྒྱབ་སྟེ་དམག་མི་བདུན་བརྒྱ་ཙམ་བསད་རྨས་དེ་སྐབས། མདའ་དཔོན་ལྷ་སྡིངས་སྲས་ཀྱི་ཨ་ཕྲུག་དགྲ་འདུལ་ལ་སོགས་པས་དཔའ་ངར་ཆེན་པོས་ཀི་སྒྲ་དང་བཅས་ཏེ་གྲི་དཔའ་དམ་གྱིས་དབྱིན་དམག་རུ་དཔོན་སོགས་བཅུ་གྲངས་ཤིག་དེ་གར་བསད་པ་དང༌། བོད་དམག་ཚོས་ཀྱང་དཔའ་ངར་ཞུམ་མེད་ཀྱིས་དབྱིན་དམག་གི་ཁྲོད་དུ་བརྒྱུགས་ནས་གྲི་བསྣུན་ཏེ་དམག་དཀྱུས་གང་འཚམས་བསད་རྨས་ཀྱི་དམག་འཐབ་བགྱིས། དེ་ལྟ་ནའང༌། དམག་འབོར་ཆེ་ཆུང་དང༌། གོ་མཚོན་བཟང་ཞན་གྱི་ཁྱད་པར་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ཁོ་ནས་མ་ཡིན་པར། དབྱིན་ཇིའི་གཡོ་ཁྲམ་མགོ་བསྐོར་འོག་ཏུ་བོད་དམག་ལ་ཕམ་ཉེས་ཚད་མེད་པ་བྱུང༌།98

དེ་ནས་དབྱིན་དམག་གིས་མུ་མཐུད་མདུན་བསྐྱོད་ཐོག་རྒྱལ་རྩེའི་ཉེ་འགྲམ་གནས་རྙིང་དགོན་པ་བཙན་བཟུང་གིས་རྡོ་གཅལ་གྱི་དཀྱིལ་དུ་སྒར་བརྒྱབ་སྟེ་བསྡད། དགེ་འདུན་རྣམས་ལ་མནར་གཅོད་ཚད་མེད་བཏང༌། བོད་དམག་གིས་གནས་ཚུལ་དེ་ཤེས་འཕྲལ་ཐབས་གྲོས་ཟབ་ནན་བྱས་མཐར་ཀོང་དམག་གིས་མཚན་མོ་ཞིག་ལ་གནས་རྙིང་དགོན་པའི་མཐའ་བསྐོར་ནས་གློ་བུར་འཇབ་རྒོལ་བྱས། དབྱིན་དམག་གིས་བོད་དམག་རྣམས་མཐོང་མ་ཐག་ཏུ་དངངས་སྐྲག་རབ་ཏུ་སྐྱེས་ཏེ་བྲོས་ཐབས་བྱས་ཀྱང་མ་ཐར་བར་དབྱིན་དམག་མང་པོ་ཚར་བཅད། གནས་རྙིང་དགོན་པའི་རྡོ་གཅལ་གང་སར་ཁྲག་གིས་ཁྱབ་པའི་ཁྲག་རྗེས་ད་ལྟའང་དངོས་སུ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་ཅིང༌། སྐབས་དེར་དེ་ཁུལ་ཡུལ་མི་ཚོས། “ཨ་དར་ཀོང་པོའི་དམག་གིས།། དབྱིན་མགོ་ས་ལ་གཡུགས་སོང༌།། གནས་རྙིང་རྡོ་གཅལ་ཆེ་མོ།། དམར་པོའི་ཁྲག་གིས་བརྒྱངས་སོང༌།།”99 ཟེར་བའི་དམངས་གཞས་ཀྱང་བཏང་བའི་ལོ་རྒྱུས་སྣང༌།

དེ་རྗེས་དབྱིན་དམག་ལ་དཔུང་སྣོན་འབྱོར་ཏེ་རྒྱལ་རྩེ་བཙན་བཟུང་ཐོག་རྒྱལ་རྩེ་རྫོང་གི་ཁང་པ་མང་ཆེ་བ་བཤིག དབྱིན་དམག་གི་མདའ་དཔོན་ཡཱང་ཧསེ་བན་ཌ་ཡིས་སྣེ་འཁྲིད་པའི་དམག་དཔུང་རྣམས་མྱང་ཆུའི་འགྲམ་གྱི་ལྕང་ལོ་གླིང་གར་སྒར་བརྒྱབ་སྟེ་བསྡད། དེར་ཡང་བོད་དམག་ཚོས་མཚན་མོ་ཞིག་ལ་ཕར་རྒོལ་བྱས། དབྱིན་དམག་མང་པོ་བསད་རྨས་དང༌། ལ་ལ་དངངས་སྐྲག་རབ་ཏུ་སྐྱེས་ཏེ་ཆུ་ལ་མཆོངས་པ་སོགས་ཀྱི་གློ་བུར་ཕམ་ཉེས་བྱུང་སྟབས། དམག་དཔོན་ཡཱང་ཧསེ་བན་ཌ་དང་དམག་མི་བཞི་བཅུ་ལྷག་ཙམ་དངངས་འཚབ་ངང་གྲོ་མོར་བྲོས། སྐབས་དེའི་དམངས་གཞས་སུ། “རི་བྱ་རི་ལ་བྲོས་སོང༌།། ཕི་གླིང་ཆུ་ལ་མཆོངས་སོང༌།། དཔའ་བོ་བོད་དམག་ཚོ་ཡིས།། ཕི་གླིང་ཙག་གཤག་བཏང་སོང༌།།”100 ཞེས་བཏང་བར་གྲགས།

ད་ལམ་བོད་དམག་ཚོས་དབྱིན་དམག་ཕམ་ཉེས་བཏང་བའི་རྒོལ་ལན་དྲག་ཤུགས་གནད་དུ་འཁེལ་བ་འདི་ལ་དབྱིན་ཇི་ཅཱལ་སེ་འབེལ་གྱིས་ཀྱང༌། ཁོང་གི་དེབ་ནང༌། བོད་དམག་ཚོས་དཔའ་ངར་ཆེན་པོས་རྒོལ་འཛིངས་དེ་ལྟ་བུ་བྱས་པས། དབྱིན་དམག་རྣམས་བསམ་ཚོད་ལས་འདས་པའི་ཧ་ལས་ཧང་སངས་དགོས་པ་ཞིག་བྱུང༌། འོན་ཀྱང་བོད་དམག་ཚོར་གོ་མཚོན་རྙིང་གོག་མ་གཏོགས་མེད་སྟབས། རྗེས་སུ་དབྱིན་དམག་ཕྱོགས་གཅིག་ཁོ་ན་རྒྱལ་བར་གྱུར་པའི་སྐོར་དངོས་བྱུང་གནས་ཚུལ་བྲིས་འདུག101

ཡཱང་ཧསེ་བན་ཌས་དེང་རབས་ཀྱི་མེ་སྒྱོགས་དང༌། མེ་མདའ་སྦག་སྦག་ལ་སོགས་པའི་མཚོན་ཆ་ལྡན་པའི་དམག་དཔུང་ཆེན་པོ་དང་བཅས་སླར་ཡང་རྒྱལ་རྩེར་བཙན་འཛུལ་བྱས། བོད་དམག་གིས་མུ་མཐུད་འགོག་རྒོལ་བྱས་ཀྱང་གོ་མཚོན་བཟང་ཞན་དབང་གིས་རྒྱལ་རྩེ་རྫོང་ཡང་ཤོར་ལ་ཉེ་བའི་གནས་སུ་གྱར། དེའི་སྔོན་ནས་འབྲུག་ཀྲོང་སར་དཔོན་སློབ་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་དང༌། ཀ་ཅི་ཨོ་རྒྱན་རྡོ་རྗེ་གཉིས་ཀྱིས་དབྱིན་བོད་དབར་ཞི་བའི་གྲོས་མོལ་ཡོང་ཐབས་ཞུ་རྒྱུའི་གནས་སྙན་ཕུལ་བ་ལྟར། ས་གནས་སུ་དམག་དོན་སྤྱི་ཁྱབ་བཀའ་ཚབ་བླ་མར་ཀྲོང་སར་དཔོན་སློབ་ནས་བར་འདུམ་ལེ་འགྲིགས་བྱུང་ན་ཕྱོགས་གཉིས་ཀར་དགེ་གནས་དང༌། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་གཡུལ་འཇུག་མཐར་སྐྲོད་ནུས་ཐོན་དགོས་པའི་བཀའ་ཡིག་སྩལ།

དེ་དོན་ཀྲོང་སར་དཔོན་སློབ་ནས་བར་མོལ་བགྱིས། འོན་ཀྱང་དབྱིན་དམག་དཔུང་སྣོན་འབྱོར་བའི་དྲག་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་ཡཱང་ཧསེ་བན་ཌས་འཕྲལ་མར་ལྷ་སར་ཐོན་ཏེ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ངོ་མཇལ་གསུང་ཐོས་ཀྱི་འཁྲུན་ཆོད་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ལུགས་དང༌། ལམ་བར་བཀག་འགོག་དོན་རྐྱེན་རྒྱ་ཆེར་གྱུར་ལུགས་སྐོར་ཀྲོང་སར་དཔོན་སློབ་ནས་ཞིབ་གནས་ཕུལ་འབྱོར་བྱུང༌།

དེ་གའི་མུར། དབྱིན་ཇིའི་དམག་དཔུང་གིས་རྒྱལ་རྩེ་དང༌། ཁ་རོ་ལ་སོགས་སུ་བོད་དམག་གི་འགོག་རྒོལ་ལ་ཕམ་ཉེས་རིམ་པར་བཏང་སྟེ། ཤིང་འབྲུག་ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༡༢ (༡༩༠༤།༠༧།༢༥) ཉིན་ཆུ་ཤུར་དང་ཉེ་བའི་ལྕགས་ཟམ་ཆུ་བོ་རིའི་གྲུ་ཁར་སླེབས།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༨ ཉིན་དོན་ཚན་དགུ་འཁོད་སྦུག་དམ་བཀའ་ཡིག་དང་སྦྲགས་སྐུ་བཅར་སྤྱི་མཁན་བར་ཞི་ངག་དབང་དངོས་གྲུབ་ཆེད་བརྫོང་བསྐྱངས་པས་ལྕགས་ཟམ་གྲུ་ཁར་དབྱིན་ཇིའི་དམག་དཔོན་ཡཱང་ཧསེ་བན་ཌ་ངོ་ཕྲད་ལ་འཕྲོས་མོལ་བགྱིས། དེར་ཡཱང་ཧསེ་བན་ཌས་ད་ཆ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ངོ་མཇལ་ཐོག་བཀའ་མོལ་ཞུ་བར་ལྷ་སར་ཡོང་རྒྱུ་ཡིན་ལུགས་ཉག་རྐྱང་བརྗོད།

བསིལ་རིས་མཛེས་པའི་བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་དེར།།

འདོད་རྔམ་འཆང་བའི་ཕྱི་ཡི་རྒྱལ་ཁག་གིས།།

ཐབས་འཕྲུལ་དུ་མས་དབང་ཤུགས་སྤེལ་ཉེ་བར།།

གཟིགས་ནས་གང་འདུལ་མཛད་པས་བསྟན་འགྲོ་བསྲུངས།།

རྒྱ་སེར་ཞེས་གྲགས་རྒྱ་ཆེའི་ཡུལ་ཁམས་དེའི།།

གོང་མའི་ཁྲིར་འགྱིངས་གོང་མ་ཛར་ཞེས་པར།།

སྔོན་ཆད་མ་གྲགས་སྔོན་འགྲོའི་ཕོ་ཉ་སོགས།།

འབྲེལ་མཐུད་སྤེལ་བའི་འབྲེལ་ལམ་གསར་དུ་བཏོད།།

གཞན་སྡེས་རང་སར་བཙན་རྒོལ་འགོག་སླད་དུ།།

ཞི་དྲག་ཐབས་ཀྱི་རྣམ་པ་དུ་མ་ཡིས།།

བསྟན་སྲིད་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་བའི་ཆོ་ག་ལ།།

ངལ་མེད་གཞོལ་འདི་མགོན་པོ་ཁྱོད་ཀྱི་ཆོས།།

97 ཞྭ་སྒབ་པའི་’བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་’དེབ་གཉིས་པའི་ཤོག་གྲངས་ ༡༠༦ ནས་ ༡༡༡ བར་དེར་གོང་སྐོར་ལོ་རྒྱུས་གསལ་ཙམ་ཞིག་དང༌། བཤད་སྒྲ་དགའ་ལྡན་དཔལ་འབྱོར་གྱིས་བརྩམས་བྲིས་སྒེར་དགའ་ལྡན་བཤད་སྒྲ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་‘རྒྱུ་ཆ་བདམས་བསྒྲིགས’ ༥ (སྤྱིའི་དོན་ཐེངས་ ༡༤ པ་) དེའི་ནང་འཁོད་པའི་ཤོག་གྲངས་ ༥༥ ནས་བཀའ་བློན་བཞིའི་དོན་རྐྱེན་སྐོར་ཞིབ་གསལ་བཀོད་འདུག

98 ‘བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གཡུ་ཡི་འཕྲེང་བ།’ སྨད་ཆ། ཤོག་གྲངས་ ༦༠༦ ནས་ ༦༡༣ བར་དང༌།

99 ཤོག་གྲངས་ ༦༡༦ ནང་དངོས་བྱུང་ལོ་རྒྱུས་གསལ་པོ་འཁོད་འདུག

100 ‘བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གཡུ་ཡི་ཕྲེང་བ།’ སྨད་ཆ། ཤོག་གྲངས་ ༦༡༧ ནང་གསལ།

101 Portrait of a Dalai Lama, ཤོག་གྲངས་ ༧༢ ནང་གསལ།

ས་བཅད་དྲུག་པ།

དབྱིན་ཇིའི་དམག་དཔུང་གི་བཙན་འཛུལ་ལས་ཉེན་གཡོལ་དུ་ཆེན་པོ་ཧོར་གྱི་ཡུལ་དང་རྒྱ་ཡུལ་དུ་ཆིབས་ཞལ་བསྒྱུར་བ་དང༌། སླར་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་མཛད་པ་རྒྱས་བཞིན་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་སར་ྋཞབས་སོར་བདེ་བར་འཁོད་དེ་གསེར་ཐམ་ཆེན་མོ་འབུལ་བཞེས་ཀྱི་མཛད་སྒོ་ཁག

༡༽ ལྷ་ས་ནས་སོག་ཡུལ་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར།

དབྱིན་ཇི་བཙན་འཛུལ་བ་དཔོན་དམག་རྣམས་ལྕགས་ཟམ་གྲུ་ཁར་ལྷགས་འབྱོར་ཟིན་པ་དང༌། ལྷག་པར་མདའ་དཔོན་ཡཱང་ཧསེ་བན་ཌ་ཡིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ངོ་མཇལ་ཐོག་བཀའ་མོལ་ཞུ་བར་ལྷ་སར་ཡོང་རྒྱུ་ཡིན་ལུགས་ཉག་རྐྱང་བརྗོད་སྟབས། བཀའ་ཤག་ནས། ཚོགས་འདུར་ཛ་དྲག་གིས་གྲོས་བསྡུར་གནང༌།

མཐར་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་དབྱིན་ཇིའི་དམག་དཔོན་ངོ་མཇལ་བསྐྱངས་ཚེ། དབྱིན་ཇིས་ཇི་ཟེར་ཆིངས་ཡིག་འཇོག་གནང་དགོས་པ་མཐོང་ཆོས་སུ་གྲུབ་གཤིས། རེ་ཞིག་ཉེན་གཡོལ་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་མཛད་དགོས་ཀྱི་གནས་ལུགས་ཞིབ་ནན་ྋསྙན་གསན་ཞུས།

ཤིང་འབྲུག་ (༡༩༠༤) ཟླ་༦ ཚེས་ ༡༢ ཉིན་གློ་བུར་ལྗགས་བསྙེན་བཅད་རྒྱ་ལས་བཞེངས། དབྱིན་དམག་གིས་བོད་སར་བཙན་འཛུལ་དམག་འཐབ་རིམ་བསྟུད་དུ་བྱས་པར་མན་ཇུ་གོང་མའི་གཞུང་ནས་སྔར་གྱི་མཆོད་ཡོན་འབྲེལ་བའི་ཕན་ཆ་གང་ཡང་མ་བསྒྲུབས་པས་མ་ཚད། དབྱིན་གཞུང་གི་འདོད་བསྟུན་འབའ་ཞིག་བྱས་དང་བྱེད་བཞིན་པར་བརྟེན། རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕེབས་ནས་དོན་ཕན་ཅི་ཡང་ཡོང་ཐབས་མེད་པ་དངོས་བསྟན་བཅས་སྔར་ནས་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཆེ་བའི་སོག་ཡུལ་དུ་འབྱོན་རྒྱུར་ཐུགས་ཐག་བཅད།102

དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ་སེར་བྱེས་བློ་བཟང་རྒྱལ་མཚན་103སྲིད་སྐྱོང་དུ་བསྐོ་གནང་ཐོག བཀའ་ཚབ་རྣམ་པ་དང༌། དྲུང་རྩིས། གདན་ས་གསུམ་གྱི་འཐུས་མི་སོགས་ནས་སྲིད་སྐྱོང་གི་རམ་འདེགས་ཞུས་ཏེ་ཆབ་སྲིད་ཁུར་འཛིན་ཞུ་སྒོའི་བཀའ་མངགས་ཞིབ་ནན་མཛད། ནོར་གླིང་དུ་བཀའ་ཟུར་བཤད་ཞོལ་ཆང་གསུམ་གྱི་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་མ་བྱས་པར་བཞག་ཡོད་སྟབས། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་ཁོང་རྣམ་པ་གནས་སྐབས་སོ་སོའི་གཞིས་སུ་ཚུལ་མཐུན་གྱིས་སྡོད་དགོས་ཞེས་མགྲོན་བརྒྱུད་བཀའ་ཁྱབ་སྩལ། ཚེས་ ༡༥ མཚན་དགུང་སྐུ་འཁོར་ཧྲག་བསྡུས་དང་བཅས་ཏེ་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལ་ནས་བྱང་ལམ་བརྒྱུད་སོག་ཡུལ་དུ་ཕེབས་ཐོན་བསྐྱངས།

102 ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་ཐར་རིན་ཆེན་འཕྲེང་བའི་ནང་སྐབས་དེར་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕེབས་བཞེད་ཡོད་ལུགས་འཁོད་པ་དེ་དངོས་བདེན་མིན་པའི་གསལ་བཤད་ཅིག་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ནང་འཁོད།

103 ཡོངས་གྲགས་སུ་‘ལ་མོ་ཤར་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ’ཞུ་བ་ཡིན།

༢༽ ྋགོང་ས་མཆོག་སོག་ཡུལ་དུ་བྱོན་རྗེས་ལྷ་སར་བོད་དབྱིན་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་དབར་ཆིངས་ཡིག་བཞག་པ།

གོང་ལོའི་ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༡༩ (༡༩༠༤/༠༨/༠༣) ཉིན་དབྱིན་ཇིའི་དམག་དཔུང་ལྷ་སར་འབྱོར། དེའི་དགོང་དྲོ་ཨམ་བན་ཡུའུ་ཐའེ་ཡིས་དབྱིན་ཇིའི་མདའ་དཔོན་ཡཱང་ཧསེ་བན་ཌའི་སར་ཆེད་བསྐྱོད་འཚམས་འདྲི་བྱས། ཁོང་རང་རྒྱལ་རྩེར་ཡོང་རྒྱུ་ཡིན་ཡང༌། བོད་གཞུང་ནས་རྟ་ཁལ་མ་བཏང་བས་ཡོང་མ་ཐུབ་པའི་སྐོར་སོགས་འཕྲོས་མོལ་བགྱིས། དེ་སྐབས་དབྱིན་ཕྱོགས་ནས་ཨམ་བན་ལ་དབང་ནུས་གང་ཡང་མེད་པ་སྔར་ལས་གསལ་བར་རྟོགས།

འབྲུག་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ཀྲོང་སར་དཔོན་སློབ་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་དང༌། བལ་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ཀེབ་ཊན་ ཇི་ཊེ་བྷ་དུར་གཉིས་ཀྱིས་སྲིད་སྐྱོང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། བཀའ་ཚབ་རྣམ་པ། ཡཱང་ཧསེ་བན་ཌ་སོགས་ལ་ཕར་ཚུར་གནས་ལུགས་རིམ་ཞུས་ཀྱི་ལམ་ནས་དབྱིན་བོད་དབར་ཞི་གྲོས་ཀྱི་སྣེ་མཐུད།

སྐབས་དེར་པེ་ཅིན་ནས་བོད་སྡོད་ཨམ་བན་ལ་བོད་གཞུང་དང༌། དབྱིན་གཞུང་དབར་ཐད་ཀར་ཆིངས་འཇོག་བྱེད་དུ་འཇུག་རྒྱུ་མེད་པའི་ཏར་འཕྲིན་བཏང་ཡང༌། དབྱིན་བོད་ཕྱོགས་གཉིས་ཀས་ཨམ་བན་ལ་རྩ་དོན་ཐོག་ཐེ་བྱུས་བྱེད་དུ་མ་བཅུག་པར་ཤིང་འབྲུག་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༢༧ (༡༩༠༤/༠༩/༠༧) ཉིན་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལའི་ཚོམས་ཆེན་སྲིད་ཞིའི་ཕུན་ཚོགས་ནང་དབྱིན་བོད་རྒྱལ་ཁབ་འདྲ་མཉམ་གྱི་ཐོག་ནས་ཞི་འགྲིགས་ཆིངས་ཡིག་104བཞག ཆིངས་འཇོག་སྐབས་མིག་དཔང་ལྟ་བུར་འབྲུག་གཞུང་དང་བལ་གཞུང་སྐུ་ཚབ་གོང་གསལ་ཐོག ཨམ་བན་ཡུའུ་ཐའེ་ངོ་ཞུགས་ཆོག་ཙམ་བྱུང་འདུག105

པོ་ཏ་ལར་ཆིངས་ཡིག་བཞག་ནས་དབྱིན་ཇིའི་དཔོན་དམག་རྣམས་ལྷ་སར་ཉིན་གྲངས་བཅུ་དྲུག་རིང་བློ་བདེ་བག་ཕེབས་ངང་དུ་བསྡད་དེ། བོད་དབྱིན་དབར་ལ་གྲོགས་འབྲེལ་གསར་དུ་བཏོད་པ་སོགས་འབྱུང་འགྱུར་ཕན་ཚུན་ཡིད་ཆེས་ཀྱི་འབྲེལ་ལམ་བཟང་པོའི་གཞི་རྩ་བཙུགས་པ་ལྟ་བུ་བྱུང་སྣང༌།

དེ་སྐབས་ཨམ་བན་གྱི་གནས་སྟངས་སྐོར་དབྱིན་ཇི་གོང་མའི་རྒྱལ་ཚབ་ལོར་ཌ་ ཀར་ཛན་གྱིས། “ལྷ་སར་ཡོད་པའི་རྒྱ་མིའི་ མན་ཇུའི ཨམ་བན་གཉིས་ནི་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་གཞུང་ཚབ་འདྲ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས། རྒྱལ་ཚབ་ལྟ་བུ་མ་རེད།” ཅེས་བྲིས་འདུག106

དེ་ལྟར་ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་ཤིང་ལུག་ (༡༨༩༥) ལོར་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལུགས་གཉིས་ཆབ་སྲིད་བདག་གིར་བཞེས་པ་ནས་བཟུང༌། ལྷ་སྡོད་མན་ཇུའི་སྐུ་ཚབ་ཨམ་བན་གྱིས་སྲིད་སྐྱོང་དེ་མོའི་སྐབས་སུ་བོད་གཞུང་གི་འཛིན་སྐྱོང་ཐོག་ཐེ་བྱུས་བྱས་པ་དེ་བཞིན་མུ་མཐུད་བྱེད་དབང་མེད་པ་ཆགས་ཟིན་འདུག དེ་སྐོར་རྒྱ་མི་ཡཱ་ཧན་ཀྲང་གིས་བརྩམས་པའི་ “ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་རྣམ་ཐར་” ཞེས་པའི་བོད་ཡིག་དེབ་དེའི་ནང༌། “ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ངོ་མས་སྲིད་དོན་བསྐྱངས་རྗེས་ --- --- མཐའ་མཚམས་ལས་དོན་གྱི་བློ་སྒོ་འབྱེད་མཁན་ཨུ་ཡོན་ཧོ་ཁྲང་ཏུང་གིས་སི་ཁྲོན་ཙུང་ཏུའུ་ལ་སྙན་ཞུ་ཞིག་བཏང་བ་དེའི་ནང༌། --- --- ཁོང་ (ྋགོང་ས་མཆོག་) རྒྱུན་དུ་རྩེ་ཕོ་བྲང་དུ་བཞུགས་ཡོད་པས། བོད་བཞུགས་ཨམ་བན་ནས་ཁོང་ཐུག་པར་འགྲོ་རྒྱུའང་ལས་སླ་པོ་མ་རེད། གལ་སྲིད་ཁོང་ཐུག་ཐུབ་ནའང༌། ཁོང་གིས་ཁེངས་དྲེགས་ཀྱིས་སྣང་མེད་དུ་བལྟས་སྡོད་པ་ལས། ཁ་ཡ་བྱེད་ཀྱི་མ་རེད། གཞུང་དོན་སྒྲུབ་སྐབས་ཕར་ཚུར་ཡི་གེ་གཏོང་རྒྱུ་ཁོ་ནར་བརྟེན་དགོས་ཤིང༌། ཁོང་གི་བསམ་དོན་དང་མི་མཐུན་པ་ཕྲན་ཙམ་བྱུང་རུང༌། ཡིག་ལན་གཏོང་གི་མ་རེད་”107 ཅེས་འཁོད།

104 ཆིངས་ཡིག་ཆ་ཚང་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ནང་འཁོད།

105 བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས། དེབ་གཉིས་པ། ཤོག་གྲངས་ ༡༢༤-༡༢༦ བར་དེར་གསལ་བ་ལས་བཏུས།

106 Papers CD 1920, No 66, GOI to 10, 8 Jan. 1903. India Office Library

107 ཤོག་གྲངས་ ༣༦༠ ནས་ ༣༦༡ བར་དེའི་སྙན་ཞུའི་ནང་གསལ།

༣༽ སོག་ཡུལ་ཁལ་ཁའི་རྒྱལ་སར་ཕེབས་འབྱོར།

ཤིང་འབྲུག་ (༡༩༠༤) ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༣༠ ཉིན་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་སྟོན་འཁོར་བཅས་སོག་ཡུལ་ཁལ་ཁའི་ས་སྣེར་ཕེབས་མཚམས་ནས་ཡུལ་སྡེ་རིམ་པར་ཁལ་ཁ་རྗེ་བཙུན་དམ་པས་དབུས་པའི་ཁལ་ཁ་གཞུང་གི་ཕེབས་བསུ་དང་གདན་ཞུ་དང་པོ་གཉིས་པ་གསུམ་པ་དང༌། དགོན་ཁག་དང་ཡུལ་སྡེའི་བླ་དཔོན་སྡེ་འབངས་བཅས་པའི་ཕེབས་བསུ་རིམ་པ་བརྒྱུད་ཆོས་འབྲེལ་ཡང་སྩོལ་བཞིན་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས།

ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢ ཉིན་ཁལ་ཁའི་རྒྱལ་ས་དཱ་ཁུ་རལ་དུ་ཁལ་ཁ་རྒྱལ་ཁག་བཞིས་ཕེབས་སྒྲིག་ཞུས་པའི་བཞུགས་སྒར་དགའ་ལྡན་ཐེག་ཆེན་གླིང་གི་གཟིམ་ཆུང་ཉི་འོད་ནང་བཞུགས་ཁྲི་ཆེན་མོར་ྋཞབས་སོར་འཁོད། ཁལ་ཁ་རྗེ་བཙུན་དམ་པ་དང་གསང་ཡུམ། ཨམ་བན། སོག་པོའི་བླ་ཆེན་དཔོན་ཆེན་དང༌། དགོན་ཁག་གི་ལས་སྣེ་སོགས་ནས་རྟེན་གསུམ་དང་འབུལ་བ་རིམ་བཏེགས་ཐོག་ཕེབས་སྟོན་དཀར་སྤྲོ་བསྟར།

ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༢ ཉིན་པེ་ཅིན་ནས་མན་ཇུ་གོང་མ་དང༌། གོང་ཡུམ་ཧོང་ཐའི་ཧུ་ནས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོར་འཚམས་ཞུ་འབུལ་བར་ཆེད་གཉེར་ཆིན་ཁྲལ་ཨམ་བན་ངོ་བཅར་ལ་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་ཀྱི་མཚན་དཀྱིལ་བདེ་དོག་སོགས་བཀའ་འདྲི་བསྐྱངས། གོང་མ་ཡུམ་སྲས་ནས་ཆིན་ཁྲལ་ཨམ་བན་གདོང་ཕུལ་བ་བཟང་གོས་འབྲུག་ཚང་འཁོར་དགུ་ཡོད་ཀྱི་ན་བཟའ་དང༌། མཚན་བསྟོད་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་གསེར་གྱི་གླེགས་བུ་སོགས་དངོས་སྐྱེས་སྤོམ་ཆེ་བསྟར་འབུལ་ཞུས། ཆིན་ཁྲལ་ཨམ་བན་གཉིས་སླར་ཡང་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་སྐུ་མདུན་དུ་བཅར་བར་བོད་ཀྱི་བསྟན་སྲིད་བདེ་དོན་སྐོར་རོབ་ཙམ་གསུང་མོལ་མཛད། འབྲས་སྒོ་མང་སྦ་ཏི་སྤྲུལ་སྐུ་དང༌། ཁལ་ཁ་གསོལ་དཔོན་མཁན་ཆུང་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་ཅན་པེ་ཅིན་དུ་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་ནས་བོད་ཀྱི་དངོས་དོན་མཁྱེན་རྟོགས་སླད་དུ་ཆེད་བརྫོང་གནང༌།

ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༢༤ ཉིན་ཀུན་གླིང་ཛ་སག་དང༌། འབྲས་འདུལ་བ་མཁན་པོ་གཉིས་ལྷ་ལྡན་དུ་ཆེད་གཉེར་བསྐྱངས་གདོང་སྲིད་སྐྱོང་དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེར་གནས་ཚུལ་གནང་དོན་དུ་དབྱིན་ཇིའི་དཔོན་རིགས་དང༌། ཨམ་བན་གཉིས་ཀྱི་བརྗོད་བབས་དགོངས་ཆུབ་བྱུང་བ་དང༌། གོང་མ་ཡུམ་སྲས་ནས་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ལ་འཚམས་ཞུར་ཆེད་མངགས་ཨམ་བན་བཅར་བ་དང༌། སྦ་ཏི་སྤྲུལ་སྐུ་དང༌། མཁན་ཆུང་བློ་བསྟན་པེ་ཅིན་དུ་ཆེད་བརྫོང་བསྐྱངས་གདོང་དོན་གནད་ཞིབ་མངགས་གྲུབ་པར་གསལ་ཆ་ཐོན་མཚམས་ལྷ་ལྡན་དུ་ཕེབས་རྩིས་ཞེས་སོགས་འཁོད་པའི་བཀའ་ཡིག་ཅིག་དང༌། གདན་ས་གསུམ་དང་དྲུང་རིགས་སེར་སྐྱར་ནང་དོན་གོང་མཚུངས་བཀའ་ཡིག་ཅིག་སྩལ། བཀའ་ཚབ་ཐུན་མོང་ལ་གོང་མཚུངས་ཁར། པེ་ཅིན་དུ་ཐོན་པའི་སྦ་ཏི་སྤྲུལ་སྐུ་དང༌། མཁན་ཆུང་བློ་བསྟན་གཉིས་ལ་དོན་གནད་ཞིབ་མངགས་ཐོག རྗེས་སོར་གོང་མར་བབས་བལྟས་ཀྱིས་གནས་ཚུལ་ཞུ་དགོས་སྐོར་ཤོག་སྒྲིལ་ཞིག་ཟུར་བསྐུར་མཛད།

ཤིང་སྦྲུལ་ (༡༩༠༥) ཟླ་ ༧ པའི་ནང་ལྕང་སྐྱ་ཧོ་ཐོག་ཐུར་བོད་དོན་སྐོར་སྔོན་དུ་སྦ་ཏི་སྤྲུལ་སྐུ་དང༌། མཁན་ཆུང་བློ་བསྟན་གཉིས་མངགས་བརྫོང་ཞུས་པར་གོང་མ་ཆེན་པོས་གཟེངས་བསྟོད་ཆེ་བས་བབས་བསྟུན་ཐབས་ཤེས་གནང་འོས་དང༌། དོན་གཅོད་ཟུང་ལ་མ་ཤེས་སློབ་སྟོན་མཛད་འོས་དགོངས་བཞེས་ལྷོད་མེད་ཡོད་པ་ཞེས་སོགས་འཁོད་པའི་ཕྱག་བྲིས་ཤིག་སྩལ།

ལོ་དེར་ཁལ་ཁ་ནས་མཚན་ཞབས་མཁན་ཆེ་བློ་བཟང་ངག་དབང་རུ་སུར་ཆེད་གཏོང་མཛད་པར་རུ་སུའི་གོང་མ་ནས་བོད་ལ་རོགས་རམ་ཞུ་འཆར་ཡོད་རུང༌། དེང་སྐབས་ཉི་ཧོང་དང་དམག་འཁྲུག་ཡོད་མུས་ལ་བརྟེན་རྗེས་སུ་རིམ་པས་ཕན་གྲོགས་ཞུ་འདོད་ཡོད། རུ་སུ་དང༌། དབྱིན་ཇི། མན་ཇུ་ཐུན་མོང་གྲོས་མོལ་གྱིས་བོད་ལ་གང་ཕན་ཞུས་འཐུས་ཞེས་ཞལ་བཞེས་གནང༌། པེ་ཅིན་དུ་བཅའ་བཞུགས་རུ་སུའི་གཞུང་ཚབ་ཁལ་ཁར་བཅར་ཏེ་རུ་སུའི་གཞུང་གི་བཀའ་འབྲེལ་འཚམས་ཞུ་དང༌། རྟེན་ཆས་ཁག་འབུལ་བཞེས་བསྐྱངས།

མེ་རྟ་ (༡༩༠༦) ཟླ་ ༤ པའི་ནང༌། པེ་ཅིན་ནས་ནང་བློན་གོའོ་ཚུའུ་ཨམ་བན་ངོ་ལས་ཆེད་གཉེར་ཛ་ཡན་ཁུ་རལ་དགོན་དུ་ྋགོང་ས་མཆོག་མཇལ་བར་ངོ་བཅར་གྱིས་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་ནས་སླར་ཡང་འཚམས་ཞུ་དང༌། གདན་ཞུའི་ཕྱག་བྲིས་རྟེན་བཅས་ཕུལ་བ་བཞེས། ཟླ་ ༥ པའི་ནང་སྐུ་བཅར་མཁན་ཆེ་འཇམ་དབྱངས་བསྟན་པ་པེ་ཅིན་དུ་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་ལ་རྟེན་ཆས་འབུལ་བར་མངགས་བརྫོང་གནང༌།

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་སོག་ཡུལ་དུ་བྱོན་བཞུགས་རིང་སོག་པོའི་རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀུན་ནས་སྐྱེ་བོ་སེར་སྐྱ་ཕོ་མོ་ཕལ་མོ་ཆེ་སྨོས་ཅི། རྒྱལ་རིགས་དཔོན་ཆེན་ཁག་དང༌། བླ་ཆེན་མི་ཆེན་དུ་མ་ཞིག་གིས་ཀྱང་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ལ་དད་གུས་ཀྱི་སྲི་ཞུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞུས་པ་དང༌། ཆོས་འབྲེལ་རྒྱ་ཆེ་ཞུས་སྩལ་སོགས་མཛད་འཕྲིན་རྒྱས་པའི་མཚན་སྙན་གྲགས་ཁྱབ་ཆེ་བས། ཁལ་ཁ་རྗེ་བཙུན་དམ་པ་ཐུགས་ཡིད་མ་རངས་པར་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་སོག་ཡུལ་དུ་བྱོན་སྐབས་ཐོག་མར་ཕེབས་བསུ་སྔ་རྗེས་རིམ་པ་དང༌། དཱ་ཁུ་རལ་དུ་ཕེབས་སྟོན་མཛད་སྒོ། བཞུགས་སྒྲིག་སོགས་གང་ཅིར་གོང་དུ་བཀུར་བའི་སྲི་ཞུ་གཟེངས་སུ་ཐོན་པ་ཞུས་གནང་གིས་མཚོན་པའི་དམ་པའི་ལུགས་བཟང་ལེགས་པར་བསྐྱངས་པ་དེ་རིགས་ཡོངས་སུ་དོར་ཏེ། ྋསྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེའི་བཞུགས་ཁྲི་བསྟོར་བཤིག་དང༌། སྐུ་མདུན་དུ་ཐ་མག་འཐེན་པ་སོགས་ཀྱི་སྤྱོད་ཚུལ་བྱུང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་སྟོན་འཁོར་ཡང་མཁའ་འགྲོ་ཆིང་ཝང་དགོན་བཀྲ་ཤིས་ཆོས་འཁོར་ལྷུན་པོར་སྤོ་བཞུགས་མཛད། དེ་སྐབས་ཁལ་ཁ་རྒྱལ་ཁག་བཞི་དང༌། རྗེ་བཙུན་དམ་པའི་ཞབས་གྲས་བཞི་བཅུ་སྐོར་བཅས་པས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་དགོངས་སེལ་རིམ་ཞུས་ཐོག ཞུ་བཤགས་བརྟན་བཞུགས་ཕུལ་བ་དགྱེས་ཉམས་ཆེན་པོས་བཞེས་པ་སོགས་གང་ལ་གང་གདུལ་གྱི་བཞེད་པས་གདུལ་བྱའི་རེ་བ་བསྐོང་བར་མཛད།

༤༽ སོག་ཡུལ་ནས་སྐུ་འབུམ་དགོན་དུ་བྱོན་བཞུགས།

མེ་རྟ་ (༡༩༠༦) ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༧ ཉིན་ྋགོང་ས་མཆོག་སྟོན་འཁོར་ཛ་ཡན་ཁུ་རལ་དགོན་ནས། དགའ་ལྡན་དགེ་འཕེལ་གླིང་དགོན་དུ་བྱོན། དེ་ནས་ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༨ ཉིན་སན་ནོ་ཡོན་ཁུ་རལ་དགོན་དགའ་ལྡན་ཚེ་འཕེལ་གླིང་དུ་གདན་དྲངས། ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༧ ཉིན་ཕྱི་སོག་གི་ས་མཚམས་མུ་རིང་མཁར་གཤམ་སོགས་གྲོང་སྡེ་རིམ་བརྒྱུད་ཀྱིས་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༣ ཉིན་ཀན་སུའུ་ཕིང་ཕཱན་རྫོང་དུ་ཕེབས། དེར་སྐུ་འབུམ་ལྟག་མཚེར་ཧོ་ཐོག་ཐུ་སོགས་བླ་ཆེན་དང༌། ཧྲན་ཀན་ཙུང་ཐུ། ཟི་ལིང་ཨམ་བན་སོགས་ཕེབས་བསུར་བཅར། ཚེས་ ༡༢ ཉིན་ཟི་ལིང་མཁར་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་ལ་ཡུལ་ལུགས་ཀྱི་ཕེབས་བསུ་གཟབ་རྒྱས་ཞུས། དེའི་ཕྱི་ཉིན་སྐུ་འབུམ་དགོན་ནས་སྟོང་འཁོར་ཧོ་ཐོག་ཐུ་སོགས་འཚམས་ཞུའི་མཇལ་ཁར་བཅར།

ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༡༤ ཉིན་སྐུ་འབུམ་དགོན་གྱི་བླ་སྤྲུལ་དང༌། མཁན་པོ། ལས་སྣེ་སོགས་སེར་སྐྱ་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མས་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་དགོན་གཤམ་དབུ་གུར་ཆེན་མོར་ཕེབས་བསུ་ཞུས། དེ་ནས་ངུར་སྨྲིག་འཛིན་པ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོས་སེར་འཕྲེང་སྤོས་རོལ་གྱིས་མཆོད་བཞིན་གདན་དྲངས་ཏེ་གདན་ས་ཆེན་པོ་སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་གི་བླ་བྲང་རྩེའི་ཚོམས་ཆེན་གྱི་བཞུགས་ཁྲི་ཆེན་མོར་ྋཞབས་སོར་འཁོད། ཕེབས་སྟོན་མཛད་སྒོ་གཟབ་ཅིང་རྒྱས་པར་བསྟར། ཚེས་ ༡༥ ཉིན་སྐུ་འབུམ་དགོན་གྱི་ཚོགས་ཆེན་འདུ་ཁང་དུ་འདུས་པ་རྒྱ་མཚོའི་ཚོགས་མགོན་དུ་བྱོན། གསོ་སྦྱོང་གི་གཞིའི་ཆོ་ག་དང་མཐུན་པ་སྩལ། དེའི་ཕྱི་ཉིན་ནས་མཚོ་སྔོན་ཁུལ་ལ་སོགས་པའི་སྐལ་ལྡན་ཁྲི་ཕྲག་ལ་མཇལ་ཁ་དང༌། ཆོས་འབྲེལ། དུས་མཚུངས་སུ་མདོ་སྔགས་དང་གནས་ལྔ་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་གསན་བཞེས། སྐུ་འབུམ་དགོན་གྱི་སྒྲིག་ལམ་ཀུན་སྤྱོད་ལ་དག་ཐེར་སོགས་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་མཛད་པ་རྒྱུན་ལྟར་སྐྱོང་བཞིན་ལོ་གཅིག་ལྷག་ཙམ་བཞུགས།

ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༢ ཉིན་གོང་མའི་བློན་ཆེན་ཏུང་ཕུ་ཤང་ལ་ནུབ་ཕྱོགས་ཞིང་འདིར་རྒྱལ་བསྟན་དར་རྒྱས་ཆེད་གནའ་བོའི་མཆོད་ཡོན་ལ་རྒྱའི་མཛད་ཕྱོགས་ལྷོད་མེད་དགོས་པའི་བཀའ་ཡིག་སྩལ།

མེ་ལུག་ (༡༩༠༧) ཟླ་ ༤ པའི་ནང༌། པེ་ཅིན་ནས་སྐུ་བཅར་མཁན་ཆེ་འཇམ་དབྱངས་བསྟན་པ་ཕྱིར་འཁོར་མདུན་གོང་མའི་ཕྱག་བྲིས་དང་རྟེན་འབུལ་ཁག་འབྱོར། སླར་ཡང་སྐུ་བཅར་མཁན་ཆེ་ཉིད་དང༌། མཁན་ཆུང་བློ་བསྟན་གཉིས་པེ་ཅིན་དུ་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་ལ་རྟེན་ཆས་འབུལ་བར་ཆེད་གཉེར་མཛད།

གོང་དུ་སྐུ་བཅར་མཚན་ཞབས་མཁན་ཆེ་བློ་བཟང་ངག་དབང་རུ་སུར་ཆེད་གཉེར་བསྐྱངས་པ་དེ་སྐབས་རུ་སུའི་གོང་མས་ཞལ་བཞེས་བཟང་པོ་གནང་འདུག་ཀྱང༌། མེ་ལུག་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༧ (༡༩༠༧/༠༨/༡༨) ཉིན་རུ་སུ་དང༌། དབྱིན་ཇིའི་དབར་གྲོས་མོལ་གྱིས་དོན་ཚན་ལྔ་འཁོད་པའི་ཆིངས་ཡིག་བཞག་པའི་ནང༌། (༡) ཆིངས་ཡིག་འཇོག་མཁན་ཕྱོགས་གཉིས་ཀས་བོད་ཀྱི་ས་ཆའི་གོང་བུ་གཅིག་གྱུར་ལ་བརྩི་བཀུར་བྱེད་རྒྱུ་དང༌། དེའི་ནང་སྲིད་ལ་ཐེ་བྱུས་མི་བྱེད་རྒྱུ། (༢) བོད་ཐོག་རྒྱ་ནག་གི་མིང་ཙམ་གྱི་བདག་དབང་ལ་ཁས་ལེན་བྱ་རྒྱུ་དང༌། དབྱིན་རུ་གཉིས་ཀས་རྒྱ་ནག་གཞུང་བརྒྱུད་མ་གཏོགས་བོད་དང་ཐད་ཀར་ཞི་མོལ་མི་བྱེད། (༣) དབྱིན་རུ་གཉིས་ཀས་ལྷ་སར་སྐུ་ཚབ་མི་གཏོང་རྒྱུ། (༤) ཆིངས་ཡིག་འཇོག་མཁན་གཉིས་ནས་བོད་ནང་མེ་འཁོར། འཁོར་ལམ། ཏར་འཕྲིན། གཏེར་ཁ་སོགས་ཐོབ་ཐང་གཞན་དག་ཞུ་ཐབས་མི་བྱེད། (༥) བོད་ཀྱི་ཡོང་འབབ་ཆ་ཤས་གང་ཡང་དབྱིན་རུ་གཉིས་དང༌། དེ་གཉིས་ཀྱི་ཆབ་འབངས་ལ་སྤྲོད་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་དང༌། གཏའ་འཇོག་རིགས་མི་བྱེད་པ་བཅས་ཞེས་འཁོད་འདུག

ཆིངས་ཡིག་འདི་མ་བཞག་པའི་སྔོན་གྱི་ལོ་ཤས་ནང་རུ་དབྱིན་གཉིས་ཀས་བོད་དང༌། རྒྱ་ནག་དབར་གྱི་འབྲེལ་བའི་གནས་སྟངས་ཇི་བཞིན་མ་རྟོགས་པར། རྒྱ་ནག་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་ཕྱི་ཕྱོགས་སུ་བོད་སྐོར་གཡོ་ཐབས་སྲིད་བྱུས་ཇི་བཟུང་དེ་རང་ཡིན་ཤག་གིས། རུ་དབྱིན་གཉིས་ཀས་རྒྱ་ནག་མན་ཇུའི་གཞུང་དང་འབྲེལ་བའི་ཐོག་ནས་བོད་ནང་སྐྱོད་ཐབས་སྔ་རྗེས་བྱས་ཤིང༌། འོན་ཀྱང་བོད་ཀྱི་གཞུང་འབངས་གང་ས་ནས་ཁོང་ཚོའི་བྱེད་བབས་དེ་རིགས་ལ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་འགོག་རྒོལ་བྱུང་བར་བརྟེན། རུ་དབྱིན་གཉིས་ཀས་བོད་ནི་རྒྱ་ནག་གི་དབང་འོག་མ་ཡིན་པར། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་ཟུར་གནས་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པ་མངོན་སུམ་མྱོང་རྟོགས་བྱུང༌། དེ་ལྟའི་གནས་སྟངས་ཐོག་རུ་སུའི་ཕྱོགས་ནས་བོད་ཀྱི་ས་ཁོངས་སུ་དབྱིན་ཇིས་འཛུལ་ཞུགས་རྟེན་གཞི་འཛུགས་རྒྱུའི་ཉེན་ཁ་འགོག་ཐབས་དང༌། དབྱིན་ཇིའི་ཕྱོགས་ནས་ཀྱང་བོད་ནང་རུ་སུའི་དབང་ཤུགས་ཡོང་ཉེན་འགོག་ཆེད་ཆིངས་ཡིག་དེ་འདྲ་ཞིག་གསང་བའི་ཐོག་ནས་བཞག་འདུག

ཆིངས་ཡིག་དེའི་ནང་བོད་ཐོག་རྒྱ་ནག་གི་མིང་ཙམ་གྱི་བདག་དབང་ “སུ་ཛ་རན་ཊི་” (Suzerainty) ཟེར་བ་སྔར་ན་མ་གྲགས་པའི་བརྗོད་ཚིག་གསར་པ་འདི་བཀོད་འདུག དེ་ནི་སྐབས་དེར་ཤར་གླིང་ནང་རུ་དབྱིན་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཀའི་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་ཡོད་པ་དེ་དག་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ཁས་ལེན་ཡོང་ཐབས་སུ་རྒྱ་གཞུང་ལ་ངོ་སྲུང་གཡོ་བྱུས་ཤིག་ཡིན་ཞིང༌། བོད་གཞུང་ཕྱོགས་ནས་ཆིངས་ཡིག་དེ་སྐོར་གང་ཡང་མཁྱེན་རྟོགས་བྱུང་མི་འདུག

གོང་གསལ་ “སུ་ཛ་རན་ཊི་” ཟེར་བའི་ཚིག་གྲུབ་དེའི་སྐོར་ལོར་ཌ་ ཀར་ཛན་གྱིས་སྔ་ས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༣ ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༨ ཉིན་དབྱིན་གཞུང་གི་རྒྱ་གར་དྲུང་ཆེར་གནས་འཕྲིན་བསྲིངས་པའི་ནང་ “ང་ཚོས་བོད་ཐོག་རྒྱ་མིའི་སུ་ཛ་རན་ཊི་ཟེར་བའི་མིང་ཙམ་གྱི་བདག་དབང་ཡོད་ལུགས་དེ་ཐད་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་རྟོག་བཟོ་ཙམ་ཞིག་སྟེ། སྲིད་དོན་གྱི་གཡོ་ཐབས་ཤིག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེ་ནི་ཕྱོགས་གཉིས་ཀའི་ལས་དོན་བྱ་སྟབས་བདེ་བ་ཁོ་ནའི་ཆེད་དུ་རྒྱུན་འཛིན་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན།”108 ཞེས་བཀོད་འདུག

གོང་གསལ་རུ་དབྱིན་དབར་བོད་དང་འབྲེལ་ཡོད་གསང་བའི་ཆིངས་ཡིག་བཞག་པ་དེས། བོད་དང་རུ་སུའི་འབྲེལ་བར་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་པའི་སྐོར་ཞིག་སཱར་ ཅཱལ་སེ་ འབེལ་གྱིས་བརྩམས་བྲིས་དབྱིན་དེབ་ (Portrait of a Dalai Lama) ‘ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་མཛད་པ་ཇི་བཞིན’ ཞེས་པའི་ནང་འཁོད་གསལ་ལ་གཞིགས་ན། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༧ གྱི་ལོ་མཇུག་ལའང་ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་རུ་སུར་ཐུགས་རེ་འཆང་བཞིན་ཡོད་པ་དང༌། དེ་ནས་མི་རིང་བར་རུ་སུའི་རོགས་སྐྱོར་ཡོང་ཐབས་བྲལ་བ་མཁྱེན་རྟོགས་བྱུང་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༨ ཀྱི་ལོ་འགོར་དབྱིན་ཇིའི་ཕྱོགས་སུ་ཞལ་ཕྱོགས་བསྒྱུར་པའི་སྐོར་བརྗོད་ཚིག་གསལ་བར་བཀོད་འདུག་པ་འདི་ལྟར། “ཕྱི་ཟླ་ ༡ པོའི་ནང་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཡོད་པའི་དབྱིན་ཇིའི་བློན་ཆེན་སཱར་ ཇོའོན་ ཇོར་ཌན་ (Sir JohnJordan) ལ་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་ (སྐུ་ཚབ་མི་སྣའི་གདོང་) བཀའ་འཚམས་ཕྱག་བྲིས་ཤིག་འབྱོར་འདུག སྐུ་ཚབ་མི་སྣ་དེས་སཱར་ ཇོའོན་ལ་བློ་དོགས་སེལ་བའི་གནས་ལུགས་གསུངས་གསལ། ད་ཆ་ྋསྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེས་རྒྱ་གར་དང་མཐུན་གྲོགས་གནང་རྒྱུའི་ཐུགས་འདོད་ཡོད་ཁར། ༡༩༠༣ ལོར་ (དབྱིན་བོད་དབར་གྱི་) འབྲེལ་བ་རྩ་འཐོར་དུ་གྱུར་པའི་གནས་ཚུལ་དེ་ནི། གཤམ་འོག་ལས་འཁུར་བྱེད་པོས་མགོན་པོ་མཆོག་ལ་སྦ་གསང་ཞུས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་བྱུང་བ་མཐའ་གསལ་མཐིལ་ཕྱིན་མཁྱེན་རྟོགས་ཡོད་པ་རེད་ཅེས་གསུངས་འདུག དེ་དང་དུས་མཚུངས་སུ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་བོད་རང་བཙན་གྱི་གནས་སྟངས་བདག་དབང་གསལ་འདོན་བསྐྱང་རྒྱུའི་ཐུགས་འདོད་ཡོད་པ་རེད། དེར་བརྟེན་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་སྐུ་ཚབ་མི་སྣས་རུ་སུའི་གཞུང་ཚབ་ཁང་དང༌། དེ་མིན་སྟོབས་ཤུགས་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་ལའང་འཚམས་འདྲི་གནང་འདུག”109 ཅེས་འཁོད་སྣང༌།

ྋགོང་ས་མཆོག་ཨ་མདོ་སྐུ་འབུམ་དགོན་དུ་བཞུགས་སྐབས་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་ནས་གནས་ྋསྙན་ཕུལ་འབྱོར་ཁོངས་སུ་བཀའ་ཟུར་བཤད་ཞོལ་ཆང་གསུམ་ལ་བྱས་ཉེས་མེད་ངེས་དག་འབུད་མཐའ་གསལ་འདུག་གཤིས། ད་ཆ་ཁོང་རྣམ་པའི་མཚན་གནས་སླར་གསོ་མཛད་སྐྱོང་ཞུ་བའི་ཞིབ་གནས་ཀྱང་ཡོད་ཅིང༌། ྋསྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ཀྱང་ལྷ་དགོངས་གསལ་དྭངས་ཀྱིས། བཤད་ཞོལ་ཆང་གསུམ་བློན་ཆེན་དུ་གནས་སྤར་བསྐོ་གཞག་མཛད་ཐོག སྲིད་སྐྱོང་དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེའི་རམ་འདེགས་ཀྱི་ལས་ཁུར་ཞུ་དགོས་པའི་བཀའ་ཡིག་ཕེབས། དེ་དོན་བཀའ་ཟུར་གསུམ་གས་སྲི་ཞུའི་འགན་ཁུར་ཞུས་ཏེ། བློན་ཆེན་གྱི་གསར་མཇལ་ཞུ་སྒོ་ྋགོང་ས་མཆོག་དབུས་ལྗོངས་སུ་ྋཞབས་སོར་འཁོད་བསྟུན་ཞུས་ཆོག་པའི་ྋསྙན་འབུལ་གནང༌།

108 Papers relating to Tibet, Cd 1920 (1904) , P- 154.

109 Portrait of a Dalai Lama, ཤོག་གྲངས་ ༨༠ ནང་གསལ།

༥༽ སྐུ་འབུམ་ནས་རྒྱ་ནག་རི་བོ་རྩེ་ལྔར་གནས་གཟིགས་སུ་བྱོན་པ།

མེ་ལུག་ (༡༩༠༧) ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༢༧ ཉིན་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་སྟོན་འཁོར་དང་བཅས་པ་སྐུ་འབུམ་ནས་རི་བོ་རྩེ་ལྔར་གནས་གཟིགས་སུ་བྱོན། དེ་ཁུལ་ཟླ་ཤས་བཞུགས་པའི་རིང་ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། སྟོང་འཁོར་ཧོ་ཐོག་ཐུ། སྐུ་འབུམ་ཆེ་ཤོས་སྤྲུལ་སྐུ། ཨ་མདོ་དང་སོག་པོའི་དགེ་བཤེས་ཆེ་བ་མང་པོ་གདན་འཛོམས་པའི་ཐོག ཉིན་ཞག་མང་པོའི་བར་གཞུང་ཆེན་པུ་ཏི་ལྔའི་དཀའ་གནད་ལ་བགྲོ་གླེང་གི་བཤད་གྲྭ་ཆེན་པོ་ཚུགས་པར་མཛད་པ་སོགས་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་མཛད་འཕྲིན་འཕེལ་བ་བྱུང༌།

དེའི་དུས་སུ་པེ་ཅིན་དུ་བཅའ་བཞུགས་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་ཝིལ་ལིམ་ རོག་ཧིལ (William Rockhill) དང༌། འཇར་མ་ནི་དང༌། ཉི་ཧོང༌། ཨུ་རུ་སུ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མི་སྣ་རིམ་པས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་འཚམས་ཞུར་བཅར། དེ་དག་གི་སྐབས་སུ་འདུལ་བ་མཁན་པོས་རྒྱ་སྐད་གསུང་སྒྱུར་ཞུས།

ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་ཐར་རིན་ཆེན་འཕྲེང་བ་གླེགས་བམ་སྨད་ཆའི་ནང་ལའང་རོག་ཧིལ་མཇལ་བཅར་སྐོར་གསལ་ཙམ་འཁོད་འདུག་པ་འདི་ལྟར། “མིག་གོའི་ (རྒྱ་སྐད་དུ་ཨ་རི་ལ་མེའེ་གོའོ་ཟེར་བ་སྒྲ་བསྒྱུར་) པེ་ཅིན་ཆིན་ཁྲལ་ (མན་ཇུའི་སྐད་དུ་བློན་ཆེན་ལ་ཆིན་ཁྲལ་ཟེར་བ་སྒྲ་བསྒྱུར་) ངོ་གཡོག་གཉིས་མཇལ་བཅར་སྐབས། ཕུ་གསར་སྟེང་གི་རྡོ་སྐས་རིང་མོའི་འགོར་རྒྱ་དམག གཟིམ་འགག་ཏུ་བོད་དམག་དང༌། རིམ་པ་བཞི་པ་ཡན་གྱིས་བྲང་བན་ (རྒྱ་སྐད་དུ་གྲལ་འདུད་ལ་བྲང་བན་ཟེར་) ཞུས། སྐུ་མདུན་དུ་སླེབས་འཕྲལ་འདུལ་བ་མཁན་པོས་སྐད་སྒྱུར་བགྱིས་ཏེ་ཕན་ཚུན་བཀའ་འཚམས་དང༌། མཇལ་དར་སྣེ་སྤྲོད། ཕྱག་རྟགས་འབུལ་བཞེས་བཅས་གྲུབ་རྗེས་ཁྲིའུ་ཤིང་ལ་འདུག་ཏུ་བཅུག་ནས་དཀར་སྤྲོ་ཤིང་འབྲས་དང༌། གསོལ་ཇ་སྩལ། ལེགས་དར་ཞིག་གནང་བ་རེ་ཞིག་ལག་པར་ཉར་ནས་གློ་བུར་སྐེ་ལ་གོན་ཏེ་ཕྱིར་ལོག ཆིན་ཁྲལ་འདི་པ་གཟིམ་ཆུང་འགག་ཏུ་འབྱོར་མཚམས་ཆར་པ་རྡོག་ཆེ་བ་འགའ་ཞིག་བབ་པས་རྟེན་འབྲེལ་ལེགས་པར་མངོན།”110 ཞེས་དང༌།

ཡང༌། “མིག་གོའི་ཆིན་ཁྲལ་ཐོན་མཇལ་དུ་བཅར་སྐབས་གནང་ཆ་གཟབ་རྒྱས་དང༌། ལོ་ཙཱ་བརྒྱུད་བཀའ་འཚམས་ཞིབ་ལྷུག་གནང་ཞིང་ཐོན་ཁར་ཆིན་ཁྲལ་རང་ནས་བོད་སྐད་ཀྱིས་ཕྱག་དབང་གནང་དགོས་ཞུས་པ་ལྟར། དགྱེས་བཞིན་སྩལ་བས་དགའ་བ་དང་མགུ་བའི་རྣམ་འགྱུར་དུ་མ་དང་བཅས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་དགོངས་བཞེད་དང་མཐུན་པར་བསྟན་པའི་ཞབས་འདེགས་གང་ཐུབ་ཞུ་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་མང་པོ་ཞུས།”111 ཞེས་འཁོད།

རོག་ཧིལ་གྱིས་མཇལ་ཐེངས་དང་པོའི་སྐབས་ཁོང་རང་ལ་སྣང་ཚུལ་ཇི་བྱུང་དང༌། ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གི་བཀའ་དོན་མཇལ་ཐེངས་གཉིས་པ་བཅར་སྐབས་ཆུ་ཚོད་གཅིག་དང་ཕྱེད་ཙམ་རིང་གསུང་མོལ་མཛད་པའི་སྐོར་ཁོང་གིས་ཕྱི་ལོ་༡༩༠༨ཟླ་༦ཚེས་༣༠ ཉིན་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་ཐེའོ་ཌོར་ རུའུ་སེ་བེལཊ་ (Theodore Roosevelt) ལ་ཞིབ་གནས་ཤིག་ཕུལ་བའི་ནང༌། རྒྱ་གར་དང་བོད་དབར་གྱི་འབྲེལ་ལམ་དང༌། ཚོང་དོན་གྲོས་མཐུན། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་པེ་ཅིན་ལ་འཚམས་འདྲིར་ཕེབས་རྒྱུའི་གྲོས་འཆར་སྐོར་སོགས་གསུང་མོལ་གནང་བ་བཀོད་རྗེས། “ཁོང་ (ྋགོང་ས་མཆོག་) གིས་གང་ཉིད་བོད་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་བསྐྱང་རྒྱུའི་ཐུགས་འདོད་ཤུགས་ཆེ་ཡོད། ཡིན་ནའང་རྒྱ་མིས་ཕྱིར་ཕེབས་གདན་ཞུ་བྱེད་ཀྱི་མ་རེད། ཕེབས་རྒྱུའི་གྲ་སྒྲིག་ཟིན་པའི་དུས་མཚམས་སུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་གི་ཡིན། དེའི་སྔོན་ལ་མིན་གསུངས་བྱུང༌།” ཞེས་དང༌། “ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་ཁོང་གི་རྒྱལ་ཁབ་དེ་ཁུག་ཀྱོག་ཏུ་གནས་པ་དང༌། དེ་ལ་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་གྲོགས་པོ་མེད་པའི་སྐོར་བཀའ་གནང་བྱུང༌། དེ་ལ་ཁོ་བོས་ཁོང་གི་དགོངས་པ་བཞེས་ཚུལ་ནོར་འཁྲུལ་རེད། ཨ་མེ་རི་ཀ་དང༌། རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་གི་ནང་ཁོང་དང་བོད་ལ་དགའ་ཞེན་བྱེད་མཁན་མང་པོ་ཡོད། དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་དང་ཁོང་གི་མི་དམངས་རྣམས་བདེ་སྐྱིད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞིག་ཡོང་བའི་རེ་བ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད་ཞུས་པ་ཡིན།” ཞེས་འཁོད་འདུག

གོང་གསལ་ཞིབ་གནས་དེའི་ནང་རོག་ཧིལ་གྱིས་ྋགོང་ས་མཆོག་མཇལ་ནས་ཚོར་སྣང་ཇི་བྱུང་སྐོར་ཡང་བཀོད་གསལ། “ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་དངོས་སུ་མཇལ་བ་འདིས། རང་ཉིད་ལ་ཡིད་འགུལ་ཐེབས་པའི་མྱོང་ཚོར་གསར་པ་ཞིག་བྱུང༌།

ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ནི་མཁྱེན་རླབས་ཧ་ཅང་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་ཐེ་ཚོམ་མི་དགོས། ཐུགས་བློ་གུ་ཡངས་ཅན་ཞིག་ཀྱང་འདུག་པ་དེ་ནི་ཕལ་ཆེར་འདས་པའི་ལོ་བཞིའི་ནང་ཁོང་ལ་རྐྱེན་ངན་གོད་ཆག་བྱུང་བས་ཡིན་སྲིད།

ཁོང་ནི་དགོངས་པ་ཟབ་ལ། ཐུགས་བརྩེ་ཆེ་བ། གཞན་བློར་བསྟུན་མཁས་ཤུགས་ཆེ་གནང་མཁན་མགྲོན་བདག་ཅིག་སྟེ། བཀུར་འོས་ཆེས་མཐོའི་གནས་སུ་ཡོད་ཀྱང༌། ཉམ་ཆུང་གི་རྣམ་པ་ཅན། ཕལ་ཆེར་སྐུ་རླུང་བཞེངས་སླ་ཡང༌། ཐུགས་སྤྲོ་སྣང་ལྡན་པ་ཞིག་ཁོ་བོར་ཚོར་སྣང་བྱུང༌།” ཞེས་དང༌། “ད་རེས་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་རྣམ་སྤྲུལ་ངོ་མཚར་ཅན་ཐེངས་གཉིས་མཇལ་ཏེ་གསུང་མོལ་བྱུང་བ་དེ་ནི། རང་ཉིད་ལ་ཡིད་ཡོངས་སུ་ཚིམས་པའི་ཚོར་བ་ཟབ་མོ་ཞིག་བྱུང༌།”112 ཞེས་འཁོད་འདུག

ཝར་རེན་ སིམིཐ་ (Warren Smith) ཡིས་བརྩམས་བྲིས་དབྱིན་དེབ་ Tibetan Nation (བོད་རྒྱལ་ཁབ་) ཅེས་པའི་ནང་ལའང་གོང་སྐོར་ཚིག་གནད་ཅིག་འཁོད་གསལ་ལ། “རོག་ཧིལ་གྱི་བརྗོད་དོན་ལྟར་ན། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་རྒྱ་མིས་ྋགོང་ས་མཆོག་ཉིད་པེ་ཅིན་དུ་ཕེབས་དགོས་“ཨུ་ཚུགས་མཐའ་ནན་གྱིས་གདན་ཞུ་” ཐེངས་འགའ་ཤས་ཕུལ་འབྱོར་བྱུང་ཞེས་གསུངས་འདུག”113 ཅེས་བཀོད་འདུག

མན་ཇུ་གོང་མས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་པེ་ཅིན་དུ་ཨུ་ཚུགས་མཐའ་ནན་གྱིས་གདན་ཞུས་དེ་ནི། སྔོན་ནས་འཆར་གཞི་མེད་པ་དང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་ཀྱང་ངོ་ཕེབས་མཛད་རྒྱུའི་ཐུགས་འདོད་མེད་བཞིན་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་པའི་ཐད། དབྱིན་ཇིའི་དཔོན་རིགས་དང༌། སྐབས་དེར་ལྷ་སྡོད་ཨན་བན་སོགས་མན་ཇུའི་བློན་ཆེན་ཚོའི་ལྐོག་གཡོ་ཐབས་བྱུས་ཤིག་ཡིན་པ་རྒྱ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡིག་ཆར་ཞིབ་གསལ་འཁོད་འདུག114

པེ་ཅིན་དུ་བཅའ་བཞུགས་རུ་སུའི་གཞུང་ཚབ་ཀྱང་རི་བོ་རྩེ་ལྔར་ྋགོང་ས་མཆོག་མཇལ་བར་ཆེད་བཅར་གྱིས་རུ་སུ་གོང་མའི་འཚམས་ཞུའི་ཕྱག་བྲིས་དང༌། རྟེན་ཆས་སྤོམ་ཆེ་བསྟར་འབུལ་ཞུས།115

དེ་སྐབས་ལྷ་ལྡན་ནས་མཁན་ཆེ་གྲགས་པ་བློ་ལྡན་དང༌། རྩིས་དཔོན་རམ་པ་སྲས་སོགས་རི་བོ་རྩེ་ལྔར་བཅར་ཏེ་གཞུང་གི་གནས་སྙན་ཕུལ་བ་དང༌། གདན་ས་གསུམ་གྱི་འཐུས་མི་མཁན་པོ་ལས་ཟུར་སོགས་རིམ་བཅར་ལ་བོད་ནང་གི་གནས་ཚུལ་ཞིབ་ཆ་དྲི་རྨེད་བསྐྱངས་ཏེ། གང་ཅིའི་མཛད་ཕྱོགས་ཕྱག་ལེན་བསྟར་བས་མཚོན་སྲིད་ཕྱོགས་ཀྱི་འཕྲིན་ལས་ཀྱང་རྒྱས་བཞིན་བཞུགས་སྐབས། གོང་མ་ཡུམ་སྲས་རྣམ་གཉིས་ནས་ཅུན་ཇི་བློན་ཆེན་ཆེད་མངགས་མདུན་སླར་ཡང་གདན་ཞུའི་གསེར་ཡིག་ཕུལ།

སཱར་ ཅཱལ་སེ་ འབེལ་གྱིས་བྲིས་པའི་དབྱིན་དེབ་ནང༌། “ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་རི་བོ་རྩེ་ལྔར་བཞུགས་རིང་དེར། ཕྱི་རྒྱལ་བ་མི་རིགས་འདྲ་མིན་མང་པོའང་གནས་མཇལ་དུ་བསླེབས། དེ་དག་ལ་བོད་མི་ཚོས་སྤྱོད་ལམ་ཚུལ་མཐུན་ཐོག མི་མང་ལ་གྲོགས་འབྲེལ་བཟང་པོ་ཡོད་པའི་མཐོང་སྣང་ཡིད་འགུལ་ཐེབས་པ་བྱུང་འདུག ཁོང་ཚོས་བརྗོད་གསལ་ལ། ཡུལ་མི་ཚོས་བོད་པར་སྙིང་ཁོང་ནས་དགའ་བསུ་ཞུས་པ་དང༌། བོད་པ་ཡོད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་རྩ་ཆེའི་གནས་དེར་ཡར་རྒྱས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བྱུང་འདུག དེ་ནི་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་གནས་མཆོག་རྩ་ཆེ་དེར་བྱོན་པས། སོག་ཡུལ་གྱི་ས་ཕྱོགས་ཀུན་ནས་སོག་པོ་འདུ་འཛོམས་བྱུང་བས་ཡིན་འདུག”116 ཅེས་འཁོད།

ཡང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་སྟོན་འཁོར་རི་བོ་རྩེ་ལྔ་ནས་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐབས་ལམ་བར་ཆིབས་ཞབས་ཁོངས་ནས་ཡུལ་མིར་བརྡབ་གསིག་བཏང་བའི་གནས་ཚུལ་ཡང་གླེང་ཐོན་བྱུང་འདུག

110 ཤོག་ལྡེབས་ ཁ ༤༧ ན ༣ པ་དང༌།

111 ཁ ༤༧ བ ༡ པོ། འབྲས་སྤུངས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང༌།

112 Presidential Papers Microfilm, Theodore Roosevelt Papers, Series 1. 1908, Reel 83, (LC MS. Div.) Library of Congress, Washington D.C.

113 ཤོག་གྲངས་ ༡༦༥ ནང་འཁོད།

114 ཡཱ་ཧན་ཀྲང་གིས་བརྩམས་བསྒྲིགས་‘ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་རྣམ་ཐར་’ཞེས་པའི་བོད་ཡིག་དེབ་ཀྱི་ཤོག་གྲངས་ ༥༥༨ དང༌། རྒྱ་ཡིག་དེབ་ཀྱི་ཤོག་གྲངས་ ༢༡༡ ནས་གསལ་བར་འཁོད།

115 ྋགོང་ས་མཆོག་དང་རུ་སུའི་གོང་མའི་དབར་གྱི་འབྲེལ་བའི་སྐོར་ཅུང་ཟད་གསལ་བར་སྨོས་པ་ཞིག་ཟུར་སྣོན་ནང་འཁོད།

116 Portrait of a Dalai Lama, ཤོག་གྲངས་ ༨༢ ནང་གསལ།

༦༽ རི་བོ་རྩེ་ལྔ་ནས་པེ་ཅིན་དུ་བྱོན་ཏེ་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་དང་མཇལ་འཕྲད།

བར་དེར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་དང༌། གོང་མ་ཡུམ་སྲས་དབར་ཕན་ཚུན་བཀའ་ཡིག་དང༌། རྟེན་ཆས་འབུལ་བར་མི་སྣ་སྔ་རྗེས་ཆེད་གཉེར་མཛད་དེ། མཆོད་ཡོན་གྱི་འབྲེལ་བ་སྔ་སོར་ཆུད་པ་ལྟ་བུ་བྱུང་ཞིང༌། དངོས་དོན་དུ་ཆིང་གོང་མའི་བློན་ཆེན་དང༌། ལྷ་སྡོད་ཨམ་བན། མདོ་སྨད་ཁུལ་བཙན་འཛུལ་དྲག་གནོན་བྱེད་པོ་མན་ཇུའི་ཞི་དྲག་དཔོན་རིགས་དེ་དག་ལྐོག་འབྲེལ་གྱིས་འཆར་གཞི་ལྡན་པའི་དྲན་ཤུགས་མྱུར་བསྐྱེད་ཐོག་ནས་བོད་ཡུལ་ཡོངས་རྫོགས་དབང་འཛིན་བྱ་རྒྱུའི་གཡོ་ཐབས་སྲིད་བྱུས་བཟུང་སྟེ། གོང་མ་ཡུམ་སྲས་གྱིས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་ལྷན་མཇལ་ཡོང་ཆེད་པེ་ཅིན་དུ་གདན་ཞུ་ནན་བསྟུད་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་རྒྱ་དབྱིན་ཡིག་ཆ་ཁག་ནས་གསལ་བར་མངོན།

གང་ལྟར་ཡང༌། ྋསྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་སྟོན་འཁོར་རྣམས་ས་སྤྲེལ་ (༡༩༠༨) ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༢༧ ཉིན་གནས་མཆོག་རི་བོ་རྩེ་ལྔ་ནས་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་པེ་ཅིན་དུ་ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༣ (༡༩༠༨།༠༩།༢༧) ཉིན་ཕེབས་འབྱོར་ལ་གོང་མའི་སྐུ་ཚབ་སྲིད་བློན་དང༌། བློན་ཆེན་རིམ་པ་སོགས་དཔོན་རིགས་མང་པོ་དང༌། དམག་དཔུང་རུ་བསྒྲིགས། དགོན་ཁག་གི་སེར་འཕྲེང༌། མི་དམངས་སེར་སྐྱ་ཁྲི་ཕྲག་བཅས་པས་གུས་བཀུར་གཟེངས་བསྟོད་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་ཕེབས་བསུ་དང་འབྲེལ་ཕེབས་སྟོན་རྒྱས་པར་བཤམས། ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༢༠ ཉིན་བོད་ཀྱི་བསྟན་སྲིད་ཡོངས་ཀྱི་མངའ་བདག་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་དང༌། རྒྱ་ནག་གི་མངའ་བདག་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་རྣམ་པ་གོང་མའི་ཕོ་བྲང་དུ་ཐོག་མར་མཇལ་འཕྲད་ཀྱིས་མཇལ་དར་རྟེན་བཅས་ཕན་ཚུན་འཚམས་འདྲི་བསྐྱངས།

དེ་རྗེས་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་ནས་ཕོ་བྲང་དུ་ྋགོང་ས་མཆོག་སྟོན་འཁོར་ལ་གསོལ་སྟོན་འབུལ་གནང་སྐབས་ལྷན་མཇལ་དང༌། གོང་ཡུམ་གྱི་འཁྲུངས་སྐར་ཐོག་ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་ངོ་མཇལ་རྟེན་འབྱུང་དངོས་འབུལ་མཛད། དུས་དུས་སུ་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་དང་མཇལ་འཕྲད་ཀྱིས་ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་གསུང་མཆིད་བག་ཕེབས་པ་དང༌། བོད་ལྗོངས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཆབ་སྲིད་མངའ་འབངས་དང་བཅས་པར་སྔ་ཕྱིར་འཚེ་བའི་བསམ་སྦྱོར་ངན་པ་ཐམས་ཅད་འཕྲལ་འཕྲལ་བཟློག་ཐབས་སྐོར་སོགས་བཀའ་གྲོས་མཛད། གོང་མ་ཡུམ་སྲས་གཉིས་ནས་ཀྱང་གལ་ཆེའི་རིགས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ནས་གོང་མར་ཐད་ཀར་གསུང་འཕྲིན་གནང་རྒྱུ་དང༌། དེ་མིན་བོད་སྡོད་ཨམ་བན་དང་བོད་ཕྱོགས་མཉམ་སྦྲེལ་གྱིས་སྙན་འབུལ་གནང་རྒྱུ་སོགས་འཁོད་ཕྱག་བྲིས་དང༌། གསེར་གྱི་གླེགས་བུའི་ངོས་ “ནུབ་ཕྱོགས་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ། སྐྱེས་བུ་སངས་རྒྱས།” ཞེས་པའི་མཚན་བསྟོད་མན་རྒྱ་བོད་སོག་བཞིའི་ཡི་གེ་ཤན་སྦྱར་སོགས་རྟེན་ཆས་སྤམ་མཐོ་བ་བསྟར་འབུལ་ཞུས། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་ལ་སྐྱེས་ལན་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་དང༌། གོང་མར་ཆེ་བསྟོད་ཀྱི་བཀའ་རྩོམ་བཅས་འབུལ་གནང་མཛད།

དེ་རྗེས་སྒྱུ་མའི་ཟློས་གར་ལྟར་ལོ་དེ་གའི་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༡༨ ཉིན་གོང་མ་ཀྭང་ཤུ་བསྙུན་གཤེགས་དང༌། ཚེས་༢༠ ཉིན་གོང་ཡུམ་ཡང་སྐུ་ཚེ་རྫོགས། ཡོན་བདག་ཡུམ་སྲས་གཉིས་ཀ་གཤེགས་པར་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ཐུགས་སྨོན་དང༌། པེ་ཅིན་དགོན་ཁག་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་ཀྱི་རྒྱ་སོག་བོད་གསུམ་གྱི་དགེ་འདུན་རྣམས་གཅིག་ཏུ་འདུས་པའི་ཚོགས་མགོན་དུ་བྱོན་ཏེ་སྨོན་ལམ་ཞལ་འདོན་སྨིན་སྐུལ་མཛད་ཐོག བསྙེན་བཀུར་གྱ་ནོམ་པ་སྩལ། ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༩ ཉིན་ཤོན་ཐོང་གོང་མའི་ཁྲིར་བཞེངས་ལ་ཤིས་བརྗོད་བཀའ་རྩོམ་དང༌། རྟེན་འབྱུང་དངོས་སྐྱེས་བསྟར་འབུལ་གནང༌།117

ྋགོང་ས་མཆོག་པེ་ཅིན་དུ་བཞུགས་ཡུན་རིང༌། པེ་ཅིན་དུ་ཡོད་པའི་ཨ་རི་དང༌། དབྱིན་ཇི། ཉི་ཧོང༌། ཕ་རན་སི། འཇར་མ་ནི་བཅས་ཀྱི་གཞུང་ཚབ་ལ་དངོས་བརྒྱུད་ཅི་རིགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་གནང་ཞིང༌། དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་ཚབ་སཱར་ ཇོའོན་ ཇོར་ཌན་མཇལ་བཅར་སྐབས་བར་ལམ་དབྱིན་བོད་དབར་ཕན་ཚུན་གོ་དོན་ལེགས་རྟོགས་མ་བྱུང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་མཐུན་ལམ་ཇི་བཞིན་གནང་མ་ཐུབ་པས། དབྱིན་དམག་བོད་དུ་འབྱོར་ཏེ་དབྱིན་བོད་གཉིས་ཀར་བརྡབ་གསིག་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡང༌། ད་ཆ་རིམ་པས་གནས་ཚུལ་ལེགས་རྟོགས་བྱུང་གཤིས། ཕྱིན་ཆད་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱ་གར་དང༌། བོད་གཉིས་ཞི་མཐུན་ཡག་པོ་ཡོང་བའི་རེ་བ་ཡོད་པས་དེ་དོན་རྒྱ་གར་དབྱིན་གཞུང་དང༌། དབྱིན་ཇི་གོང་མ་ཆེན་པོར་སྙན་གསན་ཞུ་གནང་ཞེས་བཀའ་མངགས་མཛད། ཉི་ཧོང་གཞུང་ཚབ་ནས་བོད་དམག་རྣམས་ལ་སློབ་སྦྱོང་དགོས་པའི་བསམ་འཆར་ཕུལ་བ་ལྟར་སློབ་དགེ་གཏོང་དགོས་བཀའ་མངགས་གནང༌།

ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་རྒྱ་ནག་ཏུ་གདན་ཞུས་ལྟར་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས། བསྟན་འགྲོར་སྨན་པའི་མཛད་འཕྲིན་རྒྱས་སྐོར་སྐབས་དེ་དུས་ཀྱི་རྒྱའི་མི་དམངས་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་ལས་རྟོགས་ཐུབ་པ་ཞིག་སྣང༌། དེ་ཡང་མགོན་པོ་གང་གི་མཛད་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རིན་པོ་ཆེའི་འཕྲེང་བ་གླེགས་བམ་སྨད་ཆའི་ནང༌། “དེ་སྐབས་ཡང་སྤོག་118ཅེས་པའི་ཡི་གེའི་དོན་དང༌། ཙི་ནའི་ཡུལ་གྱི་སྐྱེ་བོ་ཕལ་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཁ་སྐད་དང་གླེང་མོལ། ཏཱ་ལའི་བླ་མར་དད་པ་བསྐྱེད་སྐོར། དེ་སྔོན་གོང་མའི་མངའ་ཁོངས་ཆེ་ཆུང་ཚང་མ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཚན་ཐོས་པ་ཙམ་གྱིས་དད་པ་སྙིང་ནས་བསྐྱེད་དེ་ནམ་ཞིག་མཇལ་ཨེ་ཡོང་སྙམ་པ་དང༌། མཇལ་ཚེ་སྤོས་དང་མཆོད་མེ་མེ་ཏོག་སོགས་ཕུལ་ཏེ་གསོལ་བ་འདེབས་དགོས། དེང་སང་ས་ཐག་རིང་པོར་ཕེབས་ཏེ་གོང་མའི་སྐུ་ཚབ་ཕེབས་བསུར་བཏང་བ་རེད། པེ་ཅིན་དུ་ཕེབས་ཏེ་ཚང་མ་དགའ་སྤྲོ་སྐྱེས་ནས་སངས་རྒྱས་དངོས་གནས་ཕེབས་པ་རེད་ཟེར། སྤྲུལ་པ་བསྟན་རྒྱུ་སོགས་ད་ལམ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་ངེས་པ་བྱ་དགོས། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ནི་སངས་རྒྱས་བསྟན་པའི་བདག་པོ་དང༌།

བོད་ཀྱི་སྲིད་སྐྱོང་ཡང་ཡིན་སྟབས་བཙན་དབང་ཆེ་བ་གོང་མ་བག་ཝང་ལྟ་བུ་རེད། དེང་སྐབས་གོང་མའི་ལྕགས་རི་ལྟ་བུ། གོང་མའི་མངའ་འོག་ཡིན་ལུགས་མེད་པར་གོང་མའི་སྐྱབས་རོགས་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེས་སོགས་ཀུན་ཏུ་གྲགས་སོ།།”119 ཞེས་འཁོད།

ྋགོང་ས་མཆོག་པེ་ཅིན་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་ལ་ཕེབས་བསུ་དང༌། ཕེབས་སྒྲིག་སྣེ་ལེན། གསོལ་སྟོན་རྒྱ་ཆེ། ཕེབས་སྐྱེལ་ལ་སོགས་པའི་ཆེ་མཐོངས་ཞུས་པ་དེ་ནི། དངོས་དོན་ཐོག་ལྐོག་གཡོ་ངན་བྱུས་ལ་བྱང་ཆུབ་པའི་གོང་མའི་ནང་བློན་འགའ་རེས་གོང་མའི་སྲིད་དབང་སྣུམ་ཟད་མར་མེར་གྱུར་པའི་གོ་སྐབས་བཟུང་སྟེ། མཐུན་ཕྱོགས་དྲག་པོའི་དཔོན་རིགས་དང་ལག་སྦྲེལ་དྲག་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་ཡུལ་ཟ་སེམས་ཁོག་བཅངས་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་ལག་ལེན་བསྟར་བ་དང༌། དུས་མཚུངས་སུ་ནང་བློན་དེ་དག་གིས་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་གཉིས་ཀས་རྒྱ་བོད་དབར་གྱི་དངོས་ཡོད་གནས་སྟངས་ཇི་བཞིན་མ་རྟོགས་པའི་འབྲེལ་ལམ་བེད་སྤྱད་དེ། ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་ཕྱིར་ཕེབས་འགྱངས་ཐབས་སུ་པེ་ཅིན་ལ་ཨུ་ནན་ཆེན་པོས་གདན་དྲངས་པ་སོགས་ཀྱི་གཡོ་བསྐོར་སྲིད་བྱུས་དོན་ལ་འཁྱོལ་བ་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌། དེ་ལྟར་ཡིན་སྐོར་ཡཱ་ཧན་ཀྲང་གིས་བརྩམས་པའི་’ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་རྣམ་ཐར་’ཞེས་པའི་བོད་ཡིག་དེབ་120དེའི་ནང་འཁོད་འདུག་པར་གཟུ་བོའི་བློ་ཡིས་དཔྱད་པར་མཛོད་ཅིག

117 ཞྭ་སྒབ་པའི་’བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས’དེབ་གཉིས་པའི་ཤོག་གྲངས་ ༡༤༥ ནས་ ༡༥༣ བར་དེར་ྋགོང་ས་མཆོག་རི་བོ་རྩེ་ལྔར་གནས་གཟིགས་སུ་བྱོན་པ་ནས། པེ་ཅིན་དུ་གདན་ཞུས་ལྟར་ཕེབས་བཞུགས་ཀྱི་མཛད་པ་གསལ་ཙམ་འཁོད་པའི་མཇུག་ཏུ། སྐབས་དེར་ཆིབས་ཞབས་ཁོངས་ཡོད་སྐུ་བཅར་བླ་སྨན་གྱི་གཟིགས་ཚུལ་བསྙེལ་ཐོ་ཞིག་འཁོད་འདུག་པ་དེ་ཡང་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ནས་མཁྱེན་དགོས་སུ་ལེབ་བཤུས་ཀྱིས་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་སུ་བཀོད་ཡོད།

118 ཡཱང་པའོ་’ཕྱི་རྒྱལ་གསར་གནས་’ཟེར་བའི་རྒྱ་ཡིག་ཚག་དཔར་ཞིག་ཡིན་ཚོད།

119 ཤོག་ལྡེབས་ ཁ ༥༨ བ ༢ པ་ནང་གསལ།

120 ཤོག་གྲངས་ ༥༥༨-༥༧༩ དང༌། ཡང་བོད་ཡིག་དེབ་དེའི་བསྒྱུར་གཞི་རྒྱ་ཡིག་དེབ་ཀྱི་ཤོག་གྲངས་ ༢༡༡-༢༡༩ ནང་འཁོད།

༧༽ སྐུ་འབུམ་དགོན་དུ་ཟླ་གཅིག་བཞུགས་རིང་གི་མཛད་འཕྲིན།

ས་སྤྲེལ་ (༡༩༠༨) ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༨ ཉིན་ྋགོང་ས་མཆོག་པེ་ཅིན་ནས་བོད་ཕྱོགས་སུ་ཆིབས་ཁ་བསྒྱུར། མཚན་ཞབས་མཁན་ཆེ་བློ་བཟང་ངག་དབང་རུ་སུའི་རྒྱལ་བློན་ལ་འཚམས་ཞུ་དང་སྦྲགས་དོན་གཅོད་དུ་བཀའ་བརྫོངས་གནང༌། ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༢༩ ཉིན་སྐུ་འབུམ་དགོན་དུ་ྋཞབས་སོར་འཁོད།

ས་བྱ་ (༡༩༠༩) ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༡ ཉིན། ལྷ་ལྡན་ནས་གདན་ཞུར་སྔོན་འབྱོར་བློན་ཆེན་ཆང་ཁྱིམ་ཅན་སྐུ་འབུམ་ནས་ལྷ་ལྡན་དུ་སྔོན་བརྫོང་གནང་བའི་གདོང༌། ལྷ་སར་བཀའ་ཚབ་ཐུན་མོང་ལ་བཀའ་ཡིག་ཅིག་སྩལ་ཅིང༌། དེའི་སྙིང་དོན་དུ། པེ་ཅིན་དུ་གོང་མ་དང་རྒྱལ་ཡུམ་མཇལ་འཕྲད་སོགས་བོད་དོན་བྱེད་སྒོ་ཟིན་འཕྲལ་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་གཉིས་ཀ་གཤེགས་རྗེས་ཤོན་ཐོང་ཁྲིར་འཁོད་དགའ་སྟོན་ཡང་ཟིན་ཐོག དེང་སྐུ་འབུམ་དུ་ཕེབས་འབྱོར་ཟིན་ལུགས་དང༌། བར་དེར་དོན་རྩ་ཕྲན་བུ་འཕར་ཐོན་ཀྱང༌། རིང་མིན་དབྱེ་འཁྲུན་ཆོད་ཤག་ཅེས་སོགས་འཁོད།

ཡང༌། ལྕང་སྐྱ་ཧོ་ཐོག་ཐུ་དང༌། སྟོང་འཁོར་ཧོ་ཐོག་ཐུ་སོ་སོར་བཀའ་ཡིག་རེ་སྩལ་བའི་ནང༌། ངོས་སྨད་ཕྱོགས་བསྐྱོད་ཤུལ་ཆབ་སྲིད་ལས་འཛིན་རྣམས་ནས་རང་ཟོན་ཅི་ཆེས་ལས་དོན་འཐུས་ཤོར་གྱིས་སྒྲའོ་ (ཀྲའོ་ཨར་ཕཱང་) དཔོན་དམག་སོགས་ནས་ཁམས་ཕྱོགས་དགོན་པ་གཏོར། དགེ་འདུན་མང་པོ་བསད། མི་སེར་འཐོར་གྱར་གྱི་བྱ་བ་དེ་ཙམ་ལ་ཐུག་བཞིན་པར་ད་ལྟ་ཡང་རྒྱ་དམག་རྣམས་ཆབ་མདོ་ཕྱོགས་ཡོད་མུས་དང༌། བོད་སྡོད་བློན་ཆེན་ཀྲང་ལན་ནས་གོང་མར་རང་འདོད་གསེར་སྙན་སྒྲོན་ཐལ་གྱིས་ལུའུ་ཅུན་རྒྱ་དམག་ཆིག་སྟོང་སྐོར་ཟི་ཁྲོན་ནས་ཆེད་འབོད་བྱ་རྒྱུའི་ཝང་ཤུ་རིམ་འབྱོར་ལ། རྒྱ་བོད་དབར་དམ་སེལ་དེ་རིགས་མ་དགོས་པའི་སྐོར་ངོས་དང༌། སྲིད་བཀའ། སྤྱི་ཚོགས་བཅས་ནས་རྒྱུ་རྐྱེན་ཞིབ་ཕྲ་བཤད་རུང༌། གོ་མེད་ཉག་རྐྱང་བྱེད་བབས་ཐད། གོང་མ་མཇལ་འཕྲད་སྐབས་ཀྱི་བཀའ་རྗེན་དང༌། རླིས་ཁང་ཡ་མོན་གྱི་ཐམ་འབྱར་ཝང་དོན་ལ། “ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཆབ་སྲིད་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་གཤིས། དེ་དག་སྔར་བཞིན་རྒྱས་ཐབས་དགོས།” ཞེས་ཕེབས་པར་བརྟེན། བར་བཟོས་ངན་པ་ཁ་སྒྲིལ་ཡིན་པ་དངོས་བསྟན་སྟབས། སྲུང་བཀག་མཐའ་སྐྱེལ་བགྱི་རྒྱུར་འཐབ་ར་འཕྲོད་ཚེ་སྔར་ཡང་གོང་མ་ཆེན་པོར་དབུ་སྐོར་རྫུན་སྒྲིག་ཤ་སྟག་ལས་མེད་པས། ད་དུང་ཡང་རྫུན་སྒྲིག་ཞུས་ཚེ་དགོངས་དྭངས་ཆེད་ཡོང་རྐྱེན་སྔ་ཕྱིའི་བྱུང་ལུགས་ཞིབ་འཁོད་སྲིད་བཀའ་ལྷན་རྒྱས་ནས་པེ་ཅིན་དོན་གཅོད་ཐུན་མོང་ལ་ཡིག་སོང་ལྟར། དེ་ནས་ཀྱང་ནང་བསྟན་ལ་རྒྱ་གཅིག་བཟུང་གིས་བློན་ཆེན་ཁག་ལ་ནང་གསེད་ཞིབ་འཕྲོས་ཐབས་ཤེས་མཛད་འོས་ཅི་མཆིས་དམ་དོན་གྱིས་ཆོ་བབས་གནས་ཚུལ་འཕྲལ་གནང་ཡོད་པ་ཞེས་སོགས་འཁོད།

དེའི་ཚེས་མགར་ཐར་མཁན་པོའི་མི་ངོ་ཐུན་མོང་ལ་བཀའ་ལན་བཀའ་ཡིག་གཉིས་སྩལ་བའི་ནང༌། ཉེ་ཆར་ཞུ་ཡིག་འབྱོར་དོན། འབའ་ཆོས་སྡེ་དགོན་བརླགས་ཚུལ་དང༌། ཤིང་འབྲུག་ (༡༩༠༤) ལོར་བོད་སྡོད་ཨམ་བན་དེར་འབྱོར་སྐབས་སྒྲིག་དོད་འབྲུ་ཁལ་སུམ་སྟོང་ལྷག་བཙན་བླངས། གྲྭ་གྲངས་རྒྱས་དཔྱད། ཚབ་འཇུག་མི་ཆོག་པ། མཁན་པོ་དམར་གསོད། འདུས་དམངས་བརྒྱ་ཕྲག་གསུམ་ཙམ་རྐྱེན་ལམ་བཏང་བ་སོགས་དང༌། དེ་མིན་དགོན་སྡེ་མང་པོར་དོ་ཕོག་བྱུང་སྐོར་པེ་ཅིན་དུ་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་མཇལ་འཕྲད་སྐབས་ཡོང་རྐྱེན་ལམ་ཙམ་ཞུས་གཤིས། གང་ཅིའི་ཞོད་འཇགས་རིམ་བཞིན་ཡོང་ཤག བྱེད་སྒོའི་བཀོད་རྒྱ་སྔ་ཕྱིར་སོང་དོན་ལྟར་ཕྱི་ནང་ཡས་མས་རྡོ་དོན་གཟོང་ཁ་གཅིག་སྒྲིལ་དགོས་རྒྱུ་ཞེས་འཁོད་ཅིང༌། ཡང༌། ངོས་རྒྱལ་བསྟན་གྱི་བདག་པོར་བརྟེན། སྔ་ལོ་སྐུ་འབུམ་ནས་དགོན་ཁག་ཡོངས་ལ་བསྟན་དོན་བྱེད་སྒོའི་བཀོད་རྒྱ་བཏང་ཟིན་པ་དང༌། དེ་རྗེས་པེ་ཅིན་དུ་གོང་མ་དང་གོང་ཡུམ་མཇལ་འཕྲད་སྐབས་ཀྱང་ཡབ་མེས་རིམ་པས་བདག་རྐྱེན་སྩལ་དོན་ལྟར། བསྟན་ལར་འཛིན་སྐྱོང་གཅེས་སྤྲས་དགོས་རྒྱུའི་གསུང་མོལ་བྱུང་བས། བར་གྱི་རྒྱའི་བློན་པོ་ནས་བྱེད་སྤྱོད་བཟོ་མིན་བྱུང་བར་ཁྱོད་རྣམས་འཇིགས་འཛེམས་མ་དགོས་པར་ཕྱི་ནང་བློས་འཁེལ་ཁག་ལ་ལག་སྦྲེལ་ཐབས་ཤེས་ཀྱིས་དགོན་གནས་སྔར་བཞིན་ཚུགས་ཐབས་ཐོག བློ་ཁ་གཅིག་སྒྲིལ་དགོས་རྒྱུ་ཞེས་སོགས་འཁོད།

ས་བྱ་ (༡༩༠༩) ཟླ་༤ཚེས་༣ ཉིན་སྐུ་འབུམ་ནས་ཀརྨ་ཤ་རྫོང་121རི་ཁྲོད་དུ་བྱོན་ཏེ། ཆོས་རྗེ་ཀརྨ་པ་རོལ་པའི་རྡོ་རྗེའི་གདུང་རྟེན་སོགས་རྟེན་གསུམ་རྣམས་ལ་མཆོད་འབུལ་གནས་གཟིགས་དང༌། རི་ཁྲོད་པར་མང་འགྱེད་སྩལ། དེར་ཞག་བཞུགས་ཀྱིས་ཕྱི་ཉིན་བྱ་ཁྱུང་དགོན་དུ་ྋཞབས་སོར་འཁོད། དགོན་གྱི་ལས་སྣེ་གྲྭ་དམངས་བཅས་པའི་བརྒལ་བརྟག་བགྲོ་གླེང་ལ་ཐུགས་ཞིབ་དག་ཐེར་མཛད། ཆོས་རྗེ་དོན་གྲུབ་རིན་ཆེན་གྱི་སྐུ་གདུང་མཆོད་སྡོང་གིས་དབུས་པའི་རྟེན་མཆོག་ལ་མཆོད་སྤྲིན་དང་འབྲེལ་ཞལ་འདོན་སྨིན་རྒྱས་བསྐྱངས། འདུས་ཚོགས་སུ་བསྙེན་བཀུར་ཐོག་ཐེབས་རྩའང་སྩལ། ཚོགས་མགོན་དུ་བྱོན་ནས་བཀའ་སློབ་དང༌། ལམ་རིམ་ཆེན་མོའི་དབུ་ནས་གསུང་ཆོས་བཀའ་དྲིན་བསྐྱངས། ཉིན་ཕྱི་མར་ཡང་ཚོགས་མགོན་དུ་གདན་ཞུས་ལ་ཆོས་འབྲེལ་སྩལ་རྗེས་སྐུ་འབུམ་དུ་ཕྱིར་ཕེབས། སྐུ་འབུམ་དུ་བཞུགས་སྐབས་རུ་སུའི་གོང་མས་ནང་བློན་ཧོང་སེ་སླར་ཡང་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་སྐུ་གམ་དུ་མངགས་ཏེ། བཙུན་མོར་རིགས་སྲས་བཙས་པར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུའི་ལེགས་འབུལ་རྒྱ་ཆེ་བསྟར་འབུལ་ཞུས།

121 ཤ་རྫོང་དང༌། ཤར་རྫོང༌། ཤར་ཙོང་ཞེས་དག་ཆ་འདྲ་མིན་སྐོར་གླེགས་བམ་གཉིས་པའི་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་བཀོད་ཡོད།

༨༽ སྐུ་འབུམ་ནས་ལྷ་ལྡན་ཕྱོགས་སུ་བྱོན་པའི་མཛད་རིམ།

ས་བྱ་ (༡༩༠༩) ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༡༥ ཉིན་སྐུ་འབུམ་ནས་དབུས་ལྗོངས་སུ་ཆིབས་ཞལ་བསྒྱུར། ཕེབས་ལམ་འཁེལ་ཡུལ་འབྲོག་སྡེ་དང༌། དགོན་ཁག་ཏུ་ཕྱོགས་འདུས་དང་བཅས་པའི་སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་ལ་མཐོང་ཐོས་དྲན་རེག་གི་འབྲེལ་བ་ཁྱད་པར་ཅན་འཇོག་པར་མཛད། ྋརྒྱལ་མཆོག་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོ་དང༌། ལྔ་པ་ཆེན་པོས་ྋཞབས་བཅགས་པའི་མཚོ་གཉན་ཨོ་སྦོག་ཅེས་པ་བཻ་ཌཱུར་ཞུན་མ་འཁྱིལ་བ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད་པ་དེར་མཚོ་རྫས་བཏབ་ཅིང༌། བསངས་ཆོག་གསུངས། ཞབས་དཀར་སྤྲུལ་སྐུ་སྡེ་ཤོག་བཅས་ནས་གསོལ་བ་བཏབ་པ་བཞིན་མཚོ་དེ་དང་ཁད་ཉེའི་མཚམས་ཁང་འཁྲིས་སུ་དབུ་གུར་བཞུགས་སྒྲིག་ལ་ྋཞབས་འཁོད་ཀྱིས་བླ་དཔོན་དམངས་བཅས་མི་གྲངས་ཆིག་སྟོང་སྐོར་ལ་ཆོས་འབྲེལ་སྨིན་པར་སྩལ།

གནས་དེར་འཕགས་མཆོག་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་ལྷ་ཁང་རྟེན་དང་བརྟེན་པར་བཅས་པ་གསར་སྐྲུན་དགོས་རྒྱུའི་བཀའ་མངགས་དང་འབྲེལ་དོ་དམ་ཞབས་འདུལ་སྤྲུལ་སྐུ་གཉིས་ལ་བྱེད་སྒོའི་ལག་ཁྱེར་དང༌། དངུལ་དངོས་ཀྱི་མཐུན་རྐྱེན། རྟེན་སྐལ་བཅས་སྩལ།

ཚ་ཆུ་ཁར་བཞུགས་ཞག་སྐབས་འཁྲུངས་སྐར་གྱི་མཛད་སྒོ་བསྐྱངས། མོ་འཁོར་ས་གནས་སུ་ཕེབས་པ་ན་ལྷ་ལྡན་ནས་ཕེབས་བསུ་དང་པོའི་འཚམས་ྋསྙན་འབུལ་མི་རྩེ་དྲུང་ཕུན་རབ་བློ་བཟང་འཇིགས་བྲལ་ཅན་བཅར། དེ་ནས་གཤོར་སྒོར་ཕེབས་སྐབས་གདན་ཞུར་ཆེད་བཅར་ཕུན་ཁང་ཐའི་ཇི་དང༌། མཁན་དྲུང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉི་མ་སོགས་གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱ་དང༌། གདན་ས་གསུམ་གྱིས་མཚོན་པའི་དགོན་སྡེ་ཁག་གི་བླ་སྤྲུལ་ལས་སྣེ་འཐུས་མི་སོགས་ལ་མཇལ་ཁ་དང༌། དགྱེས་པའི་བཀའ་མཆིད་མཛད། ཤངས་སྡེ་སྔུར་བུ་ཅན་གྱི་བཞུགས་སྒྲིག་སར་གདན་ཞུ་བ་བཀའ་བློན་བླ་མ་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་ནས་ཕེབས་བསུར་འབྱོར་མཇལ་ཞུས། དེ་ནས་ཉིན་ལམ་དུ་མར་བཞུགས་སྒར་རིམ་བཏེགས་ཀྱིས་ལུང་ཆུང་སྐྱིད་པོ་ཞེས་པར་ཕེབས་མཚམས་ནག་ཆུ་འགོ་པ་སེར་སྐྱ་གཉིས་དང༌། བྱང་རིགས་སྤྱི་འཐུས་སོགས་ནས་ཕེབས་བསུའི་མཇལ་དར་ཕུལ་བར་གྲལ་སྟོན་བཀའ་འཚམས་བསྐྱངས། ཚྭ་ཆུ་གོང་འོག་ཏུ་ལྷ་ཀླུ་གུང་དང༌། ལྕང་ཅན་གུང༌། བཀའ་བློན་གསར་བྱུང་བ་སོགས་ཕེབས་བསུ་བ་ནས་རྟེན་གསུམ་མཇལ་དར་ཕུལ། ཇ་གྲལ་དང༌། ཕྱག་དབང་བཀའ་འཚམས་སྩལ།

ནག་ཆུ་ཆུ་འགོ་རིང་མོའི་བཞུགས་སྒར་སར་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེས་དབུས་པའི་ཕེབས་བསུ་བ་གཏོས་ཆེས་མཎྜལ་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་དང༌། དངོས་འབྱོར་སྤམ་མཐོ་བ་འདེགས་འབུལ་ཞུས། ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། པཎ་ཆེན་རྣམ་གཉིས་གསུང་མཆིད་ལྷུག་པར་མཛད། དེ་རྗེས་སྲིད་སྐྱོང་དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཟུར་122རིན་པོ་ཆེའི་འཚམས་འབུལ་གསོལ་དཔོན་དང༌། སྐུ་བཅར་གཟིམ་དཔོན་བར་ཞི་བ། མཁན་དྲུང་བསྟན་འཛིན་ཆོས་རྒྱལ་སོགས་གཞུང་བླའི་ཞབས་འབྲིང་སེར་སྐྱ་མང་པོས་གོ་བབས་མཇལ་དར་ཕུལ་བར་ཕྱག་དབང་ཇ་གྲལ་ཐོག བཀའ་མཆིད་ཀྱིས་དབུགས་དབྱུང་མཛད། ནག་ཆུ་ཞབས་བརྟན་དགོན་གྱི་འདུ་ཁང་དུ་ཕེབས་སྟོན་དཀར་སྤྲོའི་ཐོག་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། སྒྲུབ་ཁང་སྤྲུལ་སྐུ་ནས་རྟེན་གསུམ་མཇལ་དར་དང༌། བཀའི་མདུན་ན་འདོན་གསར་བྱུང་བ་ནས་གཞུང་གནས་ཀྱི་མཎྜལ་རྟེན་གསུམ་དང༌། དངོས་འབུལ་བསྟར། དེ་ནས་ཉིན་གསུམ་བསྟུད་མར་ཕེབས་སྟོན་མཛད་སྒོ་གཟབ་རྒྱས་བསྐྱངས་རྗེས་ཀུན་གཟིགས་རིན་པོ་ཆེས་ཐོན་མཇལ་ཞུས་གནང་གིས་བཀྲས་ལྷུན་དགོན་དུ་ཕྱིར་ཕེབས། སྐབས་དེར་ཨ་མདོ་འཇམ་དབྱངས་བཞད་པ་སྟོན་འཁོར་བཞི་བཅུ་སྐོར་ནས་འབྱོར་མཇལ་ཞུས།

རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། བླ་བྲང་ནས་ཇི་ལྟར་གསོལ་བ་བཏབ་པ་བཞིན་ྋགོང་ས་མཆོག་ནག་ཆུ་ནས་བཀའ་གདམས་བསྟན་པའི་མེ་རྩ་རྭ་སྒྲེང་དགོན་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་ཕེབས་སྟོན་མཛད་སྒོ་རྒྱས་པ་དང༌། གནས་གཟིགས། ཕྱོགས་འདུས་དང་བཅས་པར་མཇལ་ཁ་སྩལ་བ་སོགས་ཀྱི་མཚམས་ནས་བདུན་ཕྲག་གཉིས་རིང་བཀའ་གདམས་ཐིག་ལེ་བཅུ་དྲུག་གི་ཐུགས་དམ་ལྗགས་བསྙེན་ལ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་བརྩོན་པར་མཛད། དེ་ནས་དགེ་འཕེལ་གླིང་གི་བླ་གྲྭ་ཡོངས་ཀྱི་རེ་བ་སྐོང་ཕྱིར། རྗེ་བདག་ཉིད་ཆེན་པོས་བྱང་ཆུབ་ལམ་རིམ་ཆེན་མོ་ལྗགས་རྩོམ་དང༌། འཆད་སྤེལ་རྒྱ་ཆེར་མཛད་པའི་ཆོས་རའི་ནང་སྔོན་འགྲོའི་གསུང་བཤད་ཤེས་རྒྱུད་འཁུལ་ངེས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བྱང་ཆུབ་ལམ་སྒྲོན་གྱི་ལྗགས་ལུང་སྩལ། དུས་འབྲེལ་གསོ་སྦྱོང་གི་ཚོགས་མགོན་དུའང་བྱོན། དེ་རྗེས་འབྲོམ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་བཞུགས་ཁྲིའི་སྟེང་ནས་སྐལ་ལྡན་གྱི་སློབ་མ་མང་པོར་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་མཁའ་འགྲོ་ལྔ་བསྐོར་གྱི་རྗེས་གནང་སྩལ་མཇུག་སེར་སྐྱ་མི་དམངས་ལ་མཇལ་ཁ་གནང༌།

རྭ་སྒྲེང་ནས་འཕན་པོ་རྒོ་ལ་བརྒྱུད་ཕུར་ལྕོག་རིགས་གསུམ་བྱང་ཆུབ་གླིང་དུ་ཕྱག་ཕེབས། སེ་ར་བླ་སྤྱི་ནས་ཀྱང་གསོལ་སྟོན་དང་འབུལ་དངོས་རྒྱ་ཆེ་བཏེགས། ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་ཉིད་གནས་འདིར་ཐུགས་འདྲིས་ཆེ་བའི་སྟབས་ཀྱིས་དགྱེས་ཉམས་ངང་ནས་བཞུགས་ཞག་གཉིས་གནང་སྟེ། ལྷ་ཁང་ཚང་མར་གནས་གཟིགས་མཆོད་སྤྲིན་དང༌། སྤོང་བ་པའི་སྡེ་ལ་བསྙེན་བཀུར་ཐོག ཞབས་སྐོར་ཡང་མང་དུ་བསྐྱངས། བཤད་ཞོལ་ཆང་གསུམ་ཕུར་ལྕོག་རི་ཁྲོད་དུ་བཅར་ཏེ་བློན་ཆེན་གྱི་གསར་མཇལ་ཞུས་ཐོག བར་དེར་རྒྱ་བོད་དབར་གནས་ཚུལ་ཇི་བྱུང་ཞིབ་གསལ་ྋསྙན་གསན་གནང༌།

ས་བྱ་ (༡༩༠༩) ཟླ་༡༡ ཚེས་ ༩ ཉིན་ཕུར་ལྕོག་ནས་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་རི་གཤམ་རྫོང་ཞབས་སྨད་དུ་ཕེབས་སྒྲིག་དབུ་གུར་རྨ་བྱ་ཆེན་མོའི་ནང་གཞུང་གི་ཕེབས་བསུའི་མཛད་སྒོ་རྒྱས་པ་དང༌། དེ་ནས་ཆིབས་རགས་ཀྱི་བཀོད་པ་སྔར་ལས་རྒྱས་ཤིང་བརྗིད་ཉམས་ཆེ་བའི་ངང་ལྷ་ལྡན་གཙུག་ལག་ཁང་གི་བླ་སྟེང་གཟིམ་ཆུང་དུ་ྋཞབས་སོར་འཁོད།

ཚེས་༡༠ སྔ་དྲོ་ཁྱམས་ར་ཆེན་མོར་ཕེབས་སྟོན་མཛད་སྒོའི་ཐོག་བཀའི་ནང་བློན་ཆེན་པོ་བཤད་སྒྲ་བས་གཞུང་གི་མཇལ་དར་རྟེན་གསུམ་བཏེགས། དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ་ཚེ་སྨོན་གླིང་ངག་དབང་མཐུ་སྟོབས་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་མཆོག་གིས་མཎྜལ་བཤད་འབུལ་གནང་བས་སྣེ་དྲངས་ཏེ་སྤྱི་སྒོས་མཆོག་དམན་མཐའ་དག་ནས་ལེགས་འབུལ་གྱི་མཆོད་སྤྲིན་སྤྲོས། གཞིས་བྱེས་ཐམས་ཅད་བཞུགས་གྲལ་དུ་བརྗིད་ཆགས་པར་འཁོད་དེ་གསོལ་སྟོན་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་ལ་རོལ་བར་གྱུར།

122 མེ་ལུག་༡༩༠༧ལོ་ནས་ཁྲི་ཟུར་མཛད།

༩༽ བོད་ལྗོངས་ལྷ་མི་ཐུན་མོང་ནས་ཕུལ་བའི་གསེར་ཐམ་ཆེན་མོ།

ཚེས་ ༡༡ སྔ་ཆར་ར་མོ་ཆེ་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་གནས་གཟིགས་དང་འབྲེལ་རང་བྱུང་འཕགས་པའི་གཞལ་མེད་ཁང་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོ་པོ་ཏ་ལར་ྋཞབས་སོར་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་རེ་ཁས་མཚན་པ་ལེགས་པར་འཁོད་ཐོག ཕེབས་སྟོན་དཀར་སྤྲོ་བསྟར་འབུལ་གྱི་མཛད་སྒོ་གཟབ་རྒྱས་ཀྱི་སར་བོད་ལྗོངས་ལྷ་སྡེ་མི་སྡེ་ཐུན་མོང་ནས། “འཕགས་པའི་ཡུལ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ལུང་ྋརྒྱལ་དབང་འཇིག་རྟེན་གསུམ་མགོན་དུས་ཀུན་ས་སྟེང་ཀུན་ཁྱབ་རྒྱལ་བསྟན་ཡོངས་ལ་མངའ་དབང་སྒྱུར་བ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་འགྱུར་མེད་རྡོ་རྗེ་འཆང་རྒྱ་མཚོའི་བླ་མ། ལྷ་མི་ཡོངས་ཀྱི་སྤྱི་བོས་མཆོད་པའི་ཡིད་བཞིན་དབང་གི་རྒྱལ་པོའི་ཕྱག་རྒྱ།” ཞེས་དབུ་ཆེན་དང༌། ལཉྫ། ཧོར་ཡིག་བཅས་ཡིག་གཟུགས་འདྲ་མིན་གསུམ་སྦྱར་འཁོད་པའི་གསེར་ཐམ་ཆེན་མོ་འབུལ་བཞེས་བསྐྱངས།

སྲིད་སྐྱོང་དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཟུར་ལ་མོ་ཤར་བློ་བཟང་རྒྱལ་མཚན་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་ཁམས་བདེ་མིན་གྱིས་ྋརྒྱལ་བའི་ཕེབས་བསུ་དང༌། ཕེབས་སྟོན་མཛད་སྒོ་ཁག་ལ་བཅར་གནང་མ་ཐུབ་པ་དང༌། དེ་རྗེས་སྲིད་སྐྱོང་གི་མཛད་ཁུར་ཡང་དགོངས་ཞུ་མཛད་པས། ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་བློན་ཆེན་བཤད་ཞོལ་ཆང་གསུམ་ལ་སྲིད་བློན་བསྐོ་གཞག་སྩལ།

༡༠༽ མན་ཇུའི་དམག་གིས་བོད་སར་བཙན་འཛུལ།

ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གོང་འཁོད་ལྟར། ྋགོང་ས་མཆོག་ཤིང་འབྲུག་ (༡༩༠༤) དབྱར་དུས་ལྷ་ས་ནས་བྱང་ལམ་བརྒྱུད་སོག་ཡུལ་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་ཏེ་དགུན་དུས་དེར་སོག་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་ས་དཱ་ཁུ་རལ་དུ་ྋཞབས་སོར་འཁོད་རྗེས། པེ་ཅིན་ནས་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་ཀྱིས་འཚམས་ཞུའི་མི་སྣ་སྔ་རྗེས་མངགས་བརྫོང་དང་འབྲེལ་རྟེན་ཆས་བསྟར་འབུལ་ཞུས་པ་དང༌། མེ་རྟ་ (༡༩༠༦) ལོར་ཛ་ཡན་དགའ་ལྡན་འཕེལ་རྒྱས་གླིང་དུ་བཞུགས་འཇགས་སྐབས་སོགས་སུ་སླར་ཡང་པེ་ཅིན་ནས་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་ཀྱིས་མི་སྣ་ཆེད་གཉེར་གདོང་རྟེན་ཆས་ཕུལ་བ། ས་སྤྲེལ་ (༡༩༠༨) ལོར་སྐུ་འབུམ་ནས་རི་བོ་རྩེ་ལྔ་དང༌། དེ་ནས་པེ་ཅིན་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐབས་ཕེབས་སྒྲིག་གཟེངས་བསྟོད་ཞུ་སྒོ་གང་གཟབ་དང༌། པེ་ཅིན་དུ་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་མཇལ་འཕྲད་སྐབས་ཀྱང་བཀུར་བཟོས་ཆེན་པོ་ཞུས་ཁར། བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་ལ་གསར་སྤྲོས་མེད་པར་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཐུགས་དགོངས་ལྟར་བསྒྲུབ་རྒྱུ་གསུངས་པ་བཅས་དེ་ལྟར་ཡང༌། གོང་མའི་བློན་པོ་འགའ་ཞིག་དང༌། ཟི་ཁྲོན་ཙུང་ཐུ། བོད་སྡོད་ཨམ་བན་སོགས་ནས་གོང་མར་དབུ་བསྐོར་གཡོ་ཞུས་སམ། ཡང་ན་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་ནས་མཁྱེན་རྟོགས་མེད་པར་གཤམ་འོག་བློན་པོས་རང་འཚམས་ཀྱིས་བྱ་སྤྱོད་སྤེལ་བ་ཇི་ཡིན་གང་ལྟར། ཤིང་སྦྲུལ་ (༡༩༠༥) ལོར་ཕུང་ཨམ་བན་ལྷ་བསྐྱོད་སྐབས་ལི་ཐང་དང༌། འབའ་ཁུལ་གྲྭ་རིགས་སྐྱ་བསྒྱུར་གྱིས་དམག་མི་གསར་འཛུགས་དང༌། སོ་ནམ་བྱ་དགོས་སོགས་སྔར་མེད་གསར་སྤྲོས་ཀྱི་བཙན་དབང་ཟ་བེད་བྱས་རྐྱེན་ཡུལ་མི་རྣམས་འུ་ཐུག་གིས་ཨམ་བན་གཡོག་བཅས་བསད་པར་ཞིབ་དཔྱོད་ཡིན་ཞེས་རྒྱ་དཔོན་མཱ་ཐི་ཐའེ་དང༌། ཀྲའོ་ཨར་ཕཱང་དམག་བཅས་སྔ་རྗེས་སུ་ཡོང་སྟེ། ལི་ཐང་དང༌། འབའ། ཆ་འཕྲེང་བཅས་ཀྱི་དགོན་པ་རྩ་གཏོར་ཐོག སྤྱི་རྫས་ཡོད་ཚད་འཕྲོག་བཅོམ་བྱས། བོད་མི་སེར་སྐྱ་མི་གྲངས་སྟོང་ཕྲག་ཕྱེད་གཉིས་ཙམ་དམར་བསད་བཏང༌།

མེ་རྟ་ (༡༩༠༦) ལོ་ནང་ཀྲའོ་ཨར་ཕཱང་དང༌། ཁྲིན་ཀོན་ཐའེ་དཔུང་དམག་གིས་གངས་དཀར་རྣམ་གླིང་དགོན་དང༌། ཚྭ་ལྷོ་ལ་སྒང་དགོན། ཚ་བ་སྨན་དགོན་དང༌། ལྷུན་གྲུབ་དགོན། བུལ་ཐོག་དགོན། བྱང་མར་དགོན། མ་ཡེལ་དགོན་བཅས་པར་གཏོར་བཅོམ་དང༌། སེར་སྐྱ་མང་དག་གསོད་བརྡུང་དྲག་གནོན་བྱས།

ས་སྤྲེལ་ (༡༩༠༨) ལོར་ཀྲའོ་ཨར་ཕཱང་གིས་སྡེ་དགེ་ས་སྤྱོད་པའི་སྲས་རྒན་གཞོན་མ་མཐུན་པའི་གོ་སྐབས་དང་བསྟུན་ཏེ་སྡེ་དགེའི་སྲིད་དབང་བཙན་འཕྲོག་དང༌། ཆབ་མདོར་ལས་ཁུངས་གསར་བཙུགས། ཀོང་པོ་རྒྱ་མདའ་ཚུན་ཟི་ཁྲོན་ཁོངས་ཤིའི་ཁང་ཞིང་ཆེན་ཟེར་བ་ཞིག་བཟོས་ཏེ་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱས་པ། པེ་ཅིན་ནས་མན་ཇུའི་གཞུང་གིས་ཀྲའོ་ཨར་ཕཱང་ལ་བོད་ལྗོངས་ཡོངས་ཀྱི་སྤྱི་ཁྱབ་ཟེར་བའི་གོ་མིང་གསར་དུ་སྤྲད།

ས་བྱ་ (༡༩༠༩) ལོ་ནང་ཟི་ཁྲོན་ནས་ལུའུ་ཅུན་དམག་དཔུང་ཁྱོན་ཆེ་བོད་དུ་བཏང་བ་འགོག་ཐབས་སུ་བོད་གཞུང་ནས་འཕྲོས་མོལ་བྱེད་པར་ཆེད་གཉེར་མཁན་ཆུང་བྱམས་པ་ཆོས་བཟང་ངོ་གཡོག་བརྒྱད་ཀོང་པོ་རྒྱ་མདར་རྒྱའི་དཔོན་དམག་ཐུག་མ་ཐག་པར་ཚང་མ་བཟུང་ནས་སྐེ་བཅད་པ་སོགས་བཙན་དབང་དྲག་སྤྱོད་རིམ་བསྟུད་དུ་ལག་ལེན་བསྟར།

ལྷག་པར་མན་ཇུའི་བློན་པོ་ཚོའི་ལྐོག་བྱུས་དམར་རྗེན་དུ་ཐོན་པའི་མཐར་ཐུག་གི་རྣམ་གྲངས་སུ། ལྕགས་ཁྱི་ (༡༩༡༠) ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༣ ཉིན་རྒྱ་དམག་སྟོང་ཕྲག་འགའ་ཤས་ལྷ་སར་ལྷགས་འབྱོར་གྱིས་ཉིན་དེ་རང་ལ་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཡང་མེད་པར་རྩེ་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལ་དང༌། ལྷ་ས་གཙུག་ལག་ཁང་ལ་མེ་མདའ་མང་པོ་བརྒྱབ། སྨོན་ལམ་སྤྱི་ཁྱབ་ཐའི་ཇི་ཕུན་ཁང་པ་དང༌། རྩེ་མགྲོན་འཇམ་དབྱངས་རྒྱལ་མཚན་ངོ་གཡོག་ལ་མེ་མདའ་བརྒྱབ་སྟེ་རྩེ་མགྲོན་དང༌། གཡོག་གཅིག་བསད། ཐའི་ཇི་བཟུང་འཁྲིད་སོགས་ཁྲིམས་མེད་ཀྱི་བྱ་བ་ཚོད་མེད་ལག་ལེན་བསྟར། དེ་ཉིན་མན་ཇུའི་དམག་དཔོན་གྱིས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་ཞུ་ཡིག་ཅིག་ཕུལ་འབྱོར་ནང༌། “ཆོས་ཀྱི་དབང་ལུང་རང་འཇགས་” ཞེས་པ་ལས་མ་འཁོད་པ་བཅས་ལ་བརྟེན། གྲོང་ཁྱེར་ལྷ་སའི་སེར་སྐྱ་མི་མང་ནས་མ་བསྐུལ་དང་བླངས་ཀྱིས་རྒྱ་དམག་ལ་རྒོལ་འཛིང་བྱ་རྒྱུའི་གྲབས་གཤོམ་བྱས་པར། ཨམ་བན་ངོ་གཡོག་སྲུང་དམག་ཉུང་ཤས་དང༌། གསར་འབྱོར་རྒྱ་དམག་རྣམས་ཀྱང་ས་ཐག་རིང་པོ་ནས་འབྱོར་མ་ཐག་གང་ཅིའི་མཐུན་རྐྱེན་མ་འཛོམས་པས་མགོ་གནོན་མ་ཐུབ་པ་མེད་རུང༌། ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་ཕན་ཚུན་གཉིས་ཕྱོགས་ཀྱི་མི་མང་པོ་འཐབ་རོལ་ཕུགས་ཡུལ་བྱ་བ་ཇིར་འགྱུར་མ་ངེས་པ་བཅས་ཞི་འཇམ་སྡུག་འཁུར་དགོས་པའི་བཀའ་ཁྱབ་གནང་བ་བཅས་སོ།།123

ཆེན་པོ་ཧོར་དང་རྒྱ་ཡི་ཡུལ་ལྗོངས་སུ།།

ཆེ་རྒུ་དུ་མས་གང་གི་ཞབས་པད་ལ།།

བཏུད་ཅིང་སྐལ་ལྡན་སྐྱེ་བོ་མཐའ་ཡས་ལ།།

རྣམ་བྱང་ཞི་བའི་ས་བོན་གྲུང་པོ་བསྐྲུན།།

ཕྱོགས་དང་ཕྱོགས་ན་བཞུགས་པའི་འདུས་པའི་སྡེ།།

སྡོམ་ཁྲིམས་སྡོམ་གསུམ་དག་པའི་གནས་ལ་བཀོད།།

ལེགས་བཤད་ལེགས་པར་འདོམས་པའི་སྒྲ་དབྱངས་ཀྱིས།།

དབུས་འགྱུར་དབུས་ནས་འཕོས་ལྟའི་བསྐལ་བཟང་དར།།

རྗེ་བཙུན་ཟུར་ཕུད་ལྔ་པས་བྱིན་བརླབས་པའི།།

གནས་མཆོག་རྩེ་མོ་ལྔ་ལྡན་རི་བོ་ནས།།

དུས་གསོག་སྙིགས་མ་ལྔ་ཡིས་ཉོན་མོངས་པའི།།

འགྲོ་ལ་ཡེ་ཤེས་ལྔ་ཡི་གཟིགས་པས་བསྐྱངས།།

གསེར་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅེས་གྲགས་པེ་ཅིན་ནས།།

འབྱོན་བསྐུལ་སྤྱན་འདྲེན་ཞལ་བཞེས་དབུགས་དབྱུངས་ཏེ།།

གོང་མ་ཡུམ་སྲས་བཞེད་འདུན་སྐོང་བ་དང༌།།

དད་ལྡན་སྐྱེ་བོའི་རེ་བ་དོན་ལྡན་མཛད།།

འཕགས་པའི་ཡུལ་ནས་སངས་རྒྱས་བཀའ་ལུང་གིས།།

འཇིག་རྟེན་གསུམ་མགོན་སྡོམ་བརྩོན་རྒྱལ་པོའི་ཚུལ།།

མངོན་པར་གཟེངས་བསྟོད་སླར་ཡང་གསལ་བའི་བརྡར།།

གསེར་སྦྱངས་ལས་གྲུབ་ཕྱག་རྒྱ་བདག་གིར་བཞེས།།

གངས་ཅན་ཞིང་དང་ཙི་ནའི་ཡུལ་ཁམས་གཉིས།།

མཆོད་གནས་ཡོན་གྱི་བདག་པོའི་འབྲེལ་ལམ་ཚུལ།།

རིང་བསྲིངས་ཞི་བདེའི་དཔལ་ལ་འགོད་བཞེད་ཀྱང༌།།

ཕ་རོལ་གཡོ་སྒྱུའི་རང་མཚང་དངོས་སུ་བརྡོལ།།

123 ཤིང་སྟག་དབྱིན་བོད་རྒྱ་གསུམ་ཆིངས་མོལ་མཛད་ལུགས་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་ཞེས་པ་དཔར་བཤུས་དྷ་ས་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་ཡོད་པ་དང༌། ‘བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་’དེབ་གཉིས་པ། ‘གཡུ་ཡི་འཕྲེང་བ་’སྨད་ཆ། རྒྱ་མི་ཡཱ་ཧན་ཀྲང་གིས་རྒྱ་ཡིག་ཐོག་རྩོམ་སྒྱུར་བྱས་པ་’ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་རྣམ་ཐར་’ཞེས་པ་བོད་བསྒྱུར་རྒྱ་བོད་དེབ་ཁག་བཅས་པའི་ནང་གོང་སྐོར་ལོ་རྒྱུས་གསལ་ཙམ་འཁོད་འདུག

ས་བཅད་བདུན་པ།

མན་ཇུས་བཙན་འཛུལ་སྐབས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོ་རྒྱ་གར་ལ་ཉེན་གཡོལ་དུ་ཕེབས་ནས་དབྱིན་གཞུང་ལ་འབྲེལ་བ་དང༌། རྒྱ་གར་ནང་གནས་གཟིགས་མཆོད་འབུལ་མཛད་པ་ཁག

༡༽ རྒྱ་གར་ལ་ཉེན་གཡོལ་དུ་བྱོན་པ།

གོང་དུ་བཀོད་གསལ་ལྟར། ལུའུ་ཅུན་རྒྱ་དམག་124ལྷ་སར་འབྱོར་མ་ཐག་པར་ཚུལ་མིན་ཁྲིམས་འགལ་དྲག་སྤྱོད་དེ་ལྟ་བུ་ལག་ལེན་བསྟར་བར་བརྟེན། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོས་སླར་ཡང་པེ་ཅིན་རང་ལ་རྒྱ་གར་ནས་ལན་དགུ་ཆད་མཐུད་གསུང་མོལ་གནང་རྒྱུའི་དགོངས་བཞེས་ཀྱིས་ལྕགས་ཁྱི་ (༡༩༡༠) ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༣ ནུབ་མོ་རྒྱ་གར་ཕྱོགས་སུ་བྱོན་ཁར། དགའ་ལྡན་ཁྲི་འཛིན་ཚེ་སྨོན་གླིང་ངག་དབང་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་རིན་པོ་ཆེར་སྲིད་སྐྱོང་དང༌། ཕྱག་རོགས་སུ་མཁན་ཆེ་སྣེའུ་ཤག་མཁྱེན་རབ་ཕུན་ཚོགས་བསྐོ་གཞག་གནང༌། ལྷ་སར་བཀའ་ཤག་ཏུ་བཀའ་བློན་བླ་མ་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་དང༌། བཀའ་བློན་ཚ་རོང་དབང་ཕྱུག་རྒྱལ་པོ་ཡོད་མུས་ཐོག བདེ་སྐྱིད་གླིང་པ་དང༌། མཁན་ཆུང་རྒྱལ་མཚན་ཕུན་ཚོགས་ལ་བཀའ་བློན་བསྐོ་གཞག་གནང་དགོས་སྐོར་ཡང་སྲིད་སྐྱོང་རིན་པོ་ཆེར་བཀའ་སློབ་སྩལ།

དེ་འཕྲལ་སྲིད་བློན་བཤད་ཞོལ་ཆང་གསུམ་དང༌། བཀའ་བློན་གསར་བྱུང་ཚེ་བརྟན་དབང་ཕྱུག བཀའ་ཚབ་བསམ་ཕོ་ནོར་བུ་ཚེ་རིང་དང༌། བཀའ་ཚབ་བླ་མ་གུང་ཐང་བསྟན་འཛིན་དབང་པོ། སྐུ་བཅར་སྤྱི་མཁན་དངོས་གཞི་བྱམས་པ་ཐུབ་དབང་སོགས་ྋརྒྱལ་བློན་སྐུ་འཁོར་ཧྲག་བསྡུས་ཀྱིས་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་ཏེ། གོང་དཀར་ཆུ་བོ་རིའི་ལྕགས་ཟམ་གྲུ་ཁར་ཕེབས་སྐབས་མན་ཇུའི་རྒྱ་དམག་གིས་ཕེབས་རྗེས་སུ་སྙེག་ཡོང་བར། ཆིབས་ཞབས་ཁོངས་ཡོད་སྤྱན་བསལ་གནམ་གང་གིས་སྐུ་སྲུང་དམག་མི་ཉི་ཤུ་སྐོར་དང་མཉམ་དུ། གྲུ་ཁ་དེར་ཉིན་གཉིས་རིང་དཔའ་ངར་ཆེན་པོའི་ངང་ནས་རྒྱ་དམག་ལྷགས་འབྱོར་ཚང་མ་བཀག་འགོག་གི་དགྲ་འཐབ་གཟེངས་སུ་ཐོན་པ་བགྱིས། དེའི་རིང་ྋསྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་འཁོར་ཡོངས་རྫོགས་སྣ་དཀར་རྩེ་དང༌། ཕག་རི་བརྒྱུད་གྲོ་མོར་སྐུ་བདེར་བཤར་ཕེབས་ཐུབ་པ་བྱུང༌། སྤྱན་བསལ་གནམ་གང་འཐབ་རོགས་སྐུ་སྲུང་དམག་མི་དང་བཅས་པའང་ཆིབས་ཞབས་ཀྱི་ཕེབས་རྗེས་ནོན་པ་བཅར།125

ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་གྲོ་མོར་བཅའ་སྡོད་དབྱིན་ཇིའི་ཚོང་སྤྱི་མེག་ཌོ་ནལ་ (Macdonald) བརྒྱུད་རྒྱ་གར་དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་ལ་འབུལ་རྒྱུའི་བཀའ་ཡིག་ཅིག་གནང་བའི་ནང༌། ཉེ་དུས་རྒྱ་མིའི་རྟ་དམག་ཁྱོན་ཆེ་ལྷ་སར་ལྷགས་འབྱོར་གྱིས་བཙན་དབང་ཁྲིམས་འགལ་བྱས་པར་བརྟེན། རྒྱ་གར་ཕྱོགས་སུ་ཕེབས་དགོས་བྱུང་སྐོར་དང༌། ད་ཆ་དབྱིན་གཞུང་དང༌། བོད་གཞུང་གི་མཐུན་ལམ་དེ་ཕྲུ་གུས་ཕ་མར་རེ་ལྟོས་བྱས་པ་ལྟ་བུ་ཞུ་བཞིན་ཡོད་གཤིས། ཁྱེད་རྣམ་པས་སྲུང་སྐྱོབ་དང་ལེགས་ཆའི་ལམ་སྟོན་གནང་རྒྱུར་ཡིད་ཆེས་ཡོད་ཅེས་སོགས་འཁོད། ཀ་སྦུག་བརྒྱུད་རྡོར་གླིང་དུ་ྋཞབས་སོར་འཁོད། རྒྱ་གར་དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་འབྲས་སྤྱི་ཅཱལ་སེ་ འབེལ་ (Charles Bell) གྱིས་སྣེ་ལེན་ཞུས་ཐོག རྡོར་གླིང་རྫོང་དཔོན་ནས་སྐུའི་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱིས་མཚོན་པའི་ཞུ་བྱ་ཆེ་ཕྲ་འགན་ཁུར་ཞུས།

ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ད་ལམ་གློ་བུར་ཉེན་གཡོལ་དུ་བྱོན་སྐབས་ཀྱི་ཐོག་མའི་དགོངས་བཞེད་ལྟར། ཀ་ལི་ཀ་ཏར་པེ་ཅིན་དུ་རླུང་འཕྲིན་ཐོག་གནས་ཚུལ་གཏོང་མཁན་བོད་གཞུང་གི་དོན་བྱེད་པ་ཡོད་མུས་བརྒྱུད། བོད་ཀྱི་ས་ཁུལ་དུ་མན་ཇུའི་ཨམ་བན་དང༌། ཞི་དྲག་དཔོན་དམག་ཚོའི་བྱེད་ཚུལ་ཞིབ་གསལ་ཐོག བོད་ནང་རྒྱ་དམག་གཅིག་ཀྱང་མེད་པ་འཕྲལ་དུ་ཕྱིར་འཐེན་ཡོང་བ་ཞེས་པེ་ཅིན་དུ་མན་ཇུའི་གཞུང་ལ་རླུང་འཕྲིན་ཐེངས་བདུན་ཙམ་གཏོང་གནང་ལ་ལན་གསལ་མེད་ཁར། རྒྱ་གར་གྱི་གསར་ཤོག་ཁག་ནང༌། མན་ཇུ་གོང་མས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་མཚན་ཐོབ་གནས་དབྱུང་བཏང་ལུགས་དང༌། ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཚབ་གསར་གསེར་བུམ་དཀྲུག་འདོན་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ཚུལ་ཐོན།

ལྷ་སར་ཡང་ཨམ་བན་ནས་དེ་མཚུངས་རྩ་ཚིག་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་པར་བརྟེན། ད་ཆ་མན་ཇུའི་གཞུང་ལ་ཐད་ཀར་གསུང་མོལ་གནང་རྒྱུའི་ཐུགས་བཞེད་རེ་ཐག་རྩ་བ་ནས་ཆད་དེ། ལྕགས་ཁྱི་ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༣ (༡༩༡༠/༠༣/༡༤) ཉིན་ཀ་ལི་ཀ་ཏར། རྒྱ་གར་དབང་སྒྱུར་བ་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་མོའི་རྒྱལ་ཚབ་ལོར་ཌ་ མིན་ཊོ་ (Lord Minto) མཇལ་འཕྲད་བསྐྱངས། དེ་སྐབས་འབྲས་སྤྱི་ཅཱལ་སེ་ འབེལ་གྱིས་གསུང་སྒྱུར་ཞུས་ཏེ་བོད་ནང་རྒྱ་མིས་དབང་ཤུགས་རྒྱ་སྐྱེད་བྱེད་སྟངས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་རྣམས་ཞིབ་གསལ་གསུངས་ཐོག ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོ་དང༌། མན་ཇུ་གོང་མའི་སྐབས་ཀྱི་མཆོད་ཡོན་འབྲེལ་བའི་གནས་སྟངས་སྔ་སོར་ཆུད་ཐབས་དང༌། རྒྱ་དམག་རྣམས་བོད་ནས་འཕྲལ་དུ་ཕྱིར་འཐེན་ཡོང་བའི་རོགས་རམ་གནང་རོགས་ཞེས་གསུངས་པར། དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་ཚབ་ཀྱིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ཉིད་མཇལ་བ་དང༌། སྐུ་མགྲོན་དུ་སྣེ་ལེན་ཞུ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་ཐོབ་པར་དགའ་པོ་བྱུང༌། སྲིད་དོན་གལ་ཆེའི་དོན་གནད་སྐོར་ཡུན་རིང་དགོངས་བཞེས་གནང་དགོས་ཤིང༌། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་བཀའ་གང་གནང་བ་རྣམས་དབྱིན་ཇི་གོང་མའི་གཞུང་ལ་སྙན་གསན་ཞུས་ཆོག་པ་ལས། ད་ལྟ་དེ་ལྷག་ཞུ་ཐབས་མི་འདུག་གསུངས།

རྩ་བའི་ཆ་ནས་རྒྱ་གར་དབྱིན་གཞུང་གིས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་ཕེབས་སྒྲིག་སྣེ་ལེན་དང༌། བཀུར་བཟོས་གང་གཟབ་ཞུས། ཀ་ཏར་ཉིན་ཤས་བཞུགས་རིང་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་དང་སྤྱན་གཟིགས་ཁང༌། དངུལ་དཔར་བཟོ་གྲྭ། ས་འོག་དམག་སྒར་སོགས་ལ་གཟིགས་ཞིབ་མཛད་དེ་རྡོར་གླིང་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་བསྐྱངས།

124 མན་ཇུའི་བློན་ཆེན་དང༌། དམག་དཔོན་ལྐོག་མཐུན་གྱིས་ཐོག་མར་ཁམས་ཁུལ་དང༌། རིམ་པས་དབུས་ཁུལ་རྒྱ་དམག་འབོར་ཆེན་དཔུང་འཇུག་བཙན་འཛུལ་བྱས་པར་བརྟེན། མཛད་རྣམ་འདི་ནང་རྒྱ་ནག་ནང་ལྕགས་ཕག་གསར་བརྗེ་དུས་འགྱུར་ཕན་ཆོད་རྒྱ་དམག་ཅེས་འཁོད་པ་རྣམས་མན་ཇུའི་དཔོན་རིགས་ཀྱིས་དབང་སྒྱུར་འོག་གནས་པའི་རྒྱ་དམག་ཡིན་ཞིང༌། རྒྱ་ནག་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་འགོ་ཚུགས་པ་ནས་བཟུང་རྒྱ་དམག་ཅེས་གསལ་བ་དེ་དག་ནི། རྒྱ་གཞུང་གསར་པའི་དཔོན་རིགས་ཀྱི་དབང་འོག་རྒྱ་དམག་ཡིན་པ་བརྗོད་མི་དགོས་པ་དང༌། རྒྱ་བོད་དབར་ཞེས་གང་དུ་འཁོད་པ་ཚང་མ་རྒྱ་ནག་དང་བོད་ཀྱི་དབར་ཞེས་པ་ལས། རྒྱ་མི་དང་བོད་པའི་དབར་ཟེར་བ་མ་ཡིན་པ་བཅས་ཀློག་པ་པོ་བློ་གསར་རྣམས་ཀྱིས་དངོས་དོན་རྟོགས་བདེའི་སླད་དུ་གཤམ་མཆན་འདི་བཀོད་པ་ལགས།

125 དེ་སྐབས་ནས་སྤྱན་བསལ་གནམ་གང་ལ་ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་གཟིགས་པ་ལྷག་པར་ཆེ་བ་དང༌། མདའ་བཟང་དགྲ་འདུལ་ཞེས་པའི་མིང་སྩལ་བ་སོགས་ཁོང་གི་སྐོར་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ནང་འཁོད།

༢༽ ྋགོང་ས་མཆོག་རྒྱ་གར་དུ་བྱོན་རྗེས་བོད་ནང་མན་ཇུའི་དཔོན་དམག་གི་བྱ་སྤྱོད།

ྋགོང་ས་མཆོག་རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས་རྗེས་མན་ཇུའི་ཨམ་བན་གྱིས་དམག་དཔུང་གི་དྲག་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་རྩེ་དྲུང་བསྟན་འཛིན་ཆོས་གྲགས་ལྷ་རྡོ་དཀར་པོ་དང༌། ཤོད་དྲུང་གླང་མཐོང་པ་དང༌། རམ་པ་བ་ལ་བཀའ་བློན་གསར་དུ་བསྐོས། བཀའ་བློན་བླ་མ་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་གནས་དབྱུང་བཏང༌། བཀའ་བློན་ལས་རོགས་རྒྱལ་མཚན་ཕུན་ཚོགས་ཀོང་པོ་རྒྱ་མདར་ལམ་བཟོའི་འགོ་པར་བཏང༌། སྲིད་སྐྱོང་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེའི་ཕྱག་རོགས་མཁན་ཆེ་སྣེའུ་ཤག་མཁྱེན་རབ་ཕུན་ཚོགས་འཛིན་བཟུང་བཙོན་བཅུག་མཐར། རྒྱ་དམག་གི་སྐྱེལ་སྒྲོལ་དང་སྦྲགས་དར་རྩེ་མདོར་རྒྱང་འབུད་བཏང༌།126 ལྷ་སའི་ཁྲིམས་སྲུང་བོད་དམག་རྣམས་བརྗེས་ཚབ་རྒྱ་དམག་བཙུགས།

དུས་མཚུངས་སུ་རྩེ་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལ་དང༌། ནོར་བུ་གླིང་གར་ཡོད་པའི་མཛོད་ཆུང་ཁག་བསྔོག་བཤེར་བྱས། ཞོལ་དམག་སྤྱི་ཁང་གི་གོ་མཛོད་དུ་ཡོད་པའི་གོ་ལག་རྫས་མདེལ་རྣམས་བཏོན། སྲིད་བློན་བཤད་ཞོལ་ཆང་གསུམ་དང༌། བཀའ་བློན་རྣམས་ཀྱི་ལྷ་སའི་ཤག་དང༌། སྒེར་གཞིས་ལ་ཡོད་པའི་རྒྱུ་ནོར་ཡོངས་རྫོགས་བཅོམ།

ས་ཕག་ (༡༨༩༩) ལོར་བོད་གཞུང་ནས་ཐག་གཅོད་གནང་ཟིན་པའི་བསྟན་གླིང་དེ་མོ་བླ་བྲང་གི་བཀའ་ཞིབ་དྲང་མིན་བྱུང་ཚུལ་ལ་བསྙད་དེ་བསྐྱར་ཞིབ་བྱས། ཞོལ་དངུལ་དཔར་ཁང་དང༌། མེ་མདེལ་བཟོ་གྲྭ་ཁང་རྣམས་བདག་བཟུང་བྱས་པ་སོགས་བཙན་དབང་ཁྲིམས་འགལ་ཚོད་མེད་བྱས་དང་བྱེད་བཞིན་གནས།

པེ་ཅིན་ནས་ལྷ་སྡོད་ཨམ་བན་ལན་ཡུས་ལ་བཀའ་ཕབ་དོན། རྒྱ་དཔོན་ལོའོ་རྡོ་ཐའེ་ལ་བོད་དོན་སྤྱི་ཁྱབ་པ་ཞེས་པའི་མིང་འདོགས་དང་འབྲེལ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ལྷ་སར་གདན་ཞུར་བསྐྱོད་དགོས་བརྗོད་པ་ལྟར། ལྕགས་ཁྱི་ (༡༩༡༠) ཟླ་ ༩ པའི་ནང་ལོའོ་རྡོ་ཐའེ་རྡོར་གླིང་དུ་བཅར་ཏེ་ད་ཆ་བོད་ནང་ཞི་འཇམ་སྔར་རྒྱུན་ཡོད་གཤིས། པེ་ཅིན་གཞུང་གི་བཀའ་དོན་བཞིན་ྋགོང་ས་མཆོག་བོད་དུ་འཕྲལ་ཕེབས་ཡོང་བ་ཞེས་ྋསྙན་གསན་ཞུས་ཤིང༌། དེ་དོན་ཝང་ཤུ་ཞེས་པའི་སྙན་ཞུ་ཕུལ།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་བཀའ་ལན་དུ་བར་སྐབས་ཨམ་བན་སོགས་ཞི་དྲག་དཔོན་དམག་གིས་བོད་ནང་བྱ་སྤྱོད་ཇི་བྱུང་ཞིབ་གསལ་ཐོག ད་ཆ་ཕྱིན་ཆད་སྔར་ལུགས་ཡོང་རེ་བྲལ་བས། ས་འདྲེས་བབས་ཀྱིས་དབྱིན་གཞུང་ལ་རང་རེ་གཉིས་ཕྱོགས་ནས་གསུང་མོལ་གྱིས་བར་བཞུགས་བྱུང་མཚམས་སྔ་ཕྱིའི་འགྲོ་ལུགས་དང༌། རྒྱ་བོད་སླད་ཀྱི་འཇོག་བཟོའི་སྐོར་ཞིབ་མོལ་ཆོག་རིགས་བཅས་ལོའོ་རྡོ་ཐའེ་ནས་གོང་བཞིན་གནང་བདེ་ཡོད་ན་ལན་གསལ་འཕྲལ་སྤེལ་དང༌། དེ་མིན་གོང་མ་ཆེན་པོར་དགོངས་སྐོར་དགོས་ཚེ་བོད་སོག་ཤན་སྦྱར་གྱི་ཡི་གེ་ངོ་མ་འདི་བཞིན་མཉམ་སྦྲགས་ཀྱིས་གསེར་སྙན་སྒྲོན་འབུལ་ཡོད་པ་འཚལ། ཤོན་ཐོང་ཁྲི་ལོ་གཉིས་པ་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༡༣ ལ། ཞེས་འཁོད་སྦུག་དམ་འབྱར་མའི་བཀའ་ཡིག་སྩལ།

126 ཕྱི་སྲིད་བཀའ་ཟུར་སྣེའུ་ཤག་ཐུབ་བསྟན་ཐར་པ་མཆོག་གིས་གོང་སྐོར་ཞིབ་གསལ་གསུངས་པ་ཞིག་རྒྱ་གར་དྷ་རམ་ས་ལ་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་ནས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་བྱངག་རྒྱུན་ལོ་རྒྱུས་’དེབ་འཕྲེང་ ༥ པའི་ཤོག་གྲངས་ ༦༥ ནས ༧༡ བར་དེར་འཁོད།

༣༽ རྒྱ་གར་ནས་རུ་སུའི་གོང་མར་འབྲེལ་མཐུད་མཛད་པ།

ལྕགས་ཁྱི་ (༡༩༡༠) ཟླ་༡༠ཕྱི་མའི་ཚེས་༢༢ ཉིན། རྡོར་གླིང་ནས། ཨི་ཊ་ལིའི་མི་སྣའི་གདོང༌། མཚན་ཞབས་མཁན་ཆེ་བློ་བཟང་ངག་དབང་བརྒྱུད་རུ་སུའི་གོང་མར་བཀའ་ཡིག་ཆེད་སྩལ་ནང༌། “དེ་གའི་སློབ་སྟོན་ལྟར་བོད་རྒྱའི་མཐུན་ལམ་ཇི་ལྟར་བྱས་རུང༌། ད་ཆ་བོད་དབང་འཕྲོགས་ཏེ་དོན་གྱི་བདག་པོ་ས་མི་ཆགས་པ་བཟོས་སྟབས། དེ་གར་བཅར་འདོད་ཆེ་ཡང༌། ས་ལམ་ཁད་ཆུད་དང༌། ཉེ་མཚམས་རྒྱ་དམག་སྲུང་བྱས་བགྲོད་བདེ་མེད་སྟབས། ཆིངས་དོན་དང༌། ཁྱིམ་མཚེས་ཁད་ཉེའི་བབས་ཀྱིས་དབྱིན་ཇིའི་ས་ཐོག་བསྐྱོད་དགོས་བྱུང་ཞིང༌། བོད་དོན་སྐོར་དབྱིན་གཞུང་ནས་སྤྱིར་བཏང་ཕན་གྲོགས་ཙམ་ལས། དམིགས་བསལ་བདག་འཛིན་མ་མཛད་པ། ངོས་སྟོན་འཁོར་ཉུང་བསྡུས་འབི་ལར་ (ལོན་ཌོན) རང་དུ་བསྐྱོད་འཐུས་བརྗོད་པར་ཡང་མོས་མཐུན་མ་བྱུང་བ་བཅས་གང་ལ་གཞིགས་ཀྱང་རུ་དབྱིན་དང༌། མན་དབྱིན་ཆིངས་ཡིག་སྔོན་བཞག་གི་མཛད་དཀའི་ཐོག རྒྱ་མི་ནས་བོད་མིའི་བློ་ཕུགས་རུ་སུ་ཡིན་ལུགས་ཕྲ་མ་མང་བཅུག་སོགས་ལ་བརྟེན་དབྱིན་གཞུང་ནས་བོད་དོན་བདག་འཛིན་མཛད་བཟོ་མི་འདུག

བོད་དུ་ཉིན་རེ་ལས་ཉིན་རེ་རྒྱ་དབང་བཙན་གྱུར་ཐོག ཨར་ལས། ལམ་བཟོ། ལྕགས་སྐུད་སོགས་གཞི་གདིངས་རྒྱ་ཆེའི་གནས་ལུགས་ཤིན་ཏུ་ངན་པའི་སྐོར་ཞིབ་པ་སྔོན་དུ་མཚན་ཞབས་དང༌། ཉེ་ཆར་དེ་གའི་ས་ཧེབ་འདི་ཕྱོགས་བསྐྱོད་མི་ཤར་པར་ཞིབ་གསལ་ཡོད་པ་ལྟར། རྒྱལ་ཁག་སྤྱི་ལུགས་ (རྒྱལ་སྤྱིའི་འགྲོ་ལུགས) དང༌། ཁྲིམས་འབྲས་ཁྱད་བསད་ངན་པ་བྱས་རྒྱལ་འདི་མུར་ཕར་འགྱངས་གྱུར་ཚེ་བོད་ལྗོངས་རྒྱལ་བསྟན་ཆབ་སྲིད་མིང་གཟུགས་ལྟ་བུར་འགྲོ་ངེས་ལ། དེ་ག་རྒྱལ་ཁང་ནས་རུ་དབྱིན་ཆིངས་དོན་བཞིན། རྒྱ་ཕྱོགས་ལ་གསུང་མོལ་དང་འབྲེལ་བའི་བོད་ལྗོངས་བསྟན་སྲིད་སྔར་བཞིན་ཚུགས་པའི་བདེན་རྒྱབ་མྱུར་འཁྲུན་ཆོད་པ་ཞིག་མཛད་བདེ་ཡོད་ན་དང༌། དེ་མིན་ཕྱི་རྒྱལ་སྤྱི་ཚོགས་སོགས་ལ་བདེ་སྡུག་ཞུ་འགབ་ཆེ་མིན་དེ་ག་རྒྱལ་ཁང་གི་ཐུགས་ཉེ་རྒྱལ་ཁག་ལ་ནང་གནས་གསུང་མོལ་གྱིས་ཞུ་ཐོ་འགོད་ལུགས་སོགས་སྤྱི་སྒྲིག་ལམ་ལུགས་ཀྱི་སློབ་སྟོན་ཡོང་བ་” ཞེས་འཁོད་པ་དང༌། དེ་རྗེས་ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༢༡ ཉིན་སླར་ཡང་ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། རྡོར་གླིང་བཀའ་ཤག་ནས་མཚན་ཞབས་མཁན་ཆེར་སྐུལ་ལྕག་གི་བཀའ་ཡིག་ཅིག་སྩལ།

༤༽ ནང་པའི་གནས་ཆེན་ཁག་ལ་གནས་གཟིགས་མཆོད་འབུལ།

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་སྟོན་འཁོར་བཅས་ལྕགས་ཁྱི་ (༡༩༡༠) ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༣ ཉིན་རྡོར་གླིང་ནས་མེ་འཁོར་ནང་བཞུགས་ནས་ཤི་ལི་གུ་རི་བརྒྱུད་ཕར་ཏ་པུར་དུ་ཕེབས། རིམ་གྱིས་སེར་སྐྱའི་གྲོང་དང༌། རྩྭ་མཆོག་གྲོང༌། ཀུ་ཤའི་གྲོང་སོགས་ལ་ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་ཤིང་མཆོད་འབུལ་རྒྱ་ཆེ་མཛད། དེ་ནས་ཚེས་ ༡༣ ཉིན་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་སྐུ་འཁོར་བཅས་བལ་ཡུལ་གཞུང་གིས་ཆེད་དུ་གོ་བསྒྲིགས་གླང་པོ་ཆེར་བཅིབས་ཏེ། སྟོན་པ་སྐུ་འཁྲུངས་པའི་གནས་མཆོག་ལུམ་བི་ནིའི་ཚལ་དུ་བྱོན། ཉེ་འདབས་སུ་བཞུགས་ཞག་སར་བལ་གཞུང་ནས་ཕེབས་སྟོན་དང་འབྲེལ་བསྙེན་བཀུར་གཟབ་རྒྱས་ཞུས།

དེ་རྗེས་བཱལ་རམ་པུར་ཞེས་པར་ཕེབས་ཤིང༌། ཡུལ་དེའི་རྒྱལ་པོས་གདན་ཞུས་ལྟར་རྒྱལ་ཁང་དུ་བྱོན་ཏེ་རྒྱལ་པོ་དང་མཇལ་འཕྲད་གནང༌། རྒྱལ་པོས་བསྙེན་བཀུར་གཟབ་རྒྱས་ཞུས་པ་དགྱེས་བཞེས་ཐོག རྒྱལ་པོ་ཉིད་ཀྱི་དབྱར་དུས་བཞུགས་གནས་ཁོར་ཡུག་དགའ་ཚལ་གྱིས་བརྒྱན་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དེར་ཕེབས་སྒྲིག་ཞུས་པར་ཞག་གཅིག་བཞུགས།

དེའི་ཕྱི་ཉིན་བཱལ་རམ་པུར་རྒྱལ་པོས་ཀྱང་དམིགས་བསལ་གོ་སྒྲིག་ཞུས་པའི་གླང་པོ་ཆེ་གཟུགས་བོང་ཆེ་ལ། མཆེ་བ་གཡས་གཡོན་གཉིས་ལ་ཚགས་རིས་དང༌། རིན་པོ་ཆེའི་ཕྲས་བརྒྱན་པའི་གསེར་ཆིངས་དང་དངུལ་ཆིངས་གསུམ་རེ་བཅིངས་པ། གཟུགས་ཡོངས་ལ་བཟང་གོས་ཚོས་བསྒྲིགས་དྲྭ་བ་དྲྭ་ཕྱེད་ཀྱི་ཁེབས་གཡོགས་པའི་སྟེང་གསེར་སྒ་བཞུགས་སྒྲོམ་རྒྱབ་ཡོལ་ཏོག་ལྡན་རིན་པོ་ཆེའི་ཕྲ་དུ་མས་མཛེས་པར་སྤུད་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དེར་བཅིབས། སྐུ་རྒྱབ་བཞུགས་སྒྲོམ་གྱི་ཕྱི་རོལ་དུ་སྤྱན་བསལ་གནམ་གང་ནས་དབུ་གདུགས་འཛིན་བཞིན་པ་དང༌། སྐུ་མདུན་དུ་གསུང་སྒྱུར་ཞབས་ཞུ་ལེགས་ལྡན་ས་ཧེབ་དང༌། དེའི་མདུན་གླང་པོ་ཆེ་སྐྱོང་བ་པོ། ཆིབས་ཞབས་སྟོན་འཁོར་རྣམས་ཤིང་རྟ་འཁོར་ལོ་ལ་བཞུགས་པ་བཅས་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་མཆོད་རྟེན་དྲུང་དུ་ཕེབས་ནས་མཆོད་སྤྲིན་རྒྱ་ཆེར་སྤྲོས་ཤིང་གནས་གཟིགས་བསྐྱངས།

དེ་ནས་མེ་འཁོར་ནང་གཱ་ཡཱ་འབབ་ཚུགས་སུ་ཕེབས་རྗེས། ཤིང་རྟ་འཁོར་ལོའི་ཐོག་གནས་མཆོག་རྡོ་རྗེ་གདན་དུ་བྱོན་ཏེ་མཆོད་སྤྲིན་འབུལ་གཤོམ་དང༌། ཇོ་བོ་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོར་སྤྱན་དབྱེ་དང་འབྲེལ་མཛོད་གོས་སེར་པོའི་རྣམ་སྦྱར་དང༌། ཨུ་རུ་སུ་རྒྱ་སེའི་སྐུ་པང་འཛར་ལྡན་སོགས་སྒྲོན་འབུལ་མཛད། ཉིན་གཅིག་དུར་ཁྲོད་བསིལ་བ་ཚལ་དང་ཆུ་བོ་ནཻརཉྫནར་ཕེབས་ནས་མཆོད་འབུལ་མཛད་པ་བཅས་རྡོ་རྗེ་གདན་དུ་ཉིན་གསུམ་ཙམ་བཞུགས།

ཚེས་ ༢༤ ཉིན་བྱ་རྒོད་ཕུང་པོ་རིར་བྱོན་ཏེ། ཐུབ་དབང་གི་རྡོ་སྐུ་ཆེན་པོའི་སྤྱན་སྔར་མཆོད་སྤྲིན་དང་འབྲེལ་ཁྲུས་གསོལ་རབ་གནས་དང༌། སོག་པོ་ལོ་ཙཱ་བ་ཡེ་ཤེས་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་གསོལ་བ་བཏབ་དོན། དེར་འདུས་འཁོར་ཚོགས་ལ་ཤེས་རབ་སྙིང་པོའི་ལྗགས་ལུང་ཡང་སྩལ་བ་སོགས་གྲུབ་ནས་གོང་ཟླའི་ཚེས་ ༢༥ ཉིན་རྡོ་རྗེ་གླིང་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་མཛད།

༥༽ ཀ་སྦུག་མི་འགྱུར་མངོན་དགའི་ཕོ་བྲང་དུ་སྤྲོ་བཞུགས་མཛད་འཕྲིན་གོང་འཕེལ།

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་ལ་དད་ཞེན་ལྷག་པར་ཆེ་བ་འབྲུག་རྒྱལ་ནང་གཟིམ་རཱ་ཛ་ཀ་ཅི་ཨོ་རྒྱན་རྡོ་རྗེས་ཀ་སྦུག་ཏུ་ཕོ་བྲང་ཕྱི་ནང་ཁོར་ཡུག་གང་ཅི་ནས་ཉམས་དགའ་བ་ཞིག་ལྕགས་ཕག་ (༡༩༡༡) ལོར་གསར་བཞེངས་ཟིན་ཏེ། ལོ་དེ་གའི་ཟླ་ ༨ པའི་ནང་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་པོ་མཆོག་སྟོན་འཁོར་བཅས་ཕེབས་བསུ་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པའི་ལམ་ནས་ཕོ་བྲང་གསར་པར་གདན་དྲངས། བཞུགས་ཁྲི་མཐོན་པོར་ྋཞབས་ཀྱི་པདྨོ་ཐོག་མར་འཁོད་པའི་རྟེན་འབྲེལ་མཛད་སྒོ་གཟབ་རྒྱས་དང་བཅས་ཕོ་བྲང་གསར་པའི་མཚན་དུ་མི་འགྱུར་མངོན་དགའི་ཕོ་བྲང་ཞེས་སྩལ། དེར་ཟླ་ཤས་རིང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མཛད་འཕྲིན་མུ་མཐུད་རྒྱས་བཞིན་སྤྲོ་བཞུགས་བསྐྱངས།

ྋགོང་ས་མཆོག་རྡོར་གླིང་དང༌། ཀ་སྦུག་ཏུ་བཞུགས་འཇགས་རིང་དབྱིན་ཇི་དང༌། རུ་སུར་བོད་དོན་སྐོར་ཐབས་ཤེས་གང་ཡོད་མཛད་པས་མ་ཚད། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་བསྟན་སྲིད་ཀྱི་རིམ་གྲོ་རྒྱ་ཆེ་འབད་སྒྲུབ་གནང་བ་དང༌། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་ལྡན་མ་མཛོད་པ་རྩེ་དྲུང་ཁམས་ཕྱོགས་མངགས་བརྫོང་གནང་བའི་མདུན། ཡུལ་དགོན་ཚང་མས་བསྟན་དོན་གཟོང་ཁ་ཆིག་བསྒྲིལ་དགོས་སྐོར་སྦུག་དམ་བཀའ་ཡིག་སྩལ་བ་གཤམ་གསལ།

ཆབ་བྲག སྨར་མཛོ་གསང་གསུམ། སྡེ་དགེ གོ་འཇོ། འབའ་ལི། ཧོར་སེར། འགུ་ལོག་སོགས་ཀྱི་སྤྱི་དཔོན་དང༌། མཛོད་པ་ལས་འཛིན། རྫོང་གཞིས་དང༌། མངའ་ཁུལ་ཡུལ་དགོན་ཁག་གི་བསམ་ཡོད་སེར་སྐྱ་མཆོག་དམན་མཐའ་དག་ལ་བཟློ་བ། བར་སྐབས་རྒྱ་ཕྱོགས་ནས་མཆོད་ཡོན་དམ་ལ་དང༌། ཁྲིམས་འབྲས་གང་ཅིར་བསམ་ཤེས་མེད་པར་མདོ་སྨད་ཁུལ་རྒྱལ་བསྟན་འཛིན་སྤེལ་གྱི་གྲྭ་བསད། དགོན་གཏོར་ཐོག གངས་ལྗོངས་ཆབ་སྲིད་བསྣུབས་སེམས་གསར་སྤྲོས། རྒྱ་དཔོན་དཔུང་དམག་བཅས་འབྱོར་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་ཞིང་སའི་དོན་གྱི་བདག་པོའང་བཞུགས་བཟོད་མ་བདེ་བ་བྱུང་བར་བརྟེན་བསྟན་སྲིད་ཕུགས་སྐྱོན་བསྲང་བའི་ཐབས་ཤེས་བདེན་སྐུལ་མཛད་མུས་ལ། ད་ཆ་རྒྱ་ཡུལ་ཞིང་ཆེན་ཕལ་ཆེ་བས་ཀྱང་གོང་མར་ངོ་ལོག་གི་ཟིང་འཁྲུག་ཅི་ཆེས་ཁམས་ཕྱོགས་བསྟན་གནོད་བྱེད་གཏེ་རྒྱ་དཔོན་དམར་བསད་བཏང་ཡོད་པའི་ཐོག དེང་སྐབས་གོང་མའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱང་སྔ་སོར་གནས་མིན་མ་རྟོགས་པའི་མཚམས་སུ་གྱར་བས་འགྱངས་གཞི་ཕྲན་བུ་ཡོང་རིགས་མ་གཏོགས། བསྟན་སྲིད་བཞེད་དོན་ལེགས་འགྲུབ་ཡོང་རྒྱུར། ཀུན་ནས་འཕྲལ་ཕུགས་བདེ་དོན་གང་ཅི་ད་ལྟ་ནས་འཐུས་ཤོར་མེད་པ་ཞིག་ཐབས་ཤེས་ཡོད་རྒུ་རྩལ་སྤྲུགས་བྱེད་རན་ལ་བརྟེན་ཕྱོགས་དེའི་བདེ་སྡུག་ཞིབ་འཇུག་ཐོག རང་གཞན་བསྟན་འགྲོ་ཀུན་དགེའི་འཕྲོས་མོལ་ཁྱབ་འདོམས་བྱེད་པོར་ལྡན་མ་མཛོད་པ་འདི་པར་ཞིབ་ཆའི་བཀོད་མངགས་དང་བཅས་ཆེད་བརྫོང་སོང་བ། དེས་ན་ཁྱོད་གོང་འཁོད་རྣམས་ནས་འདི་པ་དང་བློ་གྲོས་ཞིབ་བསྡུར་ཐོག་ནས་ཞི་དྲག་གཞུང་དོན་བྱེད་སྒོ་སྐབས་སུ་བབ་པས་སྔོན་དུ་ཁས་ལེན་རིམ་བྱུང་ལྟར། ཀུན་གྱི་སྲོག་ལས་གཅེས་པའི་སྲུང་བྱ་གཅིག་པུ་རྒྱལ་བསྟན་རིན་པོ་ཆེ་གནས་ཐབས་འདི་ཕྱི་ཀུན་དགེའི་བྱ་བ་གལ་ཆེ་དང༌། གཞུང་སའི་བཀའ་དྲིན་རྗེས་དྲན་གྱིས་ཚང་མ་གཟོང་ཁ་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིལ་ཏེ། བསྟན་འགྲོའི་ཆབ་སྲིད་བདེ་ཐབས་རང་དོན་རང་གཅེས་ཕྱར་བ་གྲུ་འདེགས་ཚུལ་བཞིན་དགོས་རྒྱུ་དང༌། ལྡན་མ་མཛོད་པ་ནས་ཀྱང་ཟ་འདོད་བརྡབ་གསིག་རིགས་བཏང་མི་ཆོག་པ་བཅས་དེ་དོན་ཚང་མས་སྤང་བླང་འཛོལ་མེད་ཡོང་བ་གྱིས། ལྕགས་ཕག་ (༡༩༡༡) ཟླ་ཚེས་ལ།

ལྷ་སར་མཁན་དྲུང་བྱམས་པ་བསྟན་དར་དང༌། རྩིས་དཔོན་ཁྲི་སྨོན་ནོར་བུ་དབང་རྒྱལ་གཉིས་ལ་དམག་དོན་སྤྱི་ཁྱབ་བསྐོ་གཞག་མཛད་དེ། དབུས་གཙང་ཁམས་གསུམ་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱ་དམག་རྣམས་མཐར་སྐྲོད་གཏོང་དགོས་པའི་བཀའ་ཁྱབ་སྔོན་སྩལ་ལྟར་གྱི་ལས་ཁུར་ཞུ་མུས་ཐོག ཀ་སྦུག་ནས་ཆིབས་ཞབས་ཁོངས་ཡོད་སྤྱན་བསལ་གནམ་གང་ངམ། ཟླ་བཟང་དགྲ་འདུལ་ལ་བོད་ལྗོངས་དམག་སྒར་ཡོངས་ཀྱི་སྤྱི་ཁྱབ་ཆེ་བ་བསྐོ་སྩལ་གྱིས། ལྷ་སར་དྲུང་རྩིས་གཉིས་དང་འབྲེལ་བའི་ཐོག་ནས་རྒྱ་དམག་མཐར་སྐྲོད་གཏོང་ཕྱོགས་ཁུར་མཉམ་ལེན་བྱ་དགོས་ཀྱི་བཀའ་མངགས་དང་བཅས་ཏེ་ཆེད་བརྫོང་གནང༌།

༦༽ མན་ཇུའི་དམག་དཔུང་ཕམ་ཉེས་བཏང་བ།

གོང་དུ་ཇི་ལྟར་གསལ་བ་བཞིན་ཞི་དྲག་གཉིས་ཕྱོགས་ནས་ཐབས་ཤེས་བསྐྱངས་པའི་མཛད་བྱུས་བཟང་བ་དང༌། རྒྱ་ནག་ནང་ལྕགས་ཕག་གསར་བརྗེ་ལངས་ཏེ་མན་ཇུ་གོང་མ་ཁྲི་ལས་ཕབ་པ་སོགས་ནང་འཁྲུག་ཤུགས་ཆེས་རྐྱེན་པས། བོད་སར་ལྷགས་འབྱོར་མན་ཇུའི་དཔོན་དམག་ལ་དམག་ཕོགས་དང༌། དཔུང་སྣོན་མེད་པར་ལྟག་ཆུ་ཆད་པའི་རྫིང་བུ་ལྟ་བུར་གྱུར་ནས། དམག་དཔུང་ནང་ཁུལ་ཡང་མཐུན་མིན་འཁྲུག་རྩོད་འཕྲོག་བཅོམ་བྱེད་པ་དང༌། བོད་དམག་ལ་མུ་མཐུད་འཐབ་རྒྱུ་ལྟ་བཞག མན་ཇུའི་དཔོན་དམག་ཕན་ཚུན་གསོད་རེས་སོགས་ཚང་མ་འཚོ་ཐབས་དཀའ་བའི་གནས་སུ་གྱར་སྟབས། ལྷ་སྡོད་མན་ཇུའི་ཞི་དྲག་དཔོན་རིགས་འཚོ་བསྡད་རྣམས་མོལ་བསྡུར་གྱིས་འགོ་དམག་ཚང་མ་ཁམས་བརྒྱུད་རྒྱ་ནག་ཏུ་ལོག་རྒྱུར། བོད་གཞུང་ནས་ལམ་ཆས་འགྲོ་སོང་དགོས་ཚུལ་ཞུས་དོན་ལྟར་ལམ་ཆས་དང༌། རྟ་ཁལ་དགོས་ངེས་གཞུང་ནས་གནང་རྒྱུར། ལམ་འཁེལ་ལ་འཕྲོག་བཅོམ་མི་བྱེད་པ་དང༌། ཁམས་ཁུལ་རྒྱ་དམག་ཡོད་རིགས་དང་ངན་བསྡེབས་བྱས་ཏེ་མི་སྡོད་པའི་ཁས་ལེན་བར་མི་དང་འབྲེལ་བ་དགོས་ལུགས་བཀའ་མོལ་གནང་མཐར། ལམ་ཆས་ཐོག་དངུལ་རྐྱང་རྒྱ་དངུལ་སྲང་ཆིག་འབུམ་བརྒྱད་ཁྲི་ཐམ་པ་གནང་སྟེ། ལམ་ཆས་རྟ་ཁལ་སོགས་གྲ་སྒྲིག་ཨང་གསར་ཡོད་ཀྱང༌། དངུལ་འབབ་ལག་པར་བྱུང་མཚམས་ཀ་ཀོར་དུས་འགྱངས་ཀྱིས་འཕྲལ་ཐོན་མ་བྱས་པར་བརྟེན། ཀ་སྦུག་ནས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་གཤམ་གསལ་བཀའ་ཡིག་སྩལ།

གངས་རིའི་ལྗོངས་འདི་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་གདུལ་ཞིང་དང༌། ངོས་ྋརྒྱལ་དབང་ྋགོང་མའི་ལམ་བཞིན་ཆོས་སྲིད་ཡོངས་ཀྱི་བདག་པོར་སྲིད་ཞིའི་ཆེ་རྒུ་ཀུན་གྱིས་ལུང་གིས་བསྔགས་སྟབས། བསྟན་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་མི་དམན་པའི་ལྷག་བསམ་རྒྱ་ཆེ་སྐྱེད་མུས་སུ་བསྟན་སྲིད་ལ་ཞེ་ནས་གནག་པའི་རྒྱ་དཔོན་འགའ་ཞིག་ནས་སྔར་གྱི་མཆོད་ཡོན་ཐ་ཚིག་དང༌། མཚན་ལ་བོར་ཏེ་བོད་དབང་བཙན་འཕྲོག་བྱེད་རྩིས་འདི་ཐད་ལམ་དུ་བཏང་ན། མདོ་སྨད་ཁུལ་ཇི་བྱུང་བཞིན་རྒྱལ་བསྟན་རིམ་པས་བསྣུབ་རྒྱུ་དངོས་བསྟན་སྟབས་སྤྱི་དོན་ཁོ་ནར་ངལ་བ་འཛེམས་མེད་ལོ་ནས་ལོ་བསྟུད་བགྱིས་གཤིས། མཆོག་གསུམ་བདེན་མཐུས་རྒྱ་ཡུལ་ཞིང་ཆེན་ཚང་མར་ངོ་ལོག་ཟིང་འཁྲུག་ཅི་ཆེས་གོང་མ་ཟུར་བཞག་གིས་ཡུས་ཤི་ཁས་ (ཡོན་ཧྲི་ ཁའེ་) རི་སྤབ་ལིག་127གི་ཁྲི་པར་བསྐོས་འདུག་ཀྱང༌། ཞིང་ཆེན་ཕན་ཚུན་ཕྱོགས་ལའང་འཐབ་འཛིངས་ཀྱིས་རྒྱལ་ཕམ་རེ་མོས་ཁོ་ནས་དུས་འདའ་ཞིང༌། བོད་སྡོད་རྒྱ་དཔོན་རྣམས་ཀྱི་ཕོགས་ཐོབ་རྩ་ཆད་ལ་བརྟེན་ནང་ཟིང་འཕྲོག་བཅོམ་ཅི་ཆེ་བགྱིས་མཐར། ལམ་ཆས་དངུལ་འབབ་བྱུང་ཚེ་ཕྱིར་ལོག་བསྐྱོད་རྒྱུའི་ཁ་དན་བར་མི་དང་འབྲེལ་ཏེ། ལམ་ཆས་ཁྲི་དངུལ་བཅུ་སྐོར་སྤྲད་བླངས་རྗེས་བསམ་བཏང་དྲན་སྐྱེས་ཀྱིས་སྤོ་ཀོང་ཁུལ་ཡོད་རྒྱ་དམག་ཆེད་འབོད་ཀྱིས་ལམ་འཁེལ་རྫོང་གཞིས་དང༌། ལྷོ་ཁུལ་སྡེ་དགོན་གྱི་རྒྱུ་དངོས་ཁྱོན་ཆེ་འཕྲོག་བཅོམ་ཚོད་མེད་བྱས་འདུག་པར་བརྟེན་རང་སྡེ་སྲུང་ཆེད་དང༌། ངོས་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་བསྐྱོད་རྒྱུ་བཅས་ཀྱི་སྲུང་དམག་བསྡུ་བསག་བགྱིས་རིགས་པ་རྣམ་དུ་འབྱོར་སྐབས། གཞིས་རྒྱལ་གཉིས་ཀྱིས་ཕར་རྒོལ་བྱེད་པར་ཆེད་བཏང་གིས་འཐབ་འཛིང་བགྱིས་འདུག་པར་རྒྱ་ཕྱོགས་ཕམ་ཉེས་ཇི་བྱུང་ཤེས་གསལ་དང༌། ད་ཆ་མཐར་སྐྲོད་མི་ཐུབ་པ་མེད་ཀྱང༌། རྒྱ་དམག་རྣམས་དབང་མེད་བོད་འབྱོར་ཙམ་ལས། སྙིང་ནས་གནོད་སེམས་མེད་པ་ནང་ཁུལ་དན་མིན་རང་ནས་རྟོགས་གསལ་སྟབས། ཨམ་བན་དང༌། པེ་ཅིན་གོང་མར་བོད་ལྗོངས་བསྟན་སྲིད་དང༌། སྐྱེ་འགྲོའི་བདེ་སྐྱིད་བརླག་གཞིའི་རྒྱ་དམག་རྣམས་ཕྱིར་འཐེན་དགོས་ལུགས་རིམ་བརྗོད་བཞིན། གང་ཅིར་བསམ་ཤེས་ཀྱིས་ཚུལ་མཐུན་རྒྱ་ཡུལ་དུ་ཕྱིར་ལོག་བྱེད་མིར་རྟ་ཁལ་ལམ་ཆས་ཕན་གྲོགས་དང་བཅས་བསྙད་མེད་བཤར་གཏོང་དགོས་པའི་སྔ་ལོ་སྲིད་བློན་ཐུན་མོང་ནས་དྲིལ་བསྒྲགས་བཀོད་རྒྱ་གཏོང་དུ་བཅུག་པ་མ་ཟད། ཉེ་ཆར་རྒྱལ་ཁབ་དང༌། དམག་སྒར་ཁག་བཅས་ལའང་བཀོད་རྒྱ་སོང་དོན་ལྟར་དེ་རྩིས་རྒྱ་བོད་ཚང་མས་བླང་དོར་ཡིན་ལུགས་སུ་སྤྱོད་པ་གྱིས། འཕགས་ཡུལ་ཀ་སྦུག་མི་འགྱུར་མངོན་དགའི་ཕོ་བྲང་ནས། ཆུ་བྱི་ (༡༩༡༢) ཟླ་ཚེས་བཟང་པོར་བྲིས།

དེ་ལྟར་གཞིས་བྱེས་བླ་དཔོན་ཚང་མས་དམག་འཁྲུག་རྒྱུན་མཐུད་མ་དགོས་པར་མན་ཇུའི་དཔོན་དམག་རྣམས་བོད་ནས་ཕྱིར་སློག་ཐུབ་ཐབས་གང་ཡོང་གནང་རུང་ལྷ་སྡོད་མན་ཇུའི་དཔོན་དམག་ཚོས་རང་མོས་ཁས་ལེན་སྔོན་ཟིན་ལྟར་བོད་གཞུང་ནས་ལམ་ཆས་བླངས་རྗེས་ཕྱིར་ལོག་བྱ་རྒྱུ་ཕར་བཞག བསམ་བཏང་དྲན་སྐྱེས་ཀྱིས་སྐབས་དེར་དབུས་གཙང་ལྷོ་དྭགས་ས་གནས་ཕན་ཚུན་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱ་དམག་ཚང་མ་ལྷ་སར་འགུགས་འབོད་བྱས་ཏེ། ཁྱོན་རྒྱ་དམག་ཆིག་ཁྲི་བདུན་སྟོང་ཙམ་ཡོད་པ་སོགས་ཀྱི་དྲག་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས། བོད་ལ་དབང་སྒྱུར་མུ་མཐུད་བྱ་རྒྱུ་དང༌། དེའི་སྔོན་འགྲོར་སེ་ར་དགོན་པ་གྲྭ་ཚོགས་སྟོབས་འབྱོར་དྲག་ཤུགས་ཆེ་བ་དེ་དབང་འཛིན་བྱ་དགོས་པར་གྲོས་ཐག་བཅད་འདུག

ཁོ་པ་ཚོས་འདི་ལྟར་ཐག་གཅོད་བྱས་པ་དེ་ནི་ལྕགས་ཁྱི་ (༡༩༡༠) ལོ་འགོར་ལུའུ་ཅུན་རྒྱ་དམག་ལྷ་སར་ལྷགས་ཏེ་དྲག་ཤུགས་ཀྱི་དབང་ཤེད་ཚོད་མེད་བྱས་ཀྱང༌། བོད་གཞུང་ཕྱོགས་ནས་ཞི་མོལ་ཁོ་ན་ལས། སྐབས་འཕྲལ་དྲག་འཐབ་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་མ་བཟུང་བ་དང༌། ཉེ་དུས་ཁོ་ཚོ་དཔོན་དམག་རྣམས་རང་ས་རྒྱ་ཡུལ་དུ་ཕྱིར་ལོག་བྱ་རྒྱུར་ལམ་གྲོན་དང༌། རྟ་ཁལ་གོ་སྒྲིག་དགོས་ལུགས་བརྗོད་པར་ཁོ་ཚོའི་འདོད་བསྟུན་དངུལ་འབོར་ཁྱོན་ཆེ་སྤྲོད་རྐྱང་གནང་སྟབས། མན་ཇུའི་དཔོན་དམག་ཚོས་བོད་གཞུང་ལ་ཁོ་ཚོར་རྒོལ་བའི་ནུས་པ་མེད་པར་ངོས་འཛིན་ཐོག རྒྱ་ནག་གཞུང་ནས་དམག་ཕོགས་སོགས་ཀྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་མ་འབྱོར་ཡང༌། ཁོ་ཚོ་རང་གིས་བོད་ལ་དབང་བསྒྱུར་ཐུབ་རྒྱུའི་ཚོད་དཔག་བྱས་པ་གསལ་བར་མངོན།

གང་ལྟར་ཆུ་བྱི་ (༡༩༡༢) ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༥ དགོང་དྲོ་སེ་ར་དགོན་པར་རྒྱ་དམག་གིས་དཔུང་འཇུག་བྱས་པར་བརྟེན། ལྷ་ས་ནས་དམག་སྤྱི་དྲུང་རྩིས་ཐུན་མོང་གིས་གཞུང་ཐོག་ནས་དམག་འཁྲུག་བྱ་རྒྱུར་ཁྱབ་བསྒྲགས་དང་འབྲེལ་སེ་རར་རྒྱ་དམག་ལ་ཆུ་ཚོད་ ༩༦ རིང་རྒོལ་འཛིང་བྱས་མཐར། རྒྱའི་དཔུང་དམག་རྣམས་ཕམ་སྟེ་སེ་ར་ནས་ཕྱིར་འཐེན་གྱིས་གྲྭ་བཞི་དམག་སྒར་དང༌། ལྷ་སའི་གྲོང་ཁྱེར་ལྷོ་རྒྱུད་ཁག་ཏུ་གནས་ས་བཟུང་སྟེ་ཟླ་ཤས་རིང་དམག་འཐབ་མུ་མཐུད་བྱས།

127 དབྱིན་ཚིག་ Republic མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་སྒྲ་བསྒྱུར།

༧༽ ྋརྒྱལ་བློན་སྟོན་འཁོར་རྒྱ་གར་ནས་བོད་དུ་ཕྱིར་ཕེབས།

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་སྟོན་འཁོར་ཀ་སྦུག་ནས་བོད་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་ཉེར། རྒྱ་གར་དུ་བཞུགས་ཡུན་རིང་རྒྱ་གར་དབྱིན་གཞུང་ནས་གཟེངས་བསྟོད་མཐུན་འགྱུར་གནང་བ་དང༌། ལྷག་པར་ཆིངས་དོན་རྩ་བཟུང་བོད་དོན་སྐོར་རྒྱ་ནག་མན་ཇུའི་གཞུང་དང༌། དེ་རྗེས་མི་སེར་གཞུང་བཅས་པར་དབྱིན་གཞུང་གིས་རྒྱ་ནག་ཏུ་བཅའ་བཞུགས་དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་ཚབ་བརྒྱུད་བཀའ་མོལ་གནང་དང་གནང་མུས་ལ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་བ་དང༌། ད་དུང་ཡང་རྒྱ་བོད་གཉིས་སླད་ཀྱི་འཇོག་བཟོ་ཡག་པོ་མ་བྱུང་བར་དབྱིན་གཞུང་ནས་བར་བཞུགས་རྒྱབ་གཉེར་ཡོང་བ། རྒྱ་གར་དང༌། བོད་གཉིས་ཆོས་དང༌། ཤེས་རིག ཚོང་བཅས་ཀྱི་མཐུན་ལམ་འབྲེལ་བ་ཡར་ལྡན་དུ་ཡོང་བའི་དགོངས་བཞེས་ཡོད་པ་ཞེས་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཚབ་ལ་འབྲས་སྤྱི་ཅཱལ་སེ་འབེལ་བརྒྱུད་སྦུག་དམ་བཀའ་ཡིག་ཅིག་གནང་སྟེ། ཀ་སྦུག་མི་འགྱུར་མངོན་དགའི་ཕོ་བྲང་ནས་ཆུ་བྱི་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡༠ (༡༩༡༢/༠༧/༠༨) ཉིན་བོད་དུ་ཆིབས་ཞལ་བསྒྱུར་ཏེ་གྲོ་མོ་ཤར་སིང་མ་དང༌། ཕག་རི་དགོན་དུ་བདུན་ཕྲག་གཅིག་རེ་བཞུགས།

ཝར་རེན་ སིམིཐས་ (Warren Smith) བརྩམས་བྲིས་དབྱིན་དེབ་ Tibetan Nationབོད་རྒྱལ་ཁབ་ཅེས་པའི་ནང་འཁོད་གསལ་ལྟར་ན། དེ་སྐབས་སོག་ཡུལ་སྦོ་རད་ཐུ་ནས་མཚན་ཞབས་སྒོ་མང་བློ་བཟང་ངག་དབང་ཕག་རིར་བཅར་ཏེ་འབྱོར་ཕྱག་ཞུས། མཚན་ཞབས་ཁོང་ཉིད་ཕག་རིར་བཅར་སྐབས། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་དབྱིན་གཞུང་ནས་བོད་དང༌། རུ་སུའི་དབར་ལ་ལྐོག་འབྲེལ་ཡོད་པར་དོགས་གཞི་འབྱུང་རྒྱུར་དགོངས་པའི་མཛད་སྟབས་མི་བདེ་བ་བྱུང་ནས། མཚན་ཞབས་ལ་བསྐྱར་དུ་རང་བཙན་ཐོབ་པའི་སོག་ཡུལ་དང༌། བོད་དབར་འབྲེལ་བ་འཛུགས་རྒྱུའི་འགན་དབང་གནང་སྟེ་སོག་ཡུལ་དུ་ཕྱིར་སློག་མཛད་འདུག

དེ་ནས་ར་ལུང་དུ་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེས་དབུས་པས་ཕེབས་བསུ་གཟབ་རྒྱས་ཞུས་པ་དང་བཅས་ཞག་བཞུགས་མཛད། ཕྱི་ཉིན་ཡར་འབྲོག་བསམ་སྡིངས་སུ་བྱོན། དེར་ཟླ་བ་གསུམ་ཙམ་བཞུགས།

༨༽ མན་ཇུའི་ཨམ་བན་གཉིས་དང༌། དམག་དཔུང་གིས་མགོ་འབུལ་ཞུས་པ།

སྐབས་དེར་ལྷ་སར་བོད་གཞུང་དང༌། གྲོང་ཁྱེར་ལྷ་སའི་སེར་སྐྱ་མང་ཚོགས། ཚོང་རིགས་ཁག་སོགས་ཚང་མས་སྤྱི་དོན་ཐོག་བསམ་པ་གྲུ་ནང་གི་སྒོ་ནས་མན་ཇུ་དང༌། རྒྱ་གཞུང་གསར་པའི་ཞི་དྲག་དཔོན་རིགས་དང་དམག་དཔུང་ལ་འཐབ་རྒོལ་བྱས་ཏེ་རྒྱ་དམག་ཡོངས་སུ་ཕམ་པའི་ཚེ། ལྷ་སྡོད་མན་ཇུའི་ཨམ་བན་ལན་ཀྲུང་ཐུན་མོང་ནས་ཡར་འབྲོག་བསམ་སྡིངས་དགོན་དུ་ྋགོང་ས་ཆེན་པོར་སྙན་ཞུ་ཕུལ་འབྱོར་དུ། རྒྱ་བོད་ཆིངས་འདུམ་དང་འབྲེལ་མགོ་འབུལ་སྲོག་སྐྱོབ་ཞུ་རྒྱུར་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་ཚབ་འཕྲལ་གནང་ཡོད་པ་ཞུས་དོན་ལྟར། སྲིད་བློན་ཆང་ཁྱིམ་དང༌། གཟིམ་ཟུར་མཁན་ཆེ་སེར་སྨད་ཚ་བ་ཁྲི་སྤྲུལ། རྩེ་མགྲོན་བསྟན་འཛིན་རྒྱལ་མཚན་བཅས་བསམ་སྡིངས་ནས་ལྷ་སར་བཀའ་བརྫོང་གནང༌།

བོད་རྒྱའི་དབར་ལྷ་སྡོད་གོརྵའི་སྐུ་ཚབ་བར་དཔང་དང་བཅས་ཆིངས་མོལ་བགྱིས་འབྲེལ་དོན་ཚན་གསུམ་འཁོད་པའི་གྲོས་མཐུན་ཡི་གེར་ཆུ་བྱི་ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༡༣ (༡༩༡༢/༠༨/༡༢) ཉིན་ཕྱོགས་གསུམ་གས་མིང་རྟགས་བཀོད། དོན་ཚན་དང་པོར། གྲྭ་བཞི་དང༌། བསྟན་གླིང་དུ་རྒྱ་མིའི་གཡུལ་མཁོའི་གོ་མཚོན་ཡོད་པ་རྣམས་ཕན་ཚུན་སྐུ་ཚབ་དང་བར་དཔང་མདུན་རྩིས་བླངས་ཏེ་གོ་མཚོན་རྣམས་ཡབ་གཞིས་གླང་མདུན་དང༌། རྫས་མདེལ་རྣམས་རྡོ་རིང་དུ་ཉིན་བཅོ་ལྔའི་གོང་ཚུད་བཅུག་སྟེ་གོར་ཥས་སྲུང་བྱ་འཛུགས་རྒྱུ། དོན་ཚན་གཉིས་པར། རྒྱའི་དཔོན་དམག་རྣམས་ཚོ་ཁག་གསུམ་ཁོངས་ཉིན་བཅོ་ལྔའི་ནང་ཚུད་འཐོན་རྒྱུ། དེ་རྣམས་སྐྱེལ་སྒྲོལ་དུ་བོད་གཞུང་ནས་སྐུ་ཚབ་གཏོང་རྒྱུ་དང༌། བཞོན་རྟ་འགེལ་ཁལ་གོ་སྒྲིག་བྱ་རྒྱུ། དོན་ཚན་གསུམ་པར། གོ་ལག་དང༌། རྫས་མདེལ་འཇུག་སའི་དོན་དུ་ཡབ་གཞིས་གླང་མདུན་ནས་རྒྱ་མིའི་དཔོན་རིགས་དང༌། རྡོ་རིང་ནས་བོད་དམག་རྣམས་སང་ཉིན་རང་སྤོ་གཞུག་བྱ་རྒྱུ། ཨམ་བན་ལན་ཀྲུང་གཉིས་ཀྱི་སྲོག་སྲུང་ཆེད་མེ་མདའ་དྲུག་ཅུ་ཐམ་པ་མདེལ་བཅས་ཉར་ཆོག་པ། དེ་མིན་གོ་ལག་སྦས་བསྐུངས་ཚོང་སྟེར་སོགས་གཏན་ནས་མི་བྱེད་པ་བཅས་འཁོད་ཅིང༌། ཚོ་ཁག་དང་པོ་ཨམ་བན་ལན་དང༌། དམག་དཔུང་ཚོ་ཁག་ཅིག་ཟླ་ ༨ པའི་ནང་ལྷ་ས་ནས་རྒྱ་གར་ཕྱོགས་སུ་ཐོན། འོན་ཀྱང་དམག་སྤྱི་ཀྲུང་ཡིང་ཅན་ནས་གྲོས་མཐུན་བརྩི་མེད་ཀྱིས་ཟླ་བ་བཞི་ཙམ་ཀ་ཀོར་གྱིས་བསྡད་པར་བརྟེན། བོད་ཕྱོགས་ནས་རྒྱ་མིར་བཟའ་བཅའ་བཀག་སྡོམ་སོགས་སྒོ་ཀུན་ནས་གཅུར་བརྡུང་བྱས་པས་རྒྱ་དམག་རྣམས་འུ་ཐུག་ཐབས་ཟད་ཀྱི་གནས་སུ་ལྷུངས།

ཆུ་བྱི་ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༦ (༡༩༡༢/༡༢/༡༤) ཉིན་སླར་ཡང་གོརྵ་བར་དཔང་དང་འབྲེལ་བའི་ཡིག་ཆ་དོན་ཚན་དགུ་འཁོད་ཅིག་ལ་ཕྱོགས་གསུམ་གས་མིང་རྟགས་བཀོད། ཡིག་ཆ་དེའི་ནང་རྒྱ་དམག་ལ་བཟའ་བཅའ་ཚོང་སྒྱུར་བྱེད་སྟངས་དང༌། ལམ་བར་རྟ་ཁལ་གཏོང་ཕྱོགས། རྟ་ཁལ་ལ་གླ་ཆ་སྤྲོད་སྟངས། རྒྱ་མིའི་དངོས་ཆས་ཞིབ་བཤེར་བྱེད་སྟངས་སོགས་འཁོད་ཡོད་ཅིང༌། མཐའ་མ་ཆུ་བྱི་ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༥ (༡༩༡༣/༠༡/༠༦) ཉིན་རྒྱའི་དཔོན་དམག་ཚོ་ཁག་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་ཟླ་བསྒྲིལ་གྱིས་ལྷ་ས་ནས་མ་ཐོན་མཐུ་མེད་བྱུང༌། རྫ་ལེབ་ལ་བར་སྐྱེལ་སྒྲོལ་དུ་མདའ་དཔོན་མདོ་མཁར་བ་དང༌། གྲོ་སྤྱི་སྤེལ་བཞི་བ། བོད་དམག་ཁག་ཅིག རྟ་ཁལ་དང༌། ལམ་ཆས་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་མཁན་རིམ་བཞི་རྟ་མདོ་བ་དང༌། ལས་ཚན་བློ་བཟང་ནོར་བུ་ཅན་བཏང་སྟེ་ལྷ་ས་ནས་རྒྱའི་དཔོན་དམག་ཡོངས་རྫོགས་བརྫོང་བརྡ་བགྱིས།

ཆུ་བྱི་ (༡༩༡༢) ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༢༩ ཉིན་ྋགོང་ས་མཆོག་སྟོན་འཁོར་དང་བཅས་པ་བསམ་སྡིངས་ནས་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་དཔལ་སྡེར་ཞག་བཞུགས་མཛད། ཕྱི་ཉིན་ཆོས་འཁོར་ཡང་རྩེར་བྱོན་ནས་ཟླ་བ་གསུམ་ལྷག་ཙམ་བཞུགས།

གོང་ལོའི་ཟླ་ ༡༠ པའི་ནང༌། ལྷ་ས་ནས་བོད་ཀྱི་བཀའ་བློན་ལྷན་རྒྱས་དང༌། མི་མང་ཚོགས་འདུ། གདན་ས་གསུམ་བཅས་ཀྱི་དམ་ཕྲུག་ཕབ་པའི་ཡི་གེ་ཞིག་རྒྱལ་རྩེ་ཚོང་སྤྱི་བརྒྱུད་རྒྱ་གར་དུ་དབྱིན་གཞུང་གི་རྒྱལ་ཚབ་ལ་བཏང་བའི་ནང༌། ད་ཆ་བོད་གཞུང་ནས་རྒྱ་ནག་དང་འབྲེལ་བ་རྩ་བཅད་བྱ་རྒྱུར་ཐག་བཅད་ཟིན་པ་ཡིན་ཞེས་གསལ་བསྒྲགས་གནང༌།

༩༽ རྒྱ་གཞུང་གསར་པའི་སྲིད་འཛིན་ལ་ བཀའ་གསལ་སྩལ་བ།

སྐབས་དེར་རྒྱ་ནག་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་གསར་པའི་སྲིད་འཛིན་ཡོན་ཧྲི་ཁའེ་ཡིས་རྒྱ་ནག་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་གསར་ཚུགས་སྐོར་གསལ་བསྒྲགས་དང་མགས་བོད་ནས་ཀྱང་དེ་ལྟའི་སྲིད་བྱུས་ལ་ཞལ་བཞེས་ཡོང་བ་ཞེས་རྒྱ་གར་དབྱིན་གཞུང་བརྒྱུད་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ལ་གནས་ཚུལ་ཕུལ། དེར་བཀའ་ལན་སྩལ་གསལ་དུ། མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ད་ལྟ་ཚུགས་ཙམ་ཡིན་པ་དང༌། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྨང་གཞི་བརྟན་པོ་ཚུགས་ཐུབ་མེད་གཤིས། སྲིད་འཛིན་གྱི་ནུས་ཤུགས་རྣམས་བདེ་འཇགས་ཡོང་ཐབས་སུ་བེད་སྤྱོད་གནང་དགོས། བོད་ཀྱི་ཐད་ང་ཚོ་བོད་མི་ཚོས་རང་ཉིད་ཀྱི་གནས་སྟངས་སྲུང་སྐྱོབ་ཐུབ་ངེས་ཡོད་པར་བརྟེན། སྲིད་འཛིན་ནས་ཐག་རིང་འདི་ཕྱོགས་བློ་གཡེང་སེམས་འཚབ་ནམ་ཡང་གནང་མི་དགོས། བོད་མི་ཚོས་རྒྱ་གཞུང་ལ་དགའ་མོས་མི་བྱེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་རྒྱ་དམག་ཚོས་བོད་མིར་སྡུག་སྦྱོང་ཚད་མེད་བཏང་བས། ཁོང་ཚོའི་ཁོང་ཁྲོའི་མེ་ལྕེ་ཆེས་ཆེར་འབར་བ་རེད། དཔེར་ན། རྒྱ་དམག་གིས་བོད་ནང་དགོན་སྡེ་དང༌། ལྷ་ཁང་དེ་ཙམ་མེར་བསྲེགས་དང༌། གཏོར་བཤིག་བཏང་རུང་རྒྱ་དམག་གི་འགོ་ཁྲིད་ཚོས་དོ་སྣང་གང་ཡང་བྱས་མེད་པ་དེ་དང་དེ་འདྲའི་རྐྱེན་གྱིས་བོད་མི་ཚོས་རྒྱ་ནག་ལ་ངོ་རྒོལ་མི་བྱེད་པ་ག་ལ་སྲིད། ཅེས་དང༌།

ཡང༌། སྲིད་འཛིན་ཡོན་ཧྲི་ཁའེ་ནས་ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ལ་མན་ཇུའི་སྐབས་ཐལ་ཆ་བྱུང་བར་བཟོད་གསོལ་དང་ཆབས་ཅིག ལྕགས་ཁྱི་ (༡༩༡༠) ལོར་མན་ཇུ་གོང་མས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་མཚན་གནས་ཕྱིར་བསྡུ་བྱས་པ་དེ་ད་ཆ་བསྐྱར་གསོ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ལུགས་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མར་རྒྱ་ནག་གཞུང་ནས་གོ་གནས་གང་ཡང་བཞེས་འདོད་མེད། བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀའི་དབང་ལུང་སྔར་བཞིན་བདག་གིར་བཞེས་མུས་སུ་ཡོད། བོད་དང་རྒྱ་ནག་དབར་དེ་སྔོན་མཆོད་ཡོན་གྱི་འབྲེལ་བ་ཡག་པོ་ཡོད་རུང༌། ཉེ་དུས་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་དབར་འབྲེལ་བ་ཡག་པོ་བྱུང་མེད་སྟབས། ད་ཆ་བོད་མི་ཚོས་རང་གི་དབང་ཆ་བསྐྱར་གསོ་བྱས་ཡོད། ཅེས་འཁོད་པའི་བཀའ་ཡིག་ཅིག་སྩལ།128

128 Portrait of a Dalai Lama, P-155 and Tibet and Its History, P-105

༡༠༽ ྋགོང་ས་མཆོག་ཆོས་འཁོར་ཡང་རྩེ་ནས་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལར་ྋཞབས་སོར་འཁོད་པའི་མཛད་སྒོ།

ཆུ་བྱི་ (༡༩༡༢) ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༦ ཉིན་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་སྟོན་འཁོར་ཆོས་འཁོར་ཡང་རྩེ་ནས་མཉེས་ཐང་སྒྲོལ་མ་ལྷ་ཁང་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་མཆོད་འབུལ་གནས་གཟིགས་དང་འབྲེལ་ཞག་བཞུགས་མཛད།

ཕྱི་ཉིན་འབྲས་སྤུངས་བླ་སྤྱི་དང༌། གནས་ཆུང་གྲྭ་ཚང་གི་ལས་སྣེ་སོགས་ཕེབས་བསུ་བ་དུ་མས་མདུན་བརྡར་ཏེ་ཚ་གུར་གླིང་གར་གདན་དྲངས། དེར་དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཟུར་བློ་བཟང་རྒྱལ་མཚན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་དང༌། སྲིད་བློན་ཆང་ཁྱིམ་པ། དམག་དོན་སྤྱི་ཁྱབ་དྲུང་རྩིས་གཉིས་སོགས་རྩེ་ཤོད་ཀྱི་དྲུང་རིགས་ཆེས་མང་བ་དང༌། བླ་སྤྲུལ་ལས་སྣེས་མཚོན་པའི་དགེ་འདུན་སྟོང་ཕྲག་འགའ་ཤས་ཕེབས་བསུར་བཅར་བར་ཕེབས་སྟོན་མཛད་སྒོའི་ཐོག་མཇལ་ཁ་ཕྱག་དབང་སྩལ།

མཛད་སྒོ་གྲུབ་ནས་གཟིམ་ཆུང་དུ་ཁྲི་ཟུར་རིན་པོ་ཆེ་ལྷན་མཇལ་ཐུགས་བག་ཕེབས་པའི་གསུང་མོལ་འཁྲོལ། དེ་མུས་སུ་ཚ་གུར་གླིང་གར་ཉིན་བཅུ་ཙམ་བཞུགས་ཏེ། ཚེས་ ༡༦ སྔ་དྲོ་ཚ་གུར་གླིང་ག་ནས། སྐྱིད་ཚལ་ཀླུ་སྡིངས་བར་སེར་འཕྲེང་ཟམ་མ་ཆད་པ་བསྟར་ཐོག ཆིབས་བསྒྱུར་རྒྱས་པའི་ལམ་ལྟར་ཕེབས་བྱམས་ནང་གདན་འདྲེན་ཞུས། ཀླུ་སྡིངས་སུ་གསོལ་ཚའི་སར་ཕེབས་བསུར་བཅར་བ་སྲིད་སྐྱོང་ཚེ་སྨོན་གླིང་ཧོ་ཐོག་ཐུ་ཆེན་པོ་དང༌། དྲུང་རིགས་སེར་སྐྱ། ཆོས་སྡེ་གསུམ་གྱི་བླ་སྤྲུལ་ལས་སྣེ་སོགས་ཆིབས་ཞབས་བརྗིད་ཆགས་ཚར་དུ་དངར་བ་དང་བཅས་རྩེ་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོ་པོ་ཏ་ལར་གཟིམ་ཆུང་ཉི་འོད་ཀྱི་སེང་ཁྲི་མཐོན་པོར་ྋཞབས་སོར་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་རེ་ཁ་མངོན་པར་བཀོད། ཕེབས་སྟོན་མཛད་སྒོ་རྒྱས་པར་བསྐྱངས།

གོང་སྐོར་རྒྱ་ནག་པེ་ཅིན་དུ་བཅའ་བཞུགས་དབྱིན་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ཇོའོན་ ཇོར་ཌན་ (John Jordan) གྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༢ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༢༨ ཉིན་དབྱིན་གཞུང་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་སུ་བཏང་གནས་ནང་སྐབས་དེའི་དངོས་དོན་བསྡོམས་ཚིག་ཅིག་འཁོད་གསལ་དུ། “བོད་དབུས་ཕྱོགས་སུ་ཕྱི་རྒྱལ་དམག་མི་གཅིག་ཀྱང་ལྷག་མེད་པ་དང༌། བོད་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་ཆ་ཕལ་ཆེ་བ་བོད་དམག་གིས་བསྐྱར་དུ་ལེན་བཞིན་པའི་སྐབས་དེར། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ཕེབས་བསུའི་རྟེན་འབྲེལ་གཟབ་རྒྱས་ངང་ནས་ལྷ་སར་ྋཞབས་སོར་འཁོད།”129 ཅེས་བཀོད་འདུག

དེ་ནས་མི་རིང་བར་དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཆེན་ཚེ་སྨོན་གླིང་རིན་པོ་ཆེས་སྲིད་སྐྱོང་གི་མཛད་ཁུར་དགོངས་ཞུ་གནང་བར། ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་ཕེབས་བཞུགས་ཀྱི་རིང་དེར་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་མཛད་བཞེད་གང་ཅི་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་དགོངས་མཐུན་བྱུང་བའི་མཛད་རྗེས་གཟིགས་བཟོས་སུ་ཀུན་བདེ་གླིང་ཧོ་ཐོག་ཐུ་དང་འདྲ་བའི་གདན་ཐོབ་ཐོག ཆོ་ལོ་དང་ཐམ་ག་སོགས་སྩལ།

དེ་བཞིན་དམག་དོན་སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་དྲུང་བྱམས་པ་བསྟན་དར་ལ་བཀའ་བློན་བླ་མ་དང༌། རྩིས་དཔོན་ཁྲི་སྨོན་ནོར་བུ་དབང་རྒྱལ་ལ་དམག་སྤྱི་ཆུང་བ་ཐའི་ཇི་བསྐོ་གཞག་མཛད། དམག་སྤྱི་ཆེ་བ་ཟླ་བཟང་དགྲ་འདུལ་ལ་ཛ་སག་ཐོག སྒེར་ཚ་རོང་པའི་ཞབས་པད་དེ་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་ཤུལ་དང་འདོད་བསྒྲིལ་ཆོག་པའི་བཀའ་འཁྲོལ་སྩལ།

དམག་དོན་བྱས་རྗེས་སུ་སེ་ར་བླ་སྤྱིར་འདམ་བརྒྱད་ཤོག་དང༌། དགའ་ལྡན་བླ་སྤྱིར་མཚོ་སྣ་རྫོང་སྡོད་མི་འགྲོ་གཅིག་མཆོད་རྒྱུན་དུ་སྦྱོར་འཇགས་མཛད། གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱ་གཞན་དག་སྨོས་ཅི། ཚོང་རིགས་སོགས་མི་དམངས་ནང་ནས་ཀྱང་དམག་དོན་ཞབས་འདེགས་གཟེངས་ཐོན་ཞུས་རིགས་ལ་བྱ་དགའ་གཟིགས་བཟོས་རིམ་པར་སྩལ།

མ་འོངས་བོད་ཡུལ་ཆབ་སྲིད་རྩ་བརྟན་སླད།།

རེ་ཞིག་བོད་ཀྱི་ཡུལ་ནས་ཞལ་བསྒྱུར་ཏེ།།

མཐའ་དག་བོད་མིས་རྒྱ་གར་འཕགས་ཡུལ་ཞེས།།

བསྔགས་དེར་བོད་ཀྱི་མགོན་པོ་ཞབས་སེན་བཀོད།།

བསྟན་དང་འགྲོ་ལ་གཅིག་ཏུ་ཕན་བཞེད་པའི།།

མ་སྨད་ཐུགས་བསྐྱེད་མཛད་པའི་འོད་སྣང་གིས།།

མངོན་དགའ་གསར་པའི་ཆོ་ག་རབ་སྤེལ་ནས།།

སླར་ཡང་གངས་ཅན་ཞིང་དུ་བདེ་བར་བྱོན།།

129 FO 535/16, No. 27, Jordan to FO, 28 Dec. 1912.

ས་བཅད་བརྒྱད་པ།

དུས་བསྟུན་ཡར་རྒྱས་གཏོང་བའི་མཛད་ཐབས་སྣ་ཚོགས།

༡༽ བོད་རྒྱལ་ཁབ་རང་བཙན་སྐོར་སོགས་བཀའ་རྩ་དོན་ཚན་ལྔ་ཁྱབ་བསྒྲགས།

ཆུ་གླང་ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༨ (༡༩༡༣/༠༢/༡༣) ཉིན། བོད་ཀྱི་ཆབ་འབངས་སེར་སྐྱ་ཡོངས་ནས་བླང་དོར་བྱེད་སྒོ་དོན་ཚན་ལྔ་འཁོད་པའི་སྦུག་དམ་བཀའ་རྩ་ཞིག་ཁྱབ་བསྒྲགས་མཛད་པ་འདི་ལྟར།

འཕགས་པའི་ཡུལ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ལུང༌། ྋརྒྱལ་དབང་འཇིག་རྟེན་གསུམ་མགོན་དུས་ཀུན་ས་སྟེང་ཡོངས་རྫོགས་ཀྱི་བདག་པོ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་རྡོ་རྗེ་འཆང་རྒྱ་མཚོའི་བླ་མར་འབོད་པའི་གཏམ།

བསིལ་ལྡན་ར་བ་དཀར་པོས་ཁོར་ཡུག་ཏུ་བསྐོར་བའི་སྨན་ལྗོངས་ཆེན་པོ་འདིའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་སྐྱེ་བོ་སེར་སྐྱ་དྲག་ཞན་བར་མ་བཅས་དང༌། བྱ་བ་ཞི་དྲག་གི་སྣེ་མོར་མངགས་སླེབས་མཐའ་དག་ལ་བཟློ་བ། འཕགས་པའི་ཡུལ་ནས་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་ཐུགས་རྗེ་ཅན་གྱིས་ཇི་ལྟར་ལུང་དུ་བསྟན་པ་ལྟར། བསིལ་ལྡན་སཱ་ལའི་སྨན་ལྗོངས་འདི་བཞིན་འཕགས་མཆོག་འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་གི་སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆོས་རྒྱལ་མེས་དབོན་རྣམ་གསུམ་ནས་བཟུང་ད་ལྟའི་བར་སྐྱེ་འཕྲེང་ཟམ་མི་ཆད་པ་བྱོན་ནས་ལྗོངས་འདི་ཕྱག་མཚན་དུ་བདག་གིར་བཞེས་ཏེ་འགྲོ་བ་རྣམས་གང་ལ་གང་གདུལ་གྱི་ཐབས་དང༌། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོས་རྟག་ཏུ་སྐྱོང་ཞིང༌། སྔར་ཇིང་གིར་སི་ཁཱན་དང༌། ཨལ་ཐན་རྒྱལ་པོ་སོགས་སོག་དུས་དང༌། མིང་སོགས་རྒྱ་རྒྱལ་རིམ་བྱོན། ྋརྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་སྐུ་དུས་ནས་མན་ཇུ་གོང་མ་དང་མཆོད་ཡོན་དུ་འབྲེལ་ཏེ་ཕན་ཚུན་སྐྱོང་རེས་ཀྱི་གནས་བཅས་དེ་ལྟར་ཡང༌། བར་ལམ་ཟི་ཁྲོན་དང༌། ཡུན་ནན་གྱི་རྒྱའི་དཔོན་རིགས་འགའ་ཞིག་ནས་བོད་ས་ཟ་སེམས་ཀྱིས་དབང་ཤུགས་བརྡབ་མནར་ཚོད་མེད་བྱས་པས་མ་ཚད། ཆིངས་གསལ་ཚོང་ར་ཁག་གི་ཁྲིམས་སྲུང་ཡིན་ཚུལ་རྒྱ་དམག་ཁྱོན་ཆེ་རྒྱལ་ས་ལྷ་ལྡན་དུ་ལྷགས་འབྱོར་བྱུང་བ་བཅས་ལ་བརྟེན། རྒྱ་བོད་མཆོད་ཡོན་གྱི་འབྲེལ་བ་ཙམ་ལས། གཅིག་འོག་ཏུ་གཅིག་མེད་པའི་གནས་ལུགས་ཡོང་རྐྱེན་གསལ་བཤད་བྱེད་པར་ངོས་རྒྱལ་བློན་རྣམས་ས་མཚམས་སུ་བསྐྱོད་དེ་པེ་ཅིན་རང་ལ་ལྕགས་སྐུད་ཐོག་ནས་བཀའ་མོལ་ཞུ་རྩིས་དེ་ལྟར་ཡང༌། ངོས་ཐོན་པའི་རྗེས་སུ་གསོད་བཟུང་གང་ཐུབ་བྱེད་པར་གོ་མཚོན་ལྡན་པའི་རྒྱ་དམག་གཅིག་རྒྱབ་གཉིས་སྣོན་དུ་བཏང་རྐྱེན་རེ་ཞིག་རང་ས་བརྒལ་ཏེ་མི་འགྲོ་མཐུ་མེད་བྱུང་བ་དང༌། རྒྱ་གར་དུ་འབྱོར་མཚམས་རྒྱ་ཕྱོགས་སུ་ལྕགས་འཕྲིན་ཐོག་ནས་གནས་ལུགས་སྔ་རྗེས་ཇི་ལྟར་ཞུས་ཀྱང༌། གནད་ཡོད་བློན་ཆེན་འགའ་ཤས་ཀྱིས་རྒྱུ་རྔན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ་འདི་བྱེད་གནས་ལན་སྣེ་གཅིག་མེད་མུར། ལས་འབྲས་མི་བསླུ་བའི་མཐུ་ལས་མན་ཇུ་གོང་མའི་ཆབ་སྲིད་མི་བརྟན་པའི་དུས་འགྱུར་མི་བཟད་པ་བྱུང་ཐོག བོད་འབངས་སྐྱེ་བོ་མཆོག་དམན་ཚང་མས་ཀྱང་རང་ནུས་གང་ཤར་གྱི་རྒྱ་དམག་དང་འཐབ་འཛིང་མུ་མཐུད་བྱས་པ་བཅས་ལ་བརྟེན། དབུས་གཙང་ཁུལ་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱ་དམག་ཚང་མ་མཐར་སྐྲོད་བཏང་ཟིན་ཏེ། ངོས་ཀྱང་རང་གི་སྐྱོང་ཡུལ་ཆོས་ལྡན་གྱི་ཞིང་དུ་བདེ་འབྱོར་ཐོག ཁམས་ཕྱོགས་ཡོད་པའི་རྒྱ་དམག་འཕྲོས་ལྷག་རྣམས་ཀྱང་རིམ་བཞིན་མཐར་སྐྲོད་གཏོང་རྒྱུ་བཅས། ད་ཆ་བོད་ཡུལ་འདི་བཞིན་རྒྱ་ཕྱོགས་ནས་མཆོད་ཡོན་ཁ་ལ་ཁྱེར་ཏེ་དོན་དམ་བྲན་གཡོག་ཏུ་བཀོལ་རྒྱུའི་བསམ་སྦྱོར་ངན་གཤོམ་དེ་དག་བྱེ་མའི་ཆངས་བུའམ། ནམ་མཁའི་འཇའ་ཚོན་ལྟར་ཅིག་ཅར་དུ་ཞི་ནས་འགྲོ་རྣམས་ཆོས་དང་འབྱོར་པས་བདེ་སྐྱིད་རྫོགས་ལྡན་གསར་པའི་དགའ་སྟོན་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་སྐལ་བཟང་ཐོབ་པ་འདི་ནས་བཟུང༌། ཁྱོད་རང་གོང་འཁོད་སེར་སྐྱ་དྲག་ཞན་ཚང་མས་ཉམས་སུ་ལེན་རྒྱུའི་དོན་ཚན་དང་པོར། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདིར་ཕན་བདེ་མ་ལུས་པ་གང་ལས་བྱུང་བའི་གཞི་རྩ་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་འདི་ཉིད་རྙེད་དང་བཀུར་སྟི་བཅས་ཏེ་ཡུན་དུ་གནས་པ་ལ་རག་ལས་པས་ན། ལྷ་ལྡན་ར་ས་འཕྲུལ་སྣང་དང༌། རྒྱས་བཏབ་ར་མོ་ཆེ། ཁྲ་བསམ་སོགས་གནས་ཆེན་ཁག་དང༌། གདན་ས་གསུམ་སོགས་རིས་མེད་དགེ་འདུན་གྱི་སྡེ་མཆིས་སོ་ཅོག་ཚང་མའི་མཆོད་རྒྱུན་དང༌། འཛིན་སྤྲས་ལ་དོ་དམ་ལྷོད་མེད་དགོས་རྒྱུ།

དོན་ཚན་གཉིས་པ། རིས་མེད་དགོན་སྡེ་ཁག་གི་མཁན་སློབ་དགེ་འདུན་རྣམས་ནས་རང་ལུགས་མདོ་སྔགས་གསར་རྙིང་གི་དམ་པའི་ཕྱག་བཞེས་གཙང་མ་རྣམས་མི་ཉམས་གོང་འཕེལ་དང༌། ཉམས་པ་སོར་ཆུད་ཐོག ཆོ་ག་འཆད་ཉན། ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་ལ་བརྩོན་ཞིང༌། ཁས་བླངས་པའི་བཅའ་ཁྲིམས་སོགས་སྲུང་བརྩི་གང་ཆེ་དགོས་རྒྱུ།

དོན་ཚན་གསུམ་པ། སྣེ་མོ་ལས་འཛིན་པ་མཆིས་སོ་ཅོག་ནས་ཁྲལ་བསྡུ་ཁྲིམས་གནོན་གྱི་བྱེད་སྒོ་ཅི་མཆིས་དྲང་པོས་གཞུང་བསྲང་གིས་གཞུང་འབངས་གཉིས་སྨན་ཐབས་ཚུལ་ལྷོད་མེད་དགོས་རྒྱུ་ལས། མངའ་རིས་བསྐོར་གསུམ་དང༌། མདོ་སྨད་ཕྱོགས་སོགས་འདི་ནས་ས་ཐག་གིས་བརྒལ་བ་རྣམས་ལ་ལས་བྱེད་བསམ་མེད་རེ་ཟུང་ནས་འབམ་ཚོང་སྤུས་བསྒྱུར། དཔྱད་མཚམས་ལས་བརྒལ་བའི་རྟ་ཁལ་མི་གསུམ་གྲངས་མེད་བསྐུལ་འདེད་སོགས་ཆབ་འབངས་ཆགས་ཐབས་བྲལ་བའི་བརྡབ་མནར་དང༌། ལེ་ཐོགས་ཕྲན་བུར་བསྙད་དེ་ས་ཁང་གཞུང་ལེན་དང༌། དབང་པོ་ཡན་ལག་གཅོད་བྲེགས་སོགས་འདི་ཕྱི་ལས་འབྲས་དང༌། གཏམ་དོན་གང་ལའང་མི་བཏུབ་པའི་བྱ་ངན་འདི་རིགས་མིང་ཙམ་མེད་པ་དགོས་རྒྱུ།

དོན་ཚན་བཞི་པ། བོད་འདི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་ལྟ་བུའི་སྟོབས་འབྱོར་འཕྲུལ་ཆས་དང་མི་ལྡན་རུང༌། ཆོས་མཐུན་ཞི་བདེར་གནས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་རང་དབང་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། དེང་དུས་ཞི་དྲག་གི་ལས་དོན་གང་ཅིར་དོ་དམ་ཆེ་བསྐྱེད་ཀྱིས་རང་ས་བརྟན་སྲུང་ཐུབ་པའི་དྲག་པོའི་འདུ་འགོད་རྒྱ་ཆེ་གནང་མུས་ཡིན་ན། འཕྲལ་སྒང་དམག་འཁྲི་དང༌། ཁམས་ཕྱོགས་ལམ་འཁེལ་ཁག་ལ་དཀའ་ཚེགས་ཕྲན་བུ་ཡོང་བ་གཞིར་བཅས་གཤིས། རྒྱ་ནག་ནས་མ་བདག་བདག་བཟུང་སྔ་ཕྱིར་བྱུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་སྔོན་བྱུང་ལ་བསམ་ཞིབ་ཀྱིས་ཚང་མས་མ་བསྐུལ་དྭང་བླངས་ཐོག་རང་ས་རང་སྐྱོང་དང༌། རང་སྡེ་རང་སྲུང་བྱེད་རྒྱུའི་ཐབས་ཚུལ་ལ་ལྷག་བསམ་འཁུར་ལེན་ཆེ་བསྐྱེད་དགོས་རྒྱུ་མ་ཟད། སྟོད་སྨད་ལྷོ་བྱང་གི་ས་མཚམས་ཁག་ལ་སོ་སྲུང་ལྷོད་མེད་ཀྱིས་ཕྱི་མིའི་སོ་ཉུལ་ནང་ལྷགས་མི་འབྱུང་བའི་དམ་པོས་དམ་བཅིངས་དང༌། གལ་ཏེ་དོགས་གླེང་ཕྲ་མོ་ཙམ་བྱུང་རུང་འཕྲལ་འཕྲལ་རྫོང་གཞིས་རྟ་ཤད་བརྒྱུད་ནམ་ཉིན་ཤད་རྩོལ་གྱིས་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་ྋསྙན་གསན་དགོས་རྒྱུ་ལས། རང་བཞིན་ལྷོད་ཡངས་དང༌། ཡང་དོན་མེད་རྒྱུ་ཆུང་རྐྱེན་ཆེའི་དཀྲོག་རྐྱེན་ཆེད་བཟོའི་རིགས་ནམ་ཡང་མི་ཆོག

དོན་ཚན་ལྔ་པ། བོད་འདི་མི་འབོར་ཉུང་ཞིང༌། ས་སྟོང་བེད་མེད་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་ཡོད་རུང༌། འབད་རྩོལ་ཅན་འགའ་ཤས་ནས་ཕྲུ་འདུལ་བྱེད་བློ་ཤར་ཡང༌། སྣེ་མོ་བ་ནས་བཟའ་འདོད་སྙད་འཚོལ་དང༌། ས་བདག་རྣམས་ནས་རང་རང་གིས་ཕྲུ་འདུལ་ལག་ལེན་གང་ཡང་བྱེད་མ་ཐུབ་པར། གཞན་གྱིས་བྱེད་པར་མི་བཟོད་པའི་ཕྲག་དོག་གིས་རྒྱུ་མཚན་ཅི་རིགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཡུལ་ལུང་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་གཞི་རྩ་གཏན་བརླག་གཏོང་སྲོལ་འདི་དག་རང་གཞན་གཉིས་མེད་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་དགེ་མཚན་གང་ཡང་མ་མཆིས་པས། ད་ནས་བཟུང་སྤྱི་ས་རི་ཀླུང་བེད་མེད་སྟོང་ལུས་ཇི་ཡོད་ལ་ཁྱིམ་པ་ཉམས་ཅན་རྩོལ་ལྡན་ནས་ས་ཞིང་འདུལ་བ་དང༌། སྦྱར་ལྕང་སྐྱེ་ཚེར་ཡན་གྱི་ཕན་བདེ་སྤེལ་བའི་འདེབས་འཁོལ་གང་ཐུབ་བྱེད་པར་གཞུང་སྒེར་ཆོས་བཅས་སུས་ཀྱང་བཀག་འགོག་ནམ་ཡང་མི་ཆོག་ཅིང༌། དེ་དག་དགེ་བེད་ལོ་གསུམ་ཁྲལ་མེད་དུ་སྤྱད་རྗེས་རྒྱ་ཁྱོན་དང༌། དགེ་བེད་ལ་གཞིགས་པས་གཞུང་དང༌། ས་བདག་གི་ཁྲལ་བོགས་གཉིས་ལོ་འགེལ་འོས་ཐོག འཛིན་བདག་གཏན་འཇགས་སུ་སྤྲད་པས་གཞུང་འབངས་གཉིས་སླེབས་ཡོང་བ་བྱེད་རྒྱུ་བཅས་གོང་དུ་ཇི་ལྟར་སྨྲོས་པ་བཞིན་ཚང་མས་ཉམས་སུ་བླངས་ན་གཞུང་སའི་བཀའ་དྲིན་གསོ་བའི་ཞབས་འདེགས་སུ་འགྱུར་ཞིང༌། རང་གཞན་ཡུལ་གྲུ་ཀུན་ཏུ་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་དགེ་མཚན་རླབས་པོ་ཆེ་ངམ་ངམ་ཤུགས་ཀྱིས་འཕེལ་ངེས་པས། ཁེ་ཉེན་ལ་བསམ་ཞིབ་ཀྱིས་ལྷ་ཆོས་དང༌། མི་ཆོས་ཀྱི་བླང་དོར་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་དྭང་ལེན་རྒྱུན་འཁྱོངས་དགོས་རྒྱུའི་རྩ་ཚིག་འདི་བཞིན་མངའ་ཁུལ་ཚང་མར་མ་གོ་མ་ཐོས་མེད་པའི་དྲིལ་བསྒྲགས་ཐོག འདྲ་རེ་འདུ་གནས་ཆེ་སའི་ས་གནས་སུ་སྦྱར་འགྲེམས་དང༌། ངོ་མ་རྫོང་གཞིས་སྤྲོད་ཁོངས་ཡིག་རིགས་དཀར་ཆག་ཏུ་བཀོད་ངོས། ལས་བྱེད་རིམ་འབྱོར་ནས་རྩ་འཛིན་མཇུག་གནོན་རྒྱུན་འཁྱོངས་ཚུལ་བཞིན་སྤྱོད་པ་གྱིས། ཞེས་གོ་བར་བྱ་བའི་ཡི་གེ་ཆུ་མོ་གླང་ལོའི་ཆོ་འཕྲུལ་ཟླ་བའི་གྲལ་ཚེས་༨ དགེ་བར་གྲུ་འཛིན་གཉིས་པའི་གཞལ་མེད་ཁང་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོ་པོ་ཏ་ལ་ནས་བྲིས། ཞེས་འཁོད་པ་ཞིག་སྩལ།

གོང་གསལ་ནང་གསེས་དོན་ཚན་གསུམ་པའི་ནང༌། ཁྲལ་བསྡུ་ཁྲིམས་གནོན་གྱི་བྱེད་སྒོ་ཅི་མཆིས་དྲང་པོས་གཞུང་བསྲང་དགོས་རྒྱུ་དང༌། དབང་པོ་ཡན་ལག་གཅོད་བྲེགས་སོགས་འདི་ཕྱི་ལས་འབྲས་དང་གཏམ་དོན་གང་ལའང་མི་བཏུབ་པའི་བྱ་ངན་འདི་རིགས་མིང་ཙམ་ཡང་མེད་པ་དགོས་རྒྱུ་ཞེས་དང༌། དོན་ཚན་བཞི་པའི་ནང༌། བོད་འདི་ཆོས་མཐུན་ཞི་བདེར་གནས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་རང་དབང་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། རང་ས་རང་སྐྱོང་དང༌། རང་སྡེ་རང་སྲུང་བྱ་རྒྱུ། ས་མཚམས་ཁག་ལ་སོ་སྲུང་ལྷོད་མེད་དགོས་རྒྱུ། དོན་ཚན་ལྔ་པའི་ནང༌། སྤྱི་ས་རི་ཀླུང་བེད་མེད་སྟོང་ལུས་ཇི་ཡོད་ལ་ཁྱིམ་པ་ཉམས་ཅན་རྩོལ་ལྡན་ནས་ས་ཞིང་གདུལ་བ་དང༌། སྦྱར་ལྕང་སྐྱེ་ཚེར་ཡན་གྱི་ཕན་བདེ་སྤེལ་བའི་འདེབས་འཁོལ་གང་ཐུབ་བྱེད་པར་གཞུང་སྒེར་ཆོས་བཅས་སུས་ཀྱང་བཀག་འགོག་ནམ་ཡང་མི་ཆོག ལྷ་ཆོས་མི་ཆོས་ཀྱི་བླང་དོར་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་རྒྱུན་འཁྱོངས་དགོས་རྒྱུ་ཞེས་བཀའ་ཁྱབ་ནན་ཏན་སྩལ་བ་འདི་ནི། རྒྱལ་སྤྱིའི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་སྤྱི་ཚོགས་བདེ་ཐབས་ཀྱི་རྩ་དོན་གནད་ཆེ་ཞིག་ཡིན་པར་ཁྲིམས་ལུགས་མཁས་པ་དག་གིས་ངོས་འཛིན་བསྔགས་བརྗོད་ཀྱི་གནས་སུ་གྱུར།

༢༽ ཁམས་ཁུལ་བཀའ་རྩ་དོན་ཚན་ལྔ་མཇུག་གནོན།

ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས་གོང་གསལ་བཀའ་རྩ་དོན་ཚན་ལྔ་ལ་མཇུག་གནོན་མཛད་པ་ཞིག་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་གླེགས་བམ་གཉིས་པའི་ཤོག་གྲངས་ ༢༨༨ ནས་ ༢༩༡ བར་འཁོད་པ་མཚམས་འདིར་འགོད་དགོས་ཀྱི་གནད་འགག་ཅིག་མཐོང་བ་འདི་ལྟར། “མདོ་སྨད་ཕྱོགས་སུ་དུས་བདེ་ཞོད་འཇགས་ཡིན་ཡང༌། མདོ་སྤྱིའི་ལས་བྱ་དང༌། དམག་སྒར་ཁག འབྲུ་སྒྲུབ་ཕོགས་ཁང༌། གཞན་ཡང་རྫོང་སྡོད་གཉེར་འཛིན་འགོ་པ་ཁག་ནས་མི་སེར་ལ་རྟ་ཁལ་དང་འུལ་ལག་མཚམས་ཚིགས་མེད་པ་བསྐུལ་འདེད། འབམ་ཚོང་སྤུས་བསྒྱུར། རྒྱུ་རྔན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ་ཁྲལ་འཁྱོག་དང༌། ཁྲིམས་འཁྱོག་ཇི་སྙེད་ཅིག་ཡོང་གི་ཡོད་ཚུལ་སྙན་ཞུ་རིམ་འབྱོར་ལ་བརྟེན་ས་སྦྲུལ་ ༡༩༢༩ ལོ་མདོ་སྟོད་ (ཁམས) ཕྱོགས་སུ་རྩ་ཚིག་འདི་འདྲ་ཞིག་སྩལ་འདུག་པ་གཤམ་གསལ།

མདོ་སྨད་ཞི་དྲག་སྤྱི་འདོམས་བཀའ་བློན་གྱིས་གཙོས་པའི་ཆབ་སྲིད་འཁུར་འདེགས་ཞི་དྲག་སེར་སྐྱ་འགོ་དམངས་ངོ་ལས་གཡོག་རིགས་ཆེ་ཕྲ་མཐའ་དག་ལ་བཟློ་བ། རབ་དཀར་བསིལ་རིའི་འཕྲེང་བས་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བའི་ལྗོངས་འདིར་ཕྱོགས་དུས་རྒྱལ་བ་ཀུན་གྱི་རླབས་ཆེན་ཐུགས་བསྐྱེད་འཕྲིན་ལས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་གང་འདུལ་སྒྱུ་འཕྲུལ་གྱི་བཀོད་པས་ྋརྒྱལ་བསྟན་རིན་པོ་ཆེ་དང་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བའི་གནམ་བསྐོས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་པ་ཆེན་པོའི་ལུགས་ཟུང་ཆབ་སྲིད་ཕན་བདེའི་སྣང་བས་ཡིད་ཅན་མཐའ་དག་གནས་སྐབས་དང༌། མཐར་ཐུག་ཀུན་ཏུ་དགེ་ལེགས་ཀྱི་ལམ་བཟང་ལ་འགོད་བཞིན་དུ། བར་སྐབས་ལུའུ་ཅུན་རྒྱ་དཔོན་དམག་ནས་རྒྱ་བོད་མཆོད་ཡོན་གྱི་དམ་ལར་མི་གནས་པའི་བོད་དུ་དམག་དྲངས་ཏེ་གངས་ལྗོངས་ཕན་བདེའི་གཞི་རྩ་ྋརྒྱལ་བསྟན་རིན་པོ་ཆེ་བསྣུབས་སེམས་བསམ་སྦྱོར་འབའ་ཞིག་གིས་མདོ་སྨད་ཁུལ་གྱིས་མཚོན་རྒྱལ་བསྟན་འཛིན་སྤེལ་གྱི་དགོན་སྡེ་མང་པོ་གཏོར་བཤིག སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་མེར་བསྲེགས། མི་བསད་རྒྱུ་འཕྲོག་སོགས་མཚམས་མེད་ཀྱི་ལས་ལུགས་ངན་པ་སྔར་ན་མ་གྲགས་པའི་རྒྱལ་བསྟན་ཆབ་སྲིད་ལ་གསར་སྤྲོས་གནོད་འཚེ་ཇི་བྱུང་ཚང་མས་རྟོགས་གསལ་ལྟར། བསྟན་སྲིད་ཕུགས་སྐྱོན་བསྲང་ཕྱིར་ཞི་དྲག་ངལ་གྲོན་འཛེམས་མེད་ཀྱིས་ཐབས་ཤེས་བདེན་མཐའ་རིམ་གསལ་ལྟར་མདོ་ཁམས་ཁུལ་དུ་སྐྱེ་རྒུ་བདེ་བར་སྐྱོང་བའི་འཚོ་ཚིས་དང༌། མི་བདེ་འགོག་པའི་ཁྲིམས་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཆབ་འབངས་བདེ་བར་སྐྱོང་ཞིང༌། རང་སྡེ་སྲུང་བའི་དཔུང་དམག་རིམ་བརྫོངས་ཐོག ཞི་དྲག་སྤྱི་འདོམས་སུ་ཐོག་མར་བཀའ་བློན་བླ་མ་བྱམས་པ་བསྟན་དར་དེ་ཉིད་ཆེད་བརྫོངས་སོང་དོན་མི་སེར་གྱི་འཚོ་ཚིས་སོགས་འདི་གའི་བཀོད་དོན་ཐོད་བཅིངས་གང་ལེགས་བྱུང་འདུག་ཀྱང༌། དེ་མཇུག་བར་སྐབས་ཤིག་ནས་ཞི་དྲག་སེར་སྐྱ་དོན་མ་གོ་རེ་གཉིས་ནས་འདོད་པས་ངོ་ཚ་བསྒྲིབས་ཏེ་རྒྱལ་ཁྲིམས་འགོ་བཤིག་གི་ཆབ་འབངས་ཐོག་བརྡབ་གསིག་ཇི་སྙེད་བྱུང་འདུག་པར་འགོ་འཛིན་བྱེད་པོ་ཤེས་སུ་བཅུག་པ་ནས་རང་ཟོན་ཟོམ་འཇོག་གིས་བཀོད་འདོམས་ཚུལ་བཞིན་བྱུང་མེད་ཁར། ད་བར་འགོ་དམག་ཁྱོན་ཆེ་ཡུན་སྡོད་སྟབས་ཀྱིས་དགོས་ངེས་སྒྲིག་སྒོ་རྣམས་འཁྲི་འཁེལ་གཞུང་དོན་སྨོས་མེད་ཀྱང༌། དགོས་མེད་སྒེར་འཁྲི་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་ཐོག ལྷག་ཏུ་བར་སྐབས་ནས་ཞི་དྲག་དཔོན་རིགས་དང༌། འགོ་དམངས་འདོད་རྔམ་ཅན་འགའ་ཞིག་ནས་འབམ་ཚོང་སྤུས་བསྒྱུར་དང༌། མཚམས་ཚིགས་མེད་པའི་རྟ་ཁལ་འུལ་ལག་བསྐུལ་འདེད། དོས་རིགས་སྐྱོན་ཤོར་བོར་བརླག་བྱུང་ཚུལ་ལ་སྙད་འདོགས་ཚབ་དཀྲི་ཉེས་འགེལ་བྱས་པ། སྒེར་རྟར་ཡུལ་སྲོལ་དང་མི་མཐུན་པའི་རྟ་གླ་འཕར་ལེན་སོགས་དང༌། གཞན་ཡང་ཁམས་ཁུལ་རང་ཁུངས་འགོ་བྱེད་དོན་མ་གོ་འགའ་ཞིག་ནས་ངན་རྒྱུན་སྣ་འཁྲིད་བར་ལག་ནང་བརྡུངས་ཀྱིས་མནར་གཅོད་རེ་རེ་ནས་བརྗོད་ཀྱིས་མི་ལངས་པའི་ཆབ་འབངས་ཐོག་མནར་གཅོད་ཇི་སྙེད་ཀྱི་རྐྱེན་པས་རང་ཁོངས་མདོ་ཁམས་ཁུལ་གྱི་མི་རིགས་རྣམས་སྔར་དང་མི་འདྲ་བའི་ཉམས་རྒུད་དཀའ་ངལ་ཅི་ཆེ་ཡོད་འདུག་དོན། འབངས་ཀྱི་བདེ་སྡུག་ལ་ཆོས་ལྡན་རྒྱལ་པོས་འཚོ་སྐྱོང་མ་གནང་མཐུ་མེད་སྟབས། འདི་ནས་བྱེད་སྒོའི་བཀོད་མངགས་རབས་དང་རིམ་པར་གནང་བཞིན་པ་ལྟར། སྔོན་ཆད་བརྡབ་གསིག་བྱེད་གཙོ་རེ་ཟུང་ལ་སྐབས་སྦྱར་བཀོད་འདོམས་ཟིན་པ་དང༌། སླད་ཕྱིན་ས་མཚམས་སྐོར་གལ་ཆེ་དམིགས་བསལ་གྱི་ྋསྙན་འབུལ་རྟ་ཤད་ཀྱི་ལམ་ཡིག་ཞུ་བར་འཁོར་མི་ཐུབ་ངེས་ཅན་རིགས་མདོ་སྤྱིར་འཕྲལ་འཕྲལ་ྋསྙན་སེང་གིས་ལམ་ཡིག་བཏང་འཐུས་ལས། དེ་བྱིངས་འགི་ག་དང༌། སྲིད་ཐམ། བཀའ་ཤག་དང༌། མདོ་སྨད་སྤྱི་འདོམས་བཅས་ནས་དགོས་ངེས་ཀྱི་ཐམ་གསལ་རྟ་ཁལ་མ་གཏོགས། ཞི་དྲག་དཔོན་འགོ་ཆེ་ཕྲ་སུ་ཐད་ནས་རང་འཚམས་ཁག་འདོགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ལམ་སོན་གཏོང་བསྐུལ་རིགས་གཏན་ནས་མི་ཆོག་ཅིང༌། ཕྱོགས་མཚུངས་ས་སྲུང་འགོ་དམག་སོགས་ཀྱི་སྒྲིག་སྒོའི་ཐད་ཀྱང༌། རྒྱས་དཔྱད་གཏོང་གཞི་ནང་གསལ་དགོས་ངེས་སྒྲིག་གཏོང་ལས། དེ་ལྷག་འཕར་བསྐུལ་དང༌། ཆབ་འབངས་ཐོག་འབམ་ཚོང་སྤུས་བསྒྱུར་སོགས་ཀྱི་བརྡབ་གསིག་ཏུ་འགྲོ་གཞིའི་རིགས་དྲག་ཞན་སུ་ཐད་ནས་ངོ་ལྐོག་གང་སར་ནམ་ཡང་མི་ཆོག་པས་མི་སེར་ལ་འཚོ་ཚིས་བྱམས་སྐྱོང་གང་ཆེ་དགོས་རྒྱུ་ཡིན་ཞིང༌། གལ་ཏེ་བསྒོ་བ་རྣར་གཟོན་གྱིས་གཞུང་འབངས་མི་སེར་ཐོག་ཟོས་པོ་ཁ་བརྙོགས་ཀྱི་སྔར་ལུགས་རང་སྣང་གང་དྲན་གྱི་བརྡབ་གསིག་རིགས་ཤར་ཚེ་འདི་ནས་ཕྱི་ནང་གསང་གསུམ་གྱི་ཉང་གནོན་རྟོགས་ཞིབ་བྱེད་མུས་ལ་གླེང་ངན་ཁུངས་ཐོན་བྱུང་ན་འགོ་དམངས་དྲག་ཞན་སུ་འདྲ་ཡིན་རུང་ཚང་མའི་མིག་ལྟོས་ཕྱིས་ལར་འདོམས་པའི་ཉེས་བཀོད་འཕྲལ་འཕྲལ་གཅོད་ངེས་ལས། དེ་ལམ་ཡན་པོར་མི་འཇོག་ངེས་ཅན་བཅས། ཆབ་འབངས་རྣམས་ནས་ཀྱང་དེང་ཕན་གཞུང་སའི་བཀའ་དྲིན་སྙིང་ལ་བཅངས་མུས་ལྟར། ལས་བྱེད་དོན་མ་གོ་རེ་གཉིས་ནས་བྱེད་སྤྱོད་བཟོ་མིན་ལ་ཡིད་ཕམ་མ་དགོས་པ་འདི་ནས་ཡུལ་སྤྱིའི་བདེ་ཐབས་དགོངས་བཞེད་གནང་མུས་སྟབས། ད་དུང་ཡང་གཞུང་སར་བློ་གཏོད་དད་ཞེན་སྤང་བླང་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ལྷ་ཆོས་དགེ་བ་བཅུ་དང༌། མི་ཆོས་གཙང་མ་བཅུ་དྲུག་གི་ཁྲིམས་བཟང་ལ་ཚུལ་བཞིན་དུ་དོ་བརྩོན་དགོས་རྒྱུ་བཅས་དེ་དོན་གཞིས་བྱེས་ཚང་མས་འཕྲལ་ཡུན་ཁེ་ཉེན་བསམ་ཞིབ་རྒྱུ་འབྲས་སྤང་བཞག་གིས་བླང་དོར་འཛོལ་མེད་ཚུལ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པ་གྱིས། ལུགས་གཉིས་ཉིན་མོའི་སྣང་བ་ལྟར་ལོངས་སུ་སྤྱོད་པའི་མདུན་ས་ནོར་གླིང་བདེ་སྐྱིད་ཀུན་དགའ་འཁྱིལ་བའི་བསྐལ་བཟང་ཕོ་བྲང་ནས། ས་སྦྲུལ་ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༥ བཟང་པོར་བྲིས། (ཆབ་ཤོག་ཕྱོགས་བསྡུས་རྒྱལ་བསྟན་པད་ཚད་བཞད་པའི་ཉི་འོད་ ཇི་ ༢༩ བ་ ༥ པ) ” ཞེས་སྦུག་དམ་རྩ་ཚིག་སྩལ་བ་ཙམ་མ་ཟད། ཚུལ་མིན་བྱེད་མིའི་རིགས་ལ་ཚར་གཅོད་དང༌། གཞུང་སར་ཞབས་འདེགས་དང༌། མི་སེར་ལ་བྱམས་གཟིགས་ཚུལ་བཞིན་བྱེད་མཁན་རྣམས་ལ་རྗེས་འཛིན་བདག་རྐྱེན་སྩལ་ཅིང༌། མདོ་སྨད་སོགས་ཕྱོགས་མཐར་དོན་གཅོད་དུ་འགྲོ་མི་རྣམས་ལ་རྒྱལ་ཁབ་ནས་སྒོ་ཐོན་འདྲེ་ཞུགས་ཞེས་བཀའ་བཀྱོན་ཡང་ཡང་གནང་གི་ཡོད་པ་རེད།

༣༽ བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་དར།

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་གོང་གསལ་བཀའ་རྩ་དོན་ཚན་ལྔ་ཁྱབ་བསྒྲགས་བསྐྱངས་རྗེས་ཀྱི་མཛད་པའི་རྣམ་གྲངས་གཙོ་གནད་ཆེ་བ་ཞིག་ནི། གནའ་རབས་ནས་བརྒྱུད་པའི་བོད་དམག་དཔུང་སྡེའི་རུ་དར་རམ། དམག་དར་ལ་གཡུལ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་རིས་བཀོད་རྒྱས་སུ་གཏོང་གནང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་ཞེས་པ་དེང་རབས་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་ཡུལ་ཁག་གང་སར་དར་ཁྱབ་ལྷབ་ལྷུབ་ཏུ་གཡོ་བཞིན་པ་འདི་ཡིན།

༤༽ བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་གྱི་རྩ་བའི་འབྱུང་ཁུངས།

བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་འདི་བཞིན། མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་བརྒལ་བའི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཁུངས་དག་དང་འབྲེལ་བ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་བོད་རྒྱལ་ལོ་བརྒྱད་བརྒྱ་ཉི་ཤུའི་ནང་ངམ། ཕྱི་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་བདུན་པའི་ནང༌། བོད་རྗེ་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་སྐུ་དུས་སུ། བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོའི་ནང་གསེས་ས་ཡུལ་རྒྱ་ཆེ་ཞིག་རྒོད་ཀྱི་སྟོང་སྡེ་དང༌། གཡུང་གི་མི་སྡེ་ཞེས་པའི་ཡུལ་ཚོ་ཁག་ཏུ་དབྱེ་བགོས་མཛད། སྡེ་ཁག་དེ་དག་ནས་དམག་གི་དཔུང་ཆེན་པོ་འབུམ་ཕྲག་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་དང་ཁྲི་དྲུག་ཙམ་བསྡུས་ཏེ་བོད་ཀྱི་མཐའ་མཚམས་ཁག་ཏུ་མངགས། བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མངའ་རིས་ཡོངས་རྫོགས་བདེ་བར་བསྲུངས། བོད་ཀྱི་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱ་ནག་གོང་མའི་རྒྱལ་སའང་བོད་དམག་གིས་དབང་བ་སོགས་སྔ་རབས་བོད་མིའི་སྙིང་སྟོབས་དཔའ་མཛངས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནི། དུས་ད་ལྟའི་བར་ཡང་འཛམ་གླིང་འདིའི་ནང་ཁྱབ་གདལ་དུ་ཡོད།

གནའ་རབས་ཀྱི་དུས་དེའི་བོད་ཀྱི་དམག་དཔུང་གི་ནང་ཚན་གཡོན་རུ་སྟོད་ཀྱི་རུ་དར་སེང་གེ་ཁ་སྤྲོད་དང༌། གཡས་རུ་སྨད་ཀྱི་རུ་དར་སེང་གེ་གོང་བཀྲ། གཙང་རུ་ལག་གི་རུ་དར་སེང་གེ་གནམ་སྒྲེང་130ཞེས་གསལ་བ་སོགས་དམག་རུ་སོ་སོར་རུ་དར་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བ་རེ་རེ་ཡོད་ཅིང༌། དེ་ལྟའི་གནའ་སྲོལ་རིམ་བརྒྱུད་ཀྱིས་ལོ་རབས་ཉི་ཤུ་པ་འདིའི་འགོ་སྟོད་བར། བོད་དམག་ཚོའི་རུ་དར་གཞི་དམར་པོའི་ངོས་སུ་སེང་གེ་ཁ་སྤྲོད་དང༌། སེང་གེ་གནམ་མཆོངས། རས་གཞི་སེར་པོའི་ཐོག་གངས་རིའི་ངོས་སུ་སེང་གེ་འགྱིངས་བའི་རི་མོས་བརྒྱན་པ་ཅི་རིགས་ཡོད།

ཕྱིས་གངས་ལྗོངས་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་ཡོངས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་བླ་ན་མེད་པ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་དུས་བསྟུན་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་སྤྱི་སྲོལ་འགྲོ་ལུགས་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་ལེགས་ཆ་བཏུས་པའི་ཆབ་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་བཀའ་དྲིན་ཆེ་སྐབས། ད་ལྟའི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་འདིའི་རིས་བཀོད་ཀྱང་རྩ་བ་སྔར་ཡོད་ལ་གཞི་བཅོལ་གྱིས་རྒྱས་སྤྲོས་མཛད། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་སྲུང་དམག་སྒར་ཚང་མས་རྒྱལ་དར་འདི་ལྟར་གཅིག་གྱུར་ཏུ་སྒྲེང་འཛུགས་དགོས་པའི་གཞུང་འབྲེལ་ཁྱབ་བསྒྲགས་བཀའ་ཁྱབ་སྩལ། དུས་དེ་ནས་བཟུང་བོད་དམག་རུ་ཤོག་སོ་སོའི་རུ་དར་རམ། དམག་དར་ཡང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་འདི་ཉིད་བྱེད་པ་ཡིན།

རྒྱལ་དར་འདིའི་ཚོན་རིས་ཀྱིས་གངས་ལྗོངས་བོད་ཆོས་ལྡན་ཞིང་གི་བཀོད་པ་དང༌། བོད་མི་རིགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་གོམས་གཤིས། བོད་གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་སོགས་གང་ཅིའི་ཁྱད་ཆོས་གསལ་པོར་མཚོན་པ་དང༌། བོད་ནི་འཛམ་གླིང་ནང་རྒྱལ་ཁབ་རྙིང་ཁུངས་ཀྱི་གྲས་ཤིག་ཡིན་པའི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་གསལ་པོ་སྟོན་གྱི་ཡོད་པར་བརྟེན། ཤར་དུང་རི་དཀར་པོའི་རི་རྒྱུད་ནས་ནུབ་ཇོ་མོ་གླང་མའི་རི་རྒྱུད་བར་དང༌། ལྷོ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་ནས་བྱང་དགུན་ལུང་རི་བོའི་མུ་ཁྱུད་བར་གྱི་ཡུལ་སྡེ་ཆེན་པོ་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་ཞེས་གྲགས་པའི་ཡུལ་གྱི་བདག་པོ་བོད་མི་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རྒྱལ་དར་འདི་བཞིན་རང་གི་ཕ་མེས་གོང་རིམ་ནས་བཞག་པའི་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྤྱི་ནོར་རྩ་ཆེ་བླ་ན་མེད་པ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་གཅིག་གྱུར་དང༌། གཙིགས་མཐོངས་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་བྱས་དང་བྱེད་བཞིན་ཡིན་པ་བཅས་སོ།།

130 ‘བློན་པོ་བཀའ་ཐང་’ ཅ ༨ ན་ ༢ པ-༡༠ ན ༣ པ བར་དེར་གསལ། ཞོལ་དཔར་ཁང་ཤར།

༥༽ རྒྱལ་དར་གྱི་རིས་བཀོད་མཚོན་དོན་འགྲེལ་བཤད།

རྒྱལ་དར་གྱི་གཞི་ལྗོངས་སྲིད་པའི་གངས་ཀྱི་ལྷུན་པོ་བརྗིད་ཆགས་དང་ལྡན་པའི་རྣམ་པ་ཅན་དེས། འཛམ་གླིང་ནང་གངས་ལྗོངས་བོད་ཅེས་གྲགས་པའི་ཡུལ་གྱི་བཀོད་པ་མཚོན་པ་དང༌།

གངས་རིའི་རྩེ་ནས་གསེར་མདངས་ཅན་གྱི་ཉི་མ་འཆར་བཞིན་པའི་འོད་ཟེར་བཅུ་གཉིས་འཕྲོ་བ་དེས། གངས་ཅན་མགོན་པོའི་བརྩེ་ཆེན་ཐུགས་རྗེའི་ཉི་འོད་རྒྱས་པས། གངས་ལྗོངས་ཀྱི་སྐྱེ་འགྲོ་མ་ལུས་པར་ཆོས་འབྱོར་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་སྣང་བ་ཐོབ་པ་མཚོན།

ཁ་བའི་ལྗོངས་སུ་མི་འཇིགས་གདོང་ལྔའི་དབང་པོའམ། གངས་སེང་གཡུ་རལ་ཅན་གཉིས་ཀྱིས་མཚན་པ་དེས། གངས་ལྗོངས་བོད་ཀྱི་བདག་པོ་བོད་མིའི་མཚོན་དོན་གངས་སེང་ཐུན་མོང་ནས་རང་རིགས་ཀྱི་གོམས་སྲོལ་ཆོས་སྲིད་ཐབས་ཤེས་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བའི་ལུགས་བཟང་མི་ཉམས་རྒྱུན་འཛིན་གྱི་ནུས་ཤུགས་མཉམ་སྐྱེད་བྱེད་པ་མཚོན།

གངས་སེང་གཉིས་ཀྱིས་ནོར་བུ་གསུམ་འབྲེལ་མེ་འབར་དགུང་དུ་འདེགས་པ་དེས། གངས་ཅན་པ་རྣམས་ཀྱིས་དཀོན་མཆོག་རིན་ཆེན་རྣམ་གསུམ་ལ་དད་ཅིང་གོང་དུ་བཀུར་བ་མཚོན་ལ། ནོར་བུ་དབུས་མ་ཁ་དོག་དཀར་པོ་དང༌། དེའི་གཡས་ངོས་ལི་ཁྲི། གཡོན་ངོས་མཐིང་གས་མཚན་པ་དེས། གངས་ཅན་ལྗོངས་སུ་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དང༌། རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་དབྱངས། གསང་བདག་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེ་བཅས་རིགས་གསུམ་མགོན་པོའི་རྣམ་སྤྲུལ་རིམ་དང་ཅིག་ཅར་དུ་བྱོན་ནས། གང་ལ་གང་གདུལ་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་ནུས་མཐུ་གཟི་བྱིན་མེ་ལྟར་འབར་བ་མཚོན།

སེང་གེ་གཉིས་པོས་ལག་ཏུ་ནོར་བུ་དགའ་འཁྱིལ་ཁ་དོག་ལི་ཁྲི་གཡས་དང༌། མཐིང་ག་གཡོན་དུ་འཁོད་པ་གཉིས་གཡས་འཁོར་ལ་མཐའ་ལྕགས་སེར་མདོག་གིས་བསྐོར་བ་ཞིག་མཉམ་འཛིན་བྱེད་པ་དེས། བོད་མི་ཚོས་འདི་ཕྱི་གཏན་བདེའི་ནོར་མཆོག་ལྷ་ཆོས་དགེ་བ་བཅུ་དང༌། མི་ཆོས་གཙང་མ་བཅུ་དྲུག་གཞི་རྩར་བཟུང་བའི་ལུགས་ཟུང་བླང་དོར་གྱི་རང་ཁྲིམས་གཅེས་སྲུང་བྱེད་པ་མཚོན།

ནམ་མཁའི་ངོས་སུ་འོད་མདངས་དམར་སྨུག་ཁག་དྲུག་འཕྲོ་བ་དེས། བོད་མིའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་རྩ་བའི་འབྱུང་ཁུངས་མིའུ་གདུང་དྲུག་སྟེ། ཕ་མ་གཅིག་ལས་མཆེད་པའི་སྤྲེའུ་སྤུ་མདོག་མི་འདྲ་བ་སེ་དང༌། སྨུ་དང༌། ལྡོང་དང༌། སྟོང་དང༌། འབྲུ་དང༌། དབྲ་བཅས་དྲུག་ཏུ་ངེས་པ་མཚོན།

རིགས་ཀྱི་ཁ་དོག་དམར་སྨུག་དང༌། ནམ་མཁའི་ཁ་དོག་སྔོན་ནག་ཆ་སྙོམས་སུ་སྤེལ་བ་དེས། བོད་སྐྱོང་ལྷ་སྲུང་གི་གཙོ་བོ་བསྟན་སྲུང་དམར་ནག་གཉིས་ཀྱིས་གངས་ཅན་པ་ཡོངས་དང་རྟག་ཏུ་འགྲོགས་བཞིན། བོད་ཀྱི་བསྟན་སྲིད་སྲུང་སྐྱོང་གི་འཕྲིན་ལས་རྣམ་པར་རྒྱས་པ་མཚོན།

མཐའ་ལྕགས་གསེར་མདོག་གིས་བརྒྱན་པ་དེས། གསེར་སྦྱངས་བཙོ་མ་ལྟ་བུའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་ཕྱོགས་དུས་ཀུན་ཏུ་དར་ཞིང་རྒྱས་པ་མཚོན།

རྒྱལ་དར་གྱི་རླུང་ཕྱོགས་མཐའ་ལྕགས་མེད་པ་དེས། བོད་མི་རིགས་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རིག་གཞུང་གི་ཁྱད་ཆོས་བཟང་པོ་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་བྱམས་སྙིང་རྗེ་དང༌། རྟེན་འབྲེལ་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ཚད་མ་ཅི་མཆིས་འགྲོ་ཀུན་གཏན་བདེའི་དཔལ་དུ་འགྱུར་བར་སྨོན་པ་དང༌། དེ་བཞིན་གངས་ཅན་ལྗོངས་སུ་ཕྱིའི་རིག་གནས་ཀྱི་ལེགས་ཆ་འབད་མེད་དུ་འདུ་བའི་རྣམ་པ་མཚོན།

དར་ཤིང་དྲང་ལ་ཟླུམ་པ་དེས། གཞུང་གི་བསྒྲུབ་བྱ་རྒྱལ་ཁབ་བརྟན་སྲུང་དང༌། ཆབ་འབངས་བདེ་ཐབས་ཀྱི་གཞི་རྩ་ཁྲིམས་ལུགས་དྲང་འཛིན་འབའ་ཞིག་ལ་གནས་པར་མཚོན་པ་བཅས་སོ།།131

131 ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་སྐུ་དུས་ཙམ་མ་ཡིན་པར། དེང་རབས་ཀྱི་དུས་འདིར་ཡང་ཕྱི་རྒྱལ་བའི་ཡིག་ཆ་ཁག་ནང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་སྐོར་འཁོད་པ་དང༌། བཙན་བྱོལ་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས་ནས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་དང༌། མཚོན་དོན་འགྲེལ་བཤད་ལ་དཔྱད་ཞིབ་ཚོགས་ཆུང་ཟུར་བཙུགས་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་འགྲོ་ལུགས་ཇི་བཞིན་རྒྱལ་དར་གྱི་སྒྲིག་གཞིའང་གསར་དུ་བསྣན་པའི་རྩ་འཛིན་དེབ་ཆེན་དཔར་འཐོན་ཡོང་རྒྱུའི་སྐོར་མཛད་རྣམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ནང་གསལ་བར་བཀོད་ཡོད།

༦༽ རྒྱལ་ཁབ་སྲུང་དམག་གི་སྤྱི་ཁྱབ་བོད་ལྗོངས་དམག་སྤྱི་ཁང༌།

ཤིང་འབྲུག་ (༡༩༠༤) ལོར་དབྱིན་ཇིའི་དམག་དཔུང་གིས་བོད་སར་བཙན་འཛུལ་མགོ་བསྐོར་གཡོ་བྱུས་ལག་ལེན་ཇི་བསྟར་དང༌། ལྕགས་ཁྱི་ (༡༩༡༠) ལོར་རྒྱ་ནག་མན་ཇུ་གོང་མའི་ཞི་དྲག་དཔོན་རིགས་ངན་མཐུན་ཁྱི་སྤྱང་ལག་སྦྲེལ་གྱིས་བོད་སར་བཙན་འཛུལ་རྒྱ་དམག་ཕོན་ཆེ་བཏང་སྟེ་དྲག་གནོན་བྱེད་བབས་བཅས་ནས་མྱོང་བ་བྱུང་བའི་མཐའ་དོན་དུ། བོད་འབངས་ཀྱི་བདེ་ཐབས་གཙོ་གནད་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ནི། བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རང་ས་རང་སྲུང་ཐུབ་པའི་དམག་དཔུང་གཏན་འཇགས་སུ་དགོས་པ་དང༌། དེ་ཡང་གོ་ལག་དང་དམག་རྩལ། དམག་བྱུས་གང་ས་ཅི་ཐད་ནས་ཕྱི་རྒྱལ་བའི་བཙན་འཛུལ་དམག་དཔུང་བཀག་འགོག་ཐུབ་ངེས་ཤིག་དགོས་གལ་ཆེ་བར་དགོངས་ཏེ། རྩེ་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོ་པོ་ཏ་ལའི་མདུན་ཞོལ་གོ་མཛོད་ཆེན་མོའི་ཡང་སྟེང་དུ་དམག་སྤྱི་ཁང་གི་ལས་ཁུངས་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས།

གང་ཅིའི་འདུ་འགོད་བཀོད་འདོམས་བྱ་སྒོའི་སྤྱི་ཁྱབ་གཉིས་དགོས་པར། ཐོག་མར་ཆུ་གླང་ (༡༩༡༣) ལོར་གོང་གསལ་སྐུ་སྲུང་ཞབས་ཞུ་བ་ཟླ་བཟང་དགྲ་འདུལ་ལ་དམིགས་བསལ་ཛ་སག་གི་གོ་གནས་ཐོག་དམག་སྤྱི་ཆེ་བ་དང༌། རྩིས་དཔོན་ཁྲི་སྨོན་ནོར་བུ་དབང་རྒྱལ་ཐའི་ཇིར་གནས་སྤར་ཐོག་དམག་སྤྱི་ཆུང་བ་བསྐོ་གཞག་མཛད། ལས་བྱར་དམག་དྲུང་ཞེས་པའི་ཤོད་དྲུང་གཉིས་དང༌།132 ལྷ་སྡོད་དམག་སྒར་ཁག་གི་ལྡིང་དཔོན་ཁ་ཤས་བཅས་བསྐོ་གཞག་མཛད། དམག་སྤྱི་ཁང་གི་བྱེད་སྒོའི་སྐོར་བཀའ་ཤག་ནས་འཆར་ཕུལ་ཕྱག་རྟགས་སྩལ་ཐོན་བཞིན། དམག་སྒར་གསར་སྣོན་དགོས་རིགས་དང་བཅས་པའི་མདའ་དཔོན་རྣམས་བཀའ་ཤག་ནས་འཆར་ཕུལ་ལ་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་ཕྱག་རྟགས་ཞུ་དགོས་པ་དང༌། རུ་དཔོན་རྣམས་དམག་སྤྱི་ཁང་ནས་འཆར་གཞི་ཕུལ་ཏེ་བཀའ་ཤག་ནས་བསྐོ་གཞག་གནང་རྒྱུ། བརྒྱ་དཔོན་དང༌། ལྡིང་དཔོན་རྣམས་དམག་སྤྱི་ཁང་ནས་ཐད་ཀར་བསྐོ་རྒྱུ།

ལོ་སྔོན་མར་རྒྱ་དམག་ལྷག་ལུས་མཐར་སྐྲོད་གཙང་མར་གཏོང་ཆེད་དང༌། ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་དུ་སྐོར་སྲུང་དམག་སྒར་གསར་འཛུགས་བྱ་རྒྱུ་སོགས་ལ་དམག་སྣོན་དགོས་གལ་དུ། དེ་སྔ་ས་རྟེན་ཡོད་པའི་བོད་དམག་སུམ་སྟོང་ཐམ་པའི་ཐོག་ཉིས་སྣ་དང༌། བཞི་སྣ། བརྒྱད་སྣ། བཅུ་གཉིས་དྲུག་སྣ་བཅས་ས་རྟེན་ལ་གཞིགས་པའི་དམག་གྲངས་འཕར་སྣོན་དང༌། རྗེས་སུ་གྲོང་དྲག་དམག་བཅས་ཁྱོན་ཀ་དང་སྐུ་སྲུང་དམག་སྒར་ནས། མ་དང་གྲོང་དྲག་དམག་སྒར་བར་དམག་སྒར་བཅུ་དྲུག་རིམ་ཚུགས་བསྡོམས་པར་དམག་གྲངས་ཆིག་ཁྲི་ཙམ་ཡོད་པ་དེ་དག་གི་གོ་ལག་དང༌། དམག་སྦྱོང༌། དམག་ཕོགས་དང༌། དམག་གོས། ས་ཁུལ་གང་དང་གང་དུ་བསྐྱོད་སྡོད་དང༌། ས་སྲུང་བྱེད་སྒོ། དམག་ཁྲིམས་དང༌། དམག་བྱུས་ལ་སོགས་པའི་དམག་དོན་བྱ་བ་ཆེ་ཕྲ་ཡོངས་རྫོགས་དམག་སྤྱི་ཁང་ནས་འགན་འཁུར་བཀོད་འདོམས་དང་འབྲེལ་བའི་རང་རང་འགན་ཡོད་ཞུ་བྱ་འཁུར་བསྒྲུབ་ཞུ་དགོས་པ་ཡིན།

132 སྲིད་སྐྱོང་རྭ་སྒྲེང་གི་སྐབས་ཏེ། མེ་གླང་ (༡༩༣༧) ལོ་ནས་དམག་སྤྱི་མཁན་ཆུང་དང༌། ལས་བྱ་རྩེ་དྲུང་ཡང་བསྐོ་གཞག་གནང་ཞིང༌། དེ་ནས་བཟུང་བོད་ལྗོངས་དམག་སྤྱི་ཁང་དུའང་སེར་སྐྱ་ཟུང་སྦྲེལ་གྱི་འཛིན་སྐྱོང་ལམ་སྲོལ་རྒྱུན་མར་གནས་འདུག

༧༽ རྒྱ་གར་དུ་དམག་རྩལ་སློབ་སྦྱོང་བ་གཏོང་གནང་སོགས།

ཤིང་སྟག་ (༡༩༡༤) ལོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་དགོངས་གཞི་ལྟར་དམག་སྤྱི་ཁང་ནས་བསམ་ཕོ་སྲས་དཔལ་ལྡན་ཆོས་དབང་དང༌། ཤོད་དྲུང་ལྡིང་བྱ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན། སྐྱིད་སྦུག་གཞོན་པ་བསོད་ནམས་དབང་རྒྱལ། ནོར་ནང་བསོད་ནམས་རྡོ་རྗེ། དམག་དཀྱུས་ལོ་གཞོན་ཤེས་རིག་བཀྲ་བ་ཁག་གཅིག་བཅས་རྒྱ་གར་དང༌། ཧྲུབམ་པ་ཛ་སག་དང༌། རྡོ་རིང་ཐའི་ཇི་ཅན་ཁག་གཅིག་རྒྱལ་རྩེ་བཅས་སུ་དམག་སྦྱོང་དང༌། གཡུ་ཐོག་བཀྲ་ཤིས་དོན་གྲུབ་དང༌། འཕྲེང་རིང་འཇིགས་མེད་སུམ་རྩེན་དབང་པོ་གཉིས་ཀྱིས་འགོ་བྱས་ཏེ། ཤོད་དྲུང་བདེ་སྨོན་རྣམ་རྒྱལ་ཕུན་ཚོགས་དང༌། དམག་དཀྱུས་ཚོ་ཁག་གཅིག་རྒྱལ་རྩེར་དབྱིན་ཇིའི་ཚོང་དོན་སྤྱི་ཁྱབ་སྡོད་སྒར་སྲུང་དམག་དང་བཅས་ཡོད་ས་དེར་དབྱིན་ཇིའི་མེ་སྒྱོགས་ཆེ་ཆུང་དང༌། མེ་ཤིན་གཱན་ཟེར་བའི་མེ་མདའ་སྦག་སྦག་བཤིག་སྒྲིག་དང༌། རྒྱག་འཕེན་གྱིས་མཚོན་པའི་དམག་རྩལ་སློབ་སྦྱོང་དུ་ཆེད་གཏོང་མཛད། ཁོང་ཚོ་སློབ་སྦྱོང་ཐོན་ནས་ཕྱིར་འཁོར་རྗེས་དམག་སྒར་ཁག་གི་དགེ་རྒན་དང༌། འགོ་བྱེད་ཀྱི་ལས་ཁུར་བླངས་ཏེ་དམག་མི་རྣམས་ལ་སྦྱོང་བརྡར་སྤྲད།

དེ་བཞིན་དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་ནས་འཕྲུལ་མདའ་རིང་ཐུང་མང་པོ་དང༌། མེ་སྒྱོགས་ཆེ་ཆུང་འདྲ་མིན་མདེའུ་དང་བཅས་ཉོ་སྒྲུབ་གནང་བ་དང༌། གྲྭ་བཞི་གློག་འཕྲུལ་ཁང་ནས་ཀྱང་དབྱིན་ཇི་ཁ་ཐུང་འདྲ་བའི་འཕྲུལ་མདའ་དང༌། མདེའུ་དགོས་ངེས་བཟོ་འདོན་བྱས་པ་བཅས་བོད་དམག་ཡོངས་ལ་གོ་ལག་ལྡང་ངེས་འགྲེམས་སྤྲོད་ཐུབ་པས་མ་ཚད། གོ་མཛོད་ཁག་ཏུའང་གསོག་འཇོག་ཞུས་ཡོད་པ་དང༌། བོད་དམག་ཁྱོན་བསྡོམས་ཁྲི་ཕྲག་གཅིག་ཙམ་ཡོད་པ་དེ་རྣམས་ཀྱི་དམག་སྦྱོང་ལམ་ལུགས་གང་དང་ཇི་ལེགས་དཔྱད་བསྡུར་བསྐྱང་རྒྱུའི་ཆེད་དུ་རུ་སུ་དང༌། དབྱིན་ཇི། ཉི་ཧོང་བཅས་ནས་དམག་རྩེད་དགེ་རྒན་ཆེད་འབོད་ཀྱིས་སྐུ་སྲུང་དམག་མི་རུ་ཁག་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་དུ་འཇུག་གནང་ལྟར། ཁག་གསུམ་སོ་སོའི་སྦྱངས་འབྲས་སྤྱན་བསྟར་ཞུས་རྗེས་དབྱིན་ཇིའི་ལམ་ལུགས་དེ་བཞིན་འོས་འགབ་ཆེ་བར་གཟིགས་ཏེ་དེ་དོན་གཏན་འཁེལ་མཛད།

རྩ་བའི་བོད་དམག་གི་གྲངས་འབོར་འཕར་བ་དང༌། དམག་འཐབ་ཤེས་རྩལ་ཆེ་བ། དམག་དཔུང་གི་སྒྲིག་ཁྲིམས་དམ་པ་སོགས་སྒོ་ཀུན་ནས་ཡར་རྒྱས་གཏོང་གནང་གི་མཛད་བྱུས་ལ་བརྟེན་ནས། ཤར་ཕྱོགས་ཁྱིམ་མཚེས་པས་རང་དགར་བཙན་འཛུལ་བྱེད་མི་ཐུབ་པའི་འགོག་སྲུང་བྱ་རྒྱུ་ནུས་ཤུགས་ངེས་ཅན་ཞིག་ཐོན་ཡོད་ཅིང༌། དེ་ནི་ཆུ་སྤྲེ་ཞལ་གདམས་ནང༌། “ཞེ་འཁོན་འཛིན་པའི་ས་མཚམས་ཆུང་ཁག་ལ་ཕ་རོལ་པོའི་མགོ་ནོན་ཆེད་དཔུང་དམག་གོ་ཧྲག དེ་ཡང་དམག་རྩལ་ཕུགས་འཕེར་གཞན་སྡེ་ནོན་ངེས་” ཞེས་བཀའ་སྩལ་བ་ནི་དོན་ལ་གནས་པ་ཞིག་བྱུང་འདུག

ས་ལུག་ (༡༩༡༩) ལོར་ཞོལ་སྤྱི་ཕོགས་ཁང་ཞེས་པའི་ལས་ཁུངས་གསར་དུ་བཙུགས། དེའི་དོ་དམ་མཁན་རིམ་གཉིས་དང༌། ལས་བྱ་དྲུང་དཀྱུས་སེར་སྐྱ་གཉིས། ཁང་གཉེར་གཅིག་དང༌། འབོ་ཁ་བ། གད་པ་བཅས་མི་བཅུ་སྐོར་ནས་ཉེ་སྐོར་རྫོང་གཞིས་ཁག་གི་གཞུང་འབྲུ་ཁུངས་སོ་སོའི་མི་སེར་གྱིས་ལྷ་སར་སྐྱེལ་འདྲེན་བྱེད་པ་དང༌། དེ་ནས་ལྷ་ས་ཁུལ་བཅའ་སྡོད་དཔུང་དམག་རྣམས་ལ་དམག་ཕོགས་ཆད་མེད་དུས་ཐོག་རྒྱག་སྤྲོད་བཅས་ཀྱི་ལས་ཁུར་ལེན་དགོས་པ་ཡིན།

༨༽ སྐོར་སྲུང་དམག་བསྐྱར་འཛུགས།

ཆུ་ཕག་ (༡༩༢༣) ལོར་ལྷ་ས་དང༌། ཞོལ་ཁུལ་གྱི་ལམ་འདུས་ས་འགག་ཁག་ཏུ་མེལ་ཚེ་ལྟ་རྟོག་བྱེད་མཁན་སྐོར་སྲུང་བ་པུ་ལི་སི་བསྐྱར་འཛུགས་གནང་བ་རྣམས་ཀྱིས་དབྱིན་ཇིའི་དམག་རྩེད་བྱེད་སྒོ་སློབ་སྦྱོང་ཟིན་པའི་སྦྱངས་འབྲས་སྤྱན་ཞུ་བསྟར་རྗེས། པུ་ལི་སིའི་འགོ་འདོམས་མདའ་དཔོན་བསོད་དབང་ལེགས་ལྡན་ལ་ཛ་སག་གི་གོ་གནས་སྩལ། ལས་རོགས་རྩམ་བཤེར་རྩེ་དྲུང་མཁྱེན་རབ་ཀུན་བཟང་མཁན་ཆུང་དུ་གནས་སྤར་མཛད་ཐོག ལས་བྱ་སེར་སྐྱ་བཞི་དང༌། ལྷ་སའི་མི་དཔོན། ཞོལ་གཉེར་བཅས་པར་ཁྲིམས་ལུགས་སློབ་སྦྱོང་དགོས་པ་དང༌། གྲོང་ཁྱེར་ནང་རྐུན་ཇག་དང་འཁྲུག་རྩོད་མི་འབྱུང་བའི་འགན་ཁུར་བླང་དོར་བྱེད་སྒོའི་བཀའ་སྒྱུར་སྩལ་དོན་བཞིན་ཁུར་ལེན་ཞུས་པས། གྲོང་ཁྱེར་ནང་ཚུལ་མིན་བྱ་སྤྱོད་འགོག་སྡོམ་བྱེད་སྒོ་ནུས་འབྲས་ཐོན་པ་བྱུང༌།

གང་གི་རྒྱལ་ཐབས་འཕྲིན་ལས་ཉི་ཟེར་གྱིས།།

ནག་ཕྱོགས་བཙན་འཛུལ་དཔུང་རྣམས་མཐར་བསྐྲད་དེ།།

ཆོས་སྲིད་ལུགས་བརྒྱའི་མངའ་ཐང་སླར་གསོ་བའི།།

བསྒྲགས་གཏམ་རྣ་བའི་རྒྱན་དུ་ད་གཟོད་སྤེལ།།

སྔོན་རབས་ཡབ་མེས་རྒྱལ་བློན་ལོ་པཎ་སོགས།།

མི་རབས་དུ་མས་དཀའ་སྤྱད་འབད་རྩོལ་གྱིས།།

ལོ་རབས་བསྟུད་ནས་བསྐྲུན་པའི་བོད་ཡུལ་གྱི།།

རྒྱལ་རབས་ལས་བྱུང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་རྒྱལ།།133

133 ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༣ ལོར་དྷ་ས་བཞུགས་སྒར་དུ་རྩོམ་སྒྱུར་ལས་ཁང་གསར་ཚུགས་ནས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་གྱི་ཚོན་རིས་མཚོན་དོན་འགྲེལ་བཤད་སྔར་ཡོད་རྒྱས་སུ་བཏང་བ་ཞིག་དཔར་སྐྲུན་ཞུ་རྒྱུའི་མ་ཟིན་ནང་འཁོད་པ་ནས་བཤུས།

ས་བཅད་དགུ་པ།

རབ་བྱུང་སྔོན་གྱི་ཆུ་སྟག་ ༨༢༢ ལོ་ནས་རབ་བྱུང་བཅོ་ལྔ་པའི་ས་རྟ་ ༡༩༡༨ ལོ་བར་བོད་དང་ཕྱི་རྒྱལ་དབར་བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག་ཁག

༡༽ ཆུ་སྟག་ (༨༢༢) རྒྱ་བོད་ས་མཚམས་དབྱེ་འབྱེད་ཆིངས་ཡིག

ཆུ་སྟག་ (༨༢༢) ལོར་རྒྱ་བོད་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་དབར་དམག་འཐབ་མཚམས་བཞག་ས་མཚམས་དབྱེ་འབྱེད་ཀྱི་ཆིངས་ཡིག་རྡོ་རིང་ཐོག་བརྐོས་པའི་ནང་ “རྒྱ་རྒྱ་ཡུལ་ན་སྐྱིད། བོད་བོད་ཡུལ་ན་སྐྱིད།” ཅེས་སོགས་རྒྱ་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ཁག་དབར་མཐུན་འགྲིགས་བྱུང་བའི་བརྗོད་དོན་གསལ་པོ་འཁོད་འདུག134

༢༽ ལྷ་སར་བོད་དང་དབྱིན་ཡུལ་དབར་གྱི་ཆིངས་ཡིག

ཤིང་འབྲུག་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༢༧ (༡༩༠༤/༠༩/༠༧) ཉིན། ལྷ་སར་དབྱིན་བོད་དབར་རྒྱལ་ཁབ་རང་བཙན་གྱི་གནས་སྟངས་འདྲ་མཉམ་ཐོག་ནས་ཆིངས་ཡིག་བཞག་པའི་ལོ་རྒྱུས་གོང་དུ་ས་བཅད་དྲུག་པའི་ནང་འཁོད་པ་ལྟར། ཆིངས་ཡིག་དེའི་ནང་བོད་འབྲས་ས་མཚམས་སྐོར་དང༌། ཚོང་དོན་ལ་སོགས་པའི་དབྱིན་བོད་དབར་རྒྱུན་འབྲེལ་བྱ་ཕྱོགས་དོན་ཚན་བཅུ་འཁོད་འདུག

༣༽ སོག་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་སར་བོད་སོག་དབར་གྱི་ཆིངས་ཡིག

ཆུ་གླང་ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༤ (༡༩༡༣/༠༡/༡༡) ཉིན་སོག་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་ས་ཨུར་གར་ (དཱ་ཁུ་རལ་དུ་) བོད་སོག་གཉིས་དབར་ཆིངས་ཡིག་དོན་ཚན་དགུ་འཁོད་ཅིག་བཞག ཆིངས་ཡིག་དེའི་ནང༌། བོད་སོག་གཉིས་ཀ་རང་བཙན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཡིན་པར་ཕན་ཚུན་ངོས་ལེན་དང༌། ནང་བསྟན་དར་རྒྱས་ཡོང་ཐབས་བྱ་རྒྱུ། ཕྱི་ནང་གི་དགྲ་བྱུང་ན་ཕན་ཚུན་གྲོགས་རེས་བྱ་རྒྱུ། ཕན་ཚུན་གྱི་འགྲུལ་མིར་སྲུང་སྐྱོབ་དང༌། ཚོང་དང་བཟོ་ལས་ཡར་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུ། དངུལ་སྤྲོད་ལེན་བྱེད་སྟངས་སྐོར་སོགས་འཁོད་འདུག

༤༽ ཤིང་སྟག་སིམ་ལར་དབྱིན་བོད་རྒྱ་གསུམ་དབར་གྱི་ཆིངས་ཡིག

ཆུ་གླང་ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༡༡ (༡༩༡༣/༡༠/༡༣) ཉིན། སིམ་ལར་དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་རྒྱ་གར་ཕྱི་སྲིད་བློན་ཆེན་སཱར་ ཧེན་རིད མེག་མ་ཧོན་ (Sir Henry McMahon) དང༌། ལས་རོགས་ཅཱལ་སེ་ འབེལ་ (Charles Bell) དང༌། ཨར་ཅི་བཱལ་ཌ་ རོའོ་སེ། (Archibald Rose) རྒྱ་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ཨི་ཝན་ ཅེན་ (Ivan Chen) དང༌། ལས་རོགས། བོད་གཞུང་སྐུ་ཚབ་སྲིད་བློན་བཤད་སྒྲ་དཔལ་འབྱོར་རྡོ་རྗེ་དང༌། ལས་རོགས་དམག་སྤྱི་ཆུང་བ་ཐའི་ཇི་ཁྲི་སྨོན་ནོར་བུ་དབང་རྒྱལ། ལས་བྱར་སྣེ་མགྲོན་མཁན་ཆུང་བསྟན་པ་དར་རྒྱས། གདན་འཐུས། དྲུང་སྤྱིའི་འཐུས་མི་བཅས་ཚོགས་འཛོམས་ནས་བོད་རྒྱའི་ས་མཚམས་རྩོད་རྙོག་ཐག་གཅོད་བྱ་རྒྱུའི་གྲོས་མོལ་ཐོག་མ་དེ་འགོ་ཚུགས།

དེར་ཐོག་མར་དབྱིན་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་དང༌། བོད་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ། རྒྱ་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་བཅས་སོ་སོའི་རྒྱལ་ཁབ་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་དབང་ཆའི་ལག་ཁྱེར་སྟོན་རེས་གནང༌། དེ་འཕྲལ་དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ནས་ད་ལམ་ཆིངས་གྲོས་ཀྱི་སླད་དུ་བོད་རྒྱའི་སྐུ་ཚབ་སོ་སོ་ནས་ཆིངས་ཡིག་ཟིན་བྲིས་རེ་གནང་དགོས། དེ་དག་ལ་དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ནས་ཞིབ་གཟིགས་ཀྱིས་ཆིངས་དོན་ལེགས་འགྲུབ་ཡོང་ཐབས་ཀྱི་བར་མོལ་ཞུ་རྒྱུའི་སྐོར་གནས་ལུགས་གསལ་བཤད་གནང༌།

སྐབས་དེར་སྲིད་བློན་བཤད་སྒྲས་ཆིངས་ཡིག་ཟིན་བྲིས་ནང་བོད་རྒྱ་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་པོའི་དབར་གྱི་མི་མཐུན་པ་འབྱུང་རྐྱེན་དངོས་ར་གསལ་སྤྲད་ཐོག བོད་རྒྱལ་ཁབ་རང་བཙན་གྱི་གནས་སྟངས་བསྡུས་ཙམ་བཀོད་རྗེས། དངོས་གཞི་དོན་ཚན་ཁག་དྲུག་འཁོད་པ་འདི་ལྟར།

དོན་ཚན་གཅིག་ལ། ཕྱིན་ཆད་རྒྱ་བོད་ཕར་ཚུར་དབང་བྱུས་ལ་ཐེ་བྱུས་མི་བྱེད་པ་མ་ཟད། བོད་འདི་རྒྱལ་ཁབ་རང་བཙན་ཡིན་པར་ཐག་བཅད། ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་ཡོངས་རྫོགས་ཀྱི་བདག་པོ་ཡིན་པར་ཐག་བཅད། ཀྭང་ཤུའི་ཁྲི་བཞུགས་སོ་གཉིས། མེ་རྟ་ཕྱི་ལུགས་འདས་ལོ་ ༡༩༠༦ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༧ ལ་པེ་ཅིན་དུ་རྒྱ་ཕྱི་གཉིས་ཆིངས་ཡིག་རྟགས་འཇོག་སྐབས་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་དང༌། ཐམ་ཀ་ཕབ་རིགས་མེད་གཤིས་བརྩི་འཇོག་བྱེད་མི་ཐུབ་པར་བརྟེན་རྒྱལ་ཁབ་གསུམ་ག་ནས་ཆ་འཇོག་མེད་པ་བྱེད་རྒྱུ་བྱས།

དོན་ཚན་གཉིས་པར། རྒྱ་བོད་ཀྱི་ས་མཚམས་ཐད་བྱང་ཤར་ཟི་ལིང་ས་ཁོངས་རྨེ་རུ་སྒང་གི་རྡོ་བཙུགས་དང༌། ཤར་རྨ་ཆེན་སྤོམ་རའི་གངས་རིའི་ཆུ་རྒྱུད་ཁུག་པ་དང་པོ། ཤར་ལྷོའི་མཚམས་བྱན་དྲང་ཟེར་བའི་ཡུལ་དུ་མཆོད་རྟེན་དཀར་པོ་ཞེས་པ་བཅས་ཡིན་ངེས་ཡོངས་གྲགས་བཞིན་ད་ལམ་དབྱེ་འབྱེད་བགྱིས་པར་བོད་ཀྱི་ས་ཁོངས་ཞིབ་ཆ་བྱང་ཕྱོགས་ཀུན་ལུང་རི་རྩེ། ཨལ་རྟེན་ཏའི་རི་རྩེ། ཚྭ་འདམ་རི་རྒྱུད་ནས། ཧོ་ཤི་ལི་རི་རྩེ། སྦ་ཁང་པོ་ཐོའི་རི་རྩེ་ནས། མཚོ་སྔོན་པོའི་བྱང་རྒྱུད་སྦ་ནག་ཁག་གསུམ་ཚུར་ཚུད་པའི་རྒྱའི་ཞིང་ཆེན་ཀན་ཞུའི་ས་མཚམས་བརྒྱུད། དེ་ནས་ལྷོ་ཕྱོགས་ཕྱིན་ཏེ་ཤར་ལྷོའི་སར་འགུ་ལོག ཧོར་ཁོག ཉག་རོང༌། རྒྱལ་རོང་རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད། ལྕགས་ལ། དར་མདོ་ཚུར་ཚུད། དེ་ནས་ལྷོར་ཕྱིན་གྱིས་སི་ཁྲོན་དང༌། ཡུན་ནན་ས་མཚམས་བར། དེ་ནས་བོད་ཀྱི་ས་མཚམས་བརྒྱུད། ནུབ་རི་དམར་ཚུན་བཅས་ཞིབ་པ་བར་སྐབས་བོད་ཀྱི་ས་ཆ་རྒྱ་ཕྱོགས་ནས་རིམ་བཟོས་ལ་ཟི་རྐང་ཞེས་མིང་གསར་བཏགས་ཡོད་འདུག་པ་དེའི་ནང་འཁོད་ཀྱི་ས་དང༌། མི་རིགས་རྣམས་ཀྱང་བོད་མི་ཡིན་གཤིས་ཕྱིན་ཆད་བོད་གཞུང་དུ་བདག་པ་དང༌། ལོ་ཇི་སོང་གི་ཁྲལ་དངུལ་རྣམས་ཕྱིར་སློག་བྱེད་རྒྱུ་བྱས།

དོན་ཚན་གསུམ་པར། དབྱིན་བོད་ཚོང་གི་འགྲོ་ལུགས་སྐོར་འདས་ལོ་ ༡༨༩༣ ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༢༥ དང༌། ཡང་འདས་ལོ་ ༡༩༠༨ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༧ ལ་བཞག་པའི་ཆིངས་གསལ་རྣམས་དབྱིན་གཞུང་དང༌། བོད་གཞུང་བཀའ་མོལ་གྱིས་ཕན་ཚུན་གཉིས་དགེའི་བསྐྱར་བཅོས་བྱེད་རྒྱུར་རྒྱ་ཕྱོགས་ལ་ཐེ་ཆ་མེད།

དོན་ཚན་བཞི་པར། བོད་དུ་རྒྱའི་དཔོན་དམག་སྡོད་རྒྱུ་སྔར་ཕན་འཁོན་འགྲས་ཆེན་པོ་ཞུགས་པའི་མི་རིགས་ཡུལ་གཅིག་ཏུ་མཉམ་ཚོགས་བྱེད་རྒྱུ་སླར་ཡང་རྩོད་འཁྲུགས་ཀྱི་རྒྱུ་མ་ཟད། རྒྱ་གཞུང་ལའང་ཕོགས་འགྲོས་ལས། བོད་ནས་ཡོང་འབབ་མེད་ཅིང༌། བོད་གཞུང་མི་སེར་དང་བཅས་པར་འགྲོ་གྲོན་བརྡབ་བསིག་ལ་བརྟེན་འཕྲལ་ཕུགས་ཕན་ཚུན་བདེ་འཇགས་ཡུན་གནས་ཆེད་བོད་ཀྱི་ས་ཁོངས་ལ་རྒྱ་མི་ཨམ་བན་དང༌། དཔོན་རིགས། དམག་མི། མི་སེར་བཅས་འགྲོ་སྡོད་མི་ཆོག རྒྱ་མི་ཚོང་པ་བོད་གཞུང་གི་བཀའ་འབྲེལ་དཔོན་རིགས་ཀྱི་ལག་འཁྱེར་མེད་པར་བོད་བསྐྱོད་མི་ཆོག

དོན་ཚན་ལྔ་པར། སོག་ཡུལ་དུའང་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་འཕྲེང་གསུམ་པ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོ་ཕེབས་ཏེ་ནང་བསྟན་ཁྱབ་སྤེལ་བླ་སློབ་ལ་རྒྱ་གཅིག་གྱུར་ཁལ་ཁ་རྗེ་བཙུན་དམ་པའི་སྐུ་སྐྱེ་ངོས་འཛིན་དང༌། ཞབས་ཞུ་བླ་མ་དཔོན་རིགས་གཏོང་རྒྱུ། ཆོ་ལོ་བཀའ་ཤོག་སོགས་སྩོལ་མུས་མ་ཟད། རྒྱ་སོག་ཡུལ་གྲུ་ནས་གདན་ས་ཁག་ལ་གྲྭ་རྒྱུན་དང༌། དགེ་རྒྱུན་འབུལ་དངོས་ཁྱོན་ཆེ་ཡོང་མུས། གོང་གསལ་ཁུལ་གྱི་ནང་པའི་ཆོས་བྱེད་བླ་མ་གྲྭ་རིགས་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེའི་ཆོས་ཁྲིམས་འཁུར་ཤེས་སོགས་ལམ་ལུགས་སྔར་བཞིན་གནས་རྒྱུ།

དོན་ཚན་དྲུག་པར། རྒྱའི་དཔོན་དམག་དང༌། མི་སེར་བཅས་ནས་དབང་ཤེད་ཀྱིས་བོད་གཞུང་གི་སྐུ་ཆས་དངུལ་དངོས་འཕྲོག་འཁྱེར། གཡར་བླངས། ཉག་རོང་སོགས་རྫོང་གཞིས་འཕྲོག་ཉར་གྱི་དངོས་པོ་ཁྲལ་འབབ། སྡེ་དགེ གཞུང་ཞབས་མི་སེར་དང༌། ལ་དྭགས་ཁ་བལ་བཅས་ཀྱི་མི་བསད་རྒྱུ་དངོས་འཕྲོག་ཁྱེར་བསྟོར་བརླགས། ཁང་པ་མེར་བསྲེགས་བཤིགས་བསྟོར་བཅས་ཀྱི་རིན་འབབ་དངུལ་ཐོག་ཕབ་པའི་ད་ལམ་ཐོ་ཟུར་ཡོད་དང༌། ད་དུང་ཁམས་ཕྱོགས་ནས་ཐོ་ལེན་རྒྱུ་བསྡད་པ་བཅས་རང་བཞིན་གྱོང་འཁུར་ཐུབ་མིན་ལ་སྐྱིན་ཚབ་འཕྲལ་སྤྲོད་བྱེད་རྒྱུ་བཅས་ཀྱི་ཚིག་དོན་ཡོད་པ་ཞུ་རྒྱུ། བོད་གཞུང་སྐུ་ཚབ་སྲིད་བློན་བཤད་སྒྲས་ཆུ་གླང་ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༡༡ ལ།135 ཞེས་འཁོད་པའི་ཆིངས་ཡིག་ཟིན་བྲིས་ཤིག་དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ལ་ཕུལ།

དེ་རྗེས་རྒྱ་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ཨི་ཝན་ ཅེན་གྱིས་རྒྱ་བོད་གཉིས་འབྲེལ་བ་བྱུང་བ་ནས་བཟུང་རྒྱ་ནག་ནས་བོད་ལ་ཕན་ཐོགས་དང་སྲུང་སྐྱོབ་བྱས་པ་དང༌། ཕྱི་ལོ་ ༡༢༠༦ ལོར་ཇིང་གིར་སི་ཁཱན་གྱིས་དམག་དྲངས་ནས་བོད་དབང་དུ་འདུས་ལུགས་སོགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ནས་བོད་རྒྱ་ཁོངས་ཡིན་ཚུལ་གླེང་ཐོག་དངོས་གཞི་དོན་ཚན་བདུན་འཁོད་པ་འདི་ལྟར། གཅིག་ལ། ངོས་གཤམ་གསལ་མིང་རྟགས་འཁོད་པ་རྣམས་ནས་ཐུགས་བློ་མཐུན་པའི་སྒོ་ནས་བོད་ལྗོངས་འདི་བཞིན་རྒྱ་ནག་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་ཆའི་ནང་དུ་གནས་ངེས་ཡིན་པ་ཆ་འཇོག་བྱ་རྒྱུ་དང༌། བོད་གཞུང་དང་དབྱིན་གཞུང་གཉིས་ཀའི་ཐད་ནས་འདི་ལ་དཀྲོག་རྐྱེན་སོགས་མི་བྱེད་པའི་ཐོག་སྔར་རྒྱ་ནག་གི་བོད་ཁམས་ལ་དབང་བྱུས་གང་ཡོད་ལ་བོད་ཕྱོགས་ནས་ཀྱང་སྔར་ལམ་བཞིན་བརྩི་གནས་དགོས་རྒྱུ་དང༌། དེ་དག་ལ་དབྱིན་གཞུང་ནས་ཀྱང་ཆ་འཇོག་མཛད་རྒྱུ། རྒྱ་ནག་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་གཞུང་ནས་ཀྱང་བོད་ཡུལ་འདི་བཞིན་རྒྱའི་ཞིང་ཆེན་དུ་བསྒྱུར་བཀོད་མི་བྱེད་པ་ཁས་ལེན་བྱས། དབྱིན་གཞུང་ནས་ཀྱང་བོད་ལྗོངས་སམ། བོད་ཀྱི་ས་སྡེའི་ཆ་ཤས་སོགས་དབྱིན་ཁོངས་སུ་བཞེས་རྒྱུ་མེད་པ་བྱས།

གཉིས་ལ། རྒྱ་ནག་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་གཞུང་གིས་བོད་ལྷ་ལྡན་དུ་ཨམ་བན་གཅིག་བསྐོ་གཞག་བྱས་ཏེ་བཞག་ཆོག་པ་དང༌། དེ་ལ་སྔར་ལམ་གྱི་ཚད་དབང་དང་ཐོབ་ཐང་གང་ཡོད་སྔར་རྒྱུན་ལྟར་བྱེད་དགོས་ལ་སྐུ་སྲུང་རྒྱ་དམག་ ༢༦༠༠ བཞག་པ་དེ་ཐོག་ནས་ ༡༠༠༠ ལྷ་ལྡན་དུ་འཇོག་རྒྱུ། དེ་འཕྲོས་ ༡༦༠༠ ས་གནས་ཨམ་བན་དེའི་འདོད་མོས་ལྟར་འཇོག་རྒྱུ།

གསུམ་ལ། བོད་ཕྱོགས་ནས་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་དོན་དང༌། དམག་དོན་བྱེད་སྒོའི་སྐོར་རྒྱ་ནག་གི་བཀའ་སློབ་ལྟར་བྱེད་རྒྱུ། ཡང་ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་སུ་འདྲ་ཞིག་དང་འཕྲོས་མོལ་བྱ་དགོས་རུང་རྒྱ་གཞུང་མ་བརྒྱུད་པར་མི་བྱེད། འོན་ཀྱང་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༦ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༧ ཉིན་རྒྱ་ཕྱི་གཉིས་ནས་ཁས་ལེན་བགྱིས་པ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༤ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༧ ཉིན་དབྱིན་བོད་ཆིངས་ཡིག་དོན་ཚན་ལྔ་པ་ནང་གསལ་དབྱིན་ཇིའི་ཚོང་རའི་དོ་དམ་པ་དང༌། བོད་ཀྱི་དཔོན་རིགས་ཕན་ཚུན་ཐུག་འཕྲད་ཚོང་དོན་སྐོར་འཕྲོས་མོལ་དགོས་རིགས་ལ་དགག་བྱ་མེད།

བཞི་ལ། བོད་ཕྱོགས་ནས་བོད་དཔོན་ཁག་དང་མི་སེར་རྒྱ་ཕྱོགས་ལ་བློ་དཀར་བ་ཡོད་རིགས་མཁྱེན་གསལ་བཙོན་འཇུག་བྱས་རིགས་དང༌། རྒྱུ་དངོས་གཞུང་བཞེས་བྱས་རིགས་རྣམས་དགོངས་དྭངས་ཀྱིས་བཙོན་འདོན་དང༌། རྒྱུ་དངོས་ཕྱིར་སློག་བྱེད་རྒྱུ་བྱས།

ལྔ་ལ། བོད་ཕྱོགས་ཀྱི་འཆར་གཞི་དོན་ཚན་ལྔ་པ་དེ་སྐོར་བཀའ་མོལ་མཛད་ཆོག

དྲུག་ལ། དེ་སྔའི་ཚོང་གི་འགྲོ་ལུགས་སྐོར་གྱི་ཆིངས་ཡིག་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༩༣ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་༥ དང༌། ཡང་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༨ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༧ ལ་ཚོང་གི་འགྲོ་ལུགས་ཀྱི་ཆིངས་ཡིག་རྣམས་ལ་བསྐྱར་བཅོས་བྱ་དགོས་བྱུང་ཚེ་ཚང་མ་ཞི་མོལ་གྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༦ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༧ ལ་རྒྱ་ཕྱི་ནས་བོད་དོན་སྐོར་བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག་དེའི་དོན་ཚན་གསུམ་པ་ལྟར་བཀའ་མོལ་གནང་རྒྱུ།

བདུན་ལ། རྒྱ་ནག་དངོས་གནས་དང་བོད་ཀྱི་ས་མཚམས་དེ་བཞིན་ད་ལྟ་འདི་ནང་རྟགས་ལམ་རོབ་བཀོད་དེ་ཟུར་འབུལ་ཞུས་ཡོད། ཨི་ཝན་ཅེན། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༣ ཨོཀཊ་བར་ཏཱ་རིག་ ༣༠ ལ།136 ཞེས་འཁོད་པའི་ཆིངས་ཟིན་ཞིག་དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ལ་ཕུལ།

གོང་གསལ་གྲོས་གཞི་ཁག་ཐོག་ཉིན་བསྟུད་གྲོས་བསྡུར་དང་འབྲེལ་ཁུངས་སོ་སོའི་བདེན་དོན་ཁུངས་སྐྱེལ་གྱི་ཡིག་ཆ་སྟོན། དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ནས་ཕྱོགས་གཉིས་ཀའི་ཡིག་ཆར་ཞིབ་འཇུག་ནན་ཏན་གནང་ཞིང༌། དེ་སྐབས་བོད་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ནས་འབའ་དང༌། ལི་ཐང༌། དར་རྩེ་མདོ་དང༌། རྨི་ལི་ལ་སོགས་པའི་མདོ་ཁམས་ཀྱི་ས་སྡེ་རྣམས་བོད་ཁོངས་ཡིན་པའི་ཁུངས་སྐྱེལ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་གཞི་དང་མཐུན་པ་ཧ་ཅང་ཁུངས་དག་ཡོད་པར་དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་དང་ལས་རོགས་བཅས་པས་བསྔགས་བརྗོད་ཆེན་པོ་ཞུས་འདུག

མཐའ་དོན་ཤིང་སྟག་ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༢༢ (༡༩༡༤/༠༤/༢༧) ཉིན། དབྱིན་བོད་རྒྱ་གསུམ་གྱི་སྐུ་ཚབ་གསུམ་གས་ཆིངས་ཟིན་ལ་མོས་མཐུན་གྱི་ས་ཡིག་བཀོད། དེ་ནས་ཉིན་གཉིས་ཀྱི་རྗེས་སུ་རྒྱ་ནག་གཞུང་ནས་སྐུ་ཚབ་ཨེ་ཝན་ལ་ཆིངས་ཡིག་དེར་ས་ཡིག་དང༌། དམ་ཕྲུག་བརྒྱབ་མི་ཆོག་པའི་བཀའ་འབྱོར།

འོན་ཀྱང་དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ནས་མཐའ་དོན་ལེགས་འགྲིགས་ཡོང་ཆེད་ཟླ་བ་གཉིས་ཙམ་རིང་མུ་མཐུད་ཐབས་ཤེས་གནང་མཐར། ལོ་དེ་གའི་ཕྱི་ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༢༥ ཉིན་རྒྱ་གཞུང་ལ་ཟླ་བ་འདིའི་ཟླ་མཇུག་ཚུན་ཆིངས་ཡིག་ལ་དམ་ཕྲུག་བསྐྱོན་དགོས་པ་ཡིན།

དེ་མིན་དབྱིན་གཞུང་ནས་བོད་གཞུང་དང་ཐད་ཀར་ཆིངས་ཡིག་གཞན་ཞིག་འཇོག་རྒྱུར་ཐག་གཅོད་བྱ་རྒྱུ་ཞེས་འཁོད་ཏར་འཕྲིན་ཞིག་གནང༌། དེ་ལ་གནས་ལན་མ་བྱུང་བར། ཤིང་སྟག་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡༠ (༡༩༡༤/༠༧/༠༣) ཉིན་རྒྱ་བོད་དབྱིན་གསུམ་གྱི་སྐུ་ཚབ་ལྷན་འཛོམས་ཐོག་དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ནས་རྒྱ་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ལ་ཆིངས་ཡིག་འདིར་རྟགས་འཛུགས་གནང་ན་ལེགས་པའི་གནས་ལུགས་གསལ་བཤད་བསྐྱར་ནན་གནང་ཡང༌། རྒྱ་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ནས་དམ་ཕྲུག་མ་བརྒྱབ་པར་བརྟེན། དེ་ཉིན་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་འཛོམས་དེ་ག་རང་དུ་དབྱིན་བོད་སྐུ་ཚབ་ནས་ཆིངས་ཡིག་ངོ་མར་ས་ཡིག་དང༌། ཐམ་ག་ཕབ་ཐོག་ཟུར་དུ་ཆིངས་ཡིག་འདིར་གསལ་རྒྱ་ནག་གི་ཐོབ་ཐང་ལ་བརྩི་འཇོག་མི་དགོས་པའི་ཟུང་སྦྲེལ་གསལ་བསྒྲགས་ཡིག་ཆ་ཕྱོགས་གཉིས་ཀའི་ས་རྟགས་བཀོད་པ་ཞིག་བཞག137

མཚམས་འདིར་གསལ་ཁ་འདོན་དགོས་པ་ཞིག་ལ། ཧི་མ་ལ་ཡ་རི་རྒྱུད་ལྷོ་ཤར་ས་ཁུལ་འཕགས་བོད་དབར་གྱི་ས་མཚམས་དབྱེ་བའི་ཐིག་རྟགས་དབྱིན་སྐད་དུ་མེག་མ་ཧོན་ ལའེན་ (McMahon Line) ཞེས་པ་དེ་ནི། གོང་གསལ་སིམ་ལར་དབྱིན་བོད་རྒྱ་གསུམ་ཆིངས་གྲོས་སྐབས་སུ་བོད་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་དང༌། དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་གྲོས་མཐུན་ཐོག་ནས་རྟགས་བཀོད་གཏན་འཁེལ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌།

འོན་ཀྱང་ྋགོང་ས་སྐུ་གོང་མ་ཞིང་དུ་གཤེགས་རྗེས། ྋརྒྱལ་ཚབ་རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། བཀའ་བློན་ཁྲི་སྨོན་ནོར་བུ་དབང་རྒྱལ་གྱིས་སྲིད་དབང་བསྒྱུར་བའི་བོད་གཞུང་འཛིན་སྐྱོང་གི་ལས་འགོ་བཙུགས་མ་ཐག་པ་ནས་ྋགོང་ས་སྐུ་གོང་མའི་བཀའ་རྩ་དོན་ཚན་ལྔ་དང༌། ཆུ་སྤྲེ་ཞལ་གདམས་རྒྱབ་བསྐྱུར་གྱི་སྲིད་བྱུས་བཟུང་སྟེ། རྩིས་དཔོན་ལུང་ཤར་138དང༌། བྱང་སྤྱི་ཁྱུང་རམ་139གྱི་དོན་རྐྱེན་བྱུང་བ་དང༌། ལྷག་པར་རྒྱ་གཞུང་140དང་དབྱིན་གཞུང་གཉིས་ཕྱོགས་སུ་ཆིངས་དོན་མཇུག་སྐྱོང་ལ་སོགས་པའི་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཁྱོན་གྱི་གཞུང་འཛིན་སྲིད་དོན་གནད་ཆེ་ཕྱི་འབྲེལ་ཐབས་བྱུས་ཐོག་ནོར་འཁྲུལ་དང༌། འཐུས་ཤོར་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་སྔ་རྗེས་རིམ་བསྟུད་དུ་བཏང་བའི་རྗེས་འབྲས་སུ་ད་ལྟའི་བོད་དང༌། བོད་མི་མང་གི་གནས་སྟངས་འདི་བྱུང་འདུག

134 འདི་སོགས་ཆིངས་ཡིག་ཁག་ཆ་ཚང་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ནང་འཁོད།

135 སྲིད་བློན་བཤད་སྒྲས་བརྩམས་བསྒྲིགས། ཤིང་སྟག་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་དུ་དབྱིན་བོད་རྒྱ་གསུམ་ཆིངས་མོལ་མཛད་ལུགས་‘ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་’ཞེས་པ། བོད་དེབ་མཛོད་གོས་གསེར་པོའི་རྒྱབ་ཤ་ཅན་ལྟེབས་འགོ་ལྔ་པའི་ཤོག་ལྡེབས་ ༦ བ ༥ ནས་ ༨ བ ༣ བར་དེར་ཞིབ་གསལ་འཁོད། (འདི་ཆ་ཚང་དཔར་བཤུས་དྷ་ས་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་འདུག)

136 སྲིད་བློན་བཤད་སྒྲས་བརྩམས་བསྒྲིགས། ཤིང་སྟག་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་དུ་དབྱིན་བོད་རྒྱ་གསུམ་ཆིངས་མོལ་མཛད་ལུགས་‘ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་’ཞེས་པ། བོད་དེབ་གོས་སེར་པོའི་རྒྱབ་ཤ་ཅན་ལྟེབས་འགོ་ལྔ་པའི་ཤོག་ལྡེབས་ ༡༡ ན ༣ ནས་ ༡༢ ན ༥བར་དེར་ཞིབ་གསལ་འཁོད། (འདི་ཆ་ཚང་དཔར་བཤུས་དྷ་ས་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་འདུག)

137 ཟུང་འབྲེལ་གསལ་བསྒྲགས་དང་ཆིངས་ཡིག་ཆ་ཚང་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ནང་འཁོད།

138 འདི་སྐོར་ཟུར་སྣོན་ནང་འཁོད།

139 སྟག་ལྷ་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས།

140 ཤན་ཁ་བ་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་རང་བྱུང་ཟངས་ཞེས་པའི་ཤོག་གྲངས་ ༡༨༣ ནས་ ༡༨༥ བར་དེར་གཟིགས། དྷ་ས་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་ནས་དཔར་བསྐྲུན།

༥༽ ཆབ་མདོར་བོད་རྒྱའི་ས་མཚམས་སྐོར་འཕྲལ་སེལ་ཆིངས་ཡིག

ས་རྟ་ (༡༩༡༨) ལོར་ཡང་ཁམས་ཁུལ་ནས་རྒྱ་དམག་མཐར་སྐྲོད་གཏོང་བའི་དམག་འཐབ་མུ་མཐུད་བྱེད་མུས་སུ་རྒྱ་ཕྱོགས་ནས་རེ་བསྐུལ་ལྟར། སྐབས་དེར་བོད་རྒྱའི་ས་མཚམས་དར་རྩེ་མདོར་གནས་འཁོད་དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ལས་ཁང་གི་དོན་གཅོད་པ་ཨེརིག་ ཊེཅ་མན་ (Eric Teichman) གྱིས་བཀའ་བློན་བླ་མ་བྱམས་པ་བསྟན་དར་ལ་བོད་རྒྱའི་དབར་དམག་མཚམས་འཇོག་ཐབས་བར་གཟུའི་གནས་ལུགས་ཞུས་ཏེ། མཐའ་དོན་ཆབ་མདོར་གོང་གསལ་དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་བར་ཞུགས་ཀྱིས། ས་རྟ་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༡༢ (༡༩༡༨/༠༨/༡༩) ཉིན་གནས་སྐབས་རྒྱ་བོད་ས་མཚམས་དབྱེ་འབྱེད་ཀྱི་འཕྲལ་སེལ་ཆིངས་ཡིག་དོན་ཚན་བཅུ་གསུམ་འཁོད་པ་ཞིག་བཞག

༦༽ རོང་པ་ཚར་རྒྱ་བོད་དམག་མཚམས་ཆིངས་ཡིག

ཡང༌། ས་རྟ་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༥ (༡༩༡༨/༡༠/༡༠) ཉིན་རོང་པ་ཚ་ས་གནས་སུ་དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་སྐུ་ཞབས་ཊེཆེ་མན་བར་ཞུགས་ཀྱིས་རྒྱ་བོད་དམག་དཔུང་དབར་འཕྲལ་སེལ་དམག་མཚམས་འཇོག་པའི་ས་ཐིག་དབྱེ་འབྱེད་ཀྱི་ཆིངས་ཡིག་དོན་ཚན་བཞི་འཁོད་ཅིག་བཞག

༧༽ འཕྲལ་སེལ་མེ་འཕེན་མཚམས་འཇོག་གི་ས་ཐིག་འབྲི་ཆུར་བཟུང་བའི་ཆིངས་ཡིག

གོང་གསལ་ཆིངས་ཡིག་ཁག་གཉིས་བཞག་ནས་ལོ་བཅུ་གྲངས་སོང་རྗེས། སླར་ཡང་ཟི་ཁྲོན་ནས་རྒྱ་དམག་ཕོན་ཆེ་ཁམས་དར་རྒྱས་དགོན་ཁུལ་ལྷགས་འབྱོར་བོད་དམག་དང་འཐབ་པའི་མཐའ་དོན། ཆུ་སྤྲེ་ (༡༩༣༢) ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༨ ཉིན་སྡེ་དགེ་སྐམ་ཐོག་ས་ཆར་རྒྱ་བོད་དབར་གནས་སྐབས་མེ་འཕེན་མཚམས་འཇོག་གི་ས་མཚམས་འབྲི་ཆུར་གཏན་འཁེལ་གྱི་འཕྲལ་སེལ་ཆིངས་ཡིག་ཅིག་བཞག

༨༽ སྤྲེ་ཚ་དགོན་དུ་ཟི་བོད་དམག་མཚམས་ཆིངས་ཡིག

ཡང༌། ཆུ་བྱ་ (༡༩༣༣) ལོར་སྐྱེ་རྒུ་མདོ་ཁུལ་ཟི་ལིང་མཱ་པུའུ་ཕང་གི་དཔུང་དམག་དང་བོད་དམག་དབར་དམག་འཐབ་ཀྱིས། ལོ་དེ་གའི་ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༢༢ (༡༩༣༣/༠༦/༡༥) ཉིན་སྤྲེ་ཚ་དགོན་དུ་ཞི་མོལ་གྱིས་འཐབ་འཁྲུག་མ་བྱུང་གོང་གི་ཟི་བོད་ས་མཚམས་རང་གནས་བྱ་རྒྱུ་སོགས་དོན་ཚན་ལྔ་འཁོད་ཀྱི་ཆིངས་ཡིག་ཅིག་བཞག

ཆུ་བྱ་ལོ་དེར་བཀའ་དྲིན་ཟླ་མེད་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོ་ཞིང་དུ་གཤེགས་རྗེས། བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་བོད་རྒྱའི་ས་མཚམས་རྩོད་རྙོག་གི་ལས་མཇུག་མཐའ་འཁྱོལ་བྱ་ཐབས་སོགས་ཕྱི་འབྲེལ་གྱི་བྱ་གཞག་ཐོག་ནོར་འཁྲུལ་དང༌། འཐུས་ཤོར་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་བྱུང་ཡོད་ཅིང༌། དེ་ལྟ་ནའང་ས་གླང་ (༡༩༤༩) ལོར་རྒྱ་དམར་དཔུང་དམག་གིས་བོད་མདོ་ཁམས་ཁུལ་བཙན་འཛུལ་གྱིས་ལྕགས་ཡོས་ (༡༩༥༡) ལོ་བར་སྨོས་ཅི། ས་ཕག་ (༡༩༥༩) ལོར་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་རྒྱ་དམག་གི་དྲག་གནོན་འོག་མ་ཤོར་བའི་བར་ལའང༌། བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་ས་སྡེ་ཡོངས་རྫོགས་ཆ་ལག་ཚང་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར། བོད་རྒྱལ་ཁབ་རང་དབང་རང་བཙན་གྱི་གནས་སྟངས་ལ་ལོངས་སུ་སྤྱོད་རྒྱུ་བྱུང་བ་དང༌། བོད་ནང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་དགུང་མཐོར་སྒྲེང་བཞིན་གནས་པ་དེ་ཡང་རྩ་བ་ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་གོང་མའི་མཛད་ཐབས་རླབས་ཆེའི་ནུས་འབྲས་ཤིག་ཡིན་པའི་བཀའ་དྲིན་ནི་ནམ་ཡང་གཞལ་དཀའ་བའི་གནས་སུ་གྱུར།

གནའ་རབས་དུས་ནས་ཧོར་དང་རྒྱ་ཡིས་གཙོས།།

རྒྱ་གར་དབྱིན་གཞུང་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་སོགས།།

ཕན་ཚུན་བར་ལ་མངའ་དབང་འདྲ་མཉམ་གྱི།།

ཆིངས་ཡིག་རྡོ་རིང་བསླངས་པ་བསྙོན་དུ་མེད།།

སྤྱང་ལྟོགས་དར་མའི་འདོད་རྔམ་གླལ་བའི་ཁར།།

ངན་གཡོ་དུག་རླངས་འཁྲིགས་པའི་ཆར་སྤྲིན་གྱིས།།

བདེན་དོན་དཀྱིལ་འཁོར་རྒྱས་པའི་རི་བོང་ཅན།།

ཡོངས་སུ་སྒྲིབ་པའི་ངལ་བ་ཡ་མ་བརླ།།

ས་བཅད་བཅུ་པ།

ཆིངས་དོན་འབྲེལ་ཡོད་ལས་གཞི་ཁག

༡༽ རྒྱལ་རྩེ་ཚོང་སྤྱི།

ཤིང་སྟག་ (༡༩༡༤) ལོའི་སིམ་ལར་དབྱིན་བོད་ཆིངས་དོན་གསལ་བསྒྲགས་རྗེས་འབྲེལ་ཤིང་ཡོས་༡༩༡༥ལོར་བོད་དབྱིན་འབྲེལ་བ་ཚུགས་རྗེས། རྒྱལ་རྩེ་ས་གནས་སུ་ཚོང་སྤྱི་མཁན་ཆུང་ལས་བྱ་དང་བཅས་པ་བསྐོ་གཞག་གནང་ཞིང༌། ཚོང་སྤྱིའི་ལས་ཁུར་ནི་རྒྱལ་རྩེ་རྫོང་སྡོད་དང་ལས་སྦྲེལ་ཐོག་ནས་རྒྱལ་རྩེ་ལྕང་ལོར་བཅའ་སྡོད་དབྱིན་ཇིའི་ཚོང་དོན་སྤྱི་ཁྱབ་ངོ་ལས་དང༌། སློབ་གྲྭའི་དགེ་རྒན་ཆེ་ཆུང༌། དབྱིན་དམག་བཅས་པར་གཟན་ཤིང་སོགས་ཡུལ་བབས་ཉེར་མཁོ་སྤུས་ཚོང་དང༌། ཚོང་དོན་འགག་སྒོའི་ལས་དོན། དབྱིན་ཇིའི་སྐད་ཡིག་སློབ་མཁན་བོད་ཕྲུག་བསྡུ་འགུགས་བཀོད་སྒྲིག རྒྱལ་རྩེར་དབྱིན་ཇིའི་ཌག་ཏར་འབབ་ཚུགས་ལྟེ་བ་དང༌། རྒྱལ་རྩེ་ནས་གྲོ་མོ་བར་ཌག་ཏར་འབབ་ཚུགས་ལེ་ལག་ཡོད་པ་དེ་དག་ལ་དོ་དམ་བྱེད་དགོས་པ་བཅས་ཡིན།

༢༽ གྲོ་སྤྱི།

ཤིང་ཡོས་ (༡༩༡༥) ལོ་ནས་བོད་དང་རྒྱ་གར་དབར་ཚོང་ལམ་འགག་སྒོ་ཕྱེ་སྟབས། བོད་ཕྱོགས་ནས་བལ་རྔ་ལྤགས་རིགས་སོགས་སྤྱིར་བཏང་གི་ཚོང་ཟོག་མ་ཡིན་པའི་གླ་རྩི་དང༌། ཁྲག་རྭ། དོམ་མཁྲིས། རྩྭ་སྨན་སོགས་རྩ་ཆེའི་སྨན་རྫས་ཀྱི་རིགས་ཚོང་འདྲེན་མི་ཆོག་པ་དང༌། ཕྱི་ཕྱོགས་ནས་རྡོ་ཐ་དང༌། ཤིག་རས། གཡའ་ཕིང་དང༌། དེ་མིན་མྱོས་རྫས་ཀྱི་རིགས་ཚོང་འདོན་མི་ཆོག་པའི་དོ་དམ་བྱེད་པ་སོགས་འགག་སྒོའི་བྱེད་སྒོ་དང༌། གཞུང་གི་བཀའ་དང་མ་འབྲེལ་བར་ཕྱི་རྒྱལ་མི་རིགས་སུ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་བོད་སར་བསྐྱོད་མི་ཆོག་པའི་བཀག་འགོག་བྱེད་པ། ས་འདྲེས་འབྲས་ལྗོངས་དང༌། འབྲུག་ཡུལ། རྒྱ་གར་བཅས་ཀྱི་ས་མཚམས་དང་འབྲེལ་ཡོད་དོན་གནད་གལ་ཆེའི་རིགས་གཞུང་ལ་དགོངས་སྐོར་སྙན་གསན་ཞུ་བ། མི་སེར་ནང་ཁུལ་རྩྭ་ཟ་ཆུ་འཐུང་དང༌། མི་རྩའི་སྐོར་ལ་རྩོད་གླེང་བྱུང་རིགས་འཕྲལ་འཕྲལ་ཐག་གཅོད་བྱེད་པ་དང༌། གྲོ་མོ་ཁུལ་གྱི་ཁྲིམས་འདོམས་བྱེད་སྒོ་བཅས་སུ་མེ་སྦྲུལ་ (༡༩༡༧) ལོར་གྲོ་སྤྱི་རིམ་བཞི་དང༌། ལས་བྱར་གྲོ་མོ་སྟོད་སྨད་ཁུལ་མི་སེར་གྱི་འགོ་འཚོ་བྱེད་མཁན་གོང་འཐུས་ཞེས་པ་དེ་དག་གི་ཁོངས་ནས་དྲག་འདེམ་བསྐོ་གཞག་གནང༌། ལོ་དེར་གྲོ་སྟོད་དགའ་གླིང་སྒང་དུ་གྲོ་སྤྱི་ལས་ཁང་གསར་རྒྱག་དང་འབྲེལ་ལས་ཁུར་ཞུ་སྒོ་འགོ་ཚུགས།

༣༽ ཌག་ཏར་ལས་ཁུངས།

ས་རྟ་ (༡༩༡༨) ལོར་ལྷ་སར་བོད་གཞུང་ཌག་ཏར་ལས་ཁུངས་གསར་དུ་བཙུགས། དུས་དེར་ལྷ་ས་ནས། གྲོ་སྤྱི་དང༌། གཞིས་རྩེ་སྤྱི་རྫོང༌། ཀོང་པོ་རྒྱ་མདའ་རྫོང་བར་ཌག་ཟམ་བཙུགས་པའི་ཌག་ཚུགས་སོ་སོར་ཌག་བང་སྡོད་ཁང་གསར་རྒྱག་དང༌། ཌག་ཚུགས་རེ་རེ་ནས་བརྗེ་ལེན་གྱིས་བཤར་སྐྱོད་བྱེད་མི་ཌག་བང་ཡུལ་མི་དོ་གཏན་གསར་འཛུགས་བྱེད་པ། ཌག་བང་སོགས་ཀྱི་ཟླ་ཕོགས་དང༌། ཌག་རྟགས་ཚོས་གཞི་འདྲ་མིན་གོ་སྒྲིག ཁུངས་སོ་སོའི་ལས་འགན་ལ་ཞིབ་འཇུག་དང༌། ལོ་རེའི་ཌག་གླ་རྩིས་ཞུ་ལ་སོགས་པའི་ལས་གཞི་ཡོངས་ཀྱི་སྤྱི་འདོམས་ཌག་སྤྱི་ལས་ཚན་གནས་ལྔ་པ་སེར་སྐྱ་གཉིས་དང༌། ལྷ་སར་ཌག་དྲུང་གཉིས། ལམ་འཁེལ་རྫོང་འགོ་འདུ་འགག་ཆེ་སར་ཌག་དྲུང་རེ་བཅས་ཡོད་ཅིང༌། ཌག་ཟམ་གསར་དུ་ཚུགས་པ་ནས་བཟུང་གཞུང་སྒེར་གང་སའི་ཡིག་འཕྲིན་གྱི་འབྲེལ་བ་མྱུར་ལ་ངེས་འཕྲོད་ཆེ་བའི་ཕན་ཁྱད་བྱུང༌།

ཏར་འཕྲིན་ལས་ཁུར་ཞུ་མི་དབྱིན་ཇིའི་སྐད་ཡིག་དང༌། ཏར་དང་ཁ་དཔར་ལས་རིགས་སློབ་སྦྱོང་ཐོན་པ་རྩེ་དྲུང་རོང་དཔལ་ལྷུན་ཆོས་ལྡན་བསྟན་དར་ལ་ཏར་ཁང་དོ་དམ་པ་བསྐོ་གཞག་གནང༌། ལས་བྱ་དང་བཅས་པས་ཐོག་མར་ལྷ་ས་ནས། རྒྱལ་རྩེ་ཚོང་སྤྱི་དང༌། གྲོ་སྤྱི་ཁང་བར་ཏར་སྐུད་བཙུགས་ཏེ་ཏར་དང་ཁ་དཔར་གཏོང་ལེན་བྱས། དེ་རྗེས་རྒྱ་གར་དང༌། དབྱིན་ཡུལ། རྒྱ་ནག་སོགས་ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་ཏུའང་ཏར་འཕྲིན་གཏོང་ལེན་གྱི་ལས་གཞི་རྒྱ་བསྐྱེད་ཀྱིས་ཕྱི་འབྲེལ་གྱི་བྱ་གཞག་ལའང་གྲུབ་འབྲས་གཟེངས་སུ་ཐོན་པ་བྱུང༌།

༤༽ འཁོར་ལམ་གསར་བཟོ།

གྲོ་མོ་ནས་རྒྱལ་རྩེ་བར་ཌག་ཡིག་སྐྱེལ་འདྲེན་སོགས་ཀྱི་འབྲེལ་ལམ་མྱུར་བ་དང༌། རིམ་པས་གངས་ལྗོངས་བོད་ཡུལ་ཁྱོན་གྱི་ས་ཁུལ་གཞན་དག་ལའང་འགྲུལ་བཞུད་བདེ་བ། ལྷག་པར་དོས་སྐྱེལ་སླད་དུ་རྟ་དྲེལ་དང༌། བོང་བུ། མཛོ་གཡག་དུ་མ་བཀོལ་སྤྱོད་མི་དགོས་པར། འཁོར་ལོའི་ཐོག་སྐྱེལ་འདྲེན་བྱེད་པའི་ལམ་སྲོལ་ཞིག་དར་ཐུབ་པའི་ཐུགས་རེ་བྱུང་བ་བཞིན། མེ་སྟག་ (༡༩༢༦) ལོར་སྔོན་ལ་རྒྱ་གར་དབྱིན་གཞུང་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཌག་ཡིག་སྐྱེལ་འདྲེན་མྱུར་བ་གཙོ་བོར་དམིགས་ཏེ་ཕག་རི་ནས། རྒྱལ་རྩེ་བར་འཁོར་ལམ་གསར་བཟོའི་ལས་གཞི་ཚུགས།

འོན་ཀྱང་ལས་ཡུན་རིང་པོར་མ་སོང་བར་ས་གནས་ཀྱི་མི་སེར་ཚོས་ཁོང་ཚོའི་རྒྱུན་འཇགས་འཚོ་རྟེན་ལ་གནོད་རྐྱེན་འབྱུང་ངེས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་དང་བཅས་ཏེ། འཁོར་ལམ་གསར་བཟོ་མི་དགོས་པའི་ྋསྙན་ཞུ་སྔ་རྗེས་ཕུལ་བས། མཐའ་དོན་དབྱིན་གཞུང་ལ་གསུང་འཕྲིན་སྩལ་ཐོག་ལས་གཞི་དེ་མཚམས་འཇོག་མི་མཛད་མཐུ་མེད་ཀྱི་གནས་སུ་གྱུར། དེ་ལྟ་ནའང་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས་བོད་ནང་འཁོར་འགྲུལ་ལམ་སྲོལ་དར་དགོས་པའི་དགོངས་བཞེད་འདོར་གནང་མ་མཛད་པར། ས་སྦྲུལ་ (༡༩༢༩) ལོ་ནས་བཟུང་ནོར་བུ་གླིང་ག་ནས། རྩེ་ཕོ་བྲང་དང༌། གྲྭ་བཞི་གློག་འཕྲུལ་ཁང་བར་འཁོར་ལམ་གསར་པའི་ཐོག་དབྱིན་ཡུལ་ནས་ཐོན་པའི་མོ་ཊའི་ནང་ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་སྐུ་འཁོར་དང་བཅས་ཡར་མར་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་ཤིང༌། དེ་ནི་བོད་ཀྱི་ཆབ་འབངས་ཚོར་འཁོར་འགྲུལ་གྱི་དགེ་མཚན་དངོས་སུ་སྟོན་གནང་མཛད་པ་ཞིག་ཡིན་པ་གོར་མ་ཆག

གཅིག་འོག་གཅིག་མིན་རང་དབང་འདྲ་མཉམ་གྱིས།།

རྒྱལ་སྲིད་དབང་ལུང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁག་དང༌།།

མཉམ་གྲོས་ཆིངས་ཡིག་བསྣོལ་མར་བཏབ་པ་སོགས།།

པུར་རྒྱལ་བོད་ཀྱི་དབུ་འཕང་དགུང་དུ་བཏེགས།།

རྒྱལ་ཁབ་གཞན་གྱི་ཐེ་གཏོགས་མ་དགོས་པར།།

ཕྱི་གླིང་དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་དང་མཉམ་རོལ་གྱི།།

ཚོང་ཤག་གསར་སྒྲིག་ཌག་ཏར་འཁོར་ལམ་སོགས།།

གསར་བཟོ་བོད་མིའི་འཚོ་ལམ་ཡངས་པོར་བཏང༌།།

ས་བཅད་བཅུ་གཅིག་པ།

ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་ལ་འབྲེལ་མཐུད་མཛད་པ།

༡༽ ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས།

མི་ལོ་ཉིས་སྟོང་མིན་ཙམ་གྱི་སྔོན་ནས་ཆོས་དང༌། རིག་གཞུང་གི་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ལྡན་པ། བོད་ཀྱི་ལྷོ་ཕྱོགས་ས་འདྲེས། ཕན་ཚུན་ས་མཚམས་སྲུང་དམག་ཀྱང་མི་དགོས་པའི་ཁྱིམ་མཚེས་བཟང་པོ། རྒྱ༵་ག༵ར་འཕགས་པའི་ཡུལ་ལུང་བཙན་བཟུང་བྱེད་པོ་དབྱི༵ན་ཇི༵འི་གཞུང༵་དང༌། རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་དུས་རབས་མང་ཆེ་བར་དགྲ་གཤེད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ལྡན་པ། བོད་ཀྱི་ཤར་ཕྱོགས་ས་འདྲེས། ས་མཚམས་སུ་ཕྱོགས་ཕན་ཚུན་གཉིས་ཀའི་སྲུང་དམག་རྟག་ཏུ་གནས་ཤིང༌། དམག་འཐབ་ཀྱང་ཡང་ཡང་བྱེད་པའི་རྒྱ༵་ན༵ག་གཞུང་སྟེ། སྐབས་འདིར་རྒྱའི་གོང་མ་ཆིང་ངམ། མ༵ན་ཇུ༵འི་གཞུང༵་གི་མཐོ་རིམ་དཔོན་རིགས་ལྐོག་འབྲེལ་གཡོ་བྱུས་ཀྱི་ཐོག་ནས། འཛམ་བུ་གླིང་པའི་རིན་ཆེན་གཏེར་མཛོད་ལྟ་བུའི་བོད་ས་རྒྱ་ཆེ་བཙན་བཟུང་བྱ་རྒྱུའི་ཞི་དྲག་ཐབས་འཕྲུལ་ལུ་གུ་བརྒྱུད་དུ་ལག་ལེན་བསྟར་བར་བརྟེན། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་བོད་རྒྱལ་ཁབ་རང་དབང་རང་བཙན་གྱི་གནས་སྟངས་བརྟན་སྲུང་མཛད་ཐབས་ཇི་དགེ་དགོངས་བཞེས་ཀྱིས། སྐབས་དེའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་སྟངས་ཐོག་དབྱིན་རྒྱ་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་པོའི་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱི་དོ་ཟླར་གྱུར་པ་ནི། བོད་དང་ས་ཐག་ཉེ་བ་ཨུ་རུ་སུའི་རྒྱལ་ཁབ་ཡིན་པ་དེ་ལ་འབྲེལ་བ་གནང་རྒྱུ་ལས། ད་ལྟའི་ཆར་ཐབས་ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་མེད་པར་དགོངས། དེ་ལྟར་མཚན་ཞབས་མཁན་ཆེ་བློ་བཟང་ངག་དབང་རུ་སུའི་གོང་མ་ཛར་མཇལ་བར་ཆེད་གཉེར་བསྐྱངས་པ་ནས་བཀའ་དོན་ཞུ་བྱ་ལེགས་པར་བསྒྲུབས།

བོད་དང་རུ་སུའི་དབར་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་སྐོར་གསར་ཤོག་ཐོག་ཐོན་པས། དབྱིན་གཞུང་ལ་དོགས་འདྲོག་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་དང༌། རྒྱ་གཞུང་ལ་བོད་ཐོག་དབང་ཆ་མེད་པའང་དབྱིན་ཇིས་གསལ་པོར་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་སྟབས། དབྱིན་གཞུང་ནས་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ངོ་མ་དངོས་རྟོགས་ཐུབ་ཆེད། བོད་གཞུང་དང་ཐད་ཀར་འབྲེལ་བ་ཞུ་རྒྱུའི་སྲིད་བྱུས་བཟུང་ནས། ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ལ་འབྲེལ་མཐུད་ཀྱི་གནས་འཕྲིན་ཕུལ། འོན་ཀྱང་དེ་ལ་བཀའ་གསལ་མ་ཐོན་པའི་འགག་རྐྱེན་བྱུང༌།

དེ་ལྟ་བུའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་མུར་དབྱིན་ཇིའི་དམག་དཔུང་གིས་བོད་སར་བཙན་འཛུལ་སྔ་རྗེས་བྱས་མཐར། ཤིང་འབྲུག་ (༡༩༠༤) ལོ་དཀྱིལ་དུ་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་རུ་སུ་དང་ཐག་ཉེའི་སོག་ཡུལ་དུ་ཉེན་གཡོལ་ལ་ཕེབས་ཏེ་ལོ་ངོ་གཉིས་ཙམ་བཞུགས་པའི་རིང་དེར་རུ་སུ་དང་འབྲེལ་བ་མུ་མཐུད་མཛད།

ྋསྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་སོག་ཡུལ་དུ་ཕེབས་འབྱོར་ཟིན་ནས་ཟླ་གཅིག་ལྷག་ཙམ་སོང་རྗེས་གཞི་ནས་མན་ཇུ་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་ཀྱིས་བློན་ཆེན་ཆེད་གཉེར་ཐོག་ནས་འབྲེལ་བ་ཞུས། དེ་ནས་ལོ་འཁོར་གཅིག་ཙམ་སོང་རྗེས་ཨུ་ནན་ཆེན་པོས་པེ་ཅིན་དུ་གདན་ཞུ་སྔ་རྗེས་ཕུལ།

ཡང་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་སྐུ་འཁོར་བཅས་མེ་ལུག་ (༡༩༠༧) ལོ་མཇུག་ཨ་མདོ་སྐུ་འབུམ་ནས་རྒྱ་ནག་རི་བོ་རྩེ་ལྔ་ཁུལ་གནས་གཟིགས་སུ་བྱོན་ཏེ་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་མཛད་པ་རྒྱས་བཞིན་བཞུགས་པར་མན་ཇུའི་གཞུང་ནས་ཆེ་མཐོངས་དང་འབྲེལ་སླར་ཡང་པེ་ཅིན་དུ་གདན་ཞུ་འབྱོར་བ་བཞིན། ས་སྤྲེལ་༡༩༠༨ལོ་དཀྱིལ་པེ་ཅིན་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས། ལོ་མཇུག་རྒྱ་ནག་ནས་བོད་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་ཆིབས་ཞལ་མ་བསྒྱུར་གྱི་བར་དེར་རུ་སུ་ཙམ་མིན་པར། ཨ་རི་དང༌། དབྱིན་ཇི། འཇར་མ་ནི། ཉི་ཧོང་བཅས་པའི་གཞུང་སྒེར་མི་སྣས་ྋགོང་ས་མཆོག་སྔ་རྗེས་མཇལ་འཕྲད་ཞུས་པ་དེ་དག་ལའང་འབྲེལ་བ་འཕྲོ་མཐུད་གནང་དགོས་པ་དང༌།

ལྷག་པར་ས་བྱ་ (༡༩༠༩) ལོར་རྒྱ་ནག་མན་ཇུའི་དམག་གིས་བོད་སར་བཙན་འཛུལ་དྲག་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་གཏོང་བའི་བྱེད་བབས་ནས་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་སྡེ་སྲུང་ཐབས་སུ་དབྱིན་ཇི་དང༌། ཨ་རི་ལ་སོགས་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་ལ་གང་ཅིའི་འབྲེལ་ལམ་གསར་འཛུགས་བསྐྱང་དགོས་པ་དེ་དག་ཁ་ཚ་དགོས་གནད་ཅི་ཆེར་གཟིགས་པ་ཐུགས་སུ་འཆང་བཞིན། ལོ་མཇུག་དེར་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་སྟོན་འཁོར་ཨ་མདོ་སྐུ་འབུམ་ནས་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་ཕྱིར་ཕེབས་ཀྱིས་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོ་པོ་ཏ་ལར་ྋཞབས་སོར་བདེ་བར་འཁོད།

དེ་འཕྲལ་ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་ལས་དོན་གང་ཅི་དང༌། ཕྱི་རྒྱལ་མི་སྣ་འབྱོར་རིགས་ལ་ཐོག་མའི་སྣེ་ལེན་འབྲེལ་གཏུགས་ཀྱི་ལས་ཁུར་བླངས་ཐོག དོན་གནད་ཆེ་རིགས་བཀའ་ཤག་བརྒྱུད་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོར་ྋསྙན་གསན་ཞུ་དགོས་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་ཤིག་ཟུར་འཛུགས་བསྐྱང་རྒྱུར་རྩེ་མགྲོན་ལས་ཚན་གནས་ལྔ་པཔར་ཁང་རྒྱལ་མཚན་ཕུན་ཚོགས་དང༌། རྩིས་དཔོན་རིམ་བཞི་ཁེ་སྨད་རིན་ཆེན་དབང་འདུས་གཉིས་ལ་ཛ་སག་གི་གོ་མིང་དང་འབྲེལ་ཕྱི་འབྲེལ་དོ་དམ་པར་བསྐོ་གཞག་སྩལ་ནས་ལས་ཁུར་ཡང་འགོ་འཛུགས་ཞུས། དེ་ལྟ་ནའང་མི་རིང་བར་བོད་སར་ལྷགས་འབྱོར་རྒྱ་ནག་མན་ཇུའི་བཙན་འཛུལ་རྒྱ་དམག་ཡོངས་རྫོགས་མཐར་བསྐྲོད་གཏོང་བའི་སླད་དུ། ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་སྟོན་འཁོར་རྒྱ་གར་དུ་བྱོན་དགོས་ཀྱིས་རྐྱེན་པས་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་ཟུར་འཛུགས་ཞུ་དགོས་དུས་འགྱངས་སུ་གྱུར།141

141 ཕྱི་སྲིད་བཀའ་ཟུར་སྣེའུ་ཤག་ཐུབ་བསྟན་ཐར་པ་མཆོག་གིས་བོད་གཞུང་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་དོན་ཐོག་མ་དབུ་ཚུགས་པ་ནས། ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་ཟུར་ཚུགས་དང༌། ཕྱི་འབྲེལ་གྱི་བྱ་གཞག་འབྲེལ་ཡོད་བཅས་པ་ཞིབ་གསལ་གསུངས་པ་ཞིག་རྒྱ་གར་དྷ་རམ་ས་ལ་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་ནས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་‘ངག་རྒྱུན་ལོ་རྒྱུས་’དེབ་འཕྲེང་ ༥ པའི་ཤོག་གྲངས་ ༤༣ ནས་ ༦༤ བར་དེར་འཁོད་འདུག ཡང་’བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་’དེབ་གཉིས་པའི་ཤོག་གྲངས་ ༡༦༤ ནང་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་གསར་དུ་ཚུགས་སྐོར་འཁོད་འདུག་པར་དཔྱད་མཛོད།

༢༽ ཕྱི་འབྲེལ་མུ་མཐུད་མཛད་པ།

ཆུ་བྱི་ (༡༩༡༢) ལོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་སྟོན་འཁོར་དང་བཅས་པ་རྒྱ་གར་ནས་བོད་དུ་ཕྱིར་བྱོན་རྗེས། བོད་རྒྱལ་ཁབ་དང་སྔར་ནས་འབྲེལ་ཡོད་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱ་གར་དང༌། བལ་ཡུལ། རྒྱ་ནག་དང༌། སོག་ཡུལ། བར་ལམ་ནས་སྲིད་དོན་དང༌། དམག་དོན། ཚོང་དོན་སོགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་བྱུང་བ་དབྱིན་ཇི་དང༌། རུ་སུ་སྨོས་ཅི། ཨ་རི་དང༌། ཉི་ཧོང་གིས་མཚོན་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་གཞན་དག་གི་གཞུང་སྒེར་ཁག་དང་ཡང་ཕར་ཚུར་གནས་འབྲེལ་དང༌། མི་སྣ་མངགས་གཏོང་གི་ཕྱི་འབྲེལ་རྒྱ་ཆེ་མཛད་སྐབས་ཕྱག་བྲིས་ཕར་སྩལ་དང་ཚུར་ཕུལ་ལག་སོན་ཇི་བྱུང་དེ་དག་དཔེ་མཚོན་ཙམ་དུ་ཡུལ་ཁག་སོ་སོར་དབྱེ་སྟེ། ལོ་དུས་སྔ་རྟིང་གིས་བཀོད་པ་གཤམ་གསལ།

༣༽ རྒྱ་གར་དབྱིན་གཞུང་དང་གནས་འབྲེལ་མཛད་པ།

ཤིང་སྟག་ (༡༩༡༤) སིམ་ལའི་ཆིངས་དོན་ལེགས་གྲུབ་ཟིན་ནས་ཟླ་བ་གཅིག་སོང་བའི་རྗེས་སུ་ཡུ་རོབ་ནང་དབྱིན་ཇི་དང༌། འཇར་མན་གཉིས་དབར་འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་དང་པོ་ཐུག་པའི་གསར་འགྱུར་ཁག་ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་གསན་མ་ཐག་བོད་དེ་དབྱིན་ཇིའི་མཐུན་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ལྟ་བུ་མཛད་དེ། བོད་གཞུང་ནས་དབྱིན་ཇིར་དམག་རོགས་གཏོང་དགོས་སྐོར་སྲིད་བཀའ་ལྷན་རྒྱས་ལ་དགོངས་འཆར་བཀའ་སློབ་སྩལ་དོན་ལྷ་ས་ནས་སྲིད་བློན་ཞོལ་ཁང་གིས་འབྲས་སྤྱི་འབིའི་ ཇེའེ་ འགུའུལ་ཌ་ (B. J. Gould) བརྒྱུད་དབྱིན་གཞུང་ལ་ནང་གནས་ཞུ་དགོས་ཕྱག་བྲིས་གནང་གསལ་དུ།

འབྲས་ལྗོངས་སྤྱི་ཁྱབ་བློན་ཆེན་འགུའུལ་ཌ་ས་ཧེབ་མཆོག་ལ། སྲིད་བློན་ཞོལ་ཁང་པས་ཡི་གེ་ཕུལ་དོན། ཉེ་ལམ་འདི་ཕྱོགས་ཚགས་པར་འབྱོར་རིགས་དང༌། སྲིད་བློན་བཤད་སྒྲས་གནས་ཚུལ་གནང་འབྱོར་བཅས་ལ་དབྱིན་ཇི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོ་དང་ས་འདྲེས་ཕ་རན་སིར་འཇར་མན་ནས་དཔུང་དམག་བཅུག་རྐྱེན་ཡུ་རོབ་རྒྱལ་ཁག་ནང་དམག་ཟིང་རྒྱ་ཆེ་ཡོད་ལུགས་གསལ་དོན།

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་ནས་བཀའ་སྤྱི་ཕེབས་སུ། ཁམས་ཕྱོགས་རྒྱ་དམག་ནས་ཚུར་རྒོལ་ཁ་ཚ་བྱེད་མུས་ཀྱང༌། བོད་ཀྱི་རེ་ལྟོས་ཞུ་ཡུལ་དབྱིན་གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་བརྟན་ཚེ་བོད་ལྗོངས་བདེ་བར་གནས་པ་ཡོང་རྒྱུར་བརྟེན། དབྱིན་གཞུང་གི་བཀའ་དྲིན་གསབ་ཆེད་བོད་ཕྱོགས་ནས་དམག་མི་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་རྒྱ་གར་དུ་གཏོང་འོས་ཡོད་མེད་ས་ཧེབ་མཆོག་ནས་དབྱིན་གཞུང་ཆེན་པོར་དགོངས་བསྐོར་གྱིས་ནང་མའི་གསལ་ཆ་འཕྲལ་དུ་གནང་དགོས་ཡི་གེ་འབུལ་དགོས་ཕེབས་པ་ཇི་འགབ་ཕེབས་གསལ་ཡོད་པ་དགོངས་འཇགས་ཞུ། གཟིགས་རྟེན་ཁ་བཏགས་བཅས། བོད་ལུགས་ཤིང་སྟག་ (༡༩༡༤) ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༢ ལ་ཕུལ།

འབྲས་སྤྱི་འགུའུལ་ཌ་ནས། གོང་སྐོར་སྲིད་བློན་བཤད་སྒྲར་གནས་ལན་ཕུལ་བའི་ཚིག་གཞིར།142 བརྩེ་བའི་བློན་ཆེན་བཤད་སྒྲ་མཆོག་ལ། ཁྱེད་ཀྱིས་ཕྱི་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༡༥ ཉིན་གནང་བའི་ཕྱག་བྲིས་འབྱོར་བར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ། ཁྱེད་ཀྱི་ཕྱག་བྲིས་འབྱོར་མ་ཐག་ཁོ་བོས་གནད་དོན་རྣམས་རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་ཞུས་པར་བཀའ་ལན་གནང་འབྱོར་བྱུང་དོན། དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་གིས་དོན་གནད་དེ་ལ་ཧ་ཅང་མཉེས་པོ་བྱུང་འདུག བོད་དམག་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་དབྱིན་གཞུང་གི་དཔུང་རོགས་ལ་གཏོང་རྒྱུ་གསུངས་པ་དེ་ལ་སྙིང་ནས་བཀའ་དྲིན་སེམས་བཅངས་ཞུ་རྒྱུ། དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་གིས་བོད་ནས་དཔུང་རོགས་ཞུ་དགོས་པའི་སྐབས་བྱུང་མཚམས་ངེས་པར་ཞུ་རྒྱུ་ཞེས་གསུངས་འདུག་ན་དེ་དོན་ྋགོང་ས་ཆེན་པོར་ྋསྙན་གསན་ཡོད་པ་ཞུ། ཁ་བཏགས་བཅས་འབྲས་སྤྱི་འབིའི་ ཇེའེ་ འགུའུལ་ཌ་ནས། ཕྱི་ལོ་ (༡༩༡༤) ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༢༧ ལ་ཕུལ།

གོང་གསལ་སིམ་ལར་དབྱིན་བོད་རྒྱ་གསུམ་ཆིངས་འཇོག་སྐབས་ཅཱལ་སེ་འབེལ་ཁོང་ཉིད་དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་ལས་རོགས་ཡིན་སྟབས། བོད་གཞུང་ལ་ཕན་ཐབས་ཅི་ཐུབ་གནང་བར་ཡང་ྋགོང་ས་མཆོག་དགྱེས་མཉེས་ཆེན་པོ་བྱུང་སྟེ། ཁོང་ལ་ཕྱག་བྲིས་སྩལ་བ་ཞིག་འབེལ་གྱིས་བརྩམས་པའི་དབྱིན་དེབ་ནང་འཁོད་པ་དོན་བསྒྱུར་འདི་ལྟར། “ཏཱ་ལའི་བླ་མས་སྤྲིངས་པའི་ཡི་གེ” (འཚམས་འདྲིའི་བརྗོད་བྱ་འཁོད་རྗེས་) “ཉིད་ནས་རྒྱ་བོད་ཆིངས་འཇོག་སྐབས་དང༌། དེ་མིན་དུས་སྐབས་གཞན་དུའང་ང་ཚོ་བོད་གཞུང་ལ་ཆར་པ་ཆུ་གྲོགས་ཀྱི་ཕན་ཐབས་བགྱིས་པ་དང༌། དབྱིན་ཇི་གོང་མ་ཆེན་པོས་ཉིད་ལ་སཱི་ ཨེམ་ འཇིའི་ (C.M.G) ཞེས་པའི་གཟེངས་བསྟོད་གོ་མིང་སྩལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ངོས་རང་དགའ་ཚོར་ཆེན་པོ་བྱུང༌། ཉིད་ནས་སླད་ཀྱང་སྔར་བཞིན་དབྱིན་བོད་ས་ཁུལ་ལ་སྨན་པའི་བྱ་ཐབས་རྒྱུན་འཁྱོངས་དགོས་པ་ཡིད་འཇགས་འཚལ། རྟེན་འབྲེལ་མཚོན་ཆེད་ལྷ་གོས་དང༌། ཤིས་སྨོན་བཅས། ཏཱ་ལའི་བླ་མས། ཤིང་སྟག་ (༡༩༡༤) ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༩ བཟང་པོ་ལ།”143

142 གོང་གསལ་སྲིད་བློན་ཞོལ་ཁང་གི་ཕྱག་བྲིས་དེ་དབྱིན་ཇིའི་དཔོན་རིགས་དང་འབྲེལ་བ་ཆེ་བ་སྲིད་བློན་བཤད་སྒྲ་བརྒྱུད་གཏོང་གནང་དབྱིན་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་འབྲས་སྤྱིར་བྱུང་སྟབས། འབྲས་སྤྱིས་བཤད་སྒྲར་གནས་ལན་ཕུལ་སྐོར་’བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་’དེབ་གཉིས་པའི་ཤོག་གྲངས་ ༢༤༤ ནང་འཁོད་འདུག

143 Portrait of a Dalai Lama, ཤོག་གྲངས་ ༢༣༤ ནང་གསལ།

༤༽ གོར་རྒྱལ་མཆོག་ལ་ཕྱག་བྲིས་བཀའ་གསལ་སྩལ་བ།

ལེགས་བྱས་ཀྱི་མངོན་པར་མཐོ་བ་གོརྵ་རྒྱལ་པོ་ལ། ཆེད་ཞུ། བར་དེར་ར་ཛ་མཆོག་གིས་དབུས་སྟོན་འཁོར་ཚང་མ་སྐུ་ཚོ་བདེ་ཞིང༌། ཡུལ་གྲུ་འབངས་བཅས་བདེ་སྐྱིད་ལ་འཁོད་མུས་སུ་ཡོད་པ་ངོས་ཀྱང་ཡིད་སྤྲོར་གྱུར། ངོས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའང་མེ་འབྲུག་ (༡༩༡༦) ལོ་མཇུག་ནས་ལོ་ངོ་གསུམ་རིང་ཞྭ་སེར་རང་ལུགས་བླ་མའི་བཞེད་སྲོལ་ལྟར་མཚམས་བཅད་ཀྱིས་སྔ་ལོའི་བོད་ཟླ་ ༩ པའི་མཇུག་གྲོལ་ཏེ་དེང་སྐབས་འཆར་འཕར་གྱི་བྱེད་སྒོ་སྣེ་མང་ཁར། ལོ་གསར་དང༌། སྨོན་ལམ། ཚོགས་མཆོད། གཞན་ཡང་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་སོགས་བྲེལ་འཛིང་གི་ངང་དུ་མཆིས་ཤིང༌། བླ་མ་དཀོན་མཆོག་གི་ཐུགས་རྗེ་དང༌། སེམས་ཅན་གྱི་བསོད་ནམས་བཟང་པོའི་མཐུ་ལས་དེང་སྐབས་བོད་ལྗོངས་ཚང་མ་བདེ་སྐབས་སུ་ཡོད་པ་འདི་ཕྱོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཙམ་མ་ཟད། རང་རེ་གོར་བོད་བུ་སྤུན་ལྟ་བུའི་ཆིངས་དོན་མཐུན་ལམ་གནས་མུས་དེ་དག་སླར་ཡང་ཉི་མ་སྤྲིན་བྲལ་ལྟར་ཡར་ལྡན་གོང་འཕེལ་ཡོང་བ་ཞིག་ར་ཛ་མཆོག་ནས་ཐུགས་དགོངས་དམ་པར་བསྟི་བ་འཚལ། རྟེན་ལྷ་རེག་ནང་མཛོད་དང༌། ལག་འདེབས་སཱཙྪ་སྐུ་དཔར་ཆེ་བ་རྡོག་གསུམ། རྨ་སྐྲང་སོགས་ལ་བྱུགས་བྱེད་ལག་འདེབས་ས་སྔགས་སྒོར་བཅོ་ལྔ་ཡོད་པའི་སྒམ་ཆུང་དམ་འབྱར་གཅིག་བཅས་ལྕགས་སྤྲེལ་ (༡༩༢༠) ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༦ བཟང་པོ་ལ།

༥༽ ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་གི་གསར་གནས་མཁྱེན་རྟོགས་སླད་དུ་བཀའ་ཡིག་སྩལ་བ།

རྒྱ་དབྱིན་གྱིས་མཚོན་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་གི་ཡུལ་བབས་གསར་གནས་མཁྱེན་རྟོགས་སླད་དུ། ཡུལ་ཕྱོགས་སོ་སོའི་གསར་འགྱུར་མེ་ལོང་རྩོམ་སྒྲིག་དཔར་འགྲེམས་བྱེད་པོ་ཁུ་ནུ་མཐར་ཕྱིན་ལ་བཀའ་ཡིག་བསྩལ་བ་གཤམ་གསལ།

ཆེད་དོན། ཁྱོད་ནས་དོ་བརྩོན་ཁུར་བླངས་ཀྱིས་རྒྱལ་ཁག་ཕན་ཚུན་གྱི་གསར་འགྱུར་ཁ་ཤས་འདི་གའི་མིང་བཀོད་སྤེལ་འབྱོར་གང་ལེགས་བྱུང་བའི་གསོལ་རས་མཚོན་བྱེད་དབྱིན་སྒོར་ཉི་ཤུ་ཐམ་པ་བསྐུར་བསྲིངས་རྩིས་ལེན་ཐོག ད་མུས་ཟླ་རེའི་གསར་འགྱུར་ཚགས་པར་ནང༌། རྒྱ་ནག་དང༌། དབྱིན་ཇིས་མཚོན་པའི་ཡུལ་བབས་གསར་གནས་འཚེམ་མེད་ཁ་གསལ་སྤེལ་འབྱོར་བྱུང་ཚེ་གང་ཅིའི་གནས་ལུགས་བློ་རྟོགས་ལ་ཕན་ཁྱད་ཆེ་བ་མ་ཟད། གླ་རིན་ཇི་ཐོབ་ལོ་འཁོར་རྩིས་བསྡོམས་ཀྱིས་གུན་མེད་སྤྲོད་རྒྱུར་ལོ་འཁོར་མཚམས་རིན་གནད་འདི་ཐོབ་ཤོག་ལྷེ་ཁམས་དྭངས་འཕྲལ་འབུལ་དགོས་རྒྱུ་ཡིད་འཇགས་བྱེད། མེ་ཡོས་ (༡༩༢༧) བོད་ཟླ་ཚེས་བཟང་པོར་བྲིས།

ཆེད་དོན། ད་ལམ་མེ་ཡོས་བོད་ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༨ ཉིན་དེ་ནས་གནས་ཚུལ་རྟེན་ལྷ་རེག་ཨ་ཤེ་དང༌། རྒྱ་བོད་ཤན་སྦྱར་དཔེ་དེབ་གཅིག་གིས་བརྒྱན་པ་སྤེལ་འབྱོར་ཡིད་ལ་འདྲོངས། དེར་གསལ་འདི་ནས་གནས་ཚུལ་རྟེན་སྦྲགས་སྤེལ་བ་དེར་འབྱོར་ཐོག བཀའ་དོན་གསར་གནས་འབུལ་འོས་རྣམས་ཉང་ཞིབ་ཁུར་ལེན་བརྩོན་བསྐྱེད་ཀྱིས་ཟླ་མཚམས་སོ་སོར་ཞིབ་འབུལ་བྱེད་རྒྱུ་དེ་དོན་བྱེད་ཅིང༌། གསར་འགྱུར་སྔར་ཕན་བོད་ཕྱོགས་དམིགས་བཀར་མེད་ཀྱང༌། གང་ཅིའི་ཁྱད་དང་བཅས་མཐའ་གསལ་རྒྱས་གཤོམས་ཟླ་རེར་ཐེངས་གཉིས་སམ། བདུན་རེར་ཐེངས་རེ་འགོད་འདོད་ཡོད་རུང༌། སྔ་འཕྲོས་འགྲོ་ཆ་འགྲིགས་མིན་ཡང་རིམ་བཞིན་རྒྱལ་ཁག་གཞན་གནས་ལྟར་ཡོང་རེ་ཡོད་པ་ཞིབ་རྟོགས་གང་ལེགས་ལ་ཧུར་སྐྱེད་བྱེད་འོས་ཡིད་འཇགས་བྱེད། མེ་ཡོས་ (༡༩༢༧) བོད་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡ བཟང་པོར་བྲིས།

༦༽ རྒྱ་གར་དུ་དབྱིན་ཇི་གོང་མའི་རྒྱལ་ཚབ་དང་གནས་འབྲེལ་མཛད་པ།

ས་འབྲུག་ (༡༩༢༨) ལོར་རྒྱ་གར་དུ་དབྱིན་ཇི་གོང་མའི་རྒྱལ་ཚབ་ལོར་ཌ་ ཨིར་ཝིན་ (Lord Irwin) ལ་ཁོང་གིས་འབྲས་སྤྱི་བློན་ཆེན་བརྒྱུད་གནས་ཚུལ་གནང་འབྱོར་དེར་གསལ། དབྱིན་གཞུང་ནས་རྒྱལ་ཁག་གཉིས་དབར་རླངས་འཁོར་ཐོག་སྦྲག་ཡིག་སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་ལས་གཞི་ཕྱིར་འཐེན་གནང་བར་བོད་མི་ཚོ་དགའ་ཚོར་བྱུང་བ་དང༌། ཕྱིན་ཆད་དབྱིན་བོད་གཞུང་གཉིས་ཀྱི་དབར་མཛད་དཀའ་བྱུང་རིགས་ལ་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་རོགས་ཕན་མཛད་རྒྱུ་ཞེས་སོགས་འཁོད་པའི་བཀའ་གསལ་ཕྱག་བྲིས་ཤིག་སྩལ།

ལྕགས་རྟ་ (༡༩༣༠) ལོར་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་ཚབ་ལོར་ཌ་ ཨིར་ཝིན་གྱིས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོར་བོད་ཡིག་ཐོག་ཕྱག་བྲིས་ཕུལ་གསལ་ལ། གངས་ལྗོངས་བསྟན་འགྲོ་ཡོངས་ཀྱི་སྲོག་ཤིང་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་པོ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གི་ྋཞབས་པད་གསེར་ཁྲི་མངོན་མཐོའི་དྲུང་དུ། འབུལ་འབྲས། ད་ལམ་ངོས་ཀྱི་ངོ་ཚབ་འབྲས་སྤྱི་བློན་ཆེན། ཀཱལ་ནེལ་ ཇེའེ་ ཨལ་ ཨར་ ཝི་ཨར་ (Col. J. L. R. Weir) ས་ཧེབ་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་དང་ཞལ་ཚོར་ཡོད་པར་བརྟེན། བསྐྱར་དུ་མཐུན་ལམ་གང་ཆེ་ཡོང་ཕྱིར་ལྷ་ལྡན་དུ་ཆེད་བརྫོང་ཞུས་ཡོད་པ་ནི་དགའ་སྤྲོ་ཆེ་བ་མ་ཟད། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ཀཱལ་ནེལ་དང་གསུང་མོལ་གནང་འོས་རིགས་ཀྱང་གནང་རོགས་ཞུ། འབི་ལར་དབྱིན་ཇི་གཞུང་དང་བོད་གཞུང་དབར་གྱི་མཐུན་འབྲེལ་གོང་ནས་གོང་འཕེལ་དུ་ཡོང་བའི་བསམ་བློ་ཡོད་པ་མཁྱེན་ཤག་ལགས། དབྱིན་བོད་གཉིས་མཐུན་ལམ་ད་བར་གནས་པ་འདི་བཞིན། སླར་ཡང་རྒྱུན་མ་ཆད་པར་འདི་མུར་གནས་ཐོག དབྱིན་བོད་གཉིས་ལ་ཕན་ཐོགས་ཡོང་བའི་རེ་བ་ཡོད། ྋགོང་ས་མཆོག་དང་བོད་གཞུང་ལ་རང་རེའི་མཐུན་ཤེས་དང༌། སེམས་བཟང་གི་རྟགས་ཙམ་དུ་ངོ་ཚབ་བརྒྱུད་ཕྲན་བུའི་ལག་རྟགས་འབུལ་ལམ་ཞུས་ཡོད་པ་དགྱེས་བཞེས་ཡོད་པ་དང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་སྐུ་འཚོ་གསལ་དྭངས་བཞུགས་འཇགས་ཡོད་ཤག་ནི་བཀའ་དྲིན་ཆེ། སིམ་ལ་ནས་དབྱིན་ལུགས་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༤ དང་འདས་ལོ་ ༡༩༣༠ བོད་ལུགས་ལྕགས་རྟ་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༩ ཉིན་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཚབ་ལོར་ཌ་ ཨིར་ཝིན་པས་ཕུལ།

ལྕགས་ལུག་ (༡༩༣༡) ལོར་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཚབ་གསར་པ། ལོར་ཌ་ ཝེལ་ལིང་ཊོན་ (Lord Wellington) ནས་ཚུར་ཕུལ། གངས་ལྗོངས་བསྟན་འགྲོ་ཡོངས་ཀྱི་སྲོག་ཤིང་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་པོ་ྋཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གི་ྋཞབས་པད་གསེར་ཁྲི་མངོན་མཐོའི་དྲུང་དུ། འབུལ་འབྲས། ད་ལམ་དབྱིན་ཇི་གོང་མ་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་བཀའ་འབྲེལ་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཚབ་ཆེན་པོ་ཨིར་ཝིན་ཞེས་པའི་སྐུ་ཚབ་ཏུ། ངོས་ལ་བསྐོ་གཞག་གནང་བ་བཞིན། དབྱིན་ལུགས་འདས་ལོ་ ༡༩༣༡ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༡༨ དང༌། བོད་ལུགས་ལྕགས་ལུག་ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡ ཉིན། འབོམ་བྷེར་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཚབ་ཀྱི་ལས་ཁུར་རྩིས་ལེན་ཟིན་ཅིང༌། དེ་དོན་ངོས་ཀྱི་བསམ་འཆར། རྒྱ་གར་གཞུང་དང་བོད་གཞུང་གཉིས་དབར་ད་ལྟ་ཡོད་པའི་དགའ་བའི་མཐུན་ལམ་ཆེན་པོ་འདི་བཞིན་སོར་གནས་ཡོང་བ་མ་ཟད། ངོས་རྒྱལ་ཚབ་ལས་འཛིན་བྱེད་སྐབས། ད་དུང་གོང་ནས་གོང་འཕེལ་ཡོང་བའི་རེ་འདུན་ཆེན་པོ་ཡོད་ཞུ། ཡང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་དང་ངོས་ཀྱི་གྲོགས་ཤེས་ཀྱི་བརྩེ་གདུང་ལ་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་ཐུགས་བློས་བཀལ་ཆོག་པ་ཞུ་རྒྱུ་མ་ཟད། ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། བོད་ཀྱི་འབངས་མི་སེར་བཅས་ཀྱི་བྱ་བ་ཡར་སྐྱེད་ཡོང་བའི་རེ་བ་ཡོད་པ་དགོངས་འཇགས་མཁྱཻན། མཁྱཻན། རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཚབ་ཆེན་པོ་ལོར་ཌ་ ཝེལ་ལིང་ཊོན་པས། རྒྱལ་ས་ཆེན་པོ་སིམ་ལ་ནས་དབྱིན་ལུགས་འདས་ལོ་ ༡༩༣༡ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༧ དང༌། བོད་ལུགས་ལྕགས་ལུག་ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༠ བཟང་པོར་ཕུལ།

༧༽ མཧཱ་ཏ་མཱ་གྷན་དྷིར་ཕྱག་བྲིས་བཀའ་ལན་སྩལ་བ།

འཚེ་མེད་ཞི་བའི་ཐབས་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཡོངས་དབྱིན་ཇིའི་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་འོག་ནས་རང་བཙན་བསྐྱར་ལེན་མཛད་པོ་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་མ་ཧཱ་ཏ་མཱ་གྷན་དྷིར་ཕྱག་བྲིས་བཀའ་ལན་སྩལ་གསལ། དད་སྟོབས་ཀྱིས་ཕྱུག་པ་ཧིན་རྡུའི་འགོ་འཛིན་གྷན་དྷི་མཆོག་ལ། ཆེད་དོན། ད་ལམ་ལྕགས་ལུག་ (༡༩༣༡) ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༥ ཉིན་དེ་ནས་གནས་ཚུལ་འབྱོར་པ་ཡིད་སྤྲོ་ལྷག་པར་འཕེལ་ཞིང༌། དེར་གསལ་སྔོན་དུ་གནས་ཚུལ་ཕུལ་བ་བོད་ཡིག་དབུ་ཅན་དུ་སོང་བས་མཁྱེན་རྟོགས་མ་གྱུར་པ་བློ་ཕམ་ཆེ་ཡང༌། ད་ལམ་སྔོན་སོང་གནས་ཚུལ་གཟིགས་བདེའི་ཆེད་དབྱིན་ཡིག་ཐོག་བསྒྱུར་ཏེ་ཕུལ་ཡོད།

སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བཀའ་ཨ་ཧིམ་ས་ཞེས་པར་བོད་མི་མང་ནས་ཉམས་ལེན་ལ་བརྩོན་པའི་ཐུགས་རེ་ཡོད་གསལ་བས། ཨ་ཧིམ་ས་ཞེས་པ་དབྱིན་སྐད་དང༌། སྔགས་སྐད་མི་འདྲ་བ་བརྗོད་དོན་ཇི་བཞིན་ཤེས་རྟོགས་མ་བྱུང་བས་གོ་དོན་ཇི་ཡིན་བསྐྱར་གསལ་ཡོད་པ་མ་ཟད། རྒྱ་གར་བ་རྣམས་དང༌། རང་རེ་བོད་གཉིས་ཆོས་ཀྱི་རྩ་བ་གཅིག་གྱུར་ལ་བརྟེན་གཞན་མྱོང་གི་སྡུག་བསྔལ་ལས་གྲོལ་ཏེ། ཆོས་འབྱོར་བདེ་སྐྱིད་ལ་འཁོད་པའི་རེ་བློ་ཆེན་པོས་གནས་ཡོད་ཅིང༌། ད་ལན་གནས་ཚུལ་འདི་ཡང་དབྱིན་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཏེ་ཕུལ་ཡོད་པ་སྔ་རྟིང་ཡི་གེ་གཉིས་ཚགས་པར་ཐོག་འདོན་འགྲེམས་གནང་མ་དགོས་པ་དགོངས་འཇགས་འཚལ། ཏཱ་ལའི་བླ་མས། བོད་ལྕགས་ལུག་ (༡༩༣༡) ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༨ ལ།

༨༽ ཨ་རིའི་གཞུང་སྒེར་མི་སྣ་ཁག་དང་གནས་འབྲེལ་མཛད་པ།

ཨ་མེ་རི་ཀའི་ས་ཧེབ་ སིའི་ སུཡེ་ཌམ་ ཀ་ཊིང་ (C. Suydam Cutting) ལ་སྩལ་གནས་ཁོངས་ནས་ཁག་བཞི་ཟུར་བཏོན། ཆེད་དོན། ད་ལམ་ལྕགས་ལུག་ (༡༩༣༡) བོད་ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༢༢ ཉིན་དེ་ནས་གནས་ཚུལ་གནང་འབྱོར་ཡིད་ལ་འདྲོངས། དེར་གསལ་ཨ་མེ་རི་ཀ་དང༌། བོད་གཉིས་མཐུན་ལམ་སྐོར་དེ་སྔ་ངོས་རི་བོ་རྩེ་ལྔ་དང༌། པེ་ཅིན་དུ་བསྐྱོད་སྐབས་དེ་གའི་སྐུ་ཚབ་རོག་ཧིལ་དང༌། དེའི་ཚབ། ཀེ་རིན་བཅས་ངོ་ཤེས་གྲོགས་པོ་ཡིན་པ་དགོངས་མངའ་ཡོད་ཤག་ཁར། ད་ལམ་སྤྱི་ཁྱབ་ལས་ཁུངས་ནས་དེ་གར་ཉིད་ལ་གནང་གནས་ཟུར་སོན་ཡིད་སྤྲོ་འཕེལ་བས་བོད་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་གྱི་ཞིང་སའི་རྒྱལ་བསྟན་ཆབ་སྲིད་ཡུན་གནས། སྐྱེ་འགྲོའི་བདེ་སྐྱིད་གོང་འཕེལ་འབྱུང་ཐབས་རོགས་ཕན་མཐུན་འགྱུར་གནང་འོས་ཞུ་སྐུལ་བྱེད་ཅིང༌། གཟིམ་ཁྱི་རྣམས་འདིར་འབྱོར་དང༌། གསེར་གྱི་ཆུ་ཚོད་གནང་སོན་བཅས་ཀྱི་སྐོར་ཞིབ་ཆའི་གནས་ཚུལ་སྔོན་སྤེལ་ཟིན་པ་ད་ཆ་དེར་འབྱོར་ཡོད་ཤག་མ་ཟད། དྲོད་སྐྱེས་འབྱུང་ཐབས་སྨན་སྦྱོར་བགྱིས་པའི་ཀོ་འབེག་དེ་གྲས་བསྐྱར་གནང་མ་དགོས་པ་དང༌། ལྷ་ས་ཁྲ་རི་ཡ་ (Terrier) ཕོ་མོ་ཆ་གཅིག་སྤང་མདའ་ཚང་བརྒྱུད་རིང་མིན་གྲུ་གཟིངས་ཐོག་བཏང་ཆོག་པ་ཡིད་འཇགས་འཚལ། ལྕགས་ལུག་ (༡༩༣༡) བོད་ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༢༧ བཟང་པོ་ལ། ཞེས་དང༌།

ཆེད་དོན། འདི་ག་བོད་ཡུལ་ནས་ཐོན་ཁུངས་བལ་རྣམས་བོད་གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་དང༌། མི་སེར་གྱི་བདེ་ཐབས་འཕེལ་རྒྱས་ཆེད་ལོ་གསུམ་རིང་གཞུང་ཚོང་སྤང་མདའ་ཚང་ནས་ཚོང་བསྒྱུར་ཆོག་པ་དེ་ལྟར་ཡང༌། སྔ་ལོའི་བལ་འབབ་རྣམས་རྒྱ་གར་ཀ་ཡན་144ཁག་གསུམ་གྱིས་མཚོན་པར་རིམ་བཙོངས་ཟིན་ཐོག་བར་ལམ་བལ་འབབ་རྣམས་ལ་ལྷད་བསྲེས་མང་ཙམ་གཏོང་སྲོལ་འདུག་རུང༌། སྔ་ལོ་གཞུང་ཚོང་ནས་བཟུང་བལ་ལྷད་མེད་སྤུས་དག་ཞེ་ཅིག་ཡིན་སྟབས། བལ་དོ་ལྷད་བསྲེས་དང་མི་འདྲ་བའི་རིན་གོང་མཐོ་ཙམ་ཚོང་སྒྱུར་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་རུང༌། གོང་གསལ་ཀ་ཡན་རྣམས་ནས་དེ་ག་ཨ་མེ་རི་ཀའི་བལ་ཚོང་ངོ་ཚབ་འབྱོར་སྐབས་སུ་ཡང་ངན་བསླུས་ཆང་རིན་འཕངས་མེད་སྤྲད་དེ་མགོ་བསྐོར་གཡོ་ཐབས་འདྲ་ཆགས་ཀྱིས། བལ་ཉོ་མ་བཅུག་པར་ཕྱིར་སློག་བྱེད་རྐྱང་ངན་ཁ་བསྒྲིལ་བོད་གཞུང་གི་ཕྱག་འབབ་ལ་གནོད་རྐྱེན་གང་ཐུབ་དུས་ཐོག་ཉོ་མིན་སོགས་ཀྱིས་བོད་གཞུང་ཐུགས་མཁོར་གུན་གནོད་ཆེ་གཤིས། ད་ནས་བཟུང་གཞུང་ཚོང་སྤང་མདའ་ཚང་གི་བལ་དོ་རྣམས་རྒྱ་གར་ཀ་ཡན་གྱི་ལག་ཐོག་འགྲིམས་ཚོང་མ་དགོས་པར། དེ་ག་ཨ་མེ་རི་ཀའི་བལ་ཚོང་ཤོག་ལྷེ་ཟུར་བསྐུར་ནང་གསལ་ཁག་གསུམ་ནས་ཉོ་ལེན་གྱིས་དོ་བདག་སོ་སོས་ཀ་ཏ་ནས་ལག་ཐོག་སྤྲོད་ལེན་བགྱིས་འཐུས་ཤིག་བྱུང་ཕྱིན།

བོད་གཞུང་གི་ཕྱག་འབབ་ཚགས་ཚུད་ཕན་ཚུན་གཉིས་སྨན་གང་ལེགས་ཡོང་རྒྱུར་བརྟེན། འདི་ལོའི་བལ་འབབ་རྣམས་ཀྱང་སྤུས་ཀ་དག་ངེས་ཡོད་ཀྱང་ད་ལྟ་རྒྱ་གར་ཀ་ཡན་རྣམས་ལ་ཚོང་སྒྱུར་མ་བྱས་ཤིང༌། གོང་གསལ་ཚོང་ཁག་གསུམ་སོ་སོར་འདི་ནས་སྤྲོད་རྒྱུའི་གནས་རྒྱ་རེ་ཡོད་པ་དེ་ནས་ཁུངས་སོ་སོར་ངེས་གཏོང་གིས། གཞུང་ཚོང་སྤང་མདའ་ཚང་འདི་པའང་བོད་གཞུང་རང་གི་ཆབ་སྲིད་བདེ་ཐབས་ཐུགས་མཁོའི་ཡོ་ཆས་སོགས་སྒྲུབ་འདོན་གང་ཅིར་ཞབས་ཞུ་གཟེངས་ཐོན་ཞུས་དང་ཞུ་མུས་འདི་གའི་སྐྱོང་འོས་དངོས་འབྲེལ་ལ་བརྟེན། ཚོང་འཁོས་མ་རྩ་བལ་ཚོང་འདི་དག་ད་ནས་བཟུང་རྒྱ་གར་ཀ་ཡན་ལ་སྤུས་ཚོང་མ་དགོས་པར། དེ་ག་ཨ་མེ་རི་ཀའི་བལ་ཚོང་ལ་རིན་འབབ་འཕྲོས་མོལ་ཁ་བཅད་ཐོག་ནས་བལ་དོ་རྣམས་ཀ་སྦུག་བར་སྤང་མདའ་ཚང་ནས་འདྲེན་འབེབས་དང༌། དེ་ནས་ཨ་མེ་རི་ཀའི་ཚོང་པ་ནས་འདྲེན་འབེབས་ཆོག་པ་བྱས་ན་བར་ཁེས་གྱོང་གུན་མི་ཆགས་པ་ཡོང་རྒྱུ།

འོན་ཀྱང་ཡིད་ཆེས་འབྱུང་ཆེད་གཞུང་ཚོང་སྤང་མདའ་ཚང་གི་མི་ངོ་ཞིག་དེ་ཁུལ་ཚོང་ཁང་སོ་སོར་དོ་བདག་ངོ་སྦྲགས་སུ་གཏོང་འོས་ཀྱང་བཏང་ཆོག་པ་བཅས་ཁྱེད་རང་ནས་ཁུངས་སོ་སོར་འཕྲོས་མོལ་གྱིས་བྱེད་བདེའི་གསལ་ཆ་ཐོན་མཚམས་ཏར་གསལ་འཕྲལ་ལ་ཡོད་པ་ཡིད་འཇགས་འཚལ། བོད་ལུགས་ལྕགས་ལུག་ (༡༩༣༡) ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༣ བཟང་པོ་ལ།

ཆེད་དོན། ད་ལམ་དེ་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༣༡ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༨ དང་ ༩ ཉིན་སོ་སོར་གནང་གནས་འདི་གར་ལྕགས་ལུག་བོད་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢ ཉིན་བསྡེབས་འབྱོར་བྱུང་བ་ཡིད་སྤྲོ་ཤིན་ཏུ་ཆེ། དེར་གསལ་ཉིད་ཝ་ཤིང་ཊོན་ལ་སྤྱི་ཁྱབ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་བློན་ཆེན་ཨོ་ན་རེ་བོལ། ཌབ་ལུ་ ཨན་ ཀ་སེལ་མཇལ་འཕྲད་དུ་ཆེད་བསྐྱོད་ཐོག འདི་གའི་གནས་ཚུལ་རྗེས་མ་སྤྱན་བསྟར་གནས་ལུགས་ཞིབ་གསོལ་གནང་སྟེ། དེ་སྐོར་བློན་ཆེན་ནས་དེ་གར་གནས་གནང་ངོ་མ་ཟུར་སོན་བྱུང་བར་གནད་དོན་ཞིབ་འཇུག་གིས་དགའ་སྤྲོའི་གསོས་སུ་གྱུར་པས་ཕྱིར་བསྲིངས་རྩིས་ལེན་ཡོད་པ་དང༌། འདི་ག་བོད་གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་འཕེལ་རྒྱས་ཆེད་རྒྱ་དངུལ་ལྷད་མེད་སྤུས་དག་ཁྱོན་ཆེ་ཙམ་དགོས་པ་ད་ཕན་དབྱིན་གཞུང་ས་ཐོག་ནས་ཉོ་སྒྲུབ་བྱེད་མུས་ཀྱང༌། སྔ་ལོ་ནས་རྒྱ་དངུལ་ལ་དབྱིན་གཞུང་ནས་སྒོ་ཁྲལ་ཆེ་སྤར་གྱིས་ཉོ་སྒྲུབ་དཀའ་གཤིས། སླད་རྒྱ་དངུལ་ས་ཕག་ཨང་དང་ཨ་མེ་རི་ཀའི་གཞུང་དང་འཕྲོས་མོལ་གྱིས་སྤུས་སྒྲུབ་བྱེད་འོས་ཆེ་མིན་ཁྱེད་རང་གི་བསམ་འཆར་ནང་གསལ་ཡོད་པ། ད་དུང་བོད་གཞུང་ལ་ཕན་ཐབས་ཅི་མཆིས་རིམ་གསོལ་ཆོག་པ་མ་ཟད། དེ་སྔོན་བོད་སྐོར་བློན་ཆེན་ཨོ་ན་རེ་བོལ་ ཇོ་སེབ་ ཀོ་ཊོན་ལ་བཀའ་མོལ་གནང་བ་དེ་ལྟར་ཡང༌། སྔ་ལོ་དགུན་དུས་བློན་ཆེན་དེ་ཉིད་ཞིང་གཤེགས་གྱུར་པ་ནི་ངོས་ཀྱང་བློ་ཕམ་ཆེ། དེ་རྗེས་བློན་ཆེན་ཨོ་ན་རེ་བོལ། ཌབ་ལུ་ ཨན་ ཀ་སེལ་ལ་བསྐོ་གཞག་གནང་བས་དགའ་བདེར་གནས་མུས་ཐོག བོད་ཁྱི་ཁྲ་རི་ཡ་ཞེས་ཨ་སོབ་དཀར་པོ་ཕོ་མོ་ཆ་གཅིག་དེར་འབྱོར་ཐུགས་མཉེས་གང་ལེགས་ཁར། ཨ་མེ་རི་ཀའི་གཞུང་ནས་ངོས་ལ་གནང་རྟེན་དེ་ཁུལ་ཁང་པ་དཔྱད་ལེགས་དང༌། རྙིང་ཁུངས་ཀྱི་དཔར་དེབ། སྤྱི་ཁྱབ་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་པེརེ་སི་ཌེན་ཊེ། ཧུའུ་བཱར་གྱི་སྐུ་དཔར་རྒྱལ་པོ་ཉིད་ཀྱི་ས་ཡིག་འབྱར་མ་བཅས་སྦྲག་ཐོག་ཀ་སྦུག་སྤང་མདའ་ཚང་བརྒྱུད་གནང་བ་ད་ལྟ་མ་འབྱོར་ཡང༌། རིང་མིན་འབྱོར་འཕྲལ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུའི་ལན་གསལ་གནས་ཚུལ་ཡང་སྤེལ་ཆོག་པ་དེ་དོན་ཡིད་འཇགས་འཚལ། བོད་ལུགས་ལྕགས་ལུག་ (༡༩༣༡) ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༦ བཟང་པོ་ལ།

ཆེད་དོན། ད་ལམ་དེ་ནས་འདས་ལོ་ ༡༩༣༢ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡༦ དང་ ༡༨ ཉིན་སོ་སོར་གནང་གནས་ཁག་གཉིས་འདིར་བོད་ལུགས་ཆུ་སྤྲེལ་ (༡༩༣༢) ཟླ་ ༥ ཚེས ༢༢ ཉིན་བསྡེབས་འབྱོར་བྱུང་བ་ཡིད་ལ་འདྲོངས། དེར་གསལ་ཉིད་ནིའུ་ཡོག་ནས་རྒྱ་གར་ལ་ཐོན་རྗེས་ཨ་མི་རི་ཀའི་གཞུང་གི་ཕྱག་བྲིས་འབྱོར་པ་ཟུར་སོན་བཞིན། རྒྱ་དངུལ་སྐོར་ཨ་མེ་རི་ཀའི་ཚོགས་འདུའི་བཀའ་འཁྲོལ་མེད་པར་བློན་ཆེན་ལས་རོགས་མིསི་ཊར་ ཀ་སེལ་ནས་ཐག་བཅད་ཀྱིས་གནང་ཐབས་མེད་ཚེ། དེ་སྐོར་ཉིད་ནས་གོང་གསལ་བློན་ཆེན་ལས་རོགས་བརྒྱུད་ཨ་མེ་རི་ཀའི་ཚོགས་འདུར་ཞུ་ཕྱོགས་གནང་སྟངས་ཡོང་མིན་ནང་གསལ་ཡོད་པ་དང༌། ཉིད་རྒྱ་གར་ལ་བཞུགས་སྐབས་ཀཱལ་ནེལ་ ཨེཕ་ ཨེམ་ འབེ་ལེ་དང་བཀའ་མོལ་བྱུང་དོན་བཞིན། སྔར་ཕན་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་བོད་ཕྱོགས་རིམ་པར་མ་འོས་པ་ཆེན་པོ་བྱེད་མུས་ཡིན་པ་དངོས་འབྲེལ་མཐོང་ཆོས་ཀྱང་གནས་སྐབས་བྱེད་ཐབས་དབེན་པ་མ་ཟད། ཀ་ཏའི་མིའུ་ནོལ་ ཨེཌེ་ཝར་ཌ་དང༌། མིསི་ཊར་ ཧེ་ཊན་སོན་ནས་དེ་གར་ཡིག་འབྱོར་ཟུར་སོན་ལྟར། ཨ་མེ་རི་ཀའི་ཚོགས་འདུ་ནས་དོན་འཁྲོལ་ཡོང་གི་མེད་ན་སྤུས་ཉོ་ངང་འཐེན་ཡོད་པ་དེ་དོན་ཡིད་འཇགས་འཚལ། བོད་ལུགས་ཆུ་སྤྲེལ་ (༡༩༣༢) ཟླ་ ༥ ཕྱི་མ་ཚེས་ ༡༤ བཟང་པོ་ལ།

ཨ་རིའི་མིསི་ཊར་ ཨར་ ཨེསེ་ ཀོ་པཱ་ལ་སྩལ་གནས། ཆེད་དོན། ད་ལམ་དེ་ནས་འདས་ལོ་ ༡༩༣༢ དབྱིན་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༡༨ ཉིན་བཏང་གནས་འདིར་ཆུ་སྤྲེལ་༡༩༣༢བོད་ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༢༨ ཉིན་འབྱོར་སོན་བྱུང་བ་ཡིད་ལ་འདྲོངས། དེར་གསལ་ངོས་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་ལ་ས་གཏེར་ཕྱུག་པས་འདོན་ལས་ལེགས་འཛུགས་ཐུབ་ཚེ་བོད་རྒྱལ་ཁབ་མངའ་ཐང་ཆེན་པོ་ཡོང་ངེས་དང༌། དེ་གའི་བསམ་འཆར་ལ་ལོ་བཞིའི་རིང་ས་གཏེར་འདོན་ལས་དེ་གའི་སློབ་གྲྭ་ཆེན་པོ་འགྲིམས་པའི་མི་ཉི་ཤུ་བོད་དུ་གཏོང་རྒྱུར། ལོ་རེ་མི་ལྔ་ལ་ས་གཏེར་འདོན་ལས་བོད་རང་ལ་དམིགས་བཀར་སློབ་སྦྱོང་དང་འབྲེལ་རིམ་པས་གཏོང་རྒྱུ་དང༌། ས་ཞིབ་ཉམས་ཞིབ་བྱེད་པོ་དེ་ནས་མཁས་པ་མི་ལྔ་བཏང་སྟེ། ལས་ཀ་གང་ཅི་ཧོལ་རྒྱུགས་སུ་མ་སོང་བ་ཞིག་བརྩམ་རྒྱུ་བྱུང་ཚེ་ས་གཏེར་ཇི་ཡོད་རྒྱལ་ཁབ་རང་དུ་འབབ་རྒྱུ་མ་ཟད། མི་རིགས་འདི་རྣམས་ནས་ས་གཏེར་འདོན་རྒྱུ་ཙམ་མ་ཡིན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དང་འདྲ་མཉམ་ཐུབ་པའི་འདི་ཁུལ་གཞོན་སྐྱེས་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱ་རྒྱུ་གསལ་བ་གཞི་རྐང་བོད་རྒྱལ་ཁབ་རང་ལ་ཕན་ཐབས་དེ་ལྷག་མ་མཆིས་ཀྱང༌། བོད་མི་དམངས་ཀྱི་འདོད་བློར་བབས་བསྟུན་གྱིས་ཇི་འོས་གནས་ཚུལ་རིམ་སྤེལ་ཆོག་པ་ཡིད་འཇགས་འཚལ། ཏཱ་ལའི་བླ་མས་བོད་ལུགས་ཆུ་སྤྲེལ་ (༡༩༣༢) ཟླ་ ༡༠ ཚེས་༢༡ བཟང་པོ་ལ།

144 ཚོང་རིགས།

༩༽ ཉི་ཧོང་ཁུལ་དུ་གནས་འབྲེལ་མཛད་པ།

ཉི་ཧོང་བ་ཐོ་ཀན་ ཐ་ད་ (Tokan Tada) བརྒྱུད་ཉི་ཧོང་གི་སྲིད་བློན་ལའང་འབྲེལ་བ་མཛད་པ་དཔེར་ན། ཐོའོ་ཀན་ ཐ་དར་སྦུག་དམ་བཀའ་ཡིག་ཅིག་གནང་གསལ་དུ།

ཆེད་དོན། ད་ལམ་ཁྱོད་རང་ནས་བསྟན་དོན་ཞབས་འདེགས་སྙིང་བཅངས་ཀྱིས་ཛ་སག་ཚ་རོང་པར་གནས་ཚུལ་སྤེལ་བ་འདི་གར་ྋསྙན་གསོལ་ཞིབ་ངེས་ཡིད་ལ་འདྲོངས། དེ་སྔ་ངོས་རི་བོ་རྩེ་ལྔ་ཨུ་ཐའི་ཧྲན་དུ་སྡོད་སྐབས་ཉི་ཧོང་ནས་ཆེད་ལྷགས་ནང་པའི་བླ་ཆེན་དང་སྔ་ཕྱིར་ཐུག་མོལ་གྱིས་ནང་ཆོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཤིང་རྟའི་སྲོལ་འབྱེད་དང༌། འཇམ་མགོན་བླ་མའི་ཡོངས་འཛིན་བཞིའི་སྐོར་ཞིབ་འཕྲོས་བྱུང་ཞིང༌། དེ་རྗེས་ངོས་རྒྱ་གར་དུ་འཁོད་རིང་ཚ་བ་ཁྲི་སྤྲུལ་ངག་དབང་བློ་བཟང་འཇམ་དཔལ་བསྟན་འཛིན་ཉི་ཧོང་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བའི་འདབས་འབྲེལ་ནང་པའི་དགོན་ཆེན་དུ་ཆོས་རྒྱུན་སྤེལ་བར་ངོ་བསྐྱོད་ཕྱིར་འཁོར་བྱུང་བ་དང༌། ཉི་ཧོང་གྲྭ་གྲས་ཐུབ་བསྟན་བཀྲ་ཤིས་བོད་བསྐྱོད་ཀྱིས་ལོ་འཁོར་ལྷག་ཙམ་བསྡད་དེ་ཕྱིར་ལོག ཐུབ་བསྟན་རྒྱལ་མཚན་ཡང་བོད་དུ་འབྱོར་ནས་འདི་གའི་སློབ་མར་ཆོས་སྡེ་ཆེན་པོ་སེ་ར་ཐེག་ཆེན་གླིང་དུ་ལོ་འགའི་རིང་ནང་ཆོས་སློབ་གཉེར་ཚོགས་འགྲིམས་གཙོ་འདོན་གྱིས་ད་ལྟ་ཉི་ཧོང་ལ་ཕྱིར་ལོག་བྱས་ཏེ་ལོ་ངོ་གཉིས་ཙམ་ཕྱིན་པ་དང༌། དེ་རྗེས་ཡ་སུ་ཇི་རུ་ ཡ་ཇི་མ་ཟེར་བའི་ཉི་ཧོང་གི་མི་རིགས་བོད་ལ་ཡོང་ནས་ངའི་སྐུ་སྲུང་དམག་མི་དང༌། དེ་དག་གི་དགེ་རྒན་བཅས་ལ་དྲག་པོའི་སློབ་སྦྱོང་རོགས་རམ་བྱས་ནས། དེང་སྐབས་ཉི་ཧོང་དུ་ཕྱིར་ལོག་སྡོད་མུས་བཅས་བོད་དང༌། ཉི་ཧོང་གཉིས་མཐུན་ལམ་འབྲེལ་བ་བཟང་པོ་ཡོད་མུས་ཁར། ནང་པ་སངས་རྒྱས་པ་སྤྱིའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལ་རྒྱར་བརྟེན་པས་ཡུལ་གཉིས་ཧ་ཅང་གི་མཐུན་འབྲེལ་ཆེན་པོ་ཡོད། བོད་ལྗོངས་ཆོས་ཀྱི་ཞིང་འདིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་དར་བ་ནས་བཟུང༌། ད་བར་ཆོས་དང༌། གོམས་གཤིས་ལུགས་སྲོལ་བཟང་པོ་རྣམས་མི་ཉམས་གོང་འཕེལ་དང་འབྲེལ་ཆོས་སྲིད་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བའི་གཞུང་སྲིད་སྐྱོང་བཞིན་པ་ཡིན།

བོད་འདི་སྟོབས་ཆེན་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་དང་འདྲ་བའི་དྲག་པོའི་སྟོབས་ཤུགས་དང༌། དཔལ་འབྱོར་མེད་ཀྱང༌། བོད་པའི་དམག་མི་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་ནི་རང་ས་རང་སྲུང་བྱེད་ཐབས་ཁོ་ན་ལས་གཞན་མེད། དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་དང༌། བོད་གཞུང་གཉིས་ས་འདྲེས་བབས་ཀྱིས་ང་ཚོའི་དྲག་པོའི་ནུས་ཤུགས་གོང་འཕེལ་ཡོང་ཐབས་ལ་རོགས་རམ་གནང་སྟེ་དེང་སྐབས་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་གོམ་པ་སྤོ་བཞིན་པ་ཡིན།

ངས་ཉི་ཧོང་གཞུང་ལ་རེ་འདུན་ཞུ་རྒྱུར་ཟི་ཁྲོན་དང༌། ཀན་སུའུ་ ཡུན་ནན་སོགས་བོད་དང་ས་འདྲེས་རྒྱ་མིའི་ཞིང་ཆེན་ཁག་ནས་བོད་ལ་བསུན་གཙེར་ནམ་ཡང་མ་བྱེད་ཅེས་རྒྱ་ནག་གཞུང་ལ་བཀའ་སློབ་གནང་འོས་དང༌། རྒྱ་ནག་གཞུང་ལ་བོད་ལ་མཆོད་ཡོན་གྱི་མཐུན་ལམ་ལས་དགྲ་འཚེར་མི་འབྱུང་ཞིང༌། བོད་ལྗོངས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་འཕེལ་ཐབས་རང་ས་རང་སྲུང་གི་ནུས་སྟོབས་ལ་མཐུན་འགྱུར་ནང་སློབ་གསལ་ཆ་འཕྲལ་འཕྲལ་ཡོད་པ་ཞེས་ཁྱོད་རང་ནས་[སྲིད་བློན་མཆོག་ལ་]ཞིབ་ལྷོངས་ངེས་གསོལ་ཐོག འདིར་ཡང་ཕྱིར་གསལ་ཇི་བྱུང་གནས་ཚུལ་སྐབས་འཕྲལ་སོ་སོར་བསྟན་དོན་འཁུར་བསམ་སྔར་བཞིན་ཆེ་བསྐྱེད་ཀྱིས་འབུལ་ལུགས་དགོས་རྒྱུ་ཡིད་འཇགས་བྱེད། བོད་ལུགས་ཆུ་བྱ་ (༡༩༣༣) ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༦ བཟང་པོར་བྲིས།

༡༠༽ རྒྱ་ནག་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་འཛིན་ལ་ཕྱག་བྲིས་བཀའ་གསལ་སྩལ་བ།

ལྕགས་རྟ་ (༡༩༣༠) ལོར་རྒྱ་ནག་གི་སྲིད་འཛིན་ཅང་ཅེ་ཧྲི་ནས་གཡུང་དགོན་མཁན་པོ་དཀོན་མཆོག་འབྱུང་གནས་མདུན་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ལ་རྒྱ་བོད་མཐུན་ལམ་ཡུན་གནས་ཆེད་ཞུ་ཡིག་རྟེན་སྦྲགས་དང༌། དོན་ཚན་བརྒྱད་འཁོད་པའི་དྲི་བ་ཕུལ་བར་བཀའ་ལན་སྩལ་གསལ་དུ།

དོན་ཚན་དང་པོར། བོད་དང་ཀྲུང་དབྱང་སྔར་རྒྱུན་མཆོད་ཡོན་འགྲིགས་ཐབས་ཇི་ལྟར་ཞུས་ན་བཟང་ཞེས་གསལ་སྐོར། ཀྲུང་དབྱང་ནས་དེང་སྐབས་རྒྱ་བོད་མཆོད་ཡོན་སྔར་གནས་འགྲིགས་ཐབས་དགོངས་བཞེས་ཁ་ཙམ་མིན་པ་དམ་གཙང་གནང་འདུན་ལྟར། འདི་ནས་ཀྱང་རྒྱ་བོད་མཆོད་ཡོན་དམ་གཙང་ཞིག་རང་ཡོང་ཐབས་སྔར་ཡང་ཞུས་ཡོད་ལ། ད་དུང་ཡང་ལྷག་བརྩོན་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

དོན་ཚན་གཉིས་པར། ཀྲུང་དབྱང་ནས་བོད་ལ་རྒྱལ་ཁབ་སྤྱིར་དབང་བྱུས་ཇི་ཙམ་བྱས་ན་བཟང་ཞེས་གསལ་སྐོར། དབུས་ལྗོངས་འདིར་བསྟན་སྲིད་ཡོངས་སྨན་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་རྩ་བ་བདེ་འཇགས་འབྱུང་ཐབས་བཀའ་མོལ་ཐོག་ནས་ཆིངས་ཡིག་རིམ་བཞིན་གཏན་འབེབས་གནང་ན་ཕུགས་བརྟན་ཡོང་ངེས།

དོན་ཚན་གསུམ་པར། བོད་འདིར་རང་བཙན་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དབང་བྱུས་ཇི་ཙམ་ཞུས་ན་བཟང་ཞེས་གསལ་སྐོར། ད་ཕྱིན་རྒྱ་བོད་མཆོད་ཡོན་དམ་གཙང་དང་འབྲེལ་བས་བོད་རང་དབང་རང་བཙན་བདེ་ཐབས་ཀྱི་དབང་བྱུས་རྒྱ་ཆེ་ད་མུས་ཐོག བོད་ཁོངས་བསྙོན་མེད་ཡས་མས་ས་མཚམས་བར་ལམ་ཕྱི་ཤོར་རྣམས་སྔར་རྒྱུན་རང་ས་རང་བདག་145བྱུང་ན་ཕུགས་ཕན་བཟང་བ་ཡོང་རྒྱུ།

དོན་ཚན་བཞི་པར། ངོས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང༌། པཎ་ཆེན་བཅས་པ་ཀྲུང་གོའི་གོ་མིན་ཏང་ལ་ཕེབས་རྒྱུ་གསལ་ཐད། ངོས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ད་ཆ་བགྲང་ཆའང་གང་འཚམས་སླེབས་ཤིང༌། ལྷག་པར་བོད་ལྗོངས་ཆོས་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་བྱེད་སྒོ་སྣེ་མང་ཁར། གདན་ས་སེ་འབྲས་དགའ་གསུམ་དང༌། རྒྱུད་གྲྭ་རྣམ་གཉིས། དྲུང་རིགས་སེར་སྐྱས་མཚོན་བོད་སེར་སྐྱ་མི་དམངས་ཀྱི་སྤྱི་མོས་འདོད་བློ་རྫོགས་མིན་ལ་བརྟེན་དེར་བཅར་ཐུབ་མིན། པཎ་ཆེན་དེ་ཕྱོགས་བཞུགས་མུས་ཀྱང་བཀྲས་ལྷུན་དགོན་གྱི་འཛིན་སྐྱོང་གནང་སྒོ་ལས། བོད་གཞུང་འདིའི་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་དབང་ཆ་གང་ཡང་མེད་གཤིས་དེ་ལྟར་ཕེབས་རུང༌། བོད་དོན་འཕྲལ་ཕུགས་ཀྱི་བཀའ་མོལ་ཚིག་ཐག་ཆོད་པ་གང་ཡང་མི་ཡོང་ངེས་ཅན།

དོན་ཚན་ལྔ་པར། འདི་ག་བོད་གཞུང་དང༌། པཎ་ཆེན་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་སྲིད་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་དབང་ཆ་སྔར་རྒྱུན་བཞིན་འཇོག་རྒྱུ་ཡིན་ནམ། གསར་དུ་བཟོ་དགོས་གསལ་སྐོར། རྒྱལ་སྲིད་ཆོས་སྲིད་བོད་གཞུང་རང་ནས་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་བྱེད་སྲོལ། པཎ་ཆེན་ཞེས་པ་ྋརྒྱལ་དབང་དགེ་འདུན་གྲུབ་པས་བཀྲས་ལྷུན་དགོན་ཕྱག་བཏབ་ཀྱི་རྗེས་སུ་དབུས་ཕེབས་ཞབས་འཁོད་སྐབས་བླ་ཚབ་འཇོག་གནང་གི་སྐྱེ་བ་རིམ་འབྱོར་ལ་པཎ་ཆེན་གྱི་གོ་མིང་གཟིགས་སྐྱོང་ཐོག དབེན་ས་པ་བློ་བཟང་ཆོས་རྒྱན་ལ་རི་ཁྲོད་དགོན་ཆུང་ཞིག་གི་འཛིན་དབང་ལས་མེད་རུང༌། ྋརྒྱལ་མཆོག་ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོ་དང་བླ་སློབ་འབྲེལ་བར་བརྟེན་ད་བར་བཀྲས་ལྷུན་དགོན་གྱི་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་བྱས་འཐུས་སྩལ་བ་ལྟར་སྔར་གནས་ཡོང་བ་བྱས་ན་སེར་སྐྱ་ཡོངས་ཀྱི་སྤྱི་མོས་ཡོང་རྒྱུ།

དོན་ཚན་དྲུག་པར། པཎ་ཆེན་བོད་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་ལ་བོད་ནས་གདན་ཞུ་ཇི་འདྲ་དང༌། ཀྲུང་དབྱང་ནས་ཕེབས་སྐྱེལ་ཇི་འདྲ་ཞུ་དགོས་གསལ་སྐོར། པཎ་ཆེན་དབུ་བཞུགས་ཞབས་འབྲིང་དང་བཅས་ནས་རྣམ་ཀུན་དབུས་གཙང་ཞེས་གང་དྲན་མིང་འདོགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་འཐེན་འཁྱེར་ཆེད་བཟོས་དང༌། ལྷག་པར་བོད་གཞུང་གི་བཀའ་བརྩི་ཁྲིམས་འཁུར་ཇི་བཞིན་མི་ཞུ་བའི་འབངས་གྱེན་ལོག་བསམ་སྦྱོར་གཉིས་ངན་གྱིས། དེ་སྔ་ཤིང་འབྲུག་ལོར་དབྱིན་ཇི་བོད་འབྱོར་སྐབས་རྒྱ་གར་ཕྱོགས་ཆེད་ཕེབས་དབྱིན་ཇིར་བློ་གཏད་དྲན་འཕྲུལ་ཇི་བརྩམས་ཁུངས་འཁྱོལ་མ་བྱུང་མཚམས་བོད་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་ཀྱིས་བཀྲས་ལྷུན་དུ་སྔར་རྒྱུན་ལྟར་བཞུགས།

དེ་རྗེས་ལྕགས་ཁྱི་རྒྱ་དམག་བོད་འབྱོར་སྐབས་ལྷ་སར་ཆེད་ཕེབས་ལན་ཨམ་བན་སོགས་རྒྱའི་མི་དཔོན་རྣམས་ལ་རྒྱུ་བརྔན་སྟེར་ལེན་གྱིས་ངོས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་ཚབ་དང༌། བོད་གཞུང་རྒྱལ་སྲིད་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་དབང་ཆ་འཛིན་ཐབས་ཇི་སྙེད་ཅིག་གནང་ཡང་གདན་ས་གསུམ་གྱིས་མཚོན་པའི་བླ་སྤྲུལ། དགོན་ཁག དྲུང་རིགས་སེར་སྐྱ་མི་དམངས་བཅས་ནས་ལན་ཨམ་བན་ལ་འདོད་བློར་མ་འཐད་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་རིམ་ནན་ཞུས་པས་བྱེད་དཀའ་ཅི་ཆེས་དོན་སོན་མ་བྱུང་མཚམས་བཀྲས་ལྷུན་དགོན་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་རྗེས། སྔར་སྲོལ་དམག་ཕོགས་བཞི་ཟུར་བསྒྲུབ་བྱ་ཇི་བཞིན་མ་བྱུང་བ་སོགས་གནས་དུས་ཚོད་རྩིས་སྔར་སོང་ད་འགྲོ་ཁོ་ནར་བརྟེན། བོད་ཁོངས་སྤྱི་མཚུངས་ལུགས་གཉིས་བཀའ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཆད་པ་འཕྲལ་འཕྲལ་སླད་འདོམས་བཅད་ན་ད་སྒོས་ཚུལ་མཐུན་ཡོང་བ་སྨོས་མེད་ཡིན།

འོན་ཀྱང༌། དབེན་ས་པ་བློ་བཟང་ཆོས་རྒྱན་དང༌། ྋརྒྱལ་དབང་ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོ་བསླབ་པ་བགྲེས་གཞོན་བླ་སློབ་འབྲེལ་བ་ནས་བཟུང༌། ྋརྒྱལ་བ་ཡབ་སྲས་ཞེས་ཡོངས་ལ་གྲགས་ཁྱབ་ཆོས་ཀྱི་རྩ་བ་བཤེས་གཉེན་བསྟེན་ཚུལ་ལ་བསམ་པས་འདི་ནས་བཟོད་སྒོམ་བྱམས་སྐྱོང་གང་ཆེ་བྱས་པར་དགའ་སྒོམ་ཆོག་ཤེས་མེད་པར། བཀྲས་ལྷུན་དགོན་གྱི་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་གང་ཅི་ཐུགས་བློས་བཏང་སྟེ། གཞན་ཡུལ་དུ་བྲོས་ཕེབས་ལ་བརྟེན་ཕྱིར་ཕེབས་དགོས་རྒྱུའི་སྔ་ཕྱིའི་ཡོང་རྐྱེན་ཞིབ་འཁོད་ཞུ་ཡིག་ཕུལ་བར་གསན་བཞེས་གནང་མ་བྱུང་ཞིང༌། ཐོག་མར་བཀྲས་ལྷུན་ནས་ཕེབས་སྐབས་ཁུ་རལ་བྱབས་ཁྲུས་མཁན་པོ་བོད་འབྱོར་དང་ངན་བསྡེབས་ཁལ་ཁ་རྗེ་བཙུན་དམ་པའི་སར་རུ་སུ་དམར་པོ་དང་ངན་མཐུན་གནང་རྒྱུ་གཏན་འཁེལ་གྱིས། བྱང་ལམ་བརྒྱུད་ཁུ་རལ་དུ་ཕེབས་ཉེར་རྗེ་བཙུན་དམ་པ་གཤེགས་པ་དང་དུས་མཚུངས་ཀྱིས་ཕེབས་བཞུགས་མ་ཤེས་སྟབས། རྒྱ་གཞུང་ལ་ཐབས་ཤེས་ཞུ་སྣེ་འཁྲིད་དེ་ཏར་བཏང༌།

ཀན་སུ་བརྒྱུད་རིམ་བཞིན་རྒྱ་ཡུལ་ཕྱོགས་སུ་ཞལ་གཟིགས་སོང་གཤིས། ངོས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིས་མེད་རྒྱལ་བསྟན་ཡོངས་ཀྱི་བདག་པོར་བརྟེན་བཀྲས་ལྷུན་དགོན་དུའང་གཞུང་བསྐོས་ཛ་སག་བླ་མ་དང༌། དེ་འོག་ལས་བྱེད་ཆེ་ཕྲ་བྱ་སྤུ་གནོན་རིམ་བཏང་གིས་བསྟན་དགོན་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་གང་ཅིར་སྔར་རྒྱུན་འཐུས་ཤོར་མེད་པ་གང་ལེགས་ཡོད་པ་བཅས་ད་སྒོས་ངོས་དང༌། པཎ་ཆེན་དབར་དམ་སེལ་ཆེད་འཇུག་ཇི་སྙེད་བྱེད་མི་པཎ་ཆེན་ཞབས་འབྲིང་རྣམས་ནས་རང་ཡུལ་སྤངས་ཏེ་གཞན་ཡུལ་འགྲིམ་དགོས་དོན་གནད་འདི་ཡིན་མཐའ་གསལ་མ་བྱུང་བར་འདི་ནས་གདན་ཞུ་བྱ་དོན་མི་འདུག

དོན་ཚན་བདུན་པར། བོད་གཞུང་པན་ཀུང་ཁྲུའུ་ (དོན་གཅོད་ཁང་) ཟེར་བ་ནན་ཅིན་དུ་བཟོ་ (འཛུགས་) རྒྱུ་འགྲིགས་ན་ལས་དོན་འདྲི་རྩད་བྱ་རྒྱུ་ཡོད་པ་དང༌། ཟླ་རེའི་འགྲོ་སོང་ཕོགས་ཐོབ་རྒྱལ་ཁབ་ནས་གནང་རྒྱུ་གསལ་སྐོར། གནས་སྐབས་བོད་གཞུང་པན་ཀུང་ཁྲུའུ་ནན་ཅིན་དང༌། པེ་ཅིན། དར་རྩེ་མདོའམ། རྒྱ་གཞུང་གི་ལྕགས་སྐུད་ཡོད་སར་འཕྲལ་བཙུགས་ཀྱིས་དེ་ནས་ས་གནས་ཇི་དགོས་རིམ་པས་ནང་བསྡུར་ཞུས་འཐུས།

དོན་ཚན་བརྒྱད་པར། བོད་ནས་ཀྲུང་དབྱང་ལ་རེ་བ་གཞན་དག་ཡོད་མིན་གསལ་ཆ་དགོས་ལུགས་སྐོར། ཕྱི་དགྲ་སྲུང་ཐབས་གཡུལ་མཁོའི་ཡོ་བྱད་དང༌། བདེ་སྐྱིད་ཡུན་དུ་ཚུགས་ཐབས་བསམ་འཆར་རྗེས་སུ་རིམ་གསོལ་ཆོག་པ་བཅས། ཏཱ་ལའི་བླ་མས། བོད་ལུགས་ལྕགས་རྟ་ (༡༩༣༠) ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༡༥ ལ་ཕུལ།

སྡེ་བཞིའི་དཔལ་ཡོན་ངང་གིས་དར་བའི་སྒོ།།

ཡངས་པོར་འབྱེད་པའི་ལས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་དང༌།།

ཡུལ་ཕྱོགས་དུ་མར་མཛའ་མཐུན་འབྲེལ་འཛུགས་བཅས།།

འབྱུང་འགྱུར་མངོན་གཟིགས་ཁྱད་ཆོས་ལྷམ་མེར་གསལ།།

ལྷག་པར་རྒྱ་རྒྱལ་མཆོག་གི་ཞུས་ལན་དུ།།

སྔར་རྒྱུན་མཆོད་ཡོན་དམ་གཙང་བྱུང་མུས་ཀྱང༌།།

བར་ལམ་བཙན་བཟུང་བོད་ས་ཕྱིར་སློག་དང༌།།

བོད་ཡུལ་རང་བཙན་ཡིན་པའི་བཀའ་ལན་སྩལ།།

145 འདི་སྐོར་སྲིད་འཛིན་ཅང་ཅེ་ཧྲི་ཡིས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོར་ཏར་ཐོག་ལན་གནས་ཕུལ་འབྱོར་གནས་ལུགས་གསལ་ཙམ་ཞིག་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ནང་འཁོད།

ས་བཅད་བཅུ་གཉིས་པ།

མི་མང་གི་བདེ་སྐྱིད་དང༌། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མངའ་ཐང་ནི་གཞུང་གི་བསྒྲུབ་བྱའི་གཙོ་གནད་དུ་དགོངས་ཏེ་སྲོལ་བཟང་རྒྱུན་འཛིན་དང་དུས་བསྟུན་དཔལ་འབྱོར་འདུ་འགོད།

༡༽ ས་བཅུད་བུམ་སྒྲུབ།

བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས། ཆར་ཆུ་དུས་སུ་འབབ་པར་ཤོག །ལོ་ཕྱུགས་རྟག་ཏུ་ལེགས་པར་ཤོག །ནད་མཚོན་མུ་གེ་མེད་པར་ཤོག །འགྲོ་ཀུན་བདེ་སྐྱིད་ལྡན་པར་ཤོག །ཅེས་ཉིན་ལྟར་སྨོན་ལམ་འདེབས་པ་བཞིན། ཆར་ཆུ་དུས་སུ་འབབ་པ་དང༌། ལོ་ཕྱུགས་རྟག་ཏུ་ལེགས་པ་ཞིག་དགོས་པ་ནི། འཛམ་བུ་གླིང་པའི་ཁྱོན་གྱི་སོ་ནམ་པ་དང༌། འབྲོག་པ་ཙམ་མིན་པར། མཐོ་རྒྱལ་པོ་ནས། དམའ་སྤྲང་པོ་བར་གྱི་སྐྱེ་བོ་ཡོངས་རྫོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་བཟང་པོ་འབྱུང་བའི་ཆ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌། དེའི་ཆེད་དུ་ལོ་ལྟར་རྩེ་ཕོ་བྲང་དུ་རྣམ་གྲྭ་འདུས་ཚོགས་ནས་མཁོ་རྫས་ཆ་ཚང་བའི་ས་བཅུད་བུམ་སྒྲུབ་ཉིན་བསྟུད་ཚུགས་པའི་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་དུ་ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་མཆོག་ཉིད་ཚོགས་དབུར་བཞུགས་ཏེ། ཞལ་འདོན་ཐུགས་སྨོན་གནད་སྨིན་དང་འབྲེལ་རྣམ་གྲྭ་དང༌། རྒྱུད་གྲྭ་ཟུང་སྦྲེལ་རྒྱ་ཁྱབ་རྫོང་གཞིས་ཁག་ཏུ་ཆེད་དམིགས་མངགས་བརྫོང་གནང་བ་ནས་ས་གནས་སོ་སོར་ས་བཅུད་བུམ་གཏེར་སྦ་བ་དང༌། དེ་བཞིན་ཆར་འབེབས། སད་སེར་གངས་སྲུང༌། རླུང་གནོན་སོགས་བཀའ་དགོངས་ལྟར་གྱི་ཐབས་ཤེས་ཡོད་རྒུ་སྣང་ཆུང་དུ་མ་སོང་བ་བགྱིད་དུ་སྩལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས། བོད་གངས་ཅན་ལྗོངས་སུ་མུ་གེའི་མིང་ཙམ་ཡང་མེད་པའི་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་འཚོ་བར་ལོངས་སུ་སྤྱོད་ཐུབ་པ་བྱུང༌།

༢༽ འབབ་ཞིབ་ལས་ཁུངས།

བོད་ཀྱི་དངོས་ཡོད་གནས་སྟངས་ནས་གཞུང་སྒེར་ཚང་མའི་དཔལ་འབྱོར་རྒྱས་ཐབས་ཀྱི་གཞི་སྒོ་གཙོ་བོ་འབྲུ་རིགས་ཡིན་ཞིང༌། དེར་བརྟེན་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་བཀའ་དགོངས་ལྟར། ས་ལུག་ (༡༩༡༩) ལོར་འབབ་ཞིབ་ལས་ཁུངས་ཞེས་པ་གསར་དུ་བཙུགས། དེའི་དོ་དམ་མཁན་དྲུང་བློ་བཟང་བསྟན་སྐྱོང་དང༌། རྩིས་དཔོན་ལུང་ཤར་རྡོ་རྗེ་ཚེ་རྒྱལ་གཉིས་དང༌། ལས་བྱ་རྩིས་པ་གཅིག་དང༌། དྲུང་དཀྱུས་སེར་སྐྱ་གཉིས་བཅས་ཡོད་པའི་ལས་ཁུར་གཙོ་བོ་ནི། ལྕགས་སྟག་ཞིབ་གཞུང་བཀོད་པའི་རྗེས་སུ་ས་སྟོང་གསར་སྦོལ་གྱི་རྒྱ་ཁྱོན་དང༌། སོན་འགྲོ། ཐོན་འབབ་བཅས་ཀྱི་སྐོར་དོ་བདག་སོ་སོས་སྙན་ཞུས་ཐོ་ཕུལ་ལ་ཧེ་བག་མེད་དབང་དུ་ཆ་བཞག་འབབ་བཟོ་སྣེ་སེལ་བགྱིས་པ་དང༌། འགའ་ཞིག་ནས་ཁྲལ་བོགས་གང་ཡང་མ་བསྒྲུབས་པར་སྦས་བསྐུངས་བྱས་པ། སྒེར་ཆོས་ཆེ་བཙན་ཁག་གཅིག་གིས་སྔར་གྱི་འབྱེད་ཁྲའི་ས་ཁོངས་ཡིན་ཚུལ་གྱིས་ས་སྟོང་ཁྱོན་ཆེ་གསར་སྦོལ་ལ་དཔྱ་ཁྲལ་མེད་པ་བཅས་པར་དངོས་དོན་ཐོན་འབབ་ཇི་ཡོད་ཞིབ་འཇུག་གིས་གཞུང་འབབ་ཁྲལ་བཟོ་བྱ་དགོས་པ་དེ་ཡིན། དེ་ལྟར་གོང་གསལ་ངོ་ལས་རྣམས་རྫོང་གཞིས་ཁག་ཏུ་ངོ་བསྐྱོད་ཀྱིས་གཞུང་སྒེར་ཆོས་གསུམ་གྱི་ས་འདྲེས་སྣེ་སྡོད་གཙོ་དྲག་དང་བཅས་པས་ཞིང་ས་རེ་རེར་རྡོག་བསྐོར་དང་འབྲེལ་སོན་འགྲོ་དང༌། ཐོན་འབབ་ལ་གཞིགས་ཏེ་གཞུང་སྒེར་གཉིས་གུན་མེད་པའི་དཔྱ་ཁྲལ་འབབ་བཟོ་གཏན་འབེབས་བྱས་ཐོག དབུས་ཁུལ་དང༌། གཙང་ཁུལ་སོ་སོར་ཞིབ་འཕར་བསྡུ་དམ་གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱ་ཉིས་སྦྲེལ་རེ་བསྐོ་བརྫོང་གནང་བའི་བྱེད་སྒོའི་ལག་རྩ་དང༌། བསྡུ་གཞུང་བཀའ་ཐམ་འབྱར་མ་རྩ་བཟུང་གིས་ས་གནས་སོ་སོར་རྫོང་གཙོ་གཞིས་བྱེས་ཁུར་མཉམ་ལེན་གྱིས་བསྡུ་འཇུག་ལོ་སྟར་ཆགས་སུ་བྱས་པས་གཞུང་འབངས་གཉིས་སྨན་བྱུང༌།

༣༽ སོ་ནམ་ལས་ཁུངས།

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་བོད་ཀྱི་རི་ཀླུངས་ས་ཞིང་རྣམས་གཞུང་སྒེར་ཆོས་གསུམ་གྱི་མི་སེར་ཞེས་འབོད་པའི་སོ་ནམ་པ་དང༌། འབྲོག་པ་མི་དམངས་དེ་དག་གིས་བདག་སྐྱོང་ཐོན་སྐྱེད་བྱེད་པའི་ལམ་ནས་གཞུང་སྒེར་གཉིས་སྨན་ཡོང་ཐབས་དགོངས་བཞེས་དེ་ལྟར་ཡང༌། སྐབས་དེའི་སྔར་ལམ་རྒྱུད་འཛིན་གྱི་གནས་སྟངས་ཆ་ནས་དོན་དུ་འཁེལ་བ་ཡོང་ཐབས་བྲལ། འོན་ཀྱང་དགོངས་གཞི་དེའི་ཕྱོགས་སུ་གོམ་སྟབས་ཤིག་སྤོ་གནང་མཛད་པ་ནི། མི་སོའི་ལས་ཁུངས་ཏེ། ཡོངས་གྲགས་སུ་སོ་ནམ་ལས་ཁུངས་ཞེས་པ་ཞིག་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས། དེ་ནི་སྤྱི་ཁྱབ་དོ་དམ་མཁན་རིམ་གཉིས་དང༌། ལས་རོགས་ལས་ཚན་སེར་སྐྱ་གཉིས། ལས་བྱ་དྲུང་དཀྱུས་སེར་སྐྱ་བཞི། ལས་དྲུང་གཉིས་བཅས་ལས་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན།

ལས་ཁུངས་དེའི་ལས་འགན་གཙོ་བོ་རྒྱ་ཁྱབ་རྫོང་གཞིས་ཁོངས་སྒེར་ཆོས་འབྱེད་ཁྲ་དང༌། གཞུང་རྒྱུགས་ཞིབ་གཞུང་ནང་གསལ་གྱི་བདག་ཐོབ་ཡོད་པའི་ས་རིགས་ཕུད། དེ་བྱིངས་ས་སྟོང་དགེ་བེད་སྤྱོད་ཡུལ་གང་ཡོད་འབྲེལ་མཚུངས་ཡུལ་མི་སོ་སོས་ནུས་ཚོད་ཀྱི་གསར་སྦོལ་བྱས་ཏེ། རྒྱ་ཁྱོན་གཏན་འཁེལ་ཇི་ཡོད་གོང་གསལ་སོ་ནམ་ལས་ཁུངས་སུ་དེབ་བཀོད་ཐོག་ས་ཆའི་བདག་ཐོབ་ལག་འཛིན་ཞུ་དགོས་པ་དང༌། ས་ཞིང་འདེབས་ལས་འགོ་ཚུགས་པ་ནས་ལོ་གསུམ་རིང་དཔྱ་ཁྲལ་ཆག་ཡངས། དེ་ནས་སོན་འགྲོ་རྡོག་བསྐོར་ཐོག་ནས་ས་བབས་རབ་འབྲིང་ལ་གཞིགས་པའི་ཐོན་ཚད་འབྲིང་བསྐོར་གྱིས། ལོ་རེ་གཞུང་ལ་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་བཅུ་ཟུར་རེ་སྒྲུབ་འབུལ་ཞུ་དགོས།

དེ་ལྟར་གཞུང་འབབ་དཔྱ་ཁྲལ་བསྒྲུབས་ཕྱིན་གསར་སྦོལ་ས་ཞིང་དེ་རྣམས་རང་རང་སྒེར་ལ་གཏན་འཇགས་སུ་བདག་པ་ཡིན། ས་ཞིང་གསར་སྦོལ་དང༌། ཤིང་འཛུགས་བྱེད་སྐབས་ཕྱུགས་ལུག་གི་རྩྭ་ས་ཁག་ལ་གནོད་སྐྱོན་མི་འབྱུང་བ་བཅས་ཀྱི་རྒྱས་དཔྱད་མཛད་པ་ཇི་བཞིན་ལག་བསྟར་རྒྱུན་སྐྱོང་བྱ་དགོས་པ་ཡིན།

ཡང༌། རི་ཐང་གང་འོས་སུ་ཤིང་འཛུགས་ནགས་བཟོ་བྱེད་དགོས་པ་དང༌། དེ་ཡང་གཞུང་ནས་དོ་དམ་པ་ཟུར་བསྐོས་ཀྱིས་སྦྱར་ལྕང་ལ་སོགས་པའི་ཤིང་སྣ་འདེབས་འཛུགས་ཟིན་པ་རྣམས་ས་གནས་ཀྱི་ཡུལ་མི་ནས་བདག་གཅེས་བྱ་དགོས་སུ་རྩིས་སྤྲོད་བགྱིས་པ་བཅས་ཀྱིས་ཞིང་འབྲོག་མི་དམངས་ཀྱི་འཚོ་ཐབས་ལ་ཕན་ཁྱད་ཆེན་པོ་བྱུང༌།

དབུས་གཙང་རྒྱ་ཁྱབ་ཁུལ་གཞུང་སྒེར་ཆོས་གསུམ་གྱི་མི་ཁོངས་མ་ཡིན་པའམ། མི་བདག་འདི་ཡིན་མེད་པའི་བོད་མི་ཇི་ཡོད་ཀྱི་མི་ཐོ་གཞུང་ཁྲ་གསར་དུ་བཀོད་དེ། རང་རང་གནས་ཡུལ་ས་གནས་རྫོང་གཞིས་སོ་སོར་མི་གཞུང་བུ་དེབ་རེ་བཞག་ཐོག ལོ་རེ་སྐྱེས་འཆི་ཇི་བྱུང་མཆན་བཀོད་ཀྱིས་འཚོ་གནས་ཀྱི་རིང་དེར་མི་རེ་ནས་མི་བོགས་ཊམ་དཀར་ཕྱེད་བརྒྱད་རེ་རྫོང་གཞིས་སོ་སོའི་སྣེ་སྡོད་བརྒྱུད་སོ་ནམ་ལས་ཁུངས་སུ་འབུལ་དགོས། དེར་བརྟེན་ལས་ཁུངས་དེར་མི་རྩ་དང་སོ་ནམ་སྐོར་ལ་དོ་དམ་བྱེད་པའི་བསྡུས་མིང་ལ་མི་སོའི་ལས་ཁུངས་ཞེས་ཐོགས།

ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་ཁུལ་གཞུང་ཁང་ཁག་དང༌། ལྷ་ས་ཚོ་པ་སོགས་ཀྱི་སྒེར་ཁང་བསྙོན་མེད་གང་ཡིན་ཕུད། ས་སྟོང་ཁག་ལ་རང་འཚམས་ཁང་པ་གསར་རྒྱག་དང༌། བསྟན་བླ་146གཞུང་ཆོད་ཀྱི་ཁང་ཁུངས་ལེ་ལག་དང་བཅས་པར་གནས་སྡོད་དང༌། བསྟན་བླའི་ས་ཁོངས་སུ་ཁང་པ་གསར་རྒྱག་བྱས་རིགས་ལ་སོ་ནམ་ལས་ཁུངས་ནས་དོ་དམ་དང་འབྲེལ་དེ་དག་ནང་སྡོད་མཁན་སོ་སོར་ཁང་པའི་ཁ་འཛིན་རང་འཇགས་བཞག་ཐོག་སོ་ནམ་ལས་ཁུངས་ནས་ཁང་པའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་གཞིགས་པས་ལོ་རེ་གཞུང་ཁང་སྤྱི་མཚུངས་ཀྱི་ཁང་གླ་ཇི་ཐོབ་དངུལ་ཊམ་དཀར་ཤ་སྟག་བསྡུས་ཏེ། གོང་གསལ་མི་བོགས་དང་ཆབས་ཅིག་ལོ་ལྟར་རྩེ་རྣམ་སྲས་གན་མཛོད་དུ་བཅུག་ཁྲ་དང་སྦྲགས་བཀར་འཇུག་ཞུ་དགོས།

146 བསྟན་རྒྱས་གླིང་བླ་བྲང༌།

༤༽ ཇ་ཤིང་འདེབས་ལས།

ཇ་ནི་བོད་མིའི་ཉིན་རེའི་འཚོ་བའི་ཆ་རྐྱེན་མེད་དུ་མི་རུང་བ་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌། འོན་ཀྱང་དེ་ནི་ལོ་ལྟར་རྒྱ་དཀར་ནག་གི་ཡུལ་ནས་ཉོ་འདྲེན་བྱེད་དགོས་པ་དང༌། རིན་འབབ་དང་འོར་འདྲེན་གང་གི་ཆ་ནས་དཀའ་རྙོག་གི་རང་བཞིན་རྒྱུན་ཆགས་སུ་ཡོད་པར་བརྟེན། སྔར་བོད་ཀྱི་བཙན་པོ་འདུས་སྲོང་མང་པོ་རྗེའི་སྐུ་དུས་ (ཕྱི་ལོ་ ༦༧༩-༧༠༤) སུ་བོད་སར་ཇ་ཤིང་འདེབས་པའི་སྲོལ་བྱུང་བ་དེ་བཞིན། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་ཆུ་ཕག་ (༡༩༢༣) ལོར། རྫ་ཡུལ་ཇ་ཆུ་རོང་དུ་ཇ་ཤིང་འདེབས་ལས་ཀྱི་ཚོད་ལྟ་བྱ་དགོས་པ་དང༌། ལས་མིའི་འགོ་བྱེད་དུ་རུ་དཔོན་ལས་ཚན་བྱམས་པ་སྐལ་བཟང་འདོན་དམག་དང་བཅས་མངགས་བརྫོང་མཛད་དེ་ལས་གཞི་དངོས་སུ་ཚུགས།147

147 མཁས་མཆོག་བློ་ལྡན་གྱིས་བྲིས་པ་‘ལྷོ་ཁ་བྱ་ཡུལ་ཁུལ་དུ་ཇ་ཤིང་བཏབ་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཐོར་བུ་’ཞེས་པ་ཇ་ཤིང་འདེབས་ལས་དངོས་ཚུགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གསལ་པོ་འཕྲོ་ཅན་ཞིག་རྒྱུ་ཆ་བདམས་བསྒྲིགས་འདོན་ཐེངས་གསུམ་པའི་ནང་འཁོད་འདུག

༥༽ ཤོ་ཁྲལ་བསྡུ་བ།

ཚོང་རིགས་ཁག་གིས་དར་རྩེ་མདོ་ནས་ཇ་སྦག་དང༌། རྒྱ་ནག་ཡུན་ནན་དང༌། རྒྱ་གར་ཨ་སམ་ནས་ཇ་རིལ་བཅས་སྒམ་དོ་མང་པོ་བོད་ནང་ཚོང་འདྲེན་བྱེད་པ་དང༌། སྟོད་དང༌། བྱང༌། ཁམས་ཁུལ་གྱི་ཚྭ་མཚོ་ཁག་ནས་ཚྭ་དོ་མང་པོ་ཚོང་འཁྱེར་བྱེད་པ་དེ་དག་ལ་ཤོ་ཁྲལ་ཇ་དང༌། ཚྭ་དངོས་མདོག་བསྡུ་སྒྲུབ་ཀྱི་གཞུང་འབབ་སྔར་ཡོད་ཐོག བར་ལམ་བོད་ནས་བལ་དང༌། རྔ་མ། པགས་རིགས་ཕོན་ཆེ་ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་ཏུ་ཚོང་འདོན་བྱེད་པ་དེ་དག་ནས་ཤོ་ཁྲལ་དངུལ་དངོས་ཅི་རིགས་བསྡུ་འབུལ་གྱི་གཞུང་འབབ་འཕར་སྣོན་ཡང་བྱུང༌།

༦༽ གསེར་དངུལ་ཟངས་བཅས་ཀྱི་སྒོར་མོ་དང༌། ཤོག་ལོར་དཔར་འདེབས།

དཔལ་འབྱོར་འདུ་འགོད་ཀྱི་གཙོ་གནད་ཅིག་ནི། གཞུང་གི་གསེར་དངུལ་བཀར་འཇུག་ལ་གཞིགས་པའི་དངུལ་ཐང་སྒོར་མོ་དང༌། ཤོག་ལོར་དཔར་འགྲེམས་དགོས་པ་དེ་ཡིན། དེའི་ཆེད་དུ་སྔར་ཡོད་བཅུ་གསུམ་བཞི་དྲུག་ལ་སོགས་པའི་དངུལ་གྱི་ཊམ་ཀ་དེ་དག་གི་ཐོག ས་རྟ་ (༡༩༡༨) ལོར་ཟངས་ཊམ་དང༌། ཤོག་ལོར་གསར་པ་དཔར་འདོན་དང༌། ས་ལུག་ (༡༩༡༩) ལོར་གསེར་ཊམ་དཔར་བསྐྲུན་འགྲེམས་སྤེལ། ལྕགས་སྤྲེལ་ (༡༩༢༠) ལོར་ཟངས་སྒོར་ཆེ་ཆུང་དང༌། བཟོ་དབྱིབས་ཅུང་ཟད་འདྲ་མིན་བཞི་གསར་དུ་དཔར་འགྲེམས་གནང་བས་གཞུང་འབབ་དང༌། སྒེར་ཚོང་གང་ཅིར་ཕན་ཁྱད་ཆེ་བ་དང༌། རྣམ་སྲས་གན་མཛོད་དུའང་གསེར་དངུལ་བཀར་འཇུག་འཕར་སྣོན་བྱུང༌། དེར་བརྟེན་ལྕགས་ལུག་ (༡༩༣༡) ལོར་དངུལ་གྱི་སྲང་གསུམ་སྒོར་མོ་དང༌། བཅུ་སྒོར། ཊམ་ཀ ཟངས་ཀྱི་པད་ཤ ཤོག་ལོར་གསར་པ་འདྲ་མིན་བཅས་གསར་དུ་དཔར་འདེབས་འགྲེམས་སྤེལ་དང༌། སྔོན་ཡོད་ཤོག་ལོར་རྙིང་སོང་ཕྱིར་བསྡུ་བསྐྱངས།

༧༽ དངུལ་ཁང་གསར་བཙུགས།

ལྕགས་རྟ་ (༡༩༣༠) ལོར་རྒྱལ་རྩེ་དང༌། གཞིས་རྩེ་རྫོང་ཞོལ་གྲོང་སྡེ་སོ་སོར་དངུལ་ཁང་གསར་བཙུགས་ཀྱིས་དངུལ་གྱི་སྒོར་མོ་དང༌། ཊམ་ཀ་གསར་ཐོན་ཤ་སྟག་དངུལ་སྐྱེད་གཏོང་བའི་འབབ་བཟོ་གནང་བ་དང༌། ཤིང་སྦྲུལ་ (༡༩༠༥) ལོར་ྋགོང་ས་མཆོག་སོག་ཡུལ་དུ་བཞུགས་སྐབས་བོད་ཀྱི་དངུལ་ཁང་གསར་འཛུགས་གནང་བ་རུ་སུ་དམར་པོས་དབང་བསྒྱུར་མ་བྱས་བར་གནས་པ་བཅས་གཞུང་དངུལ་འདུ་འགོད་ཡར་རྒྱས་ལེགས་ལྷོངས་བྱུང༌།

༨༽ བཟོ་ལས་རྒྱ་བསྐྱེད།

ཆུ་གླང་ (༡༩༡༣) ལོར་རྒྱ་དམག་ཡོངས་རྫོགས་དང༌། ལྷ་སར་བཅའ་སྡོད་མན་ཇུ་གོང་མའི་སྐུ་ཚབ་ཨམ་བན་བཅས་པ་མགོ་བསྒུར་ནས་རྒྱ་ཡུལ་དུ་ཕྱིར་བསློགས་ཟིན་རྗེས་ཨམ་བན་སྡོད་གནས་ཡཱ་མོན་ཟེར་བ་དེར་ཤིང་སྟག་ (༡༩༡༤) ལོར་གཞུང་གི་བཟོ་གྲྭལས་ཁུངས་དང་བཅས་པ་གསར་དུ་བཙུགས། དེའི་དོ་དམ་མཁན་དྲུང་ཏཱ་བླ་མ་དང༌། ཧྲུབམ་པ་སྲས། ལས་བྱ་མགྲོན་ལས་སོགས་ཡོད་པ་ནས་སྔོན་ཡོད་ཞོལ་འདོད་དཔལ་བཟོ་གྲྭའི་དབུ་ཆེ་ཆུང་ཕུད། དེ་བྱིངས་ལག་ཤེས་དྲག་གྲས་མི་གྲངས་བརྒྱད་ཅུ་སྐོར་གྱིས་གྲིབ་ཀྱི་མདར་འཕྲུལ་མདའ་དང༌། རྩེ་གྲི་རིང་ཐུང༌། མདུང་རིང༌། སྟ་རེ། མེ་སྒྱོགས་ཆུང་ཆུང་དང༌། སྒྱོགས་མདེལ། བོད་རྫས་སོགས་བཟོ་ལས་འདུ་འགོད་ཀྱང་བགྱིས།

ས་ལུག་ (༡༩༡༩) ལོར་ནོར་ཐོད་གསེར་ཊམ་བཟོ་གྲྭ་གསར་བཙུགས་ཀྱི་དོ་དམ་ཛ་སག་ཚ་རོང་པ་དང༌། རྩེ་མགྲོན་ཕུན་རབ་པ། ལས་བྱ་དྲུང་དཀྱུས་སེར་སྐྱ་བཞི་དང༌། ཞོལ་དྲུང་གཉིས་བཅས་ཡོད་ཅིང༌། དེ་དག་གིས་གསེར་ཊམ་ལྷད་མེད་དཔར་རྒྱག་ཐོག གསེར་ཊམ་རེར་འཛའ་ཐང་དངུལ་སྲང་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་རེ་བརྩིས་ཁྲོམ་ར་སོགས་རྒྱ་ཁྱབ་གང་སར་འགྲེམས་སྤེལ་བྱེད་པ་དང༌། གློག་ཤུགས་འཐག་ལས་ཀྱང་བཙུགས་ཏེ། སྣམ་བུ་ཞེང་ཆེ་སྲབ་མཐུག་སྣ་ཚོགས་དང༌། རྒྱ་གར་གྱི་ཀམ་པཱ་ལི་འདྲ་བའི་བལ་གྱི་མལ་གཟན་ཚོས་གཞི་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་ཀྱང་ཐོན་སྐྱེད་བྱེད་པའི་ལས་གྲྭ་ཚགས་སུ་ཚུད་པ་བྱུང༌།

ལྕགས་སྤྲེལ་ (༡༩༢༠) ལོར་གསར་བཙུགས་གྲོ་སྟོད་ནོར་བུ་མཚོ་སྐྱིད་ནས་ཟངས་ཀྱི་སྒོར་མོ་བཟོ་ལས་དང་ཆབས་ཅིག ལྕགས་རིགས་དངོས་སྤྱད་བཟོ་དབྱིབས་འདྲ་མིན་ཇི་དགོས་དྲས་གཏུབ་དང༌། བཞུ་ལུག་བྱས། དེ་རྣམས་ལྷ་ས་ཡཱ་མོན་བཟོ་ལས་ལས་ཁུངས་ཚུགས་སར་བཟོ་གྲྭ་གསར་བཙུགས་དེར་བཏང༌། དེ་ནས་དངོས་གཞིའི་སྒྲིག་སྦྱོར་དང༌། རི་མོ་འཇམ་ཧྲོབ་ཚག་བརྐོས་ཀྱི་ལྕགས་རིགས་དངོས་སྤྱད་སྣ་ཚོགས་བཟོ་འདོན་བྱས། ལྕགས་ལུག་ (༡༩༣༡) ལོར་གྲིབ་མདའ་དང༌། ཡཱ་མོན། ནོར་ཐོད་གླིང་ག གྲོ་སྟོད་བཅས་སུ་ཡོད་པའི་བཟོ་གྲྭ་ཁག་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ཟླ་བསྒྲིལ་ཐོག ལྷ་ས་ཁུལ་དང༌། རྒྱ་ཁྱབ་རྫོང་གཞིས་ཁག་ནས་ལྕགས་བཟོའི་ལག་རྩལ་དྲག་གྲས་བསྡུ་འགུགས་བགྱིས་པ་བཅས་ལས་གྲུབ་པའི་བཟོ་གྲྭ་རྒྱ་ཆེ་གྲྭ་བཞི་གློག་འཕྲུལ་ཁང་ངམ། ངོ་མཚར་མཐའ་ཀླས་རིག་འཕྲུལ་གཏེར་མཛོད་ཁང་ཞེས་པ་གསར་དུ་ཚུགས།

གློག་ཤུགས་འཕྲུལ་འཁོར་ལ་སྤྱད་དེ་དབྱིན་ཇིའི་མེ་མདའ་རིང་མདར་དཔེ་བླངས་པའི་འཕྲུལ་མདའ་རྩེ་གྲི་དང་བཅས་པ་གསར་བཟོ། དེ་མིན་ལྕགས་རིགས་དངོས་སྤྱད་ཆེ་ཆུང་བཟོ་དབྱིབས་འདྲ་མིན་ཅི་རིགས་བཟོ་བ། སྣམ་བུ་དང༌། མལ་གཟན་སྣ་ཚོགས་འཕྲུལ་འཁོར་གྱིས་འཁལ་འཐག་བྱེད་པ། དངུལ་སྒོར་དང༌། ཟངས་སྒོར། ཤོག་ལོར་ཆེ་ཆུང་མི་འདྲ་བ་སྤུས་དག་དཔར་ལས་མྱུར་བ་སོགས་བཟོ་ལས་འདུ་འགོད་རྒྱ་སྐྱེད་ཀྱི་ནུས་ཤུགས་ཆེ་བ་བྱུང༌། གྲྭ་བཞི་གློག་འཕྲུལ་ཁང་གི་གཙོ་བོའི་དོ་དམ་པ་སྐུ་བཅར་ཐུབ་བསྟན་ཀུན་འཕེལ་དང༌། ལས་སྦྲེལ་ཛ་སག མཁན་དྲུང༌། རྩིས་དཔོན། ལས་བྱ་རྩེ་དྲུང༌། ཤོད་དྲུང༌། ཕྱག་ནང་སོགས་མི་གྲངས་བཅོ་ལྔ་སྐོར་ཞིག་ཡོད།

༩༽ གློག་ཁང་གསར་བཙུགས།

ཆུ་གླང་ (༡༩༡༣) ལོར། དབྱིན་ཡུལ་དུ་སློབ་སྦྱོང་དུ་གཏོང་གནང་ཁོངས་ཀྱི་ཤོད་དྲུང་རིན་སྒང་རིག་འཛིན་རྡོ་རྗེ་གློག་གི་ལས་རིགས་ཤེས་པའི་རྗེས་འབྲེལ་ཤིང་བྱི་༡༩༢༤ལོར་རྒྱ་གར་ནས་གློག་འདོན་འཕྲུལ་འཁོར་ཆ་ཚང་ཉོ་སྒྲུབ་ལྷ་སར་འདོན་འདྲེན་དང༌། གློག་ཁང་གསར་འཛུགས་བྱེད་སྒོའི་ལས་ཁུར་སྩལ། དེ་དོན་འཁུར་ལེན་ཞུས་ཏེ་ལྷ་སའི་བྱང་ངོས་དོག་བདེ་ལུང་ཤུར་དུ་ཆུ་ཤུགས་གློག་ཁང་གསར་དུ་བཙུགས། ཐོག་མར་ནོར་བུ་གླིང་གའི་ཕོ་བྲང་ཁག་ནང་གློག་བཞུ་དང༌། ནོར་ཐོད་གསེར་ཊམ་བཟོ་ལས་ཁང་དུ་གློག་ཤུགས་ལ་བརྟེན་པའི་བཟོ་ལས་འགོ་ཚུགས། དེ་རྗེས་ལྷ་ས་རྗེ་འབུམ་སྒང་དུ་གློག་ཁང་བརྒྱབ་སྟེ་ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ལམ་ཆེན་ཁག་དང༌། སྒེར་ཁང་ཁག་ལ་གློག་བཞུ་ཐོག་མར་བཙུགས། དོག་བདེའི་གློག་ཁང་ལ་བརྟེན་ནས་གྲྭ་བཞི་གློག་འཕྲུལ་ཁང་གི་བཟོ་ལས་རྒྱ་ཆེ་དངོས་སུ་ལག་ལེན་སྟར་ཐུབ་པ་བྱུང༌།

མངའ་འབངས་བདེ་སྐྱིད་རྒྱལ་ཁབ་མངའ་ཐང་སླད།།

འབབ་ཞིབ་སོ་ནམ་ལས་ཁུངས་གསར་འཛུགས་དང༌།།

ཇ་འདེབས་བུམ་སྒྲོབ་ཤོ་བསྡུ་གསེར་སྒོར་སོགས།།

ཤོག་ལོར་པར་འདེབས་བཅས་ཀྱི་ལས་དོན་བསྐྱངས།།

གཞན་ཡང་དངུལ་ཁང་གློག་ཁང་གསར་བསྐྲུན་དང༌།།

འཕྲུལ་རིགས་བཟོ་ལས་འདྲ་མིན་རྒྱ་བསྐྱེད་སོགས།།

དུས་བསྟུན་བོད་མིའི་དགོས་མཁོར་རབ་དགོངས་ཏེ།།

ལེགས་ལམ་འདུ་བྱེད་ལས་ལ་གཅིག་ཏུ་འབུངས།།

ས་བཅད་བཅུ་གསུམ་པ།

མི་མང་ནས་གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་ཐུབ་ཆེད་ཆབ་འབངས་ལ་ཕྱི་ནང་གི་ཤེས་ཡོན་སློབ་སྦྱོང་ཐོབ་ཐབས་མཛད་པ།

༡༽ བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་ཆེན་མོར་མི་མང་གི་འཐུས་མི་གཞུག་ཐབས་སློབ་སྦྱོང༌།

བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་ཆེན་མོའམ། ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་ཞེས་པ་ནི། དགའ་ལྡན་ཁྲི་གདན་ཟུར་དང༌། ཤར་བྱང་ཆོས་རྗེ། ཡོངས་འཛིན་རྣམ་གཉིས། རྒྱལ་སྤྲུལ་ཧོ་ཐོག་ཐུ་རྣམ་པ། བཀའ་བློན་རྣམ་པ་དང༌། སྐུ་ངོའི་གདན་ཐོབ་ཡོད་པ་ཡན་བཅས་ཚོགས་ཆེན་དུ་ངོ་གཞུག་གནང་མི་དགོས་པ་ཕུད། དེ་བྱིངས་གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱ་རྩིས་ཕྲུག་པ་དང༌། ཡིག་ཚང་སློབ་ཕྲུག རྩེ་ཤོད་ཕྱག་ནང་དང༌། གཉེར་ནང་ཟན། དམག་སྒར་ཁག་གི་རུ་བརྒྱ་ལྡིང་གསུམ་སོགས་དྲུང་དུ་གཏོགས་པ་ཡན་དང༌། གདན་ས་འབྲས་སེ་དགའ་གསུམ་དང༌། རྒྱུད་གྲྭ་སྨད་སྟོད། རྩེ་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང༌། གནས་ཆུང་གྲྭ་ཚང་བཅས་ཆེ་བཙན་བདུན་གྱི་མཁན་པོ་ལས་ཟུར། རྨེ་རུ་དང༌། བཞི་སྡེ་གྲྭ་ཚང་སོ་སོའི་སློབ་དཔོན་ལས་ཟུར། འབྲས་སྤུངས་ཕོ་བྲང་སྡེ་པ་དང༌། སེ་ར་གཟིམ་ཁང་སྡེ་པ། ཚེ་སྨོན་གླིང་དང༌། ཀུན་བདེ་གླིང༌། བསྟན་རྒྱས་གླིང༌། ཚེ་མཆོག་གླིང་བཅས་གླིང་ཁག་བཞིའི་འཐུས་མི། དབུས་གཙང་ཚོ་ཆེན་གྱི་འཐུས་མི། ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཚོ་དཔོན་གསུམ། ས་སྐྱ་དང༌། བཀྲས་ལྷུན་བླ་བྲང༌། སྨར་ཁམས་དང༌། མཛོ་སྒང༌། གསང་སྔགས་ཆོས་རྫོང༌། སྡེ་དགེ ཆབ་མདོ། བྲག་གཡབ་སོ་སོའི་ལྷ་སྡོད་མི་སེར་འགོ་པ་རེ་བཅས་ཁྱོན་མི་གྲངས་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་ཡོད་པའི་ཚོགས་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌། ཚོགས་ཆེན་འདི་ལ་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་དོན་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཆབ་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་གི་གནད་དོན་འགངས་ཆེའི་རིགས་ཀྱང་ཐག་གཅོད་བྱེད་པའི་དབང་ཚད་མཐོ་ཤོས་དེ་ཡོད།

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་རྒྱ་གར་ནས་ཕྱིར་ཕེབས་རྗེས་གོང་གསལ་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་ནང་རྒྱ་ཁྱབ་རྫོང་གཞིས་ཁག་ནས་གཞུང་སྒེར་ཆོས་བཅས་ཀྱི་མི་སེར་ཚོས་སྤྱི་མོས་འདམས་བསྐོས་མི་མང་གི་འཐུས་མི་ངོ་ཞུགས་ཐོག་ནས། འཛམ་གླིང་མང་གཙོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་ཆེན་མོ་དང་ཕྱོགས་མཐུན་ཞིག་འབྱུང་ཐབས་དགོངས་བཞེས་ཀྱིས། ཤིང་ཡོས་ (༡༩༡༥) ལོར་ས་ཁུལ་སོ་སོའི་མི་སེར་གྱི་ནང་ནས་ཉམས་མྱོང་དང༌། འབྱོན་ཐང་ཆེ་བ་མང་ཙམ་ལྷ་སར་ཆེད་འགུགས་བསྐྱངས་ཏེ། དེ་རྣམས་ལ་མི་མང་ནས་འདེམས་བསྐོས་འཐུས་མི་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུར་མཉམ་ཞུགས་ཀྱིས་གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་ཐོག་འགན་ཁུར་ལེན་ཕྱོགས་དམིགས་བསལ་སློབ་སྟོན་སྦྱོང་བརྡར་སྤྲོད་དུ་འཇུག་གནང་མཛད་ཅིང༌། འོན་ཀྱང་སྐབས་དེར་གཞུང་ཞབས་རྒན་བུ་འགའ་ཤས་ནས་རྙིང་ཞེན་མཁྲེགས་འཛིན་དང༌། གདན་ས་ཁག་གི་མཁན་པོ་དང༌། འཐུས་མིས་ཀྱང་ཆོས་གཞིས་ཁག་ནས་མི་སེར་གྱི་འཐུས་མི་ཡོང་རྒྱུ་དཀའ་ངལ་གྱི་རྒྱུ་ལས་མེད་ཚུལ་ཞུ་ནན་ཆེ་བ། མི་མང་གི་བསམ་ཕྱོགས་གོམས་གཤིས་དང༌། ཤེས་ཚད་གང་གི་ཆ་ནས་ཀྱང་དུས་སུ་མ་བབ་པ་ལྟ་བུས་མི་མང་དེ་དག་རང་ངོས་ནས་དགོངས་པ་ཞུས་པ་སོགས་ཀྱིས་ྋརྒྱལ་བའི་ཐུགས་བཞེད་འགྲུབ་པ་ཞིག་བྱུང་མི་སྣང༌།148

148 འདི་སྐོར་ཞིབ་གསལ་’བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་བྱགླེགས་བམ་གཉིས་པའི་ཤོག་གྲངས་ ༢༤༩ ནང་འཁོད།

༢༽ རྫོང་གཞིས་ཁག་ལ་སློབ་གྲྭ་གསར་བཙུགས།

རྒྱ་ཁྱབ་རྫོང་གཞིས་ཡོངས་ལ་རང་རང་གི་ས་གནས་སོ་སོར་སློབ་གྲྭ་གསར་བཙུགས་ཀྱིས། ས་ཁུལ་སོ་སོའི་མི་མང་གི་བུ་ཕྲུག་རྣམས་ལ་ཡི་གེ་འབྲི་ཀློག་གིས་མཚོན་པའི་ཤེས་ཡོན་སློབ་སྦྱོང་སྤྲོད་དགོས་པ་དང༌། ལས་གཞི་འདིའི་ཐོག་གཞུང་སྒེར་ཆོས་བཅས་ཀྱི་སྣེ་མོ་བ་ཚང་མས་དོ་འཁུར་དགོས་པའི་བཀའ་རྒྱ་སྔ་རྗེས་སུ་སྩལ། དགེ་རྒན་ཚོར་གཞུང་གི་འབབ་ཡོང་ཁོངས་ནས་ཕོགས་ཐོབ་སྤྲོད་དགོས་པ་དང༌། སློབ་ཡོན་སྤྲོད་ལེན་མི་ཆོག་པ་སོགས་ཀྱི་རྒྱས་དཔྱད་མཛད། དེ་དོན་རྫོང་གཞིས་ཁག་ཚང་མར་སློབ་གྲྭ་གསར་དུ་ཚུགས། ལོ་བཅུ་གྲངས་སོང་རྗེས་རྒན་པོ་དང༌། ཚོ་དཔོན། ལས་དྲུང༌། གཙོ་དྲག་སྨོས་ཅི། ཡུལ་མི་སྤྱིར་བཏང་བའང་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཡིག་རྨོངས་ཀྱི་གནས་ལས་གྲོལ་ཏེ། མི་མང་གི་ཁྲོད་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་རང་ཉིད་ནས་ཐད་ཀར་ནང་སྙན་འབུལ་མཁན་ཡང་རིམ་པར་བྱུང༌།149

149 གོང་གསལ་རྫོང་གཞིས་ཁག་ཏུ་སློབ་གྲྭ་གསར་ཚུགས་ནས་ཐོན་པའི་མི་མང་གི་བུ་ཕྲུག་ཁོངས་ནས་བར་ལམ་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གི་བཀའ་བློན་སོགས་བཙན་བྱོལ་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་གཞུང་དམངས་སྤྱི་སྒེར་གང་སར་སྨན་པའི་ལས་དོན་གོ་འཕེར་སྒྲུབ་མཁན་ཡང་བྱུང༌།

༣༽ རྩེ་རིག་གནས་སློབ་གྲྭ་དང༌། རྩིས་ཁང་དུ་སློབ་སྦྱོང་ཚགས་སུ་ཚུད་ཐབས།

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོས་གཞུང་གི་ཕྱི་འབྲེལ་ལ་སོགས་དུས་བསྟུན་ཡར་རྒྱས་འབྱུང་ཆེད། རྩེ་སློབ་གྲྭ་བ་ཚོས་དབྱིན་ཡིག་དང༌། རྒྱ་ཡིག གོར་ཡིག་བཅས་སློབ་དགོས་ཀྱི་དགེ་རྒན་དང༌། ཉེར་མཁོ་གོ་སྒྲིག་གནང་ཞིང༌། འོན་ཀྱང་རྒྱ་ཕྱོགས་ཀྱི་ལྐོག་བྱུས་དཀྲོག་གཏམ་གྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ལྟ་བུས་གདན་ས་ཁག་གི་མཁན་པོ་སོགས་ནས་བཀག་འགོག་གི་གནས་ཚུལ་བྱུང་སྟེ། མཐར་ལྷ་སར་གོར་ཡིག་སློབ་གྲྭ་གསར་འཛུགས་གནང་ཐུབ་ཙམ་བྱུང༌། དེ་ནས་མི་རིང་བར་རྒྱལ་རྩེར་དབྱིན་ཡིག་སློབ་གྲྭ་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས་ཤིང༌། དེ་ལའང་འགོག་རྐྱེན་གོང་མཚུངས་ཕྲད་དེ་ྋརྒྱལ་བའི་དགོངས་བཞེད་འགྲུབ་པ་ཞིག་བྱུང་མི་འདུག

རྩེ་རིག་གནས་སློབ་གྲྭ་150བའི་སློབ་སྦྱོང་མིང་དོན་མཚུངས་ངེས་ཚགས་ཚུད་ཡོང་སླད། ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་ལོ་ལྟར་དབྱར་དུས་ནོར་བུ་གླིང་གར་བཞུགས་རིང་སློབ་གྲྭ་བ་རྣམས་ནོར་གླིང་དུ་སྤོ་དགོས་པ་དང༌། དེ་སྐབས་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ཉིད་དུས་དུས་སུ་སློབ་ཁང་ནང་གཟིགས་ཞིབ་ཏུ་ཕེབས་པ་མ་ཟད། ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་དང༌། ཞོལ་སོགས་སུ་སྒེར་གྱི་སློབ་གྲྭ་འགའ་ཤས་ཡོད་པ་དེ་དག་ཚགས་སུ་ཚུད་པ་དང༌། སློབ་གྲྭ་གསར་སྣོན་འཛུགས་རྒྱུར་ཡང་དངོས་བརྒྱུད་ཅི་རིགས་ནས་གཟིགས་རྟོག་རྒྱབ་གཉེར་མཛད།

གཞུང་ཞབས་སྐྱ་བོའི་དམིགས་སྒོར་སྒེར་པ་དྲུང་རྒྱུད་ཀྱི་བུ་ཕྲུག་རྣམས་ལྷ་ས་སོགས་སུ་སྒེར་གྱི་སློབ་གྲྭ་ཁག་ཏུ་གཞི་རྩའི་སློབ་སྦྱོང་བྱས་ཏེ། རིམ་པས་རྩིས་ཕྲུག་པ་ཞེས་པའི་མིང་ཐོག་ནས་གཞུང་གི་རྩིས་ཁང་ལས་ཁུངས་སུ་ཞུགས་ཏེ། རྡེལ་རྩིས་དང༌། རིག་གནས་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་དགོས་པ་ཡིན་ཞིང༌། རྩིས་ཕྲུག་པ་དེ་རྣམས་ལ་གཞུང་གི་ཞུ་སྒོ་ལེགས་སྒྲུབ་ཐུབ་པའི་ཤེས་ཡོན་སྦྱོང་བརྡར་སྤྲོད་དགོས་ཀྱི་ཐད་ལའང་ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་དམིགས་བསལ་ཐུགས་སྣང་མཛད།

150 འདི་སྐོར་གསལ་ཙམ་ཞིག་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ནང་འཁོད།

༤༽ དབྱིན་ཡུལ་དང༌། རྒྱ་གར་དུ་སློབ་ཕྲུག་གཏོང་གནང༌།

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་རྒྱ་གར་ནི་མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་འགའི་སྔོན་ནས་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གི་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་པའི་བོད་ཀྱི་ཁྱིམ་མཚེས་གྲོགས་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་རྙིང་ཁུངས་ཤིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། དེང་དུས་ཀྱི་ཚོང་འབྲེལ་དང༌། གློག་འཕྲུལ་བཟོ་ལས། སྲིད་དོན་ལ་སོགས་འཕྲལ་ཕུགས་འབྲེལ་ཡོད་གང་ཅིའི་ཆ་ནས་བོད་མི་ཚོས་དབྱིན་ཇིའི་སྐད་ཡིག་ཤེས་དགོས་པ་དང༌། དེ་བཞིན་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་རིག་གསར་དང༌། དམག་དོན་སོགས་ཀྱི་ལེགས་ཆ་ལེན་དགོས་པའི་གནད་འགག་ཀྱང་གསལ་པོར་གཟིགས་ཏེ། གཞུང་ཞབས་ཀྱི་དམིགས་སྒོ་བོད་ཕྲུག་ན་གཞོན་སྨོན་གྲོང་མཁྱེན་རབ་ཀུན་བཟང་དང༌། རིན་སྒང་རིག་འཛིན་རྡོ་རྗེ།151 སྐྱིད་སྦུག་དབང་འདུས་ནོར་བུ། སྒོག་མཁར་བསོད་ནམས་མགོན་པོ་བཞི་དང༌། ཁོ་ཚོའི་འགོ་འཚོ་དང་ཆབས་ཅིག་ནང་དོན་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་གནས་སྟངས་འགྲོ་ལུགས་གང་ཅིར་དོ་སྣང་བྱེད་པར་རྩིས་པ་ལུང་ཤར་རྡོ་རྗེ་ཚེ་རྒྱལ་བཅས་དབྱིན་ཡུལ་དུ་གཏོང་གནང་དང༌། དེ་བཞིན་རྩེ་དྲུང་རྨེ་རུ་མཁྱེན་རབ་དངོས་གྲུབ་དང༌། རྩེ་སློབ་གྲྭ་བ་སེར་སྔགས་ཆོས་ལྡན་བསྟན་དར། རྩེ་སློབ་གྲྭ་བ་རི་བོ་བདེ་ཆེན་དགེ་འདུན་རབ་རྒྱས་གསུམ་པོ་རྒྱ་གར་དུ་དབྱིན་ཇིའི་སྐད་ཡིག་དང༌། ལས་རིགས་འདྲ་མིན་སློབ་སྦྱོང་དུ་ཆེད་གཏོང་བསྐྱངས། དེ་རྗེས་རྩེ་དྲུང་དངོས་གཞི་ཐུབ་བསྟན་ཀུན་མཁྱེན་དང༌། ཤོད་ཕྱག་ནང་རྟ་མགྲིན་དབང་རྒྱལ་གཉིས་པོ་ཤོག་དངུལ་ཚོན་ཁྲ་དཔར་སྐྲུན་འཕྲུལ་ལས་སློབ་སྦྱོང་དང༌། ཤོད་དྲུང་སྐྱིད་ཟུར་གཞོན་པ་ཏར་སྐུད་འཁྲིད་འཛུགས་སློབ་སྦྱོང་ཆེད་རྒྱ་གར་དུ་གཏོང་གནང་བཅས་གོང་གསལ་རྣམས་སློབ་སྦྱོང་ཐོན་ཏེ་རང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་ཕྱིར་བཅར། གློག་ཁང་གསར་འཛུགས་དང༌། དངུལ་དཔར་གསར་རྒྱག ས་གཏེར་ཉམས་ཞིབ། དམག་རྩལ་སྦྱོང་བརྡར་སོགས་རང་རང་གིས་གང་དང་གང་ལ་སྦྱངས་པའི་ལས་རིགས་དེ་དང་དེའི་བྱ་བར་ཞུགས་ཏེ། བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་སྲི་ཞུ་མི་དམན་པ་བསྒྲུབས།

151 བྱང་ངོས་རྡོ་རྗེ་དངོས་གྲུབ་ཀྱིས་བརྩམས་བྲིས་‘ངའི་ཕ་དམ་པ་’ཞེས་སོགས་རིན་སྒང་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་གསལ་ཞིག་‘རྒྱུ་ཆ་བདམས་བསྒྲིགས་’འདོན་ཐེངས་བརྒྱད་པའི་ནང་འཁོད་འདུག

༥༽ སྨན་རྩིས་སློབ་གྲྭ་འཕར་སྣོན་གསར་བཙུགས།

བོད་ཀྱི་ཆབ་འབངས་རྣམས་ཀྱི་ནང་སེམས་ཁམས་བདེ་བ་དང༌། ཕྱི་ལུས་ཁམས་བདེ་བ་ཞིག་འབྱུང་ཐབས་སུའང་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་དགོངས་བཞེས་རྒྱ་ཆེ་མཛད་ཡོད་ཅིང༌། དེ་ཡང་སེམས་ཁམས་དང༌། ལུས་ཁམས་བདེ་སྡུག་གི་འབྲེལ་བའང་རང་བཞིན་ལྟོས་གྲུབ་ཏུ་ཡོད་པ་སྟེ། སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་བདེ་བར་གནས་དང་མི་གནས་པའི་ཤུགས་ཀྱིས་ལུས་པོ་བདེ་དང་མི་བདེའི་ཁྱད་པར་འབྱུང་བ་དང༌། ལུས་པོ་བདེ་དང་མི་བདེས་སེམས་ལ་བདེ་སྡུག་མི་འདྲ་བ་མྱོང་བ་དེ་ལྟར། སེམས་ཁམས་བདེ་བའི་སྨན་མཆོག་ཆོས་དང་འཇིག་རྟེན་གྱི་གནས་ལུགས་རྟོགས་ཐབས་བཀའ་སློབ་ཟབ་མོ་རྟག་ཏུ་སྩལ། ལུས་ཁམས་བདེ་ཐབས་སུ་མེ་སྦྲུལ་ (༡༩༡༧) ལོར་ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་ནང་སྨན་རྩིས་ཁང་ཞེས་བོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་གསོ་བ་རིག་པ་དང༌། སྐར་རྩིས་ལ་དམིགས་བཀར་སློབ་གཉེར་བྱ་ཡུལ་སློབ་གྲྭ་གསར་དུ་འཛུགས་གནང་ཐོག རིག་པའི་གནས་ལྔ་ལ་མཁས་པ་འབྲས་སྤུངས་སྨན་སྦྱིན་པ་གྲྭ་མཁྱེན་རབ་ནོར་བུར་རྩེ་སྐོར་ལས་ཚན་ནང་མའི་གོ་མིང་གི་གཟེངས་བསྟོད་དང་འབྲེལ་སྨན་རྩིས་སློབ་གྲྭ་དང༌། སྔོན་ཡོད་ལྕགས་པོ་རི་སྨན་དགོན་གྱི་འགོ་འཛིན་གཅིག་ལྕོགས་སུ་བསྐོ་གཞག་མཛད།

སྨན་རྩིས་སློབ་གྲྭར་རྒྱ་ཁྱབ་རྫོང་གཞིས་ཁག་ནང་གི་དགོན་ཁག་དང༌། གདན་ས་འབྲས་སེ་དགའ་གསུམ། དམག་སྒར་ཁག་བཅས་ནས་བློ་གསར་བ་གཞོན་གྲས་བརྒྱ་སྐོར་ཞིག་སློབ་སྦྱོང་དུ་བསྡུ་འགུགས་མཛད། དགེ་སློབ་ཚང་མར་གཞུང་ནས་རྒྱུན་ཕོགས་ནར་གཏོང་གནང༌། སློབ་གྲྭ་བ་དེ་རྣམས་སློབ་སྦྱོང་ཐོན་རིམ་བཞིན་རང་རང་ཡོང་ཁུངས་སོ་སོར་ཕྱིར་ལོག་གིས་ཡུལ་དེའི་མི་མང་སེར་སྐྱའི་ལུས་ཁམས་བདེ་ཐབས་སྨན་བཅོས་དང༌། སྐར་རྩིས་ཀྱི་ལས་ཁུར་གཙང་ལེན་གྱིས་མཚོན་རྒྱུན་གཏན་འཕྲོད་བསྟེན་བྱེད་ཕྱོགས་ཁ་ཏ་སློབ་སྟོན་བྱེད་དགོས་པ་ཡིན།

སྨན་རྩིས་སློབ་གྲྭ་ཐོན་པ་དང༌། སློབ་གྲྭ་ནས་འཐེན་པ། འཆི་འདས་གྱུར་རིགས་བཅས་པར་ཐོག་མའི་ཡོང་ཁུངས་སོ་སོ་ནས་སྐབས་མཚམས་ཚབ་གསར་གཏོང་དགོས་པ་དང༌། སྨན་རྩིས་སློབ་གྲྭ་དེར་སྐྱེ་བོ་སུ་ཡིན་རུང་རང་མོས་སློབ་ཞུགས་ཆོག་པ་མ་ཟད། སློབ་གཉེར་བྱ་ཐབས་ཀྱང་ལེགས་ལ། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་བཀའ་དགོངས་བྱིས་པ་གསར་བཙས་ཇི་བྱུང་གི་དུས་ཚེས་ངེས་གསལ་སྨན་རྩིས་ཁང་དུ་སྙན་ཐོ་འབུལ་དགོས་པ་དང༌། དེ་མཚམས་སོ་སོའི་རྩིས་འབྲས་དང་བསྟུན་བྱིས་པའི་ལང་ཚོ་སྐྱོན་མེད་འཚར་ལོངས་ཡོང་ཐབས་ཇི་ལྟར་བྱ་དགོས་ཀྱི་སློབ་སྟོན་བྱིས་པ་ཉེར་སྤྱོད་དུ་གྲགས་པ་ཞིག་དཔར་འགྲེམས་ཀྱི་སྲོལ་གཏོད་གནང་བས་མི་མང་ལ་ཕན་ཁྱབ་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་བྱུང༌།

གཞན་ཡང་མི་ནད་དང་ཕྱུགས་ནད་སྔོན་འགོག་བྱ་ཐབས་དང༌། ནད་ཡམས་བྱུང་འཕྲལ་བཅོས་ཐབས་མྱུར་བ་དགོས་སྐོར་བཀའ་ནན་ཡང་ཡང་སྩལ་བས། སློབ་གྲྭ་འདི་ནས་ཐོན་པའི་སྨན་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྐྱེ་བོ་རིས་སུ་མ་ཆད་པར་སྨན་བཅོས་ཀྱི་བགྱི་བ་གང་ཅིར་ཀུན་སྤྱོད་བཟང་ལ། ཕན་རླབས་ལྡན་པའི་དགེ་མཚན་ཆེ་བ་སོགས་ཀྱིས། ལྷ་ས་སྨན་རྩིས་ཁང་ཞེས་པའི་གྲགས་སྙན་ཡུལ་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པ་དེ་ལྟར་དོན་ལ་གནས་པའི་ཡར་རྒྱས་གོང་འཕེལ་ངང་ནས་ཡུན་གནས་ཐུབ་པ་བྱུང༌།152

ལྷ་ས་ལྕགས་པོ་རིའི་རྩེ་མོར་ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་བཞེད་པ་ལྟར་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་ཁུར་བཞེས་ཀྱིས། ལྕགས་རི་རིག་བྱེད་འགྲོ་ཕན་གླིང་ཞེས་དམིགས་བསལ་བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པ་སློབ་གཉེར་བྱ་ཡུལ་སྨན་པའི་དགོན་པ་ཞིག་འཛུགས་གནང་དེར་ཡང་ཕྱོགས་མཐའི་དགོན་ཁག་དང་བཅས་པའི་སློབ་གཉེར་བ་རྒྱུན་མར་ཡོད་པ་དང༌། བོད་ཀྱི་མཐའ་དབུས་གང་སར་སྨན་དགོན་འདི་ནས་ཐོན་པའི་སྨན་པས་སྨན་བཅོས་ཀྱི་ཕན་པ་རྒྱ་ཆེར་སྒྲུབ་བཞིན་པར་བརྟེན། སྨན་དགོན་འགྲོ་ཕན་གླིང་འདི་མུ་མཐུད་རྒྱུན་འཁྱོངས་ཡོང་ཐབས་སུའང་གཞུང་གནས་ནས་གྲྭ་ཕོགས་ལ་སོགས་པའི་མཐུན་འགྱུར་སྔར་མུས་སུ་སྩལ།

ཡོན་ཏན་རྩ་བ་ཡིག་རྩིས་སློབ་གཉེར་དང༌།།

བཟོ་དང་གསོ་རིག་སོ་ནམ་ཡར་རྒྱས་སོགས།།

ཆབ་འབངས་བདེ་དགེར་སྦྱོར་བའི་ཐབས་ཚུལ་བརྒྱས།།

ཡུལ་ལུང་གོང་དུ་སྤེལ་བའི་ཆོ་ག་བསྐྲུན།།

སྔོན་མེད་རིག་འཕྲུལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི།།

དགེ་མཚན་གཟིགས་ཏེ་གཞུང་འབངས་སྟོབས་འབྱོར་ཚོགས།།

ཡར་ཐོན་ཡུལ་ལུང་གཞན་གྱི་རྗེས་བསྙེགས་པའི།།

ལས་སྒོའི་སྡེ་ཚན་རྣམ་མང་སྒོ་འཕར་ཕྱེ།།

152 རྒྱུ་མཚན་གོང་གསལ་ལ་བརྟེན་ནས་དུས་ཕྱིས་རྒྱ་གར་ནང་ལའང་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གི་བསྟི་གནས་སུ་སྨན་རྩིས་ཁང་མུ་མཐུད་ཚུགས་ཏེ། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྱོན་ལ་མཁྲིས་ནད་དང༌། སྐྲན་ནད། འབམ་ནད་ཀྱི་རིགས་ལ་བོད་སྨན་གྱིས་ཕན་ཤུགས་ལྷག་པར་ཆེ་བ་མ་ཟད། དེང་དུས་ཀྱི་ནད་རིགས་གསར་པ་ཁག་ལའང་ཕན་ནུས་འཐོན་བཞིན་ཡོད་པའི་གྲགས་པ་ཇེ་ཆེར་ཁྱབ་བཞིན་མཆིས།

ས་བཅད་བཅུ་བཞི་པ།

དགོན་པ་ལྷ་ཁང་དང་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་གསར་བཞེངས་ཉམས་གསོ་དང༌། དཀོན་མཆོག་ལ་མཆོད་འབུལ་བསྙེན་བཀུར། འདུལ་ཁྲིམས་སློབ་གཉེར་དང་ལྷ་སྲུང་བསྟེན་ཕྱོགས་ལ་དག་ཐེར་མཛད་པ།

༡༽ དགོན་པ་ལྷ་ཁང་དང་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་གསར་བཞེངས་ཉམས་གསོ་དང་མཆོད་འབུལ་བསྙེན་བཀུར།

བཀའ་གདམས་སྐུ་མཆེད་གསུམ་དད་རྫས་ཆོས་ཕྱོགས་སུ་གཏོང་བ་ལ་རྣམ་ཐར་མི་མཐུན་ཏེ། དགེ་བཤེས་སྤྱན་སྔ་བས་ནི་བསྟན་པ་གནས་པའི་གཞི། གནས་གཞི་བརྩིག་པ་འདི་ཡིན་གསུངས་ཏེ། དད་རྫས་རྣམས་གཙུག་ལག་ཁང་དང༌། རྟེན་བཞེངས་པ་གཙོ་བོར་མཛད། ཕུ་ཆུང་བས་ནི་དཀོན་མཆོག་ལ་མཆོད་པ་ཁོ་ན་གཙོ་བོར་མཛད། པོ་ཏོ་བས་ནི་དགེ་འདུན་ལ་བསྙེན་བཀུར་ཁོ་ན་གཙོ་བོར་མཛད་པ་ཡིན། བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་འདིས་ནི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་འཕེལ་རྒྱས་ཁོ་ནའི་ཆེད་དུ་བཀའ་གདམས་སྐུ་མཆེད་གསུམ་དང༌། ྋརྒྱལ་མཆོག་གོང་མ་ན་རིམ་གྱི་རྣམ་ཐར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་བདག་གིར་བཞེས་ཏེ། ཡིད་ཅན་ཀུན་ལ་འཕྲལ་ཡུན་ཕན་བདེར་འགྱུར་བའི་རྣམ་དཀར་བསོད་ནམས་རླབས་པོ་ཆེ་བསྐྲུན་ཆེད། དགོན་པ་ལྷ་ཁང་དང༌། གཙུག་ལག་ཁང༌། སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་བཅས་པ་གསར་བཞེངས་དང་ཉམས་གསོ་ཇི་མཛད་སྐོར་ལ།

མ་ཅིག་ལབ་སྒྲོན་གྱི་ལུང་དང༌། ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་གསང་བ་རྒྱ་ཅན་དུ་ལྷ་ལྡན་སྤྲུལ་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཉེ་འདབས་དབང་ལྡན་ཕྱོགས་སུ་བདུད་འདུལ་མཆོད་རྟེན་རིང་བསྲེལ་གྱིས་གཏམས་པ་བཞེངས་ན་ཕན་པ་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་ཚུལ་གསལ་བ་ལྟར། དེ་སྔ་ལྕགས་བྱི་ (༡༩༠༠) ལོར་བདུད་འདུལ་མཆོད་རྟེན་སྲིད་དུ་ཁྲུ་བརྒྱད་ཅུ་པ། ནང་རྟེན་རྗེ་འབུམ་གྱི་སྣང་བརྙན་སོགས་རིང་བསྲེལ་བཞིས་བཀང་བ་ཆ་ཚད་བཟོ་བཀོད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞིག་དང༌། དེ་རྗེས་མི་མངོན་སྦས་པའི་ཚུལ་དུ་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོའི་མཆོད་རྟེན་ཞིག་ཀྱང་གསར་སྐྲུན་མཛད་ཟིན་པ་ལུང་བསྟན་གྱི་དགོངས་པ་དང་མཐུན་པར་གྱུར།

ཡིན་ནའང་སྐུ་ཚད་ལྷག་པར་ཆེ་ཞིང༌། པོ་ཏ་ལའི་ཤར་ཕྱོགས་སུ་བཞུགས་པ་བཅས་དུས་འཁོར་རྒྱུད་དོན་གཅེས་གཞུང་སོགས་སུ་ཤར་གྱི་མཆོད་རྟེན་གྱིས་ནུབ་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་སྟོང་བ་སོགས་ས་དགྲར་གསུངས་པ་ཡང་རང་རང་གདུལ་བྱའི་སྣང་ངོ་དང༌། སྐབས་གཞན་དུ་བདེ་བར་གཤེགས་པའི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་བཞེངས་པ་དང༌། གང་དུ་བཞུགས་པའི་གནས་དེར་ཕན་ཡོན་བཅོ་བརྒྱད་དང་ལྡན་པར་གསུངས་པ་སོགས་ཀྱང་དོན་དང་ལྡན་ཏེ། དྲང་ངེས་ཀྱི་དགོངས་པ་འགྲེལ་ཚུལ་ཙམ་ལས་དོན་དུ་འགལ་བ་མ་མཆིས་ཤིང༌། ངེས་པའི་དོན་དུ་ཕྱོགས་དང་ཕྱོགས་མཚམས་ཞེས་རང་རང་ལྟོས་འཇོག་གིས་བཞག་པ་ལས། གདོད་མ་ཉིད་ནས་རང་གྲུབ་ཀྱི་ཆོས་ཅི་ཡང་མེད་པས་སྐབས་དོན་དབུ་མའི་ལམ་སྲོལ་འཛིན་པ་དག་ལ་རྣམ་རྟོག་གི་གནོད་པ་མ་མཆིས་རུང༌། བསྟན་པ་སྤྱི་སྒེར་གྱི་སྐུ་གེགས་དང༌། འབྱུང་པོ་ཁ་རྒྱལ་བའི་དབང་གིས་དེ་སྐབས་སེར་སྐྱ་ཕལ་མོ་ཆེས་ས་དགྲ་ངན་ཚུལ་ལྐོག་བརྗོད་གླེང་ལབ་མང་བ་དང༌། མཆོད་རྟེན་དེ་ཡང་དུས་བབས་ཇི་ཡིན་ཆ་རྟོགས་མེད་པར་གློ་བུར་ཕྱོགས་བཞི་ག་ནས་གས་སྐྱོན་དང༌། ཤིང་ཆ་རུལ་སུངས་སོགས་གོག་གཅོང་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བར་གྱུར་ཏེ་ཉམས་གསོ་ཙམ་གྱིས་ཕུགས་འཕེར་དཀའ་བར་བརྟེན། ཨར་ཆོག་དང་འབྲེལ་རྩ་བཤིགས་ཀྱིས་ནང་རྟེན་རྗེ་འབུམ་བཞུགས་ཡུལ་གསར་རྒྱག་གནང་རྒྱུར་ཨར་ལས་དོ་དམ་དུ་སྐུ་བཅར་མཁན་ཆེ་འཇམ་དབྱངས་སྦྱིན་པ་དང༌། མཁན་དྲུང་ཆང་ཁྱིམ་མཁྱེན་རབ་བྱང་ཆུབ། བླ་ཕྱག་མཁན་ཆུང་གཡུ་ཐོག་འཇམ་དབྱངས་བསྟན་འཛིན། ལས་བྱ་རྩེ་དྲུང་བྱམས་པ་ཐུབ་དབང༌། བློ་བཟང་སྐལ་ལྡན། བྱམས་པ་ཆོས་རྒྱན། རྒྱལ་མཚན་ཕུན་ཚོགས། བློ་བཟང་མཁས་མཆོག བྱམས་པ་བསྟན་འཛིན། དཀོན་མཆོག་བསྟན་འཛིན་བཅས་པ་བསྐོ་གཞག་སྩལ།

ཆུ་སྟག་ (༡༩༠༢) ལོར་གཏེར་ལུང་ཉི་མའི་འོད་འཕྲེང་གི་དགོངས་དོན་ལྟར། བསྟན་འགྲོའི་ཕན་བདེ་རྒྱས་ཤིང༌། མཐའ་དམག་ངན་པ་བཟློག་ཕྱིར་ལོ་འདིར་མདོ་ཁམས་ཤ་ཡི་ཐང་དང༌། གཙང་སིལ་མ་ལའི་གོང་སོ་སོར་ལྷ་ཁང་ལྔ་རེ་གསར་བཞེངས་ཐོག སོ་སོར་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་མང་པོ་འཇོག་པར་མཛད་ཅིང༌། ལྷ་ས་དང༌། བསམ་ཡས། ཁྲ་འབྲུག་སོ་སོའི་ཤར་ལྷོའི་ཕྱོགས་སུ་གུ་རུ་ཞི་དྲག་དང༌། སེང་གདོང་མ་གསུམ་ལ་གུ་རུའི་སྐུ་བརྙན་འབུམ་ཕྲག་རེས་བསྐོར་བ་གསར་དུ་བཞེངས་ཏེ་རབ་ཏུ་གནས་པའི་ཆོ་ག་མཛད།

ཆུ་ཡོས་ (༡༩༠༣) ལོར་བསིལ་ལྗོངས་བསྟན་འགྲོ་ཡོངས་ལ་འཕྲལ་དང་ཡུན་དུ་སྨན་པའི་ཐུགས་བསྐྱེད་དགོངས་པ་རླབས་པོ་ཆེས་ཉེ་བར་དྲངས་ནས། རང་བྱུང་འཕགས་པའི་གཞལ་མེད་ཁང་རྩེ་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལའི་གཟིམ་ཆུང་ས་གསུམ་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་རྟེན་གཙོར་རིན་ཆེན་གཉིས་པ་ལྷད་མེད་རྒྱ་སྲང་ཁྲི་ཕྲག་བརྒལ་བའི་རྒྱུ་ལས་འཕགས་མཆོག་ཕྱག་ན་པདྨོ་ནམ་མཁའི་རྒྱལ་པོའི་སྐུ་བརྙན་ཐོག་ཚད་མ་བྱོན་གཙང་སྤུས་ལེགས་མཆོད་གཤོམ་དང་བཅས་པ་གསར་བཞེངས་མཛད།

ལྷ་ལྡན་ར་ས་འཕྲུལ་སྣང་གི་གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོ་འདི་ནི་ཡིད་ཅན་ཀུན་གྱི་གནས་སྐབས་དང་མཐར་ཐུག་གི་ཕན་བདེ་རྒྱ་མཚོའི་འབྱུང་ཁུངས་ཡིན་པར་བརྟེན། ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་གོང་མ་ན་རིམ་ནས་ཀྱང་གང་ལ་གང་འོས་ཀྱི་ཉམས་གསོ་ཅི་རིགས་མཛད་ཀྱང༌། ཆུ་བྱི་ (༡༩༡༢) དམག་ཟིང་སྐབས་ཉེ་སྐོར་དུ་རྒྱ་དམག་གིས་ཕྲུ་མ་བཏབ་པ་དང༌། མཚོན་ཆ་སྣ་ཚོགས་འཕངས་པ་སོགས་ཀྱིས་ཕྱིའི་གནས་དང༌། ནང་གི་རྟེན་གྱི་རབ་གནས་ཉམས་པ་སོགས་ཉེས་སྐྱོན་ཅི་ཆེ་བྱུང་བ་རྣམ་འདྲེན་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་པོ་འདི་ཉིད་ཀྱི་ཐུགས་རྗེའི་ཀློང་གིས་ཡེ་ནས་མ་བཟོད་པར། ཤིང་སྟག་ (༡༩༡༤) ལོར་རྩེ་མོའི་རྒྱ་ཕིབས་རྣམས་དང༌། མདའ་གཡབ་ཁོར་ཡུག་གཉྫི་ར་དང༌། རྒྱལ་མཚན་ཁག ཕྱི་ནང་གཟུངས་རྫས་སྲོག་ཤིང་བཅས་པར་ཉམས་གསོ་ལེགས་པར་མཛད།

ཤིང་ཡོས་ (༡༩༡༥) ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༡༧ ཉིན་སྟོན་འཁོར་ཧྲག་བསྡུས་གསང་ཕུ་ནེའུ་ཐོག་གི་ཆོས་གྲྭར་གློ་བུར་ཆིབས་བསྒྱུར་ཐོག བླ་གྲྭ་ཚོགས་མང་ལ་མཇལ་ཁ་ཕྱག་དབང་དང༌། གཙུག་ལག་ཁང་སྟེང་ཤོད་དུ་མཆོད་སྤྲིན་མཐའ་ཡས་པ་སྒྲིག་འབུལ། ཕྱོགས་འདུས་དབྱར་ཆོས་པ་ལྔ་སྟོང་སྐོར་ལ་མང་ཐུག་གི་བསྙེན་བཀུར་བཟང་པོ་དང་འབྲེལ་ཕྱག་འགྱེད་རིན་གཉིས་ཊམ་དཀར་གསུམ་རེ་སྩལ་ཅིང༌། དེ་ནས་ཀུན་དགའ་ར་བ་ཕྱི་ནང་མདོ་སྦུག་ཚང་མར་ཐུགས་ཞིབ་ནན་ཏན་མཛད་མཐར།མཁས་ཤིང་གྲུབ་པ་བརྙེས་པའི་སྐྱེས་བུ་ནམ་མཁའི་སྐར་ཚོགས་ལྟ་བུས་སྐྱིད་ཤོད་ནོར་འཛིན་གྱི་ལྗོངས་འདི་ཁྱབ་པར་གྱུར་པའི་རྩ་བའི་འབྱུང་ཁུངས་གཅིག་པུར་གྱུར་པ་ཆོས་གྲྭ་འདི་ཉིད་ཞིག་རལ་དུ་འདོར་བ་ནི་ནམ་ཡང་རིགས་པ་མིན་པས། ཅི་ནས་ཀྱང་ཉམས་པ་སོར་འཆུད་ཀྱི་ཐབས་ལ་བརྩོན་པར་བྱའོ་སྙམ་པའི་དགོངས་བཞེད་མངོན་པར་འཁྲུངས་ཏེ། དོན་གྱི་བཀའ་བཟང་གསེར་གྱི་ཅོད་པན་འཕྲིན་ལས་པ་ཀུན་གྱི་སྤྱི་གཙུག་གི་རྒྱན་དུ་ཡང་དག་པར་ཕབ་པ་ན། གཞུང་གནས་ནས་ཀྱང་མཆོད་སྦྱིན་གཏོང་བའི་སྒོ་འཕར་ཡངས་པོར་ཕྱེ་ནས། ཉམས་གསོའི་མཐུན་རྐྱེན་མཐའ་དག་ལེགས་པར་སྦྱར་ཏེ་ལས་གྲྭ་འཛུགས་པར་མཛད་པས། རིང་པོར་མ་ཐོགས་པར་གཙུག་ལག་ཁང་ལེ་ལག་དང་བཅས་པ་གཞི་ནས་གསར་དུ་བསྐྲུན་པ་དང་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཨར་ལས་བཟོ་བཀོད་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་གེགས་མེད་བདེ་བླག་ཏུ་གྲུབ་པ་བྱུང༌།

མེ་འབྲུག་ (༡༩༡༦) ལོར་ནོར་གླིང་བསྐལ་བཟང་ཕོ་བྲང་དང་འདབས་ཆགས་པར་རིགས་གསུམ་ལྷ་ཁང་རྟེན་དང་བརྟེན་པར་བཅས་པ་གསར་སྐྲུན་གནང་བའི་མཇུག་ཡོངས་སུ་གྲུབ་མཚམས། གསུང་ཞབས་རྣམ་གྲྭ་འགའ་ཞིག་དང་བཅས་ཉིན་གསུམ་རིང་དགེ་ལེགས་རྒྱ་མཚོའི་ཆར་འབེབས་ཀྱི་སྒོ་ནས་རབ་ཏུ་གནས་པའི་ཆོ་ག་ཚིམ་བྱེད་ཀྱི་སྲེག་བླུགས་དང་འབྲེལ་བ་ལེགས་པར་བསྐྱངས།

མེ་སྦྲུལ་ (༡༩༡༧) ལོར་བལ་ཡུལ་མཆོད་རྟེན་རྣམ་གསུམ་ཞེས་ས་སྟེང་ན་ཉི་ཟླ་ལྟར་གྲགས་ཤིང༌། ངོ་བོ་བདེ་བར་གཤེགས་པའི་རིང་བསྲེལ་གྱི་སྙིང་པོ་ཅན་གྱི་སྒྲིབ་བྲལ་དག་པ་གཉིས་ལྡན་གྱི་ཆོས་སྐུ་དྲང་དོན་གཟུགས་སྣང་གི་རོལ་པར་ཤར་བ་ཡིན་གཤིས། ངེས་པ་དོན་དུ་གཞོམ་གཞིག་དང་བྲལ་བ་ཆོས་བདུན་རྡོ་རྗེའི་རང་བཞིན་དུ་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན་རུང༌། དུས་མཐའི་སྐྱེ་འགྲོའི་མ་དག་མཐུན་སྣང་དུ་འཕགས་པ་ཤིང་ཀུན་གྱི་མཆོད་རྟེན་དེ་བཞིན་ལྷ་མིའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཞིང་དུ་གྲུབ་ནས་ལོ་མང་སོང་རྐྱེན་ཤིང་ཆ་རྣམས་རུལ་སུངས་དང༌། མགུལ་བྲེ་དབུ་གདུགས་རྣམས་ཡོ་འཁྱོགས་སོགས་ཉམས་ཞིག་གོག་སྐྱོན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བར་བརྟེན། དད་མོས་ལས་ལྡན་འབྲུག་ལུགས་རྟོགས་ལྡན་ཤཱཀྱ་ཤྲཱིའི་རིགས་སྲས་དང༌། ཆུ་སྲིན་ཤར་གྱི་བལ་པོ་དྷརྨ་སའུ་གཉིས་ནས་ཉམས་གསོའི་སྙན་སྐུལ་ཞུས་པ་ལྟར། སྤྱི་སྒོས་ཡོངས་ཀྱི་ལེགས་ཚོགས་གཞི་རྟེན་རླབས་པོ་ཆེར་དགོངས་ཏེ། ཆོས་སྲིད་ལུགས་བརྒྱའི་མདུན་ས་གཞུང་རང་ནས་ལེགས་བཟོའི་ཐུགས་འགན་གཙང་བཞེས་དང་འབྲེལ་ཆོག་གྲྭའི་སློབ་དཔོན་དུ་སྨིན་བྱེད་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་དང༌། གྲོལ་བྱེད་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་རྒྱུད་སྨིན་ཅིང༌། ཕྱི་ནང་གི་དེ་ཉིད་བཅུ་ལ་མཁས་པ་སོགས་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་དུ་འོས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་ཉེ་བར་ཕྱུག་པ་བྱང་རྩེ་ཆོས་རྗེ་བྱམས་པ་ཆོས་གྲགས་དང༌། ཆོག་གྲྭར་དཔལ་ལྡན་སྨད་རྒྱུད་ཀྱི་རིག་པ་འཛིན་པ་འདོན་བཟང་བ་བཅུ་བདུན། དོ་དམ་པར་ཡང་དག་ཐ་སྙད་ཀྱི་ལས་ལ་སྐྱོ་མེད་བློ་གྲོས་དགེ་བ་རྩེ་ཕྱག་མཁན་ཆུང་བློ་བཟང་མཁས་མཆོག ལས་བྱར་རྩེ་ཕྱག་ནང་ཚེ་དབང་ཕུན་ཚོགས་བཅས་བསྐོ་གཞག་ཐོག དགོས་དངུལ་ཕྱི་སྒོར་ཁྲི་ཕྲག་བརྒལ་བ་དང༌། ཇ་མར་འབྲུ་རྩམ་སྣམ་རས་སོགས་གང་ཅིའི་ཆ་རྐྱེན་གྱ་ནོམ་པ། མཆོད་རྟེན་རྣམ་གསུམ་སོ་སོར་ན་བཟའ་དང༌། སྟོང་མཆོད། རབ་གནས་དགེ་ལེགས་ཆར་འབེབས། སྨན་བླའི་མདོ་ཆོག་ཡིད་བཞིན་དབང་རྒྱལ། ཚེ་སྦྱིན་རྣམ་རྒྱལ་མའི་ཆོ་ག བདེ་གསང་གཉིས་ཀྱི་བདག་མདུན་བུམ་དབང་དང་བཅས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་སྒྲུབ་མཆོད། གནས་བརྟན་ཕྱག་མཆོད་བཅས་མཆོད་རྟེན་རེ་རེའི་སྤྱན་སྔར་ཉིན་བརྒྱད་རེ། ྋགོང་ས་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་པོ་སྐུ་སྒེར་ནས་མར་མེའི་མཆོད་སྤྲིན་འབུལ་ཐེབས་རིན་གཉིས་ཊམ་དཀར་རྡོ་ཚད་བཅོ་ལྔ། ཐུགས་སྨོན་སྙན་ཤལ་ནང་མཛོད་གསུམ་སྦྲེལ་སྨོན་ཚིག་གིས་བརྒྱན་པ་ཁག་བཅས་གནང་སྟེ་ཉམས་གསོ་བྱེད་ལུགས་ཀྱི་བཀའ་སློབ་ཞིབ་རྒྱས་སྩལ།

ས་རྟ་ (༡༩༡༨) ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༢༣ གཟའ་སྐར་འཕྲོད་བཟང་དང་བསྟུན་འཕགས་པ་ཤིང་ཀུན་གྱི་ཆོས་འཁོར་རྟེན་གཞིའི་བྲེ་སྟེང་དུ་ཟངས་དམར་བྱིབས་བཏུམས་ཀྱི་ཀ་བ་སུམ་ཅུ་སོ་གཉིས་བཙུགས་ཏེ་རྟེན་འབྲེལ་འཕྱུགས་མེད་བསྒྲིགས། དེ་ནས་གསེར་ཟངས་ཀྱི་ཆོས་འཁོར་དང་ཅོད་པན་གསར་བསྐྲུན། ཀ་བ་དང༌། ཆོས་འཁོར་སོ་སོའི་ཐོད་ཟངས་དམར་བྱིབས་བཏུམས། རྒྱལ་བ་རིགས་ལྔ་དང༌། སྒྲོལ་མའི་བཞུགས་ཁང་སོགས་གང་ས་ནས་སྔར་བས་བཅུ་འགྱུར་གྱིས་ལྷག་པ་ལྟ་བས་ངོམས་མེད་རྒྱུ་དབྱིབས་ཕུན་ཚོགས་ཀྱི་བཟོ་དོད་བཀོད་པ་ངོ་མཚར་ཁྱད་འཕགས་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་ཅིང༌། སྲོག་ཤིང་དང༌། དབུ་ཏོག་གི་རའི་ནང་གཟུངས་སྔར་ཡོད་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན། འཕེལ་གདུང༌། བཻ་ཌཱུརྱའི་ལྷུང་བཟེད་སོགས་ནོར་བུའི་རིགས་གང་ཡོད་རང་འཇགས་ཐོག དད་ལྡན་ཁག་ནས་གསར་འབུལ་ཞུ་རྒྱུར་ཕུལ་བའི་གསེར་གར་བླུགས་དང༌། གསེར་ཟངས་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་རིགས། གསུང་རྟེན། ཐུགས་རྟེན། གསེར་ཐིག་པོ་དང༌། རིན་ཆེན་སྣ་ལྔ། བཟང་དྲུག་སྨན་ཕྱེ། འབྲུ་སྣ་སོགས་དང༌། རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་སྐུ་དཔར། དམིགས་བརྩེ་མའི་གཟུངས་དཔར་སོ་སོ་ནས་འབུམ་ཕྲག་བརྒལ་བ། དབུ་གཟུངས་གསེར་དྲིལ་བཅས་པར་གཟུངས་སྒྲུབ་ཆོ་ག་གཞུང་དང་མཐུན་པར་མཛད། དེ་ཉིན་ཡུལ་དེའི་རྒྱ་ཁྱབ་ཚང་མར་སྦྲང་ཆར་མོས་སྙོམས་བབས་ཏེ་ཐམས་ཅད་དགའ་བདེས་ཚིམས་པ་བྱུང༌།

ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༥ ནས་བཟུང་ཉིན་ལྔའི་རིང་འཕགས་པ་ཤིང་ཀུན་མཆོད་རྟེན་རིན་པོ་ཆེའི་སྤྱན་སྔར་བརྒྱ་མཆོད་ཚར་རེ་འབུལ་བཤམས་དང་འབྲེལ་གོང་གསལ་ཆོག་གྲྭ་རྣམས་ནས་སྔ་དྲོ་གསོ་སྦྱོང་དང༌། དེ་ནས་རྣམ་རྒྱལ་མའི་མཆོད་ཆོག གནས་བརྟན་ཕྱག་མཆོད། སྨན་བླའི་མདོ་ཆོག་རྒྱས་པའི་ཐོག ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་སྒེར་གྱི་སྣང་གསལ་གྲངས་ཆིག་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ་རེ་བདུན་ཀུན་བཟང་མཆོད་སྤྲིན་གྱི་ངོ་བོར་རྒྱས་བཏབ་སྟེ་ཕུལ།

ཉིན་གཅིག་མཆོད་རྟེན་ཆེན་པོའི་དབུ་ཐོད་ལས་ཁྲིའི་སྟེང་རྡོར་སློབ་བྱང་རྩེ་ཆོས་རྗེ་དང༌། རྟོགས་ལྡན་གདུང་སྲས། དོ་དམ་པ་སོགས་གཟུངས་གསར་རྙིང་འབུལ་ལུགས་ཀྱི་ནང་མོལ་སྐབས། ལྷ་ལྡན་ནས་དད་ཅན་འགའ་ཞིག་གིས་འབུལ་རྒྱུར་བསྐུར་བ་གསེར་གར་བླུགས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་པདྨ་སམྦྷ་ཝའི་སྐུ་ཆུང་ངུ་ཞིག་རྟོགས་ལྡན་གདུང་སྲས་ཀྱི་ཕྱག་ཏུ་ཕུལ་བར། རྒྱུ་བཟང་བྱོན་ལེགས་ཀྱི་རྟེན་ངོ་མཚར་ཁྱད་འཕགས་ཤིག་འདུག་པས་ནང་རྟེན་དུ་ཕུལ་ན་ལེགས་ཚུལ་མོལ་བསྡུར་གནང་བཞིན་པའི་མུ་དེར། བལ་པོ་ཚོང་པ་གཉིས་མཆོད་རྟེན་གྱི་ལས་ཁྲིའི་སྟེང་གློ་བུར་དུ་འོངས་ཏེ། གཟུངས་རྟེན་དུ་འབུལ་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོའི་སྣང་བརྙན་གསེར་གར་བླུགས་དཔངས་སུ་སོར་གསུམ་ཙམ་ཡོད་པ་བཟོ་ཁྱད་ཕུལ་བྱུང་ཞིག་འབུལ་བར་སླེབས་པས། རྟེན་གཉིས་མ་བསྒྲིགས་དུས་སུ་འཛོམས་པ་ནི་གསར་རྙིང་རིས་སུ་མ་ཆད་པའི་མདོ་སྔགས་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་རྒྱལ་བསྟན་འཕེལ་བའི་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་དགེ་མཚན་ཤིན་ཏུ་བཟང་སྙམ་དེར་འཁོད་ཚང་མ་ཡ་མཚན་ཆེ་བར་གྱུར་ཅིང༌། བྱང་རྩེ་ཆོས་རྗེ་ནས་ཕྱག་ཏུ་བཞེས་ཏེ་ཐུགས་སྨོན་མཛད་སྐབས་ནམ་མཁའ་ལ་སྤྲིན་གསར་ལང་ལོང་འཁྲིགས་ཤིང༌། མཇུག་ཏུ་སྤྲིན་བྲལ་གཡའ་དྭངས་ཉི་མའི་འོད་ཀྱིས་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པ་ཞིག་བྱུང་བས། རྒྱལ་བསྟན་ཉིན་མོའི་སྣང་བས་མཐའ་དབུས་སྐྱེ་རྒུ་མཐའ་དག་བདེ་བར་ངལ་གསོ་བའི་རྟེན་འབྲེལ་དུ་མངོན། སྔར་གྱི་གཟུངས་རྙིང་རྣམས་རང་འཇགས་འབུལ་འཕེར་ཡོད་མེད་དབྱེ་འབྱེད་སྐབས་གློ་བུར་རླུང་ནག་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ལྡངས་ཏེ་རང་སར་ཡལ་རྗེས་སྦྲང་ཆར་ཅུང་ཟད་བབས།

ཚེས་༡༣ ནས་བཟུང་ཉིན་གསུམ་རིང་མཆོད་རྟེན་གྱི་དབུ་ཏོག་གཉྫི་རའི་ནང་གཟུངས་གསར་རྙིང་རྣམས་བྱང་རྩེ་ཆོས་རྗེ་རང་ཉིད་ནས་ཕྱག་བསྟར་གྱིས་ཕུལ་ཅིང༌། ཚེས་ ༢༥ རབ་གནས་སྟ་གོན་ཉིན། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་རྟེན་སྐལ་དུ་སྩལ་བའི་རྒྱ་གར་ཤར་ལི་ལས་གྲུབ་པའི་བསྟན་པའི་བདག་པོའི་སྣང་བརྙན་དང༌། སྨན་པའི་རྒྱལ་པོའི་སྐུ། རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་སྐུ་བརྙན་བཅས་ངོ་མཚར་བྱིན་རླབས་ཀྱི་ཚན་ཁ་འབར་བ་རྣམས་སྤོས་སྣེ་སེར་འཕྲེང་གི་སྲི་ཞུ་དང་བཅས་གདན་དྲངས་ཏེ། མཆོད་རྟེན་ཆེན་པོའི་སྲོག་ཤིང་གི་རྩེ་མོའི་ཐད་དུ་བཞུགས་སུ་གསོལ་སྐབས་འཇའ་ཚོན་རྣམ་པར་བཀྲ་བ་ཞིག་ནམ་མཁའི་དབྱིངས་ནས་ཀ་བ་བཙུགས་པ་ལྟར་ཐལ་བྱུང་དུ་ཟུག་པས། ཀུན་ཀྱང་སྨྲ་མི་ཤེས་པ་ལྟ་བུའི་དགའ་དད་སྤྲོ་གསུམ་ཕན་ཚུན་འགྲན་པ་བཞིན་དུ་ཐོབ། དེ་ནས་ཉིན་གསུམ་རིང་མཆོད་པ་སྣ་ལྔ་སྟོང་ཚར་གཉིས་ཆ་སྙོམས་ཀྱིས་བཤམས་ཏེ། རབ་གནས་དགེ་ལེགས་ཆར་འབེབས་ཀྱི་ཆོ་ག་སྦྱོར་དངོས་རྗེས་གསུམ་ཚང་བ་མཁས་གྲུབ་སྔོན་བྱོན་དམ་པའི་ཕྱག་བཞེས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རྣམ་པར་དག་པ་མཛད།

ཡང་བྱ་བཏང་རྣལ་འབྱོར་པ་ཡོན་ཏན་ནོར་བུ་ཞེས་པར་ཌཱ་ཀིའི་ལུང་བསྟན་བྱུང་བ་ལྟར། ས་རྟ་ (༡༩༡༨) ལོར་སྦས་ཡུལ་འབྲས་ལྗོངས་བྲག་དཀར་བཀྲ་ཤིས་སྡིངས་སུ་ལྷ་ཁང་སྔར་ཡོད་ཞིག་རལ་གྱི་ཤུལ་དུ་གཙུག་ལག་ཁང་རྟེན་དང་བརྟེན་པར་བཅས་པ་གསར་སྐྲུན་ཞུ་རྒྱུར་བཟོ་རིགས་དྲག་གྲས་བཅུ་ཕྲག་དང༌། གསེར་ཟངས་ལས་གྲུབ་པའི་གུ་རུ་དྲག་པོའི་སྐུ་བརྙན་མི་ཚད་མ་ཆེ་ལེགས་དང༌། སློབ་དཔོན་ཁམས་གསུམ་ཟིལ་གནོན་དང་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་སྣང་བརྙན་མཁྱིད་གང་བ་རེ། ལྷ་ཁང་གི་ཕྱོགས་བཞིའི་རིགས་གསུམ་མཆོད་རྟེན་གྱི་གཟུངས་གཞུག རྟེན་གཙོ་ཇོ་བོ་འཁོར་བཅས་ལ་ན་བཟའ། གཉྫི་ར་གཅིག བཟང་གོས་ཀྱི་གདུགས་དང༌། བ་དན། བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད་སོགས་ཡོད་པའི་སྤྱན་གཟིགས། ས་བཅུད་བུམ་པ་གང་མང་བཅས་དགོས་ཚུལ་སྙན་སྐུལ་ཞུས་པ་ལྟར་གསོལ་རས་གནང༌། དེ་རྗེས་གནས་ཆུང་ཆོས་སྐྱོང་གི་བཀའ་ལུང་དགོངས་དོན་ལྷ་ལྡན་གྱི་ཕྱོགས་བཞིར་དམག་བཟློག་གི་ལྷ་ཁང་བཞི་ཡང་བྱ་བཏང་འདི་པར་བཀའ་བསྒོས་ཀྱིས་གསར་སྐྲུན་མཛད།

ཤིང་སྟག་ལོར་ལྷ་ལྡན་གཙུག་ལག་ཁང་རྩེ་མོའི་རྒྱ་ཕིབས་ལ་སོགས་པར་ཉམས་གསོ་མཛད་སྐོར་གོང་འཁོད་དེ་ལྟར་ཡང༌། ཆབ་འབངས་རྣམས་ཀྱི་དཔྱ་ཁྲལ་གྱི་སྙིང་པོ་དོན་ལྡན་དུ་འགྱུར་བ་དང༌། འབྲེལ་ཐོགས་སྐྱེ་འགྲོ་ཀུན་གྱི་ཚོགས་གཉིས་མྱུར་དུ་རྫོགས་ཤིང༌། ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་འབྱོང་བ། དུས་ཀྱི་རྒུད་པ་མཐའ་དག་རང་སར་ཞི་ནས་སྣོད་བཅུད་ཀྱི་དགེ་མཚན་ངང་གིས་རྒྱས་པ། བསྟན་སྲིད་ཀྱི་ཕན་བདེའི་རྩ་བ་ཡུན་དུ་གནས་པ། རྗེ་བླ་མ་ཉིད་ཀྱི་གསང་གསུམ་མཛད་སྒོ་ཆེ་ཕྲ་གོང་མ་རིམ་བྱོན་གྱི་རྣམ་ཐར་གཙང་མའི་རྗེས་སུ་སྙེག་པ་སོགས་འཕྲལ་ཕུགས་དགོས་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་ཆེད་དུ། ཐུགས་བསྐྱེད་དགོངས་པ་ཟབ་མོས་ཉེ་བར་དྲངས་ཏེ། གཞུང་སའི་འཕྲིན་ལས་པ་རྣམས་ལ་ཞལ་ཏ་བཀའ་ཁྱབ་དང་འབྲེལ་རབ་བྱུང་བཅོ་ལྔ་པའི་ལྕགས་སྤྲེལ་ (༡༩༢༠) ནས། ཆུ་ཁྱི་ (༡༩༢༢) བར་ལོ་གསུམ་རིང༌། བར་སྐོར་ཁོར་ཡུག་གི་ལྡེབས་བྲིས་ཚང་མར་ཨར་ཆོག་ཚད་ལྡན་དང་བཅས་བསྐྱར་འགོད་གསར་བྲིས་མཛད། དེ་འབྲེལ་མདའ་གཡབ་ཀྱི་རྩིག་ངོས་དང༌། རྩེ་མོར་དཔལ་ལྷ་ལྕོག་གི་ཕྱོགས་བཞིའི་ཁྱམས་ཁོར་ཡུག བར་སྐོར་གྱི་ནང་མཎ་ཐང༌། མ་ཎི་ལག་སྐོར། ཁྱམས་རའི་ཁོར་ཡུག་སྒོ་མཆོར་འོག ལྟག་སྒོ། ལྷོ་སྒོ། ཤིང་རའི་སྒོ་འཕྱོར་དང་བཅས་པ། བླ་སྟེང་གཟིམ་ཆུང་དགའ་ལྡན་ཡང་རྩེ། ཀུན་གསལ། ཉི་འོད། གཟིམ་འགག་ཕན་ཚུན། ཨེ་ཝཾ་མདོ་སྦུག རྩེ་མོའི་རྒྱུད་དང༌། མདའ་གཡབ། རྒྱ་ཕིབས་འོག་དང་བཅས་པའི་ལྡེབས་ཞལ། ལྡེབས་བྲིས། ཤིང་ཚོན་རྣམས་གསར་བསྐྲུན་ཐོག ཇོ་བོ་ཆེན་པོ་དང༌། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་རྣམ་གཉིས་ཀྱིས་དབུས་སྐུ་རྟེན་ཆེ་ཆུང་ཚང་མར་བྱིབས་ཁྱབ་ཀྱི་ཞལ་གསེར། སྤྱན་འབྱེད། དབུ་མཐིང༌། འཇིམ་བཟོའི་དབུ་རྒྱན་ཁག་ལ་གསེར་ཤོག་སྒྲོན་འབུལ་བཅས་ལྷ་དང་མིའི་སྐྱེ་རྒུ་ཡོངས་ཀྱི་མིག་ལ་ངོ་མཚར་བདུད་རྩིའི་དཔལ་ཡོན་ཅི་ཡང་སྟེར་བའི་ཉམས་གསོ་སྲ་བརྟན་ཕུགས་འཕེར་རྣམ་པར་དག་པ་མཛད།

དེ་ཡང་ཐོག་མར་ལས་གྲྭ་ཚུགས་པ་ནས་བཟུང་མཇུག་ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་ཀྱི་བར་སྐུ་ངལ་རྒྱང་དུ་བསྲིངས་ནས་ཡང་ཡང་ཞབས་བཅགས་ཀྱིས་དག་ཐེར་མཐར་ཕྱིན་པ་དང༌། གནས་གང་དུ་ཚུལ་ཇི་ལྟར་འབྲི་བའི་བཀའ་བཀོད་ཞིབ་ཏུ་བསྐྱངས་པས་འདིའི་ཐད་ནས་ནོར་འཁྲུལ་དང༌། འདིས་རྟེན་འབྲེལ་ལ་གནོད་ཅེས་བྱ་བའི་འཕྱས་གདགས་ཡུལ་ནི་བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པ་སུས་བལྟས་ཀྱང་ཆ་ཙམ་དམིགས་སུ་མེད་དོ།།

ཟླ་ ༥ པའི་ནང་ར་ཆེ་གཙུག་ལག་ཁང་གི་སྲི་ཞུ་འཛིན་སྤྲས་འཐུས་སྒོ་ཚང་མིན་ལ་བརྟེན་རྒྱུད་སྟོད་བླ་མ་དབུ་མཛད་དང༌། མཁན་ཐོག་རིམ་ཅན། ལེ་འཁྲི་ཁག བཤེར་དཔང་གསར་རྙིང་བཅས་པར་བཀའ་རྩད་ཞུ་བཞེས་དང་འབྲེལ་ཁུངས་སོ་སོར་བཀའ་ཉེས་ཟུར་སྩལ་གྱིས་བདག་དོན་བདག་གཅེས་ཐེག་པ་ཁུར་ལེན་དགོས་རྒྱུའི་བཀའ་སྒྱུར་མགྲོན་བརྒྱུད་སྩལ།

གྲུ་འཛིན་གཉིས་པའི་ཕོ་བྲང་འདི་ཉིད་མཐུན་སྣང་དུ་ཉམས་གོག་གི་རྣམ་པར་ཤར་བ་རྣམས་མྱུར་དུ་འཆོས་བཟོའི་ཐུགས་འདུན་གྱིས་རྡོ་ཤིང་དང༌། རི་མོའི་བཟོ་བོ་མཁས་དྲག་མང་པོ་ཁུ་བསྡུས་ཐོག ཆུ་ཕག་ (༡༩༢༣) ལོར་ལས་གྲྭ་འཕྲལ་དུ་བཙུགས་ཏེ་ཕོ་བྲང་དམར་པོའི་དབུ་རྩེའི་རྒྱ་ཕིབས་དང༌། འདེགས་བྱེད་ཀྱི་བྲེ་སྤུངས། ཐུག རྒྱལ་མཚན། གཉྫི་ར། སྤེན་རྒྱན་ཁག བྱ་འདབ། ས་གསུམ་དང་མངོན་དགའི་འགག འཕགས་པ་ལྷ་ཁང་རྒྱུད། ཚོམས་ཆེན་གསར་རྙིང་གི་ནང་ཁོར་ཡུག་བཅས་པའི་ལྡེབས་ཞལ་དང༌། ཤིང་ཆ་རུལ་སུངས་ཅན་མཐའ་དག་གསར་བརྗེས་ངོས། ྋརྒྱལ་དབང་རིམ་བྱོན་གྱི་འཁྲུངས་རབས་དང༌། དག་ཞིང་དུ་མའི་བཀོད་པ་སོགས་ཚོན་རྩིའི་ལོགས་བྲིས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་སྔར་བས་ལྷག་པ་ཚར་དུ་དངར་བ་དང༌། ཕོ་བྲང་དཀར་པོའི་ཤར་རྒྱུད་སྟེང་ཤོད་བར་གསུམ་རྩ་བཤིགས་ཀྱིས་གཟིམ་ཆུང་ལེ་ལག་དང༌། གསོལ་ཐབ་ཁྱམས་དང་བཅས་པ་སྲ་བརྟན་མཐོ་ཞིང་བཀོད་པས་མཛེས་པ་གསར་བསྐྲུན། ལྟག་རྒྱབ་དཔར་ཁང་ཆེན་མོ་རྒྱ་བསྐྱེད་བཅས་ལྗགས་བཀོད་ཀྱི་ལམ་ནས་དྲངས་ཏེ་ཡུན་རིང་མ་ཐོགས་པར་མཐར་ཕྱིན་པ་གྲུབ་པར་མཛད་དེ་རབ་ཏུ་གནས་པའི་ཆོ་ག་དང༌། གཞུང་སྒེར་སོ་སོ་ནས་ཞལ་བསྲོའི་དགྱེས་སྟོན་དང་འབྲེལ་བའི་བརྟན་བཞུགས་ཀྱི་རྟེན་འབྲེལ་བློའི་ར་བ་ལས་འགོངས་པ་སྒྲིག་པ་གནང༌།

རྫོང་རྒྱབ་ཀླུའི་ཕོ་བྲང་འདི་བཞིན་ྋརྒྱལ་མཆོག་དྲུག་པ་ཆེན་པོས་གངས་ལྗོངས་སྐྱེ་རྒུའི་བདེ་རྩར་དགོངས་བཞེད་རླབས་པོ་ཆེས་ཕྱག་འདེབས་མཛད་པ་ནས་བཟུང༌། གདེངས་ཅན་དབང་པོ་རྣམས་རང་ཤུགས་ཀྱིས་འདུས་ཏེ་རྩི་བཅུད་ལོ་ཏོག་གི་གསོས་སུ་གྲུ་ཆར་དུས་སུ་འབེབས་པའི་རྟེན་གཞི་ཁྱད་འཕགས་བར་ལམ་ཉམས་གོག་སྐྱོན་ཚབས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བར་བརྟེན། ཨར་པོའི་དོ་དམ་ངོ་ལས་ཟུར་བསྐོས་ཐོག འདབས་འབྲེལ་ལས་ཤག་འཛིན་མི་ཕོགས་དཔོན་མཁན་ཆུང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉི་མའང་ལས་སྦྲེལ་དུ་སྩལ་ཏེ། རྟེན་དང་བརྟེན་པར་བཅས་པ་སྲ་ཐང་ཕུགས་འཕེར་གྱི་ཉམས་གསོ་བཀའ་དྲིན་བསྐྱངས།

སྔ་ཕྱི་ཅི་རིགས་པར་དབུ་རུའི་འབྲི་གུང་ཞ་ལྷ་ཁང་དང༌། གཡོ་རུ་ཁྲ་འབྲུག་བཀྲ་ཤིས་བྱམས་སྙོམས་གཙུག་ལག་ཁང༌། སྤུ་ཧྲེང་ཇོ་ཁང༌། སྐྲ་བདུན། རུ་ལག་གྲོམ་པ་གྱང༌། ལྷོ་བྲག་བན་པ་ཕྱག་རྡོར། སོལ་ནག་ཐང་པོ་ཆེ། ལྷོ་བྲག་སྲས་མཁར་དགུ་ཐོག དྭགས་ལྷ་སྒམ་པོ། ཙ་རི་ཅིག་ཅར་ལྷ་ཁང༌། འོལ་དགའ་རྫིང་ཕྱི་སོགས་སྔོན་བྱོན་དམ་པ་མང་པོས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཤིང༌། རྒྱལ་བ་སྲས་བཅས་མངོན་སུམ་དུ་བཞུགས་པ་ལྟར་མཐོང་ཐོས་དྲན་རེག་གི་འགྲོ་བ་ཀུན་ལ་འཕྲལ་ཡུན་ཕན་བདེའི་འདོད་རྒུ་ཅི་ཡང་སྩོལ་བའི་གནས་རྟེན་ཁྱད་པར་ཅན་རྣམས་ལ་ཞིག་གསོ་དང༌། གསར་སྐྲུན་གང་འོས་ལེགས་པར་བསྐྱངས་ནས་ས་གནད་ཀྱི་མེ་བཙའ་ཉམས་པ་ཡོངས་སུ་གསོས་ཤིང༌། བསྟན་འགྲོའི་བདེ་ལེགས་ཀྱི་རྩ་བ་ཡུན་དུ་བརྟན་པར་འགྱུར་བའི་མཛད་རྗེས་བཟང༌།

ཆུ་འབྲུག་ (༡༨༩༢) ལོར་ྋགོང་ས་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོས་བློ་གསལ་དོན་གཉེར་བ་གཞན་དག་ལའང་ཕན་ཐོགས་རྒྱ་ཆེ་འབྱུང་ཆེད། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་གསུང་ཕར་ཕྱིན་བློ་བཟང་དགོངས་རྒྱན་དང༌། དབུ་མ་ཐེག་ཆེན་གྲུ་རྫིང༌། མཛོད་འགྲེལ་ཆོས་མངོན་རིན་ཆེན་འདྲེན་པའི་ཤིང་རྟ། མཆིམས་མཛོད། འདུལ་བ་མཚོ་ཊིཀ རྗེ་དགེ་འདུན་གྲུབ་པའི་གསུང་རྒྱུན་དཔར་གཞིར་མ་འཁོད་པའི་ཁ་སྐོང་ལེ་ཚན་དུ་མ་བཅས་དཔར་གཞི་གསར་སྐྲུན་ཞུ་དགོས་པ་དང༌། དེའི་དབུ་འདོམས་ཡོངས་འཛིན་ཕུར་ལྕོག་རིན་པོ་ཆེས་མཛད་དགོས་གསུང་བསྐུལ་ལྟར་ཁུར་བཞེས་ལ་ཐོག་མའི་རྟེན་འབྱུང་ལེགས་འབུལ་ཡང་བསྟར་བར་མཛད།

ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བུ་སྟོན་རིན་ཆེན་གྲུབ་ཀྱི་བཀའ་འབུམ་པུསྟི་ཀ་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་སྐོར་བཞུགས་པ་རྣམས་བསྟན་པ་སྤྱིའི་བབས་དང་མཐུན་ཞིང༌། ལུང་རིགས་ཀྱིས་དཔྱད་བཟོད་འགྲན་ཟླ་དང་བྲལ་བ་ཞིག་མཆིས་ནའང༌། ཕྱོགས་འདིར་དཔེ་རྒྱུན་དང༌། བཀླག་ལུང་གི་རྒྱུན་གཉིས་ཀ་ཤིན་ཏུ་ཉག་ཕྲ་བར་བརྟེན། བསྟན་རྒྱུན་ལ་སྨན་པའི་དགོངས་བཞེད་ཟབ་མོས་སོག་པོ་བཱ་རིན་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེའི་དྲུང་ནས་ལྗགས་ལུང་ཆ་ཚང་གསན་བཞེས་ཐོག ཆོས་སྦྱིན་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ་ཕྱིར་སྔོན་མེད་དཔར་གཞི་ཡང་ལོ་རྒྱུན་རིམ་བསྟུད་འབད་རྩོལ་ཐུགས་ཁུར་ཆེན་པོས་མཇུག་འཁྱོངས་གསར་སྐྲུན་གནང་སྟེ་དགེ་བསྔོའི་སྨོན་ཚིག་ཁྱད་པར་ཅན་ཡང་ས་རྟ་ (༡༩༡༨) ལོར་སྩལ།

འཇིག་རྟེན་གྱི་ཕན་བདེའི་རྩ་བ་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་ལ་རག་ལུས་ཤིང༌། དེ་ཡང་ལུང་རྟོགས་ཀྱི་ཆོས་དཀོན་མཆོག་འཇིག་རྟེན་དུ་ཡུན་རིང་དུ་གནས་དགོས་པ་ལ་ངེས་ནས། སྔར་ཆོས་རྒྱལ་མེས་དབོན་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་བའི་བཀའ་འགྱུར་རོ་ཅོག་གི་གླེགས་བམ་གསེར་དངུལ་སོགས་རིན་པོ་ཆེ་ཞུན་མ་དང༌། མཚལ་སྣག་གིས་བྲིས་པ་ཇི་སྙེད་མཆིས་ཀྱང༌། ཆོས་སྦྱིན་འཛད་མེད་བཀྱེ་བའི་དཔར་གཞི་ཉུང་ངུ་ལས་མེད་པ་དང༌། སྣར་ཐང་གི་དཔར་གཞི་བགྲེས་ཟད་ཆེ་བ། སྡེ་དགེ་དང༌། ཅོ་ནེ་སོགས་བོད་སྨད་ཕྱོགས་ཀྱི་དཔེ་རྒྱུན་ཁྱབ་སྤེལ་དཀའ་བ་བཅས་ལ་བརྟེན། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་པོའི་ཐུགས་དགོངས་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་སྒྲོན་མེ་གཅིག་པུ། ཕན་བདེའི་རྩ་ལག་དམ་པ། སྟོན་པ་ཐུབ་པའི་དབང་པོ་རང་ཉིད་བསིལ་ལྡན་གྱི་ལྗོངས་འདིར་དངོས་སུ་བྱོན་པ་དང་ཀུན་ནས་མཚུངས་པའི་རྒྱལ་བའི་བཀའ་འགྱུར་རིན་པོ་ཆེ་འདི་དག་བོད་ཀྱི་ཡུལ་དབུས་འདི་གར་གསུང་དཔར་དུ་བསྐྲུན་ཏེ། རྒྱལ་ཁམས་ཀུན་ཏུ་ཆོས་ཀྱི་འོད་སྣང་དཀར་པོས་ཁྱབ་པར་བྱའོ་དགོངས་པའི་ཐུགས་བསྐྱེད་ཁྱད་པར་ཅན་འཁྲུངས་བཞིན་པའི་ཐོག །བསྟན་ལ་རིམ་གྲོ་བསྐྱེད་པའི་ལྷག་བསམ་སྙིང་སྟོབས་ཅན་འབྲི་གུང་སྒོ་ལྕོག་སྤྲུལ་སྐུ་ངེས་དོན་བསྟན་འཛིན་ཆོས་ཀྱི་དབང་པོ་ནས་དཔར་གཞིའི་ཆ་རྐྱེན་དུ་དངུལ་ཊམ་རྡོ་ཆིག་སྟོང་བདུན་ཅུ་དོན་ལྔ་ཕུལ་ནས་གསོལ་བ་བཏབ་པས་ཀྱང་རྐྱེན་དང་གྲོགས་ཆེན་པོར་གྱུར་ཏེ། གཞུང་སའི་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་བྱེད་པོ་རྣམས་ལ་བཀའ་ཁྱབ་ཇི་ལྟར་སྩལ་བ་བཞིན། རབ་བྱུང་བཅོ་ལྔ་པའི་ས་སྤྲེལ་༡༩༠༨ས་ཟླའི་གཟའ་ཚེས་འཕྲོད་སྦྱོར་དགེ་བར་དཔར་བརྐོའི་ལས་གཞི་འགོ་འཛུགས་བསྐྱངས་པ་མི་ལོ་བཅུ་ཕྲག་ཕྱེད་ཀྱི་དུས་ཁོངས་སུ་བཀའ་འགྱུར་རིན་པོ་ཆེའི་དཔར་གཞི་ཆ་ཚང་ཡིད་ཅན་ཀུན་གྱི་བསོད་ནམས་ཀྱི་བགོ་སྐལ་དུ་ཡོངས་སུ་གྲུབ།

རྩེ་ལྟག་སྒོ་རྒྱབ་ཀྱི་དཔར་ཁང་གཅོང་ཟོམ་ཆེ་ཞིང༌། གུ་ཡུལ་དོག་པར་བརྟེན། ཐོག་བརྩེགས་རྒྱ་བསྐྱེད་གསར་བསྐྲུན་དགོས་པའི་བཀའ་བསྩལ་ལེགས་གྲུབ་མཚམས་དེ་སྔོན་དཔར་ཤིང་རྣམས་ཁ་འཐོར་འཁྲུགས་ཚབས་ཆེ་བས་དཔར་འདེབས་ཤིན་ཏུ་དཀའ་གཤིས། འཁྲུགས་སེལ་དབྱེ་འབྱེད་ཀྱི་དོ་དམ་ཟུར་བསྐོས་དང་འབྲེལ་གསུང་དཔར་དང༌། གཟུངས་དཔར་སྡེ་ཚན་འདྲེས་མེད། དཔར་ཁང་སྟེང་ཤོད་སོ་སོར་འཇོག་རིམ་དང་མཐུན་པར་དཔར་ཐོ་དཀར་ཆག་ཁམས་དྭངས་འགོད་བཞེས་མཛད།

ལྕགས་སྤྲེལ་ (༡༩༢༠) ལོར་འབྲས་སྤུངས་དཔར་ཁང་དུ་བཞུགས་པའི་གསུང་རྟེན་ཁག་ལ་ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་སྐུ་དུས་དཔར་ཐོ་གསལ་འཁོད་ཀྱི་དཀར་ཆག་ཞལ་གསལ་ཞིག་ལྗགས་སྒྲིག་གནང་འདུག་ཀྱང༌། དེར་མ་འཁོད་པའི་ཕྱིས་འབྱོར་གསུང་དཔར་རྣམ་གྲངས་མང་ཞིང༌། ལོ་མང་སོང་རྐྱེན་འཁྲུགས་འཛིངས་འཐོར་གྱར་སྐྱོན་གྱུར་ཆེ་བས་སྔར་ཡོད་དཔར་ཐོར་རྩ་འཛིན་བྱེད་བདེར་མ་གྱུར་སྟབས། སྐབས་འདིར་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་གསུང་རབ་རྣམས་ཐོས་བསམ་བསྟན་རྒྱུན་ལ་ཕན་པའི་དགོངས་བཞེད་ཟབ་མོས་དོ་དམ་སྐུ་ཚབ་ལ་བཀའ་མངགས་ཟུར་སྩལ་དང་འབྲེལ་དཔར་ཤིང་བགྲེས་ཟད་ཀྱིས་དཔར་འདེབས་མི་འཕེར་བ་རྣམས་དམ་ཁོངས་སུ་བཅུག་ཐོག དེ་བྱིངས་མདོ་རྒྱུད་དགོངས་འགྲེལ་དང་བཅས་པའི་གསུང་དཔར་ཇི་ཡོད་ཀྱི་ལྡེབས་གྲངས་འཁྲུགས་སེལ་གོ་སྒྲིག་དང༌། ཡིག་འབྲུ་ཆད་བསབས་ལ་དག་ཐེར་མཐིལ་ཕྱིན་གྱི་སྒོ་ནས་སླད་ཕྱིན་གཞུང་སྒེར་གྱི་དཔར་འདེབས་དོན་གཉེར་ཅན་སུ་འདྲ་བྱུང་ཡང་འཕྲལ་འཕྲལ་འཚོལ་འཇུག་བདེ་ཆེད་བཞུགས་ཡུལ་དཔར་ཁང་སོ་སོའི་སྒོ་སྟེང་ཀ་བརྡ་མཚན་འཁོད་ཀྱི་བཞུགས་བྱང་དཀར་ཆག་ཁམས་དྭངས་རེ་འགོད་སྦྱར་མཛད།

ཤིང་བྱི་ (༡༩༢༤) ལོར་རང་བྱུང་འཕགས་པའི་གཞལ་མེད་ཁང་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོ་པོ་ཏ་ལའི་མདུན། ཞོལ་འབྲས་བུ་སྟེང་དུ་གསུང་དཔར་ཁག་བཞུགས་ཡུལ་ཀ་རིང་བརྒྱད་དང༌། ཀ་ཐུང་དོན་གཉིས་ཀྱི་རྒྱ་ཁྱོན་ལྡན་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་ཐོག་བརྩེགས་ཅན་དང༌། དེའི་ནང་དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཟུར་ཏྲེ་ཧོར་བྱམས་པ་ཆོས་གྲགས་ནས་རྒྱུ་གྲོན་དང་བཅས་ཞུ་སྐུལ་མཛད་པའི་རྟེན་གཙོ་རྗེ་བཙུན་བྱམས་མགོན་ལ་སོགས་པ་རྟེན་དང་བརྟེན་པར་བཅས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྐྱེ་རྒུའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཞིང་དུ་བཞུགས་སུ་གསོལ་བར་མཛད།

ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱི་གདན་ས་ཆེན་པོ་ཆོས་འཁོར་རྒྱལ་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་ཉམས་གོག་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བར་བརྟེན། ཕུགས་འཕེར་སྲ་ཐང་གི་ཉམས་གསོ་བྱེད་པར་རྩེ་ཕྱག་བློ་བཟང་མཁས་མཆོག་དང༌། ཨར་ཆོག་གི་མཁན་པོར་སེར་བྱེས་སློབ་དཔོན་ངག་དབང་ཕུན་ཚོགས། རྡོ་ཤིང་དབུ་བྱིངས་བཅས་པ་མངགས་བརྫོང་བསྐྱངས།

ལས་རབ་གླིང་པར་བྲག་གསུམ་དུ་རྒྱ་ར་གཉེར་པས་སྤྲད་པའི་ཤོག་སེར་བོད་ཁམས་འཕྲལ་ཡུན་བདེ་ཐབས་གཏེར་ལུང་ཉི་མའི་འོད་འཕྲེང་ཕབ་གསལ་དུ། བོད་ཁམས་བདེ་ཐབས་བླང་དོར་སྐོར་ལ་འདི་ལྟར་ཏེ། “ཕན་ཐབས་བརྩོན་ཚེ་བར་ཆད་སྣ་ཚོགས་འབྱུང༔ དགེ་བྱས་ཕལ་ཆེར་ཡི་ཆད་སྐྱེ་བར་འགྱུར༔ འོན་ཀྱང་ང་སྤྲུལ་ཧཱུཾ་ནག་མེ་འབར་དང་༔ རྗེ་ཡི་སྤྲུལ་པ་ས་རའི་མིང་ཅན་གཉིས༔ རྟེན་འབྲེལ་འགྲིགས་ན་བོད་ཁམས་བདེ་ཐབས་སུ༔ རྒྱ་འདྲེ་དམ་སྲི་ཕུང་འདྲེའི་ཁ་གནོན་དུ༔ དབུས་ཀྱི་ཆོས་འཁོར་གསུམ་དུ་རྒྱ་འདྲེ་མནན༔ གཙུག་ལག་ཁང་དུ་ཞི་དྲག་གསང་གསུམ་ལ༔ ཨོ་རྒྱན་སྐུ་གཟུགས་འབུམ་གྱིས་བསྐོར་བ་བཞེངས༔ གཙང་གི་སིལ་མ་ཐང་ལ་དམ་སྲི་མནནཿ མདོ་ཁམས་ཤ་ཡི་ཐང་ལ་འཕུང་འདྲེ་མནན༔ དེ་གཉིས་གོང་དུ་ལྷ་ཁང་ལྔ་རེ་ལ༔ ཐུབ་པའི་སྐུ་གཟུགས་གླེགས་བམ་སྟོང་ཕྲག་བཞེང་༔ སྟོད་སྨད་གཉིས་དེར་པཎ་གྲུབ་བརྒྱ་རྩ་དང་༔ ཁྱད་པར་ང་ཡི་སྤྲུལ་པ་ཨ་ཏི་ཤས༔ རབ་གནས་ཐེབས་པའི་ཇོ་ཤཱཀ་སྐུ་རྟེན་ཚུགས༔ ཀུན་ལ་མཆོད་རྒྱུན་རབ་གནས་ཡང་ཡང་སྤེལ༔ བོད་ཁམས་ཡུན་དུ་བདེ་བར་གདོན་མི་ཟ༔ དེ་མ་གྲུབ་ན་དེ་འོག་དེ་མ་ཐག༔ བོད་རྗེ་བྱང་སེམས་སྤྲུལ་པ་རྒྱ་ཡིས་གསོད༔ རྒྱ་བོད་གཉིས་ཀའི་རྒྱལ་བློན་ཚེ་ཐུང་འགྱུར༔ ཡང་གཅིག་གདུལ་བྱའི་རྟེན་འབྲེལ་དུས་བབ་ཚེ༔ ང་ཉིད་པདྨའི་མིང་སྤྲུལ་ཁམས་སུ་འབྱུང་༔ ཤ་ཐང་གོང་དུ་ལྷ་ཁང་ལྔ་བཞེང་འགྱུར༔ དེ་རྗེས་རྒྱ་འདྲེ་ཀླ་ཀློའི་ཁ་དར་ཚེ༔ རྗེ་ཉིད་ཐུབ་པའི་མིང་སྤྲུལ་བོད་དུ་འབྱུང་༔ སིལ་ཐང་གོང་དུ་ལྷ་ཁང་ལྔ་ལ་སོགས༔ བོད་ལ་ཡུན་རིང་བདེ་སྐྱིད་ཉི་མ་ཤར༔ དེ་ལས་བོད་ཁམས་ཀུན་ཏུ་བདེ་ཐབས་དཀའ༔” ཞེས་པའི་དོན་འཇའ་ཚོན་ཧཱུཾ་ནག་མེ་འབར་དང༌། ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་སྐུ་དུས་བསྟན་རིམ་བསྒྲུབ་རྒྱུ་གསལ་བ་རྣམས་ད་ལྟ་དུས་འདས་ཟིན་ཀྱང་ང་ཉིད་པདྨའི་མིང་སྤྲུལ་ཞེས་གཏེར་སྟོན་པདྨ་གླིང་པ་153དང༌། རྗེ་ཉིད་ཐུབ་པའི་མིང་སྤྲུལ་ཞེས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་མཚན་ཟུར་དང༌། སིལ་ཐང་གོང་དུ་ལྷ་ཁང་ལྔ་ལ་སོགས། ཞེས་པའི་སོགས་ཁོངས་སུ་གོང་གསལ་ཆོས་འཁོར་གསུམ་གྱི་རྟེན་བཞེངས་ཀྱིས་མཚོན་པ་ཀུན་ད་ལྟ་རྒྱལ་བསྟན་དར་ཞིང༌། རྒྱ་བོད་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དགེ་མཚན་འཕེལ་བའི་དུས་ལ་བབ་མིན་གནས་ཆུང་སྤྲུལ་པའི་ཆོས་སྐྱོང་ལ་ལུང་འདྲི་སྩལ་བར་དུས་ལ་བབ་ཚུལ་དང༌། དེ་དོན་ཐུགས་བསྐྱེད་བརྩོན་ན་བསྟན་འགྲོར་ཕན་ཐབས་ཆེ་ཞེས་ལུང་བསྟན།

དེ་ལྟར་ལྷ་ལྡན་དང༌། བསམ་ཡས། ཁྲ་འབྲུག་གསུམ་ལ་གུ་རུ་ཞི་དྲག་དང༌། སེང་གདོང་མའི་མཐར་ཨོ་རྒྱན་སྐུ་གཟུགས་འབུམ་གྱིས་བསྐོར་བ་གསར་བཞེང་གནང་རྒྱུར་ལས་གཤིན་ཆོས་རྒྱལ་ནས་འཚེར་ཆ་ཡོད་ཚུལ་དང༌། དེའི་བཟློག་ཐབས་སུ་དྲུག་ཅུ་མ་འབུམ་དང༌། དགའ་ལྡན་ཆོས་རྒྱལ་བླ་རིར་ཆོས་རྒྱལ་ཡབ་ཡུམ་གྱི་སྐུ་ྋསྐྱབས་མགོན་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ཚད་དང་མཉམ་པ་རྡོ་བརྐོས་བཞེང་དགོས་ཚུལ་འཇིགས་བྱེད་ལྗགས་བསྙེན་སྐབས་མནལ་ལྟས་སུ་བྱུང་ལུགས་གཤམ་དུ་བཀོད་པ་བཞིན་དགའ་ལྡན་འགོག་པ་རིའི་ཤར་ཕྱོགས་རྗེའི་སྒྲུབ་ཁང་གི་གཡས་ཕྱོགས་དང༌། སྤྱན་རས་གཟིགས་ཕྱག་བཞི་པའི་ལྷ་ཁང་གཉིས་ཀྱི་སྟེང་ཕྱོགས་ཀྱི་བར་བྲག་ཁུག་པ་ཞིག་གི་ཁད་མཐོ་བར་སྔར་ཡོད་རྗེའི་སྐུ་བརྙན་གྱི་ཉེ་ལོགས་སུ་དམ་ཅན་ལས་གཤིན་ཡབ་ཡུམ་གྱི་སྐུ་བརྙན་ཉམས་བརྗིད་ཚད་དང་ལྡན་པ་རྡོ་བརྐོས་སུ་བཞེངས་ཤིང༌། དེའི་བྲག་སྟེང་དུ་རྒྱལ་མཚན་ཞིག་ཀྱང་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས།

ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས་བཀའ་གདམས་སྐུ་མཆེད་ཕུ་ཆུང་བའི་བཞེད་པ་ཉམས་བཞེས་ཀྱིས་དཀོན་མཆོག་ལ་མཆོད་པ་མཛད་པ་ནི་བརྗོད་ཀྱིས་མི་ལངས། གནས་ཕྱོགས་གང་དུ་བྱོན་བཞུགས་ཀྱི་སྐབས་ཐམས་ཅད་དུ་ཉིན་ལྟར་མཆོད་པ་དངོས་གཙང་ཅི་རྒྱས་འབུལ་གཤོམ་ལ་དམིགས་བཀར་གྱིས་ཐུགས་ཁུར་བཞེས།

པོ་ཏོ་བའི་བཞེད་པ་ཇི་བཞིན་དགེ་འདུན་ལ་བསྙེན་བཀུར་མཛད་ཚུལ་ཡང༌། མདོ་སྟོད་སྨད་ཀྱི་མཐའ་མཚམས་བཅས་པའི་བོད་ཀྱི་ས་ཁུལ་ཡོངས་དང༌། རྒྱ་སོག་ཡུལ་སྡེ་ཁག་གི་དགོན་གནས་རིས་སུ་མ་ཆད་པ་མཐའ་ཡས་པར་བསྙེན་བཀུར་མཛད་ཅིང༌། དེ་དག་གི་རྒྱུན་ཇ་ཕོགས་གཏོང་སོགས་མི་ཉམས་ཡུན་གནས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཐེབས་རྩ་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས་པའང་རྩིས་ལས་འདས། ཁྱད་པར་ལྷ་ལྡན་ཆོ་འཕྲུལ་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་དང༌། ཚོགས་མཆོད་གཉིས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ནི་གཏོང་ཡུལ་ལས་ཁུངས་སོ་སོར་གཏོང་སྒོ་ཉམས་ཆག་མེད་པ་གཏོང་དགོས་ཀྱི་བཀའ་སྒྱུར་ཡང་ཡང་སྩལ་བ་དང༌། དེ་དོན་བཏང་ཡོད་མེད་དོ་དམ་སྐོར་གཡེང་རྒྱུན་ཆགས་སུ་གཏོང་གནང་མཛད་པའི་བཀའ་དྲིན་གྱིས་ཇ་ཐུག་གང་ཅི་སྔ་དུས་ལས་ལེགས་ཤིང༌། གྲལ་གྱི་མཐའ་དཀྱིལ་བར་གསུམ་མོས་སྙོམས་པས་དགེ་འདུན་བགྲེས་གཞོན་བར་གསུམ་བསྙེན་བཀུར་གྱིས་ཚིམས་པར་མཛད།

ལྷག་པར་སྤྱན་བསལ་མང་ཇ་གནང་སྐབས་ནི་གསོལ་ཇ་རུས་བཟང་བ་དང༌། གསོལ་མར་ཁ་འཇམ་པ་སོགས་རྒྱུ་རྐྱེན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་རང་རང་གི་ཤག་ཏུ་ལན་བརྒྱར་བསྲུབས་པའི་ཇ་སྲུབ་ལས་མདོག་ལེགས་ཤིང༌། རོ་བདའ་བ་དང༌། ཚ་ཁོལ་ཐོན་གསུམ་དང་ལྡན་པས་སྐུ་གཟུགས་ལ་འཕྲོད་ཆེ་བ། རིན་ཆེན་ཚ་སྦྱོར་དང༌། གྲང་སྦྱོར། བཙོ་བཀྲུ་ཟླ་ཤེལ། རྟེན་བསྡུས་ཆེན་མོ། མ་ཎི་རིལ་བུ་སོགས་མྱངས་པ་ཙམ་གྱིས་ངན་འགྲོའི་འཇིགས་པ་དང༌། རིམས་ནད་ཐམས་ཅད་འཕྲོག་པར་ནུས་པའི་དམ་རྫས་བྱིན་རྟེན་ཁྱད་འཕགས་སྣ་ཚོགས་ཆབ་ལ་སྦྱངས་པའི་ཁུ་བ་ཤེལ་དམ་དོ་གསུམ་རེ་ཚོགས་ཁྲོ་རྣམས་སུ་འདེབས་པར་མཛད་པས་དགེ་འདུན་རྣམས་ལ་ནད་ཡམས་མི་ཡོང་བ་དང༌། ཚ་བྲ་ཡང་བར་སྐབས་རྩམ་དོད་ཙམ་ལས་ངོ་ཐོག་སྤྲོད་ལེན་མེད་ན་ཡང༌། ས་ཕག་ (༡༩༥༩) ལོ་སྟོད་བར་དངོས་སུ་གཤོར་ལེན་གྱི་སྲོལ་ཆགས་པ་ནི་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་གང་ཉིད་ཀྱི་བཀའ་དྲིན་ཡིན་ནོ།།

གཞན་ཡང་རྗེ་བླ་མ་འདི་ཉིད་སའི་ཕྱོགས་གང་དང་གང་དུ་ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་པ་དེ་དང་དེ་རུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དང༌། ཁྱིམ་པའི་སྐྱེ་བོ་མཐའ་དག་ཆོས་དང་ཟང་ཟིང་གི་སྦྱིན་པ་རྒྱ་ཆེན་པོས་ཚིམ་པར་མཛད་ཅིང༌། དེ་དག་ཐམས་ཅད་མངོན་མཐོ་དང་ངེས་ལེགས་ཀྱི་ལམ་བཟང་པོར་འགོད་པའི་ཕྱིར་དུལ་བ་དང༌། ཞི་བ་དང༌། བག་ཡོད་པ་དང༌། དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་དད་པ་དང༌། དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་ལ་ཡང་དག་པར་སྦྱོར་བར་མཛད་པ་དང༌། བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་བཞི་སོགས་རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་མཐའ་དག་ལྷུར་བཞེས། ཟབ་མོའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་གཡོ་བ་མེད་པའི་ངང་ནས་རྗེས་ཐོབ་མཚན་བཅས་ཀྱི་དགེ་སྦྱོར་རྣམས་ལའང་བརྙས་ཐབས་དང༌། ཁྱད་གསོད་མི་མཛད་པར་སྟར་ཆགས་སུ་བརྩོན་པར་མཛད།

མདོར་ན་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་མཛད་སྤྱོད་ཀྱི་གནས་སྐབས་གང་ལའང་དམ་པའི་ཆོས་འདུལ་བའི་བསླབ་ཁྲིམས་ལ་གཅེས་སྤྲས་ཁོ་ན་དང༌། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཐུགས་ཉམས་བཞེས་ཀྱི་སྙིང་པོར་གནང་ཞིང༌། འདི་སྣང་ཆོས་བརྒྱད་ཀྱི་རོལ་པ་ལ་སྦུན་པ་འཕྱར་བ་ལྟ་བུའི་སྙིང་པོ་མེད་པ་ཁོ་ནར་གཟིགས་པའི་ཐུགས་འབྱུང་བའི་རྣམ་པ་འབའ་ཞིག་མཛད་པ་སོགས་ཇོ་བོ་བཀའ་གདམས་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ལྷུར་བཞེས་པ་ལས། གཞན་དུ་ན་སྤྲོས་མེད་ཀྱི་རྟོགས་པ་ཉམས་སུ་རྡོལ་བར་སྐད་པས་མཚན་བཅས་ཀྱི་དགེ་བ་ཡལ་བར་དོར་ཞིང༌། མཁས་གྲུབ་ཀྱི་དྲེགས་པས་བག་ཡངས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་སྐྱོང་བ་སོགས་སྙིགས་དུས་ཀྱི་བསྟན་འཛིན་དུ་རློམ་པ་རྣམས་ཀྱི་བརླང་སྤྱོད་ཀྱི་དྲི་ཙམ་ཡང་མི་མངའ་བའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་འདི་ལྟ་བུས་ཀྱང་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་ལ་སྨན་ཡོན་རྒྱ་ཆེན་པོར་གྱུར།

153 གཏེར་སྟོན་ཨོ་རྒྱན་པདྨ་གླིང་པ་ནི། མོན་བུམ་ཐང་དུ་སྨྱོས་ཀྱི་རིགས་ལ་ཕྱི་ལོ་ ༡༤༥༠ ལོར་འཁྲུངས་ཞེས་རྙིང་མའི་གསུང་འབུམ་དཀར་ཆག་ནང་གསལ་འདུག་པས་ལོ་དུས་མི་མཐུན་ཞིང༌། གཏེར་སྟོན་བསོད་རྒྱལ་ལམ། ལས་རབ་གླིང་པ་ནི། ༡༨༥༦ ལོར་མདོ་ཁམས་ཉག་རོང་ཞིབ་པ་ཚང་དུ་འཁྲུངས། མཚན་གཞན། ‘པདྨ་བདེ་ཆེན་རང་གྲོལ་རྩལ་’ཞེས་པ། ལས་གླིང་གསུང་འབུམ་པོད་ བ པའི་ནང་གསེས་ལེ་ཚན་ ༦༠ པར། ‘རྟེན་འབྲེལ་མཁའ་འགྲོའི་བསུ་བཟློག’ཅེས་པའི་བརྩམས་བྱང་དུ་གསལ་འདུག་པ་འདི་ལ་ངོས་འཛིན་ཞུ་དགོས་པར་སྣང༌།

༢༽ འདུལ་ཁྲིམས་དང་སློབ་གཉེར་ལ་དག་ཐེར་མཛད་པ།

ྋརྒྱལ་མཆོག་སྐུ་འཕྲེང་བརྒྱད་པ་ཞིང་དུ་གཤེགས་རྗེས་ྋརྒྱལ་ཚབ་དང༌། སྲིད་སྐྱོང་རིམ་བྱུང་རྣམས་དང༌། གདན་ས་སོ་སོའི་ཆོས་ཁྲིམས་ཀྱི་བྱེད་པོ་རིམ་པས་སྒྲིག་ཁྲིམས་གནོན་སྡོམ་གྱི་དོ་ཁུར་ཅུང་ཟད་ལྷོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས། བར་ལམ་སེར་མོ་བའི་རིགས་ནས་ཉེ་རྒྱང་གང་སར་ཁྱིམ་པ་སུན་འབྱིན་གྱི་བརླང་སྤྱོད་སྣ་ཚོགས་ཤིག་བྱུང་བར་བརྟེན། ཤིང་རྟ་ (༡༨༩༤) ལོར་གདན་ས་གསུམ་གྱི་སློབ་དཔོན་དང༌། ཚོགས་ཆེན་དགེ་བསྐོས། ཕོ་བྲང་སྡེ་པ་དང༌། གཟིམ་ཁང་གཉེར་པ། ཁྲི་ཐོག་ཁང་གི་མཛོད་པ་བཅས་བཀའ་འགུགས་ཀྱི་ཡིག་ཆུང་སྔོན་སྩལ་བཞིན། ཚང་མ་གཟིམ་ཆུང་འགག་ཏུ་བཅར་འཛོམས་ཐོག་མགྲོན་གཉེར་ཆེན་མོས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་བཀའ་བསྒྱུར་བ་འདི་ལྟར།

ཁམས་གསུམ་ན་ཕན་བདེ་མ་ལུས་པ་འབྱུང་བའི་གཞི་རྟེན་མདོ་སྔགས་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་འདི་ཉིད་ཕྱོགས་དུས་གནས་སྐབས་ཀུན་ཏུ་དར་རྒྱས་ཡུན་རིང་དུ་གནས་ཤིང༌། འགྲོ་ཀུན་ཆོས་འབྱོར་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་དཔལ་ལ་ཅི་དགར་སྤྱོད་པ་སོགས་ཕན་བདེའི་གཞི་རྩ་དགེ་འདུན་གྱི་སྡེ་སྤྱི་དང༌། ཁྱད་པར་གདན་ས་གསུམ་གྱི་དགེ་འདུན་འདུས་པའི་བསླབ་གསུམ་འདུལ་ཁྲིམས་ལ་རག་ལུས་པ་ཞིག་ཡིན་ན། ཆོས་ཁྲིམས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་གང་ཅི་ྋརྒྱལ་མཆོག་གོང་མ་ན་རིམ་ནས་སྩལ་བའི་བཅའ་ཡིག་གི་འབྲུ་དོན་འགལ་མེད་ཉམས་ལེན་རྒྱུན་འཁྱོངས་དགོས་པ་དེ་ལྟར་ཡང༌། བར་སྐབས་དེར་ཁྱོད་རང་ལས་བྱེད་སྣེ་མོ་བ་རྣམས་ནས་བཀོད་འདོམས་དོ་ཁུར་ཆུང་སྐྱོན་ནམ། གང་ལྟར་ཡང༌། འགའ་ཞིག་ནས་བསྟན་འགྲོའི་ཕན་བདེ་དང༌། རང་རང་གི་འདི་ཕྱིའི་བདེ་འབྲས་གང་ལའང་བསམ་གཞིགས་མེད་པར་རྩ་བ་བཞི་དང༌། མྱོས་འགྱུར། ཐ་མ་ཁར་སྤྱོད་པ། མིག་མང་རྩེ་བ། དབྱར་གླིང་ག་དང༌། དགུན་གྲོག་མོ། གྱོན་ཆས་ཡ་མ་ཟུང་སྤྲས་ཏེ་གྲོང་གསེབ་ཕན་ཚུན་སོགས་ལ་འཁྱམས་ཉུལ་དང་འབྲེལ་དམན་པ་ཉམ་ཐག་ལ་དབང་ཤེད་བརྡབ་གསིག་གཏོང་བ་སོགས་ཇི་སྙེད་ཅིག་མཆིས་པ་འདི་དབང་ལ་གཞིགས་ན་བྱེད་གཏེ་སྨོས་ཅི།

ཁྱོད་རང་སློབ་དཔོན་དང༌། དགེ་བསྐོས་སོགས་འགོ་བྱེད་རྣམས་ལ་ཉེས་བཀོད་སླད་འདོམས་ཤིག་རང་དགོས་གྲས་སུ་འདུག་རུང༌། སྔོན་བྱས་ལ་འགྱོད་སེམས་དང༌། ཕྱིན་ཆད་སྤང་བླང་ཞུ་རྒྱུ་ཡོད་ཤག་ལ་བསམས་ད་ལམ་རིང་བཀའ་ཉེས་ཡངས་པ་བྱས་ཤིང༌། ད་ནས་བཟུང་གོང་དུ་ཇི་ལྟར་སྨོས་པ་བཞིན་བསྟན་འགྲོའི་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་གཞི་མ་དགེ་འདུན་གྱི་ཐུགས་བསྐྱེད་མཛད་སྤྱོད་ལ་རག་ལུས་པར་ངེས་ན། བཀའ་རབ་འབྱམས་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པ་སྤྱི་དམངས་བཞུགས་བཟོད་བདེ་ཞིང༌། འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་གྱི་མཛད་པ་དང༌། ཐུགས་བསྐྱེད་གོང་འཕེལ་དུ་འགྱུར་བའི་སྲི་ཞུ། བཅའ་ཡིག་སྔ་ཕྱི་རིམ་སྩལ་གྱི་འབྲུ་དོན་ལས་འགལ་བའི་མི་ངན་བྱེད་སྤྱོད་ངན་རིགས་འདི་རྣམས་ངན་པ་ཚར་མ་བཅད་ན། བཟང་པོ་སྤྲོ་བ་མི་སྐྱེ་བའི་དཔེ་བཞིན་ཁྱོད་རང་གྲྭ་ཚང་སོ་སོའི་མཁན་པོ་དང༌། དགེ་བསྐོས། ཁང་ཚན་དང་མི་ཚན་གྱི་དགེ་རྒན་སོགས་བྱ་སྤུ་གནོན་གྱིས་རྩ་བ་ཞིབ་དཔྱད་ཐོག ངན་པ་རྒྱ་ཡན་དུ་མ་ལུས་པར་ཆོས་ཁྲིམས་དར་གྱི་མདུད་པ་འཇམ་ལ་འདོམས་པའི་དཔེ་ལྟར། ད་ནས་བཟུང་མགོ་འོག་ལུས་ཆུད་ཀྱི་བཀོད་འདོམས་མཐར་ཕྱིན་དགོས་རྒྱུ་ལས། སྔར་ལུགས་རྒྱ་ཡན་རིགས་ཤར་ཚེ་བྱེད་གཏེ་དང༌། ཁག་ཐེག་བཅས་པ་སྨོས་ཅི། ལས་བྱེད་སྣེ་མོ་བ་སོ་སོ་ཡང་འགུགས་འབོད་ཀྱིས་ཉེས་པ་གཅོད་ངེས་ལས། ཡན་པོར་མི་འཇོག་ངེས་ཅན་ཡིན་པས། དེ་རིགས་མི་དགོས་པའི་ཁེ་ཉེན་རང་ལག་ཏུ་ཡོད་དུས་བླང་དོར་འདམ་ག་མ་ལོག་པར་མིང་དོན་མཚུངས་པའི་བྱེད་སྒོ་འཐུས་ཚང་དགོས་རྒྱུ་ལས། སྔར་སོང་ད་འགྲོའི་ལྷོད་ཡངས་ཕྲ་མོ་ཙམ་ཤར་ཚེ། གཏམ་དོན་གཉིས་མེད་ཀྱི་རྒྱུ་བྱས་ཡོང་བས་དེ་དོན་ཚུལ་གནས་དགོས་རྒྱུ་ཞེས་སྩལ། དེ་ནས་མི་རིང་བར་མི་སྲུན་མ་རུངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཚུལ་མིན་གྱི་སྤྱོད་པ་རིང་དུ་དོར། ཞི་དུལ་བག་ཡོད་ཀྱི་བརྟུལ་ཞུགས་ངང་གིས་ལྷུར་བླངས་པས་བསྟན་པའི་མཛེས་རྒྱན་དུ་གྱུར།

མེ་ལུག་ (༡༩༠༧) ལོར་སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་གི་སྒྲིག་ལམ་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་རིམ་པ་བག་ལྷོད་དབང་གིས་འགའ་ཞིག་བརླང་པོར་སྤྱོད་པ་ལ་ཡང་ཇི་སྙམ་དུ་མི་སེམས་ཤིང༌། ཆོས་དང་མཐུན་པའི་ཚར་གཅོད་རྗེས་འཛིན་ཁྲིམས་ཚུགས་དྲང་པོར་སྐྱོང་བ་མ་མཆིས་པར་བརྟེན། སྐབས་དེའི་མཁན་པོ་དང༌། ཆོས་སྲིད་ཀྱི་བྱེད་པོ་འགའ་ཞིག་རང་གནས་སུ་ཕབ་ནས། གསར་པ་ཚུལ་དང་ལྡན་པ་བསྐོ་གཞག་དང༌། བླང་དོར་གྱི་གནད་ཕྲ་ཞིབ་འཁོད་པའི་བཅའ་ཡིག་བཙན་དམིགས་ཆེ་བ་ཞིག་ཀྱང་ལྗགས་བསྒྲིགས་ཀྱིས་གསོལ་རས་སྩལ། གསར་དུ་བསྐོ་གཞག་མཛད་པའི་སྐུ་འབུམ་ཁྲི་པ་དང༌། དགེ་བསྐོས་གཉིས་གསར་མཇལ་ལ་ཕྱིན་ཆད་འདུལ་ཁྲིམས་གཙང་ཞིང༌། བཤད་སྒྲུབ་སློབ་གཉེར་བསྟན་པའི་མིག་རྒྱན་དུ་འགྱུར་ངེས་དགོས་པའི་བཀའ་སློབ་སྩལ།

མེ་འབྲུག་ (༡༩༡༦) ཟླ་༥ པའི་ནང་འབྲས་སྤུངས་གྲྭ་ཚང་བཞི་དང༌། སེ་ར་གྲྭ་ཚང་གསུམ། དགའ་ལྡན་གྲྭ་ཚང་གཉིས་སོ་སོའི་སློབ་དཔོན་དང༌། དགེ་བསྐོས། ཚོགས་ཆེན་ཆོས་ཁྲིམས་པ་བཅས་ཆེད་འགུགས་གནང་བའི་སར་དབྱར་གནས་ཀྱིས་མཚོན་གཞི་གསུམ་གྱི་ཕྱག་ལེན་འདི་དག་བར་ལམ་ལས་སྣེ་ཁག་ནས་འཆུན་འདོམས་ཆུང་སྐྱོན་གྱིས་སྒྲིག་ལད་ཉམས་འཆལ་ཅི་རིགས་བྱུང་ཡོད་འདུག་པ་འདི་ལོ་ནས་བཟུང་ལོ་ལྟར་ཁུངས་སོ་སོས་དམ་པོས་དམ་བཅིངས་བཀོད་འདོམས་དང་འབྲེལ་ལུང་བཞིའི་སྡེ་སྣོད་དང༌། སྤྱི་སྒྲིག་བཅའ་ཡིག་གི་འབྲུ་དོན་མི་འགལ་ཞིང༌། སྤྱི་སྒོས་བསྟན་འགྲོའི་སྨན་ཡོན་དུ་འགྱུར་ངེས་ཚུལ་མཐུན་དོན་ལྡན་དགོས་རྒྱུའི་བཀའ་བསྒྱུར་ནན་ཆེ་མགྲོན་བརྒྱུད་སྩལ།

ས་ལུག་ (༡༩༡༩) ལོའི་ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་གྲྭ་སྐོར་ཨང་རིམ་ཁོངས་སུ་འཆད་རྩོད་བྱེད་སྒོ་ཆེས་ཞན་པ་འགའ་རེར་ལྷ་རམས་པའི་མིང་བཏགས་སྤྲོད་རྐྱང་བྱེད་པོ་སློབ་དཔོན་ལས་ཟུར་དང༌། ལྷ་རམས་པ་སོ་སོར་བཀའ་ཉེས་ཐོག་སླད་དེ་རིགས་མི་ཆོག་པའི་བཀའ་བསྒྱུར་མགྲོན་བརྒྱུད་ནན་བརྗིད་ཆེ་བ་སྩལ།

ལོ་དེར་དཔལ་ལྡན་འབྲས་སྤུངས་པའི་བླ་སྤྱིར་རྩ་ཚིགས་ཤིག་སྩལ་བ་འདི་ལྟར་ཏེ། བཤད་སྒྲུབ་བསྟན་པའི་འབྱུང་གནས་ཆོས་སྡེ་ཆེན་པོ་དཔལ་ལྡན་འབྲས་དཀར་སྤུངས་པའི་སློབ་དཔོན། ལས་སྣེ། འདུས་ཚོགས་དམངས་དང་བཅས་པ་མཐའ་དག་ལ་བཟློ་བ། ལུས་ཅན་མ་ལུས་པའི་ཕན་བདེའི་སྙིང་པོ་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་དར་རྒྱས་ཡུན་དུ་གནས་ཤིང༌། འགྲོ་བའི་བསོད་ནམས་གསོག་པའི་གཞི་རྟེན་བླ་ན་མ་མཆིས་པ་དེ་ག་ཆོས་སྡེ་ཆེན་པོའི་དགེ་འདུན་མཆོག་དམན་བར་པར་བཅས་པའི་འདུལ་ཁྲིམས་ཀུན་སྤྱོད་སྐོར་སྤང་བླང་ཕྲ་ཞིབ་འཁོད་པའི་བཅའ་ཡིག་རིམ་སྩལ་ཡོད་རུང༌། དགོངས་དོན་ལས་འགལ་མེད་ཉམས་ལེན་རྩ་འཛིན་ཇི་བཞིན་མེད་པར་བར་སྐབས་སློབ་དཔོན་ལས་བྱེད་རིམ་འབྱོར་ནས་ཚུལ་མིན་སྒྲིག་འཆལ་རང་བཟོ་སྣ་ཚོགས་ཐོག གཙུག་ལག་ཁང་གི་སྲི་ཞུ་འཛིན་སྤྲས་ལ་འཐུས་ཤོར་སོགས་མཚན་དོན་ཉམས་དམས་སུ་འགྲོ་གཞི་ཇི་སྙེད་བྱུང་རིགས་ལམ་ངན་མུ་འབྱམས་སུ་མི་འགྲོ་བའི་རྩད་གཅོད་བབས་བཀོད་ཟུར་དུ་སོང་ཟིན་པ་བཅས། དེས་ན་ཁམས་གསུམ་ཕན་བདེའི་སྲོག་རྩ་ཀུན་མཁྱེན་ཉི་མའི་གཉེན་གྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་འཇམ་མགོན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོའི་གསེར་མདོག་ཅོད་པན་འཆང་བའི་རིང་ལུགས་དྲི་མ་མེད་པ་འདི་ཉིད་དར་རྒྱས་ཡུན་གནས་ཀྱི་རྩ་བ་ཚངས་སྤྱོད་དགེ་འདུན་ཁོ་ནར་རག་ལས་ཤིང༌།

དེ་ཡང་འདུས་ཚོགས་རྣམས་ཀྱི་བགྱི་བར་འོས་པ་ཐོས་བསམ་འཁོར་ལོའི་བྱ་བར་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་བརྩོན་གྱིས་འཛིན་སྐྱོང་དགོས་པ་རྟོགས་གསལ་ལྟར། འགོ་འཛིན་སློབ་དཔོན་སོ་སོས་བཀའ་སྡེ་སྣོད་དགོངས་འགྲེལ་དང་བཅས་པའི་འཆད་སྤེལ་བཤད་སྒྲུབ་གཉིས་ལྡན་གྱི་འཛིན་སྐྱོང་དང༌། བརྩི་བཞག དཔེ་འཛིན་སྐྱོར་སྦྱོང༌། རྩོད་པ། རྒྱུགས་ལེན་གྱི་རིམ་པ་མཐའ་དག་དམ་པ་གོང་མ་རིམ་བྱོན་རྣམས་ཀྱི་ཐུགས་བསྐྱེད་བཞེད་སྲོལ་རྨད་པོ་ཆེའི་ཕྱག་རིས་ལྟར་མ་འཕྱུགས་པ་དུས་རྟག་ཏུ་ལྷོད་ཡངས་སྐད་ཅིག་ཙམ་མ་སོང་བའི་རྩ་འཛིན། སློབ་དཔོན་རིམ་འབྱོར་ནས་དབང་པོ་རབ་འབྲིང་རྟུལ་གསུམ་གྱི་བློ་དང་འཚམས་པའི་བརྩོན་སྦྱང་ལ་བསྐུལ་བརྡ་ཉེ་དགའ་ཕྱོགས་ལྷུང་སྤངས་པའི་ལྷག་བསམ་རྨ་མེད་དགོས་རྒྱུ་མ་ཟད། གྲྭ་སའི་བླ་སྤྲུལ་དང༌། སློབ་དཔོན་ཟུར་སྡོད་སོགས་ནས་ཀྱང་ཕ་ཡུལ་གྱིས་མཚོན་ཐག་རིང་དུ་རང་འཚམས་འགྲོ་བསྐྱོད་མི་ཆོག་ཅིང༌། འབྲས་རམས་མིང་བཏགས་གཏོང་ལུགས་སྐོར་སོགས་སྟེར་སྦྱིན་རྗེས་འབྲང་དུ་མ་སོང་བར་སྔ་ལོ་སྦུག་དམ་རྩ་ཚིགས་ཟུར་སོང་དོན་བཞིན་འགལ་མེད་ཉམས་ལེན་རྒྱུན་འཁྱོངས་ངོས། ཆོས་ཁྲིམས་ཀྱི་བྱེད་པོ་རྣམས་ནས་གཙོ་བོར་འདུལ་ཁྲིམས་གནོན་སྡོམ་བྱེད་སྒོ་ལེ་ཤོར་རང་འདོད་ཕྱོགས་ལྷུངས་དབང་གིས་ཁྲིམས་འཆལ་དགེ་སྦྱོང་ཤ་ཚུགས་འཛིན་པའི་དམ་ཉམས་སྡིག་ཅན་ལས་འབྲས་དང་ལུགས་གཉིས་བཀའ་ཁྲིམས་བཙན་པོ་ཁྱད་དུ་གསོད་མི་འགའ་ཞིག་ནས་ནག་ཆང་དང༌། ཤོ། ར་སྦད། མཆོང༌། རྡོ་སྒོར་སོགས་དགེ་སྦྱོང་ཆོས་ལས་ཉམས་བྱེད་བག་མེད་རྒྱན་པོ་འགྱེད་པའི་རྩེད་མོའི་རྣམ་གྲངས་ལ་བརྟེན་པས་ཞེ་སྡང་ང་རྒྱལ་གྱི་ཕྱོགས་ལྷུང་རང་གཞན་གཉིས་འཕུང་མིག་ལྟོས་ཤས་རྐྱེན་དེ་རིགས་ལྟ་ཅི། ཨར་འུལ་ལས་རྒྱུགས། སྟོན་དཔྱིད་སོ་ནམ་ཞིང་གཡོག་གིས་མཚོན་བསམ་པ་ངེས་འབྱུང་གིས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་རབ་བྱུང་བསླབ་སྡོམ་ལྡན་བཞིན་དུ་སྦྱོར་བ་ཁྱིམ་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་འཆང་བའི་བསྟན་པར་རྨ་འབྱིན་གྱི་སྤྱོད་ངན་དེ་རིགས་གཏན་ནས་མི་ཆོག

རྣམ་ཀུན་མང་ཇར་འགྱེད་ཡོད་མེད་ལ་མ་ལྟོས་པར་སློབ་དཔོན་ལས་ཟུར་གྱིས་མཚོན་གྲྭ་དམངས་དང་བཅས་འདུས་ཚོགས་གང་ཆེའི་ཐོག དབུ་མཛད་ནས་ཚོགས་འདོན་རྟ་འདུར་དབྱངས་ཀྱི་རིམ་པ་བསྟན་དོན་ལ་སྨན་ངེས་སྔར་སྲོལ་ཉམས་མེད་དགོས་རྒྱུ་ལས། སླ་བཅོས་རང་བཟོ་སྟབས་བདེས་གོ་འགེགས་བྱེད་པ། རྣམ་ཀུན་མང་ཇ། ཆོས་ར། གསོ་སྦྱོང་སོགས་ཀྱི་སྐབས་ཚོགས་པ་ཇེ་ཉུང་གིས་རང་བཞིན་དལ་སྡོད་ཁར། དབྱར་མཇུག་དགག་དབྱེ་ཟིན་ནས་རང་ཁྱིམ་སོགས་ལ་བག་མེད་འགྲོ་བསྐྱོད་ཡུན་སྡོད་བྱེད་པ། གཞུང་སྒེར་གྱི་འགྱེད་ཡོད་སྐབས་སྐལ་བ་འགྲོ་ཁུངས་སྐལ་ཐོ་ནང་གསལ་ལྟར་ལྷག་ལས་བྱེད་ཁག་ནས་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་ཟེར་བ་སོགས་མིང་འདོགས་སྣ་ཚོགས་གླེང་རྩོད་དང༌། དེ་མཚུངས་འདུ་ཁང་དུ་ལྷན་ཕེབས་མེད་པར་རྙེད་པ་ཙམ་ཞིག་དོན་དུ་གཉེར་ནས་རྡོ་གཅལ་སྟེང་འགྱེད་ཀྱི་སྐལ་ལེན་དུ་འགྲོ་སྲོལ་ད་བར་ལམ་ངན་མུ་འབྱམས་གྱུར་རིགས་ད་ནས་བཟུང་གཅིག་ཀྱང་བསྐྱོད་འཇོག་བྱེད་པ་སོགས་གཏན་ནས་མི་ཆོག

དགོན་གྱི་གླིང་གསེབ་ཕྱི་ནང་ས་གནས་ཁག་ལ་རྣམ་ཀུན་ས་བཙོག་ཉམས་མི་དགའ་བ་དེ་རིགས་མེད་པའི་གད་བརྡར་གཙང་མ་གང་ཆེའི་ཐོག དགོན་ནང་རྒྱུ་འགྲུལ་བྱེད་པོ་ཚང་མས་སྤྱོད་ལམ་རང་སྣང་གང་དྲན་གྱི་ཁྱད་གསོད་བྱེད་མིར་མགོ་བྱར་མིག་བསྐོས་རིམ་པས་ཀྱང་ཟོམ་འཇོག་མ་ཡིན་པའི་ཞིབ་འཇུག་བཀོད་ཁྱབ་བྱེད་ཅིང༌། ཆོས་སྡེ་ཆེན་པོ་ཁ་ཁྱེར་གྱིས་ཁྲིམས་འགལ་དབང་ཤེད་རིགས་མི་ཆོག་པ་སོགས་བླང་དོར་གྱི་རིམ་པ་གང་ཅིའི་གནས་ལ་བཅའ་ཡིག་ཆེན་མོའི་དགོངས་དོན་ལ་ཆུ་བོའི་རྒྱུན་བཞིན་ཉམས་ལེན་སྟར་ཆགས་སུ་བགྱིས་ན་དེ་ལྷག་རྣམ་གྲོལ་དོན་གཉེར་གྱི་བྱ་བ་གཞན་དུ་མ་མཆིས་གཤིས། ཚོགས་ཆེན་དགེ་བསྐོས་གསར་ལངས་སྐབས་བཅའ་ཡིག་སྒྲོག་སྦྱང་ཟིན་མཇུག་ཏུ་རྩ་ཚིག་འདིའི་ངོ་བཤུས་ཐོག་ནས་ལོ་ལྟར་ཐེངས་རེ་འདུས་ཚོགས་སུ་སྒྲ་དག་གསལ་གསུམ་གྱི་སྙན་སྒྲོན་དང་འབྲེལ་བས་མཇུག་གནོན་ཟབ་འདོམས་དགོས་རྒྱུ་དང༌། བསྙེན་བཀུར་མང་ཇའི་སྦྱོར་ཚད་ལག་དེབ་ནང་བཞིན་ཧེ་བག་མེད་པ་ཞུ་སྤྲོད་ཐོག དོ་དམ་སྔོན་ཡོད་ཚོགས་ཆེན་དགེ་བསྐོས་གཉིས་རང་འཇགས་ཀྱི་སྤྱི་འདོམས་འཕར་དུ་རྣམ་གྲྭ་བཀྲས་ཁང་སྡེ་པར་བསྐོ་གཞག་སོང་བས་ཕྱར་བ་གྲུ་འདེགས་ཀྱིས་རྒྱུ་རྫས་བར་མ་དོར་མི་འགྲོ་ཞིང༌། ཚ་ཁོལ་ཐོན་གསུམ་གྱི་ལག་འབྲས་དཔེར་འོས་སྦྱོར་དངོས་རྗེས་གཙང་གིས་དགེ་འདུན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཞལ་དུ་སྨིན་པ་དགོས་རྒྱུ་ལས། བར་ལག་ནས་འདི་ཕྱི་ཁྱད་བསད་རང་བཞིན་འདོད་རྔམ་གྱིས་ཧམ་འཁྱེར་དང༌། ཇ་རོ་ཐེངས་གཉིས་ལྷག་བསྐྱར་བསྐོལ་དགེ་འདུན་པའི་སྐུ་གཟུགས་ལ་གནོད་གཞི་རྙིང་སུངས་སུ་འགྲོ་རིགས་གཏན་ནས་མི་ཆོག་པ་མ་ཟད། ཚོགས་ཆེན་ཇ་མ་གཉིས་དང༌། ཐབ་གཡོག་ཨ་ཕ་བཞི་བཅས་སྤྱི་སོའི་འཛུགས་ཁུངས་ལ་བརྟེན། འབུད་ཤིང་ལ་ཕྲ་བཟུང་ལྟོ་མཐུན་གྱིས་གསོལ་ཇ་ཚ་ཁོལ་ཐོན་གསུམ་མེད་པའི་ལས་ངན་ཅི་རིགས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ངེས་ལ་རྩད་གཅོད་མཐའ་འདེད་ཀྱིས་འཛུགས་ཁུངས་བརྗེ་ལེན་ཐོག ཉེས་བཀོད་བབས་ལྕི་དགོས་གནས་འདུག

འོན་ཀྱང༌། སླད་ལམ་ནོར་ལྡོག་ཤེས་བྱ་རྒྱུ་ཡོད་ན་སྙམ་ད་ལམ་ཐེངས་གཅིག་རིང་ངང་འཐེན་བགྱིས་པར་ཚང་མས་ཆོག་ཤེས་ཀྱིས་ད་ནས་བཟུང་གསོལ་ཇ་ཚ་ཁོལ་ཐོན་གསུམ་ཡོང་ཐབས་འཛུགས་ཁུངས་སོགས་ནས་བཀོད་འདོམས་དགོས་རྒྱུ་ལས། སྔར་ལུགས་ཚོད་མེད་རིགས་སུ་ཐད་ནས་ཤར་ཚེ་དོ་དམ་པའི་རྒྱུ་མཚན་དང་བསྟུན་ཇ་མ་དང༌། ཨ་ཕ་འཛུགས་ཁུངས་བརྗེ་ལེན་དང་འབྲེལ་ཉེས་པ་མིག་ལར་འདོམས་པ་གཅོད་ངེས་ཡིན་ཞིང༌། དགེ་འདུན་གྱི་གསོལ་ཇའི་ཐོག་ནས་སྔར་སྲོལ་ཡིན་དབང་རང་འཚམས་ཟུར་འཐེན་དགེ་འདུན་དམངས་ཀྱི་འཚོ་བ་བསྙེན་བཀུར་ནས་ཟ་སེམས་གནོད་རྐྱེན་དྲག་ཞན་སུ་ཐད་ནས་མི་འབྱུང་བ་དགོས་རྒྱུ་དང༌། གཙུག་ལག་ཁང་ལེ་ལག་ཉམས་གོག་མི་འབྱུང་ཆེད་ལོ་ལྟར་ཟླ་བ་གཉིས་པའི་ནང་བླ་སྤྱིས་སྐོར་ཞིབ་ཀྱིས་སྐྱོན་ཤོར་གྱུར་རིགས་ཐོ་འགོད་དང་འབྲེལ་འཁྲི་ཁུངས་སོ་སོས་ཉམས་གསོ་འཕྲལ་འཕྲལ་དགོས་རྒྱུའི་བཀོད་ཁྱབ་དང༌། གནམ་ཁྲ། རབ་གསལ། སྒོ་འཕྱོར་སོགས་ཀྱི་ཆུ་ལེན་རས་ཡོལ། མ་ཡོལ་རྩ་འཐོར་ཁག་སླད་ནས་རྩེ་ཤོད་ཕྱག་མཛོད་གཏོང་ཁུངས་ནས་རྒྱུ་ཆ་ཟུར་དུ་ཞུ་སྤྲོད་ངལ་བ་མ་དགོས་པར་འཁྲི་ཁུངས་སོ་སོར་མ་རྩ་གསར་བཙུགས་ཟིན་དོན། རང་ཁོངས་ནས་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐབས་དང༌། རྣམ་ཀུན་བཅས་པར་བདག་གཅེས་ལེ་ཐོགས་མེད་པ་དགོས་རྒྱུའི་བཀོད་ཁྱབ་རྒྱས་བཅད་ལེགས་པར་ཟིན་པ་བཅས་སློབ་དཔོན་ལས་སྣེ་རིམ་འབྱོར་དང༌། འདུས་གྲྭ་མཆོག་དམན་མཐའ་དག་ནས་བཅའ་ཡིག་ཆེན་མོ་དང༌། རྩ་ཚིག་སྔ་ཕྱིའི་འབྲུ་དོན་འགལ་མེད་དགོས་རྒྱུ་ལས། སྒེར་དོན་སྤྱི་སྒེར་བཅོས་ལྷད་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་འདུལ་ཁྲིམས་ཉམས་འཆལ་དང༌། ཐོས་བསམ་འཁོར་ལོའི་བྱ་གཞག་ལ་འགྲུས་བརྩོན་མེད་པའི་རང་འདོད་སྒྲིག་ལད། བསྙེན་བཀུར། སྲི་ཞུ་འཛིན་སྤྲས་ཞུ་སྒོར་འཐུས་ཤོར་སོགས་འགལ་ཆར་གླེང་ངན་ཕྲ་མོ་ཙམ་ཤར་ཚེ་ལེ་སུ་ཐོགས་ལ་ཉེས་པ་སླད་འདོམས་གཅོད་ངེས་ལས། ཡན་པོར་འཇོག་ཐབས་མེད་གཤིས་དེ་དོན་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་དར་རྒྱས་ཡུན་དུ་གནས་ཤིང༌། རང་རང་འདི་ཕྱིའི་བདེ་འབྲས་ཁེ་ཉེན་ལ་གཅེས་པའི་སྤང་བླང་འཛོལ་མེད་དགོས་རྒྱུའི་རྩ་ཚིག་འདི་བཞིན་བླ་སྤྱིའི་སྤྲོད་ཁོངས་ཡིག་རིགས་དཀར་ཆག་ཏུ་བཀོད་དེ་རྩ་འཛིན་རྒྱུན་འཁྱོངས་སུ་ཡོང་བ་གྱིས། ས་ལུག་ (༡༩༡༩) ཟླ་ཚེས་བཟང་པོར་བྲིས། ཞེས་འཁོད་པ་ལྟར་སྒྲིག་ལད་ངན་པ་ཐམས་ཅད་དངོས་ཤུགས་བརྒྱུད་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་སུན་འཕྱུངས་ཏེ། ྋརྒྱལ་དབང་གོང་རིམ་གྱིས་སྩལ་བའི་སྒྲིག་ཡིག་གི་དགོངས་དོན་བསྟན་པའི་རྩ་བ་སོ་སོ་ཐར་པ་གཞིར་བྱས་པའི་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་ཉམས་ལེན་མཐའ་དག་ལ་བསྲེགས་བཅད་བརྡར་གསུམ་གྱི་དག་ཐེར་རྣམ་པར་དག་པས་རབ་བྱུང་དགེ་སྦྱོང་གི་བརྟུལ་ཞུགས་འཛིན་པ་ཐམས་ཅད་ཚུལ་གནས་བག་ཡོད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་གཙང་མར་ཐབས་མཁས་ཀྱིས་འགོད་པར་མཛད་པས། བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་ཟུངས་ཟད་ཀྱི་ནད་པ་ལྟར་གྱུར་པའི་སྲོག་རྩ་ནས་ཉེ་བར་བཟུང་ཞིང༌། ད་ལྟ་འདུལ་ཁྲིམས་འཆད་ཉན་རྣམ་དག་གི་མིག་ལྟོས་བཟང་པོ་གང་ལ་སྣང་བ་རྣམས་ྋསྐྱབས་མགོན་དམ་པ་འདི་ཉིད་ཀྱི་ཐབས་མཁས་ཐུགས་རྗེའི་ནུས་མཐུ་ཁོ་ན་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་པས། དཔྱོད་ལྡན་ཐར་འདོད་རྣམས་ཀྱིས་གང་གི་བཀའ་དྲིན་རྗེས་སུ་དྲན་ཏེ་བཀའ་བཞིན་སྒྲུབ་པའི་མཆོད་པས་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་མཆོད་པར་རིགས་སོ།།

ལྕགས་བྱ་ (༡༩༢༡) ལོར་ཆོས་སྡེ་ཆེན་པོ་རི་བོ་དགའ་ལྡན་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་གླིང་དེ་བཞིན་བོད་ཀྱི་གསར་རྙིང་མཁས་གྲུབ་རིས་སུ་མ་ཆད་པས་བསྔགས་བརྗོད་ལུང་བསྟན་གྱི་མེ་ཏོག་ལན་ཅིག་མ་ཡིན་པར་འཐོར་བ་བཞིན། ཤར་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོའི་འགྲམ་ངོགས་ནས་ནུབ་ཛཱ་ཏིའི་དྲི་བསུང་མངོན་པར་འཐུལ་བའི་ས་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་ལྟ་སྤྱོད་རྣམ་དག་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་བསྟན་པ་དང༌། གུར་གུམ་གྱི་རང་མདངས་འཛིན་པའི་མཁས་མཆོག་བྱེ་བ་འབུམ་སྡེས་ཁྱབ་པར་བརྡལ་བའི་རྩ་བའི་འབྱུང་ངོགས་གཅིག་པུར་གྱུར་ཅིང༌། རྗེ་བདག་ཉིད་ཆེན་པོའི་གཟུགས་སྐུ་སྤངས་རྟོགས་ནོར་བུའི་ཟ་མ་ཏོག་མངོན་སུམ་དུ་བཞུགས་པ་བཅས་ཀྱི་རྟེན་འབྱུང་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་གཟི་བརྗིད་ཁྱད་པར་འཕགས་པའི་མཐུ་ལས། བཤད་སྒྲུབ་ཆོས་འབྱོར་དགེ་མཚན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ཤིང༌། རྙེད་བཀུར་འདོད་ཡོན་མཐུན་རྐྱེན་ངང་གིས་འདུ་བས་ལྡོམ་བུའི་འཚོ་བ་འཚོལ་བའི་དཀའ་ངལ་ལ་རག་མ་ལས་ཀྱང༌། སྔོན་བྱོན་རྒྱལ་བ་ཉན་ཐོས་དང་བཅས་པའི་རྣམ་ཐར་བཞིན་ཁྱིམ་པའི་སྐྱེ་བོ་རྫས་བྱུང་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཕུང་པོར་འགོད་སླད། སྟོན་གྱི་དུས་སུ་གྲོང་དང་གྲོང་རྡལ་རྣམས་སུ་དཔེ་མཚམས་ལ་ཕེབས་ཏེ་རང་གཞན་གཉིས་ཀའི་དགེ་ཚོགས་རྒྱ་མཚོའི་རླབས་བཞིན་སྤེལ་བའི་སྲོལ་བཟང་མཆིས་པ་དེ་ཉིད་བར་སྐབས་ཤིག་ནས་ཚོང་ཁེ་ཞིང་ལས་སྒྲུབ་པའི་ཆ་རྐྱེན་དུ་སོང་སྟེ་ཐོས་བསམ་སློབ་གཉེར་ལ་བར་ཆད་དང༌། གྲྭ་རྒྱུན་འབྱོར་སྡོད་ལའང་ཤིན་ཏུ་གནོད་པ་བཅས་ལྷ་བདུད་དུ་བབ་པ་བཞིན་དུ་རང་གཞན་གཉིས་འཕུང་གི་མིག་ལྟོས་ངན་ཤས་ཚབས་ཆེར་གྱུར་པར་བརྟེན། ཡབ་རྗེ་རྒྱལ་བ་གཉིས་པའི་རྒྱལ་ཚབ་ཁྲི་ཐོག་དགུ་བཅུ་པ་ཏྲེ་ཧོར་བྱམས་པ་ཆོས་གྲགས་མཆོག་ནས་བསྟན་རྒྱུན་ལ་སྨན་པའི་ཐུགས་བསྐྱེད་དགོངས་བཞེད་བཟང་པོས་ཀུན་ནས་བསླངས་ཏེ་ཁྲི་པའི་འཛིན་ཁོངས་ཁག་གི་ཡོང་འབབ་ཐོག་ནས་གཏོང་སྒོ་སྔར་བཞིན་བཏང་བའི་ཁ་ལྷག་ཇི་བསྡད་སྟོན་ཆོས་གསར་འཛུགས་ཀྱི་ཐེབས་སུ་གཞུང་སར་འབུལ་སྦྱོར་གནང་དོན། བྱང་གྲོལ་དོན་དུ་གཉེར་བའི་སྐྱེ་འགྲོ་མཐའ་དག་རྣམ་ཀུན་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གོ་འཕང་ལ་འགོད་པའི་ཐབས་ཀྱི་གཙོ་བོ་འཛམ་གླིང་མཛེས་པའི་རྒྱན་དྲུག་གི་རིགས་ལམ་འཁྲུལ་མེད་རྩོད་གྲྭ་ཚུགས་རྒྱུ་བསྟན་པའི་གསོས་སྨན་གཞན་འགྲན་མེད་པར་ངེས་གཤིས། ལོ་འདིར་སྟོན་ཆོས་གསར་འཛུགས་གནང་བར་བརྩི་གཞི་དགེ་འདུན་ཞལ་གྲངས་སུམ་སྟོང་སུམ་བརྒྱ་བརྒལ་བའི་ཕོགས་ཇ་ཚུལ་རྒྱས་བསྡུས་འཚམས་པ་ཞིག་ཏུ་ཆ་བསྐོར་ཀྱང་ཁྲི་པའི་འབབ་ཡོང་ལྷག་བསྡད་ཀྱིས་ཁ་མ་འདུམས་པར་འབྲུ་རུའི་ཁལ་དྲུག་སྟོང་བརྒྱད་བརྒྱ་དགུ་བཅུ་གོ་བདུན་དང༌། དངུལ་ཊམ་སྲང་ལྔ་སྟོང་བཞི་བརྒྱ་བདུན་དང་ཞོ་བཞི་བཅས་དགོས་འདུག་པ་འདི་ལོའི་དགོས་ཐོབ་གཞུང་གནས་ནས་དམིགས་བསལ་གཟིགས་བསྐྱངས་ཀྱིས་གསོལ་རས་སྩལ།

སླད་ཆར་མ་རྩ་འཛུགས་རྒྱུའི་དགོས་འབོར་ལམ་བསྡོམས་ལ་འབྲུ་རུའི་ཁལ་ལྔ་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་སྐོར་དང༌། དངུལ་སྲང་བཞི་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་སྐོར་དགོས་པ་གཏོང་ཡུལ་སྲི་ཞུའི་ཞིང་ས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཡིན་སྟབས། འདི་ལྟ་བུའི་ཆོས་དང་གང་ཟག་ལ་གུས་པས་འབྲེལ་ཐོགས་པ་རྣམས་ནི་མ་ཅིག་ལབ་ཀྱི་སྒྲོལ་མའི་ལུང་བསྟན་རྗེ་བླ་མའི་མཚན་ལམ་དུ་ཤར་བ་ལྟར་ཚེ་འདི་དང༌། མ་འོངས་པར་ངོ་མཚར་རྨད་བྱུང་བཀོད་པའི་ཞིང་ཁམས་སུ་རྟག་བརྟན་ཞི་བ་ཆེན་པོར་གྲོལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕན་ཡོན་ཁྱད་པར་ཅན་ལ་བཀྲི་བར་བཞེད་དེ། སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་གྱི་སྐྱེ་འགྲོ་མཆོག་དམན་ཡོངས་ནས་ཆེ་འབྱོར་ཆུང་འབྱོར་གྱི་ཞལ་འདེབས་འབུལ་སྦྱོར་དགོས་རྒྱུའི་སློང་ཡིག་སྦུག་དམ་བཀའ་ཤོག་དང་སྦྲགས་དགེ་བསྐུལ་འབུལ་སྡུད་སྦྲེལ་པོ་ཕྱོགས་ནས་ཕྱོགས་སུ་མངགས་བརྫོང་དང༌། དགའ་ལྡན་དུ་སྟོན་ཆོས་གསར་པའི་མང་འགྱེད་ཇ་ཚུལ་གྱི་དོ་དམ་དུ་རྩེ་མགྲོན་བསྟན་པ་འཇམ་དབྱངས་ངོ་ལས་ཆེད་བརྫོང་གནང་བ་སོགས་ཆོས་ར་གསར་འཛུགས་འདིའི་སྐོར་ལ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་ཉིད་ནས་གང་ཅིའི་མཐུན་འགྱུར་ཐུགས་ཁུར་བླ་ན་མེད་པ་བསྐྱེད་དེ་དགེ་འདུན་རྣམས་འཚོ་བའི་འདུ་འགོད་མ་དགོས་པར། བཤད་སྒྲུབ་ཉམས་ལེན་ལ་གཞོལ་ཏེ་ཅི་བདེར་བཞུགས་ཆོག་པའི་བཀའ་དྲིན་བླ་ན་མེད་པ་མཛད།

ཆུ་ཕག་ (༡༩༢༣) ལོར་ལྷ་ལྡན་སྨོན་ཚོགས་གཉིས་སུ་གྲྭ་སྐོར་དམ་བཅའ་འཇོག་མིར་རབ་འབྱམས་པའི་མིང་བཏགས་ཆེ་ཆུང་གང་སྤྲོད་རང་རང་གི་སློབ་གཉེར་ལེགས་ཉེས་ལ་དཔག་པའི་སྤྲོད་ལུགས་ཚུལ་བཞིན་དགོས་ཚུལ་གདན་ས་སོ་སོའི་བཅའ་ཡིག་ཏུ་གསལ་ཡང༌། བར་ལམ་རིགས་ལུང་བཟང་ཞན་གྱི་སྟངས་འཛིན་མེད་པར། དགའ་ཉེ་འདོད་ཕྱོགས་ཀྱི་སྤྲོད་བདེ་བྱེད་པ་སོགས་སྒྲིག་ལད་ཆུ་ངན་ལམ་ཤོར་ཅི་རིགས་ཤིག་བྱུང་བར་བརྟེན། ཕྱིན་ཆད་འདི་རིགས་མི་ཆོག་པའི་རྒྱས་བཅད་མཐའ་འདོམས་འཐུས་ནན་བསྐྱངས་ཐོག ཤིང་བྱི་ (༡༩༢༤) ལོའི་སྨོན་ལམ་ལྷ་རམས་པ་རྣམས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་གང་ཉིད་བཞུགས་ཡུལ་དང་ཉེ་བའི་མདུན་སར་བཀའ་འགུགས་དང་འབྲེལ་བཀའ་པོད་ལྔར་མཁས་ཤིང་བྱང་ཆུབ་པའི་རྩོད་དཔང་ཉེ་བར་བཞག རྩོད་རྒྱུགས་རིམ་བཞིན་བཞེས་པར་གོམས་པ་ཆུང་བ་རེ་ཟུང་ནས་བརྒལ་ལན་ཇི་བཞིན་མ་ཐེབས་སྟབས། གཙོ་བོར་གདན་སའི་མཚན་ཤས་དང༌། འཆད་ཉན་ལའང་རིམ་ལད་ཡོང་བར་དགོངས་ཏེ་ལྷ་རམས་ཁོངས་ནས་ཕྱིར་འཐེན་དང༌། མིང་བཏགས་སྤྲོད་མི་ཆོས་སྡེའི་སློབ་དཔོན་ལ་བབས་མཚུངས་ཀྱི་བཀའ་ཉེས་སྩལ་ཏེ། སླན་ཆད་སྤྲོད་ལུགས་ཀྱི་རིམ་པ་བཅའ་སྒྲིག་དང་འགལ་མེད་དྲང་འབྲེལ་དགོས་རྒྱུའི་བཀའ་འཁོར་གྱིས་འདོམས་པར་མཛད།

ལོ་དེར་རྒྱུད་སྟོད་བླ་མ་དབུ་མཛད་དགའ་ཤར་རྡོ་ཁང་ངག་དབང་ཚུལ་ཁྲིམས་མདོ་སྔགས་གཉིས་ཀའི་སློབ་གཉེར་ཞན་སྟབས་གོ་གནས་ཕྱིར་འཐེན་དང༌། རྒྱུད་སྟོད་མཁན་པོ་འཇམ་དབྱངས་ཡོན་ཏན་གཟིམ་ཆུང་ཉི་འོད་དུ་ཆེད་བཀུག་རྩོད་རྒྱུགས་བཞེས་པར་རྒྱུགས་འཕེར་མ་བྱུང་སྟབས། མཁན་གནས་ནས་དབྱུངས་ཏེ་ཤར་པ་ཆོས་རྗེར་བསྐྱོད་མི་ཆོག་པའི་བཀའ་དཔྱད་སྩལ།

དྭགས་ལྷ་སྒམ་པོའི་གནས་འཛིན་པ་རྣམས་འདུལ་ཁྲིམས་ལ་ཇི་མི་སྙམ་པར་བག་མེད་འཆལ་པོར་སྤྱོད་པར་བརྟེན། རྩད་ཞིབ་དག་ཐེར་བྱེད་པར་སྐུ་བཅར་མཁན་དྲུང་བྱམས་པ་བསྟན་འཛིན་དང༌། ཡིག་འབྲི་སློབ་ཕྲུག་བཅས་བཀས་མངགས་པར་མཛད།

ཟླ་ ༦ པའི་ནང་གདན་ས་ཆེན་པོ་གསུམ་དང༌། རྒྱུད་གྲྭ་སྟོད་སྨད་སོགས་འདུས་སྡེ་ཁག་ལ་འདུལ་ཁྲིམས་སྲུང་སྡོམ་ཚུལ་བཞིན་དགོས་རྒྱུའི་སླར་ཡང་བཀའ་རྒྱ་རྩ་ཚིག་བརྗིད་ནོན་ཆེ་བ་སྩལ།

ཤིང་བྱི་ (༡༩༢༤) ལོར་བར་ལམ་ཆོས་སྡེ་ཆེན་པོ་གསུམ་གྱི་ནང་དུ་སྤྱི་སྒེར་བྱེ་བྲག་མེད་པར་རྩི་ཤིང་མེ་ཏོག་འདེབས་སྤེལ་དང༌། རྟ་དྲེལ་འབྲི་མཛོ་ཉར་བ། ཁྱི་དང་བྱིའུ་བསྟེན་བསྐྱིལ། གཙང་མ་འཛིན་སྤྲས་ཆུང་བ་སོགས་སྒྲིག་ལད་ངན་ཤས་ཇེ་འཕེལ་གྱིས་མིག་ལྟོས་མཛེས་ལམ་མི་ཆགས་པར་བརྟེན། སོ་སོའི་ཆོས་ཁྲིམས་བྱེད་པོ་ནང་ཆབ་དང་བཅས་པ་རྩེ་འགག་ཏུ་བཀའ་འགུགས་དང་འབྲེལ་ཕྱིན་ཆད་དེ་རིགས་ལག་ལེན་ཐོན་གླེང་གཏན་ནས་མི་འབྱུང་བའི་མིག་ལྟ་སྲུང་སྡོམ་ཚུལ་བཞིན་དགོས་རྒྱུའི་བཀའ་བསྒྱུར་ནན་ཆེ་མགྲོན་བརྒྱུད་སྩལ།

དེ་རྗེས་མགྲོན་ཆེ་བསྟན་པ་དར་རྒྱས་སྐོར་གཡེང་དུ་ཡང་ཡང་མངགས་གཏོང་མཛད་པས་ཆོས་སྡེ་སོ་སོའི་གླིང་སྟོད་སྨད་ཀུན་ཏུ་ཁྱི་བྲུན་སྦང་ལྕི་སོགས་ཀྱི་འབག་བཙོག་བྲལ་བའི་དངོས་གཙང་ཞིང༌། ཕྱུགས་སྐྱོང་ཟང་ཟིང་གི་གཡེང་བ་མེད་པས། དགེ་འདུན་རྣམས་ཐོས་བསམ་དགེ་སྦྱོར་འཕེལ་བ་སོགས་སྤྱི་སྒོས་ཡོངས་ལ་ཤིན་ཏུ་སྨན་པ་བྱུང༌།

མེ་སྟག་ (༡༩༢༦) ལོར་པད་བཀོད་ཚོང་སྤྱི་མཁན་ཆུང་མགོན་པོ་བསོད་ནམས་ནས་མདོ་སྤྱི་ས་དབང་བརྒྱུད་སྙན་ཞུས་ལྟར། སྤོ་བོ་ཆུ་མདོ་དགོན་པར་བར་ལམ་སྒྲིག་ལད་ཆེ་བར་བརྟེན། དགོན་དེའི་འཚོ་འཛིན་མཁན་ས་སྔར་ལམ་བཞིན་སེར་བྱེས་གྲྭ་ཚང་ལ་སྩལ་ཏེ་བྱ་བྲལ་དགེ་བཤེས་ཐུབ་བསྟན་གྲགས་པར་མཁན་པོ་གསར་པ་བསྐོ་གཞག་མངགས་བརྫོང་བསྐྱངས།

གསང་ཕུ་ནེའུ་ཐོག་གི་དགོན་སྡེར་སེར་ཁྱིམ་གྱི་དྲི་བསླད་ཆེ་བ་བསལ་ཕྱིར་དབོན་གྲྭ་དང༌། ཁྲལ་མི་སྡོད་ཡུལ་ཟུར་བཏབ་ལ་འཕྲལ་དུ་སྤོ་བཤུག་དགོས་པའི་བཀའ་འདོམས་དང༌། གླིང་སྟོད་སྨད་ཀྱི་ས་དགེའི་བླ་ཁག་བཅུ་ཕྲག་ཁོངས་ནས་གཉུག་མའི་གནས་འཛིན་གཞི་གསུམ་གྱི་ཕྱག་ལེན་དང་འབྲེལ་བ་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས།

ས་འབྲུག་ (༡༩༢༨) ལོར་ཆོས་སྡེ་ཆེན་པོ་གསུམ་གྱི་ཚོགས་ཆེན་དགེ་བསྐོས་ངོ་མ་ངོ་ཚབ་སླར་ཡང་བཀའ་འགུགས་དང་འབྲེལ་གདན་ས་སོ་སོར་གཞི་གསུམ་སྤྱི་དང༌། ལྷག་པར་དབྱར་གནས་རིང་ཚོགས་པ་གང་ཆེ་དགོས་སྟབས། འཁོར་ཞག་བཀག་བསྡོམས་དང་འབྲེལ་བས་སློབ་དཔོན་ལས་ཟུར། སྤྲུལ་སྐུ་ཆེ་ཆུང༌། གྲྭ་དམངས་བཅས་ཚང་མ་དབྱར་ཁས་ལེན་དུ་འདུ་ཐབས་དོ་དམ་ཐོག རྗེས་སོར་ཐོ་བཤེར་འཕེར་བའི་ཞལ་གྲངས་ཤོག་ལྷེ་འགོད་འབུལ་དགོས་རྒྱུའི་བཀའ་བསྒྱུར་སྩལ།

འབྲས་ཚོགས་ཆེན་དགེ་བསྐོས་གཉིས་དང༌། སེ་རའི་ཞལ་གཟིམ་གསུམ་ལ་རྣམ་ཀུན་གྲྭ་ས་སོ་སོའི་ཚོགས་ཆེན་མང་ཇར་བླ་སྤྲུལ་འདུས་དམངས་དང་བཅས་པ་འདུས་ཚོགས་འཛོམ་ཆེའི་དོ་དམ་ཐོག ཞལ་འདོན་ཆོས་སྤྱོད་ཀྱི་རིམ་པ་སྔར་སྲོལ་ཉམས་ཆག་མེད་པར། གཞུང་སྒེར་གྱི་འགྱེད་ཡོད་སྐབས་འདུ་ཁང་ཆེན་མོའི་སྦུག་ཏུ་མཉམ་ཚོགས་དགོས་པ་ལས། རྡོ་གཅལ་སྟེང་སྐལ་ལེན་ཡིན་ཟེར་གཟན་རྐྱང་སྒེར་ཚོགས་བྱེད་པ་མཛེས་ལམ་མི་ཆགས་པས་ཕྱིན་ཆད་དེ་རིགས་གཏན་ནས་མི་ཆོག་པའི་བཀའ་བསྒྱུར་མགྲོན་བརྒྱུད་སྩལ།

༣༽ ལྷ་སྲུང་བསྟེན་ཕྱོགས་ལ་དག་ཐེར་མཛད་པ།

ྋརྒྱལ་དབང་ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་གིས་མགོན་པོ་གང་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་འཕྲེང་ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་མཛད་པ་བདག་གིར་བཞེས་ཏེ། འཇམ་མགོན་རྒྱལ་བའི་རིང་ལུགས་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་གྲུབ་མཐའ་རིས་མེད་ཀྱི་མདོ་སྔགས་གཞུང་ལུགས་མཐའ་དག་ཉམས་བཞེས་ཐོག་ནས། ལྷ་སྲུང་བསྟེན་ཕྱོགས་ལའང་དག་ཐེར་མཛད།

ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་རང་རྣམ་དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་གླེགས་བམ་གཉིས་པ་154དང༌། ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་གསུང་འབུམ་ཕྱི་མ་པོད་ ད པའི་ནང་གསེས་དམ་ཅན་རྒྱ་མཚོའི་མངོན་རྟོགས་དང་བསྐང་གཤགས་སོགས་ཀྱི་ལེ་ཚན།155 ལྕང་སྐྱ་རོལ་པའི་རྡོ་རྗེས་མཛད་པའི་དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ་ངག་དབང་མཆོག་ལྡན་གྱི་རྣམ་ཐར།156 ཐུའུ་བཀྭན་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མའི་གསུང་འབུམ་ནང་གསལ་ལྕང་སྐྱ་རོལ་པའི་རྡོ་རྗེའི་རྣམ་ཐར།157 ྋརྒྱལ་མཆོག་སྐུ་འཕྲེང་བརྒྱད་པ་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོས་མཛད་པའི་ཚེ་མཆོག་གླིང་ཡོངས་འཛིན་ཡེ་ཤེས་རྒྱལ་མཚན་གྱི་རྣམ་ཐར་158སོགས་སུ་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་པར་གསལ་བ་ལྟར། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་པའི་ལྷ་སྲུང་གསར་པ་དང༌། ལྷག་པར་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གླེང་གཞི་ཅན་ཡིན་པ་དམ་སྲི་དོལ་རྒྱལ་བསྟེན་གསོལ་མི་ཆོག་པའི་བཀག་སྡོམ་ནན་པོ་མཛད།

དེ་ཡང་འདིར་དཔེ་མཚོན་ཞིག་སྨོས་པར་བྱ་བ་ནི། ‘ཕ་བོང་ཁ་པ་བདེ་ཆེན་སྙིང་པོའི་རྣམ་ཐར་དོན་ལྡན་ཚངས་པའི་དབྱངས་སྙན་’ནང༌། ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོར་ཕུལ་བའི་ཞུ་ཡིག་ཅིག་འཁོད་པ་འདི་ལྟར་ཏེ། “གུས་འབངས་ཕ་བོང་ཁའི་སྐྱེ་མིང་པ་ནས་ཞུ་བ། རྩེ་མཁན་མགྲོན་ཆེན་མོ་བརྒྱུད་བཀའ་སྤྱི་ཕེབས་དགོངས་དོན། སྔ་ལོ་ཟླ་བ་བཅུ་གཉིས་པའི་ཚེས་ཉེར་གཉིས་ཉིན་ཞུ་ཤོག་ཕུལ་སོན་བཞིན། དེར་གསལ་རེ་རེ་བཞིན་ཚིག་གི་བརྡ་སྤྲོད་བཀའ་དྲིན་ཆེ་བས་གུས་འབངས་རང་ནོངས་པ་ཁོ་ན་ལས། ཞུ་འོས་ཆ་ཙམ་མ་མཆིས་པས། ཕྱིན་ཆད་བཀའ་དོན་ནམ་ཡང་ལྷོད་མེད་སྙིང་དབུས་སུ་བཅངས་ཆོག་པ། ད་ཕན་ཞུ་འཛོལ་ཅི་མཆིས་ལྷ་དགོངས་གསལ་དྭངས་ཞེས་འཁོད་དོན། ད་ལམ་སྨོས་པའི་དོན་ཚན་གསུམ་སྐོར་ད་དུང་ལུང་རིག་གི་རྩོད་པ་ཇི་སྙེད་ཅིག་མཆིས་ཀྱང༌། རེ་ཞིག་དེ་ཙམ་དང༌། སྔོན་དུ་སྐྱབས་འགྲོར་བརྩོན་ཁུལ་ཞེས་པ་ཁྱེད་རང་ནས་གཙོ་བོ་སྲུང་མ་ཤུགས་ལྡན་བསྟེན་གསོལ་དང༌། སྔ་ལོ་སོགས་སུ་ཆོས་སྡེ་འབྲས་སྤུངས་སུ་ལམ་རིམ་གྱི་འཁྲིད་བཤད་དང་འབྲེལ་བའི་སློབ་མ་རྣམས་ཤུགས་ལྡན་བསྟེན་གསོལ་ཤས་ཆེར་དར་བས། སྔར་ནས་ཐོག་མའི་ཕྱག་འདེབས་པ་པོ་འཇམ་དབྱངས་ཆོས་རྗེ་ནས་དགོན་གནས་དེའི་སྲུང་སྐྱོབ་བཀའ་བསྒོས་གཉེར་དུ་གཏད་པ་གནས་ཆུང་ཆོས་རྒྱལ་ཆེན་པོ་ནས་འབྲས་སྤུངས་བླ་སྤྱིར་བསྟན་པ་སྔ་བསྣུར་དུ་བཏང་ཚུལ་དགོངས་འགལ་སྔ་ཕྱིར་འབྱུང་རྩ་དེར་ཐུག་པ་དང༌། ལྷག་པར་འཇིག་རྟེན་དྲེགས་པར་ཚེ་འདིའི་གྲོགས་སུ་བཅོལ་བས་སྐྱབས་འགྲོའི་བསླབ་བྱ་དང་འགལ་བར་མཐོང་བས་མ་རིག་རྨོངས་པས་སྒྲིབ་ནོངས་ལས། ཤེས་བཞིན་དཀར་མིན་གྱི་ལམ་དུ་རང་ཉིད་ཞུགས་ཤིང༌། གཞན་སྦྱོར་བ་སྙིང་ཁོང་ནས་མིན་ལུགས་འཁོད་པ་དང་ནང་འགལ་དུ་མངོན་པས། ཇི་ཡིན་ཞུ་ལན་འབུལ་དགོས་སྤྱི་ཕེབས་བྱུང་ལགས་ན། གུས་འབངས་པའི་མ་རྒན་དེ་ཉིད་ནས་ཤུགས་ལྡན་སྐྱེས་མའི་རྒྱུད་ཀྱི་ལྷ་ཡིན་ཚུལ་གྱིས་ད་བར་བསྟེན་གསོལ་བྱ་དགོས་བྱུང་ཡང༌། ཕྱིན་ཆད་རང་ནོངས་ལ་འགྱོད་སྡོམ་དྲག་པོས་བསྟེན་གསོལ་བསྐང་འཕྲིན་ནམ་ཡང་མི་ཞུ་བ་ཞེ་དམ་ཤུགས་དྲག་སྙིང་དབུས་སུ་གུས་བཅངས་ཆོག་པ། གནས་ཆུང་ཆོས་རྒྱལ་ཆེན་པོ་དགོངས་འཁྲུག་གི་གཞི་རྩར་གྱུར་པ་དང༌། སྐྱབས་འགྲོའི་བསླབ་བྱ་དང་ནང་འགལ་བྱུང་བ་སོགས་དེང་ཕན་ཞུ་འཛོལ་ཅི་མཆིས་དམན་ལ་ལྷག་པར་བརྩེ་བའི་མགོན་པོ་མཆོག་ནས་བརྩེ་ཆེན་བྱམས་གཟིགས་ཀྱིས་ལྷ་དགོངས་གསལ་དྭངས་བརྩེ་བས་གཟིགས་པ་མཁྱེན། མཁྱེན་ཞེས་གསོལ་འདེབས་རྟེན་ལྷ་རེག་ཨ་ཤེ་དང༌། རྟེན་དོད་དངུལ་སྲང་ལྔ་བཅས་གུས་པ་ཆེན་པོས་ཕུལ།”159 ཅེས་འཁོད་པ་འདི་ཙམ་ནས་དངོས་དོན་གསལ་རྟོགས་ཐུབ་པ་བཅས་སོ།།

བསྟན་པའི་བདག་རྐྱེན་རྟེན་བཞེངས་ཉམས་གསོ་དང༌།།

བསྟན་པའི་གཞི་མ་འདུས་སྡེའི་འཆད་ཉན་སྤེལ།།

བསྟན་ལ་སྲི་ཞུའི་འཛིན་སྐྱོང་གཅེས་སྤྲས་སོགས།།

བསྟན་སྲོག་གསོ་བའི་མཛད་རླབས་བརྗོད་ལས་འདས།།

འདུས་སྡེ་འགའ་ཡི་སྒྲིག་སྤྱོད་བསླབ་སྡོམ་ཁྲིམས།།

བག་ལྷོད་ལྷ་སྲུང་བསྟེན་ཕྱོགས་ནོར་བ་སོགས།།

བྱམས་བརྩེ་དགོངས་སྣང་ཆེན་པོས་ལེགས་བཅོས་པ།།

བསྟན་སྲིད་འབའ་ཞིག་ཐུགས་ལ་བརྣག་པར་ངེས།།

154 ཤོག་ལྡེབས་ ཁ ༡༧༣ བ ༥ པ་དང༌། ༢༣༩ ན ༡ པོ། ༢༥༧ ན ༡ པོ།

155 ཤོག་ལྡེབས་ ད ༡༤༨ ན ༦ པ།

156 ཤོག་ལྡེབས་ ༦༦ བ ༦ པ།

157 ཤོག་ལྡེབས་ ༡༢༡ བ ༣ པ།

158 ཤོག་ལྡེབས་ ༡༨༧ ན ༦ པ།

159 འདན་མ་བློ་བཟང་རྡོ་རྗེས་བྲིས་པའི་ བྱཕ་བོང་ཁ་པ་བདེ་ཆེན་སྙིང་པོའི་རྣམ་ཐར་དོན་ལྡན་ཚངས་པའི་དབྱངས་སྙན།’ ལྷ་སའི་ཤིང་དཔར་མའི་ཤོག་གྲངས་ ༤༧༡ ནས་ ༤༧༢ བར་དེར་གསལ་ཞིང༌། རྒྱ་གར་དུ་དཔར་སྐྲུན་བྱས་པའི་ཕ་བོང་ཁ་པ་བདེ་ཆེན་སྙིང་པོའི་རྣམ་ཐར་ཁོངས་སུ་གོང་འཁོད་ཞུ་ཤོག་དེ་བཀོད་མི་འདུག

ས་བཅད་བཅོ་ལྔ་པ།

མཁས་པའི་བྱ་བ་འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་འགྲོ་དོན་ཇི་ལྟར་མཛད་པ་དང༌། གྲུབ་པའི་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་མངའ་བའི་ཚུལ།

༡༽ འཆད་པའི་ཡོན་ཏན།

མཁས་པའི་བགྱི་བ་གསུམ་གྱི་དང་པོ་འཆད་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ན། ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས་ཤིང་རྟ་ཆེན་པོ་གཉིས་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་ཟབ་པ་དང༌། རྒྱ་ཆེ་བ་དག་རིགས་པའི་ལམ་ནས་དྲངས་ཏེ་འཆད་པར་མཛད་པའི་ཚེ། རང་རང་སྐབས་བབ་ཀྱི་མདོ་རྒྱུད་ཟབ་མོའི་ཁུངས་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་གཏན་ཚིགས་དཔེ་དང་བཅས་ཚིག་དོན་མཐའ་དག་གསལ་བར་བཀྲལ་བས་གདུལ་བྱའི་རྒྱུད་ལ་ངེས་པ་བདེ་བླག་ཏུ་བསྐྱེད་པ་དང༌། ལོག་པར་རྟོག་པའི་གོལ་ས་མཐའ་དག་དྲུངས་ནས་འབྱིན་པ། གཞུང་དོན་འབྲེལ་ཆགས་སུ་སྟོན་པས་ཁོལ་འདོན་ཙམ་མིན་པར་ལུས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ལམ་གྱི་རིམ་པ་ལ་གཏིང་ཚུགས་པའི་གོ་བ་སྟེར་འཕུལ་ཆེ་ཞིང༌། སློབ་མའི་རྒྱུད་ལ་ཐད་ཀ་ཐད་ཀའི་གོ་བ་དང་ཉམས་མྱོང་བདེ་བླག་ཏུ་བསྐྱེད་པར་ནུས་པ་དང༌། ལམ་རིམ། ལྟ་ཁྲིད། བསྐྱེད་རྫོགས་ལ་སོགས་པའི་ཟབ་ཁྲིད་གནང་བའི་ཚེ་ཡང་གཞན་གྱི་ཟེར་སྒྲོས་དང༌། གཡམ་བཤད་ཙམ་མ་ཡིན་པར་ཇི་ལྟར་ཐུགས་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཉམས་མྱོང་སྟེང་ནས་འཆད་པར་མཛད་ཅིང༌། ཟབ་མོའི་གནད་མཐའ་དག་ལྷུག་པོར་སྟོན་པས་གདུལ་བྱའི་རྒྱུད་ལ་ལམ་ཉམས་ལེན་གྱི་རིམ་པ་མ་བུ་ལྟར་ངོ་འཕྲོད་ཅིང་འཆར་སླ་ལ། ལག་ལེན་བདེ་བས་རང་རང་གི་སྐལ་བ་དང་འཚམས་པར་དོན་དུ་འགྱུར་བ་སོགས་མཁས་པ་དང༌། གྲུབ་པའི་སྐྱེ་བོ་མཐའ་དག་གཅིག་ཏུ་ངོ་མཚར་བའི་གནས་ཁོ་ནར་གྱུར།

རྗེ་བླ་མ་འདི་ཉིད་ཐུགས་རབ་ཆེ་ཞིང༌། ཐུགས་གཉེར་ལ་ཕུ་ཐག་ཆོད་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་འཆད་སྤེལ་གང་མཛད་ཀྱང་ཐོགས་གཏུགས་མེད་པའི་གཟུངས་དང་སྤོབས་པ་རྨད་དུ་བྱུང་བ་མངའ། སྐུ་གཞོན་ནུའི་དུས་སུ་རྣམ་གྲྭ་ཚོགས་ཡོངས་ལ་འཇམ་དཔལ་ཞལ་ལུང་གི་བཤད་ལུང་དང༌། ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེར་བདེ་ལམ་གྱི་བཤད་ལུང༌། བ་རི་བླ་མ་འཇིགས་མེད་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོས་ཞུས་ངོར་ལམ་རིམ་ཆེན་མོའི་བཤད་ལུང༌། མདོ་སྨད་ཁུལ་གྱི་དགོན་ཁག་དང༌། ཡུལ་ཁག་གི་སོག་བོད་སྐྱེ་བོ་དད་ཅན་དུ་མར་བཤད་ལུང་འདོད་ཆོས་སྣ་ཚོགས་བཅས་སྩལ།

ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས་རྒྱུད་སྡེའི་ལྷ་ཚོགས་ཀྱི་དབང་ལུང་མན་ངག་གསན་བཞེས་ཁག་གི་བསྙེན་སྒྲུབ་མཛད་པ་དང༌། ལྷག་པར་མེ་འབྲུག་ (༡༩༡༦) ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༣༠ ཉིན་ནས་བཟུང་ལོ་གསུམ་ཟླ་གསུམ་གྱི་རིང་ཡི་དམ་གཤིན་རྗེ་གཤེད་དཔའ་བོ་གཅིག་པའི་བསྙེན་ཆེན་སྔོན་འགྲོའི་བསགས་སྦྱངས་དང་བཅས་པའི་ཉམས་བཞེས་མཐར་ཕྱིན་པར་བསྐྱངས་པ་དེ་ལྟར་ཡང༌། རྣམ་ཀུན་སྔགས་ཕྱོགས་སྨོས་ཅི། མདོ་ཕྱོགས་ཀྱི་བཤད་པ་ཡང་ཆེར་མ་མཛད། དཔེར་ན། འབྲས་སྤུངས་ཚོགས་ཆེན་དགེ་བསྐོས་བློ་གླིང་གོ་བོ་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་ཅན་ནས་ལམ་རིམ་གྱི་བཤད་ཁྲིད་སྩོལ་སྐྱོང་གསོལ་འདེབས་ཞུས་པར། དམ་ཆོས་ཉོ་ཚོང་ལྟ་བུར་འཆད་བདེ་བྱས་ན་ཤིན་ཏུ་མི་རིགས་ཞེས་ཞལ་གྱིས་མ་བཞེས།

གསང་སྔགས་ཟབ་མོའི་ཆོས་སྐོར་འདི་ནི། ཇོ་བོ་རྗེས། “ཆོས་ཟབ་མོའི་གྲགས་པས་སྔགས་ལ་འཁྲུལ།། ལར་འཁོར་བའི་གཏིང་རྡོ་བྱས་ཀྱིས་དོགས།།” ཞེས་དང༌། ྋརྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པས། “ཆེས་ཟབ་གསང་བ་སྔགས་ཞེས་རབ་གྲགས་ཀྱང༌།། ཐུན་མོང་ལམ་གྱིས་རྒྱུད་སྦྱངས་མ་སོང་བར།། མ་དུལ་གླང་པོ་བཞོན་ན་རང་ཉིད་འཕུང༌།།” ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ཉེན་ཆེ་ཞིང༌། སྐྱེ་བོ་རྣམས་དམ་ཚིག་ལ་གནས་དཀའ་བས་རང་གཞན་གཉིས་ཀ་འཕུང་བར་དགོངས་ཏེ་བཀའ་ཤིན་ཏུ་དོག་པར་མཛད།

སྐབས་ཤིག་བཀའ་བློན་ཁྲི་སྨོན་ནས་ཕན་བདེ་ལེགས་བཤད་གླིང་པའི་དགེ་འདུན་རྣམས་ཀྱིས་དབུས་སྣོད་ལྡན་གྱི་བཀའ་འབངས་ཡོངས་ལ་ཡི་དམ་གསང་བདེ་འཇིགས་གསུམ་དང༌། དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་དབང་ཆེན་ཞིག་སྩོལ་བའི་གསོལ་བ་བཏབ་པར། བཀའ་ལན་དུ། “གསང་བདེ་འཇིགས་གསུམ་དང༌། དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་དབང་རྒྱུན་དེ་དོན་སྨོན་ཡུལ་དུ་མཆིས་ཀྱང༌། གསང་བདེ་གཉིས་ད་ལྟ་ལས་རུང་སྔོན་དུ་མ་སོང་བས། བཟླས་བསྙེན་སོགས་དག་པར་མ་བྱས་ན། དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ལས་ལ་མི་འཇུག་པ་ཚད་ལྡན་གྱི་གཞུང་དང༌། བླ་མའི་བཞེད་སྲོལ་ལགས་ཤིང༌། འཇིགས་བྱེད་དང༌། དུས་འཁོར་གཉིས་ལས་བསྙེན་སོང་ཡང༌། མཁན་ཆེན་ཡོངས་འཛིན་ཕུར་ལྕོག་རིན་པོ་ཆེས་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་བོད་འདིའི་ལྷ་སྐལ་ལ་བརྟེན་འགལ་བ་མེད་ཀྱང༌། རྒྱུད་སྡེ་གཞན་གྱི་དབང་བསྐུར་བླ་སློབ་སྣོད་གཙང་མིན་གྱི་དམ་ཚིག་ལ་བརྟེན་ནས་ཚེའི་བར་ཆད་དུ་མངོན་པས་འཐེན་ཆ་དགོས་ཚུལ་གསུངས་ཏེ། བཀའི་གནང་བ་མ་ཐོབ་པས་རེ་ཞིག་སྐབས་སུ་མ་བབ།” ཅེས་གནང་དུ་མ་བཞེད།

མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་སློབ་མ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བྱུང་ན་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་དབང་ཆེན་དང༌། རྗེས་གནང༌། ཚེ་དབང་སོགས་བརྒྱུད་ལྡན་བླ་མ་དམ་པའི་ཕྱག་བཞེས་སུ་ཇི་ལྟར་ཕེབས་པ་ལྟར། སྦྱོར་དངོས་རྗེས་གསུམ་གྱི་ཆོ་ག་རྣམས་མན་ངག་གིས་བརྒྱན་ཏེ་དབུས་ཕྱོགས་སུ་སྔ་ཕྱིར་འགའ་རེ་ཙམ་དང༌། མདོ་སྨད་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་ནི་འགྱུར་ལྡོག་མེད་པའི་དད་ལྡན་ཤིན་ཏུ་མང་བས་ཞུས་ཚད་ཀྱི་རེ་བ་ཡིད་བཞིན་དུ་སྐོང་བར་མཛད།

གཞན་ཡང་གྲྭ་སར་སློབ་གཉེར་བྱེད་མི་མཇལ་ཞུར་བྱུང་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་གཅེས་སྤྲས་གཙོ་འདོན་ངོས། གཞུང་ལུགས་འདི་དང་འདི་ལ་སློབ་གཉེར་གྱིས་ཞེས་ཞལ་ཏ་མཛད། རི་ཁྲོད་པ་སྐུ་མདུན་དུ་བྱུང་ན་དབེན་པའི་རི་སུལ་དུ་སྒྲུབ་པ་བྱ་རྒྱུའི་གཙོ་བོ་སྡོམ་པ་གསུམ་གྱི་བཅས་མཚམས་ཡིན། དེའི་ཐོག་ཏུ་ལམ་རིམ་ལ་བློ་སྦྱོང་བ་དང༌། མཐུན་རྐྱེན་ཚོགས་གསོག་ལ་སོགས་པ་དགེ་སྦྱོར་འདི་དང་འདི་གྱིས་ཞེས་ཞལ་ཏ་གནང༌། བླ་མ་སྤྲུལ་སྐུ་མཇལ་ཞུར་བྱུང་ན་བསམ་བཞིན་དུ་བྱོན་པའི་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་བསྟན་པ་དང་སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པའི་ཐུགས་བསྐྱེད་རྒྱ་གང་ཆེའི་ཐོག་ནས། ཐོག་མར་རང་ལ་བློ་གཏོད་པའི་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་རྗེས་སུ་འཛིན་དགོས་པས། ཡོན་ཏན་ཀུན་གྱི་གཞི་མ་ཚུལ་ཁྲིམས་གཙང་བ་ཉིད་གཙོ་བོར་མཛོད་ལ། དེའི་སྟེང་ནས་གཞུང་ལུགས་རྒྱ་མཚོ་ལྟ་བུ་ལ་ཐོས་བསམ་འདི་ལྟར་མཛོད་ཅིག་ཅེས་གསུངས་ནས། དམ་པ་གོང་མ་ཚད་ལྡན་གྱི་རྣམ་ཐར་སོགས་ཉམས་ལེན་གྱི་ཆ་རྐྱེན་དུ་མཁོ་བའི་གླེགས་བམ་རིགས་ཀྱང་གསོལ་རས་གནང༌།

གཞུང་ཞབས་སྣེ་མོ་བའི་རིགས་སྒེར་མཇལ་དུ་བྱུང་ན་གནམ་བསྐོས་དགའ་བ་བརྒྱ་ལྡན་པའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་སྲི་ཞུ་རང་ཐོག་ཏུ་བབ་པ་མཐའ་དག་རང་ཟོན་སྤངས་ཏེ། དྲང་པོས་གཞུང་བསྲངས་ལས་འབྲས་དཔང་འཕེར་ལྷག་བསམ་ཟོལ་མེད་དུ་བགྱིས་ན་འདི་སྣང་གྲགས་པ་དོན་དང་ལྡན་ཞིང༌། གཏན་གྱི་མདུན་མའི་རྩ་བའང་རང་ཤུགས་ཀྱིས་ཚུགས་པ་དང༌། དེ་ལས་ལྡོག་ན་འདི་ཕྱི་ཀུན་ཏུ་བརྣག་དཀའི་འབྲས་བུ་མི་བཟད་པ་མྱོང་ཚུལ་གྱི་བཀའ་སློབ་སྙིང་ལ་བཅགས་པ་རེ་གནང༌།

མདོར་ན་སེར་སྐྱ་དྲག་ཞན་སུ་བྱུང་ཡང་དཀོན་མཆོག་མཆོད་པ་སོགས་རྣམ་དཀར་གྱི་ལས་ལ་ཞེ་བརྩོན་དང༌། མི་དགེ་བ་བཅུ་ལ་འཛེམ་བག་གྱིས་ཤིག་ཅེས་ཞལ་ཏ་མཛད་དེ་སྐྱེ་རྒུ་མཐའ་དག་ཡང་དག་པའི་ཁྲིམས་ལ་བཀོད། ཁྱད་པར་ཟབ་རྒྱས་གདམས་པའི་བདུད་རྩི་མྱངས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟན་འགྲོ་ཡོངས་ཀྱི་རྩ་ལག་ཆེན་པོར་གྱུར་པའི་ཞལ་སློབ་ཀྱི་རིམ་པའང་བགྲང་བ་ལས་འདས་ཤིང༌། གཙོ་བོ་ནི་སྣང་མཐའི་ཟློས་གར་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་རྗེ་བཙུན་བློ་བཟང་ཐུབ་བསྟན་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མ་དགེ་ལེགས་རྣམ་རྒྱལ་དཔལ་བཟང་པོ་ཉིད་ཡིན་ལ། གཞན་ཡང་རྒྱ་སོག་འགྲོ་བའི་འདྲེན་པར་གྱུར་པའི་བླ་མ་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་རྣམས་དང༌། དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ་སྔ་ཕྱི་དུ་མས་མཚོན་ཞྭ་སེར་ཅོད་པན་འཛིན་པའི་བཤད་སྒྲུབ་ཀྱི་སྡེ་མཐའ་དག་གི་མཁན་པོ། སློབ་དཔོན། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དུ་མ་དང༌། ས་བཀའ་རྙིང་གསུམ་སོགས་རིས་སུ་མ་ཆད་པའི་གྲུབ་པའི་མཐའ་འཛིན་པའི་གདན་ས་ཆེན་པོར་འཁོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་སྡོམ་པ་གསུམ་དང༌། མདོ་སྔགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཅི་རིགས་པའི་བཀའ་དྲིན་མ་མནོས་པ་མེད།

ས་ཆེན་པོ་ཆོས་བཞིན་དུ་སྐྱོང་བའི་རྒྱལ་པོ་དང༌། རྒྱལ་ཕྲན་དང༌། བློན་པོའི་ཚོགས། བོད་ཧོར་རྒྱ་གསུམ་དང༌། ཉི་ཧོང༌། འཕགས་ཡུལ། ནུབ་ཕྱོགས་ཡུལ་ལུང་སོགས་ཀྱི་སྐྱེ་བོ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མས་ཀྱང་ཇི་ལྟར་གསོལ་བ་བཏབ་པ་བཞིན་ྋསྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེའི་ཞལ་སྔ་ནས་རང་རང་བློ་མོས་དང་འཚམས་པའི་དམ་ཆོས་ཀྱི་བགོ་སྐལ་སྩལ་བ་ལྷུག་པར་བླངས་སོ།།

༢༽ རྩོད་པའི་ཡོན་ཏན།

རྩོད་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ན། ྋསྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེས་རྒྱལ་བའི་བཀའ་དང༌། དེའི་དགོངས་འགྲེལ་གྱི་བསྟན་བཅོས་འཕགས་བོད་མཁས་གྲུབ་དུ་མས་མཛད་པའི་གཞུང་ལུགས་རྒྱ་མཚོ་ལྟ་བུར་གསན་བསམ་སློབ་གཉེར་གནང་བའི་འབྲས་རྟགས་སུ། ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་གོང་རིམ་རྣམས་ལས་ཁྱད་ཞུགས་པ་ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོར་བཀའ་རབ་འབྱམས་པ་ཁྲི་ཕྲག་གི་དབུས་སུ་དམ་བཅའ་དང༌། རྩོད་རྒྱུགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པའི་མཚན་བཞེས་གནང་ཞིང༌། སྐུ་ཚེ་ཧྲིལ་པོར་གཞུང་ལུགས་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མ་ལ་ཐོས་བསམ་གྱི་ངལ་བ་མང་དུ་བསྟེན་ནས་མཁས་པའི་སྙེམས་པ་འཆང་བ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་མདོ་སྔགས་ཀྱི་གཞུང་ཆེན་མོ་རྣམས་ཀྱི་དཀའ་བའི་གནད་ལ་དྲི་རྨེད་དང༌། འབེལ་གཏམ་གྱི་སྒོ་ནས་བརྒལ་ལན་གྱི་ཚུལ་དུ་གཏན་ལ་འབེབས་པར་མཛད་པའི་ཚེ་ཐལ་འགྱུར་དང༌། གཏན་ཚིགས་ལན་རེ་གཉིས་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་དེ་དག་དཔའ་ཞུམ་ཞིང༌། ཕ་རོལ་པོས་ལོག་པར་བཟུང་བའི་དམ་བཅའ་རྣམས་བྱེ་མའི་གོང་བུ་ལྟར་ཞིག་པར་གྱུར་ནས། དེ་དག་རང་རང་གི་མཁས་པའི་སྙེམས་པ་བསྐྱུངས་ཏེ་སྐྲག་པ་དང༌། འདར་བ་དང༌། ཞུམ་པའི་ངང་ཚུལ་མང་དུ་བྱུང་སྟེ་རྗེ་བླ་མ་གང་ཉིད་ཀྱི་ཞབས་རྡུལ་ལ་སྤྱི་བོས་འདུད་པར་བྱེད།

དཔེ་མཚོན་ཙམ་སྨོས་ན། ྋགོང་ས་མཆོག་སྐུ་འབུམ་དུ་བཞུགས་སྐབས། འཇམ་དབྱངས་བཞད་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཞི་པ་སྐལ་བཟང་ཐུབ་བསྟན་དབང་ཕྱུག་རིན་པོ་ཆེས་གཙོས་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་དགེ་བཤེས་གུང་ཐང་བློ་གྲོས་ཚང་དང༌། དཔའ་རིས་རབ་གསལ་ཚང༌། དམུ་དགེའི་ཐུབ་བསྟན། ས་དཀར་མི་ཕྲུག ལྷ་མོ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཚང༌། ཞང་ལྷའི་ཐབས་མཁས་ཚང༌། དངུལ་རའི་ཧྲེ་བོ་ཚང༌། བསང་ཁོག་འཇིགས་མེད་ཚང་སོགས་དཔོན་སློབ་ཉི་ཤུ་སྐོར་བཅས་ཕེབས་ཏེ་རྩོད་རྒྱུགས་འབུལ་རྩིས་ལ་ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་དམ་བཅའ་ལ་བཞུགས་པར། ཐོག་མར་འཇམ་དབྱངས་བཞད་པས་ཤིང་རྟའི་སྲོལ་འབྱེད་ལ་གཉིས་བཞེད་དམ། གསུམ་བཞེད་ཅེས་རྟགས་གསལ་ཕུལ་བས། ཤིང་རྟའི་སྲོལ་འབྱེད་ལ་གཉིས་སུ་གྲངས་ངེས་ཞེས་ལྗགས་ལན་སྩལ་བར། ཤིང་རྟའི་སྲོལ་འབྱེད་ལ་གསུམ་བཞེད་དགོས་ཏེ། འཇམ་དབྱངས་བཞད་པ་སྐུ་འཕྲེང་དང་པོས་མཛད་པའི་གྲུབ་མཐའ་རྩ་བ་འཁྲུལ་སྤོངས་གདོང་ལྔའི་སྒྲ་དབྱངས་ལས། “གསལ་བྱེད་བཞིར་གྲགས་མི་འཐད་གསུམ་རུང་བཞེད།།” ཅེས་ལུང་དྲངས། དེར་ཁྱོད་ལ་དགེ་རྒན་གཅིག་ལས་མེད། ངེད་ལ་བཤེས་གཉེན་མང་པོ་ཡོད། ལུང་དེ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་ཁས་མི་ལེན། ཞེས་གསུངས་པས། རྟགས་གསལ་འགྲོ་དཀའ་བར་གྱུར།

དེ་ནས་ས་དཀར་མི་ཕྲུག་གིས་འཛམ་གླིང་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱར་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་དང་ཐོགས་མེད་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་ཨེ་ཡོད། ཤིང་རྟའི་སྲོལ་འབྱེད་ཀྱང་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་ཨེ་ཡོད། ཅེས་ཚིག་འཁྲི་འཕངས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་”སློབ་དཔོན་ཕུར་ལྕོག་བྱམས་པ་རིན་པོ་ཆེའི་བཀའ་དྲིན་ལས། དམ་བཅར་རྩོད་ལན་འདེབ་རྒྱུར་ཞུམ་མི་དགོས་ཙམ་ཡོད།” ཅེས་ཞལ་ཕོ་དང་བཅས་བརྒལ་ལན་གནད་ཕིག་པར་མཛད་པས། སྐབས་དེའི་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་བ་དང༌། སྐུ་འབུམ་གྱི་བླ་སྤྲུལ་དགེ་བཤེས་མཁས་དབང་རྣམས་ཀྱིས་བསྔགས་བརྗོད་ཀྱི་མེ་ཏོག་འཐོར་བར་གྱུར་ཅེས་ཡོངས་སུ་གྲགས།

༣༽ རྩོམ་པའི་ཡོན་ཏན།

རྩོམ་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ན། བསྟན་བཅོས་རྩོམ་པའི་རྒྱུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་གསུམ་གྱི་དང་པོ་ཡི་དམ་ལྷའི་ཞལ་གཟིགས་ཤིང་གསུང་གིས་གནང་བ་ཐོབ་པ་དང༌། རིག་པའི་གནས་མཐའ་དག་ལ་མཁས་པ་དང༌། སངས་རྒྱས་ནས་བཟུང་སྟེ་དམ་པ་བར་མ་ཆད་པའི་མན་ངག་དང་ལྡན་པ་སྟེ། དེ་རེ་རེས་ཀྱང་བསྟན་བཅོས་རྩོམ་ནུས་ན། རྗེ་འདི་ནི་དེ་གསུམ་ག་ལ་མངའ་བརྙེས་པས་གཞུང་གི་འགྲེལ་བཤད་དང༌། ལྷའི་མངོན་རྟོགས་དང༌། བསྟོད་པ་སོགས་བསྟན་བཅོས་མཛད་པ་རྣམས་ཚིག་སྙན་ཞིང་དོན་བཟང་བ། འབྲེལ་ཆགས་ཤིང་གོ་བདེ་བ། རང་ཚིག་སྔ་ཕྱི་འགལ་བའི་སྐྱོན་མེད་པ། སྡེབ་སྦྱོར་དང༌། བརྡ་ཆད་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་མཁས་པ་མགུ་བ་སྐྱེས་ནུས་པ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི། བཀའ་རྩོམ་གསུང་འབུམ་གླེགས་བམ་ཆེ་ཚད་པོད་ལྔ་ཡོད་པ་རྣམས་ནས་རྟོགས་པར་ནུས་སོ།།160

160 གསུང་འབུམ་སྐོར་དྷ་ས་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་དེབ་བཀོད་ཨང་ ༡༤༡༤༧-༡༤༡༥༣ བར་ལ་གཟིགས།

༤༽ མཁྱེན་བརྩེ་ནུས་གསུམ་གྱི་ཡོན་ཏན།

མཁྱེན་པའི་ཡོན་ཏན་མདོ་ཙམ་གོང་དུ་བརྗོད་ཟིན་པ་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་ཆོས་ཀུན་གདོད་ནས་སྟོངས་ཀྱང་རྒྱུ་འབྲས་རྟེན་འབྲེལ་མི་བསླུ་བའི་ཆོས་ཉིད་སྣང་སྟོང་ཅིག་ཅར་དུ་གཟིགས་པའི་ལྟ་བ་ཡང་དག་དང་ལྡན་ཞིང༌། འཕགས་མཆོག་སྙིང་རྗེའི་རང་གཟུགས་གང་གིས་སྟོན་པ་ཐུབ་པའི་དབང་པོའི་དྲུང་དུ་ཇི་ལྟར་ཐུགས་བསྐྱེད་པ་བཞིན། རིགས་དྲུག་སེམས་ཅན་མ་ལུས་པར་ཐུགས་བརྩེ་བའི་ཡོན་ཏན་གྱི་རང་བཞིན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རིན་པོ་ཆེ་ནི། མགོན་པོ་གང་གི་མཛད་པ་འཕྲིན་ལས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞི་མ་འབའ་ཞིག་ཏུ་ངེས་པར་གྱུར།

དེ་ཡང་རང་ཅག་སོ་སྐྱེའི་བློ་ངོར་གསལ་བ་དཔེ་མཚོན་ཙམ་བཀོད་ན། ཁ་བ་རི་པ་ཡོངས་ཀྱི་ྋསྐྱབས་གཅིག་མགོན་གཅིག་ྋགོང་ས་མཆོག་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ཕྱྭ་མཚན་དབང་དང་བཅས་པར་སྙིང་ནས་སྡང་ཞིང་འཚེ་བར་བྱེད་པ་དང༌། བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་བཙན་བཟུང་བྱ་རྒྱུར་དྲག་ཤུགས་ཀྱིས་བཙན་འཛུལ་བྱ་བར་དངོས་ཞུགས་མན་ཇུའི་རྒྱ་དམག་རྣམས་ཕམ་ཉེས་སུ་གྱུར་སྐབས། སྙིང་རྗེའི་གཏེར་ཆེན་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས་ནི་རྒྱའི་དམག་དཔུང་འགོ་དམངས་ལ་ཐུགས་བརྩེ་བ་ཆེན་པོས་སྲོག་སྐྱོབ་དང༌། མཐུན་རྐྱེན་སྦྱོར་བར་མཛད།

ས་ཕག་ (༡༨༩༩) ཟླ་ ༣ པ་དང་ཟླ་ ༥ པའི་ནང་གཞུང་བསྟེན་དགྲ་ལྷ་འོད་ལྡན་དཀར་པོས་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་སྐུ་ཕྱྭར་བདོ་བའི་ངན་གཤོམ་གྱི་མཚན་མ་ཡོད་པའི་སྐོར་བཀའ་ལུང་སྔ་རྗེས་བྱུང་བ་བཞིན། གཞུང་ཐོག་ནས་མྱང་ཞིབ་གནང་བའི་མཐར་སྲིད་སྐྱོང་ཟུར་པ་དེ་མོ་ངག་དབང་འཕྲིན་ལས་རབ་རྒྱས་ཀྱི་སྐུའི་ཚ་བོ་ནོར་བུ་ཚེ་རིང་དང༌། དོན་ལྡན་ཅན་གྱིས་དེ་མོ་སྲིད་སྐྱོང་རང་འཇགས་ཀྱི་ཐོག་ནས་གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་དབང་ལུང་བསྒྱུར་རྒྱུའི་གཡོ་ཐབས་ལ་བརྟེན་ནས་དཔལ་རི་སྤྲུལ་སྐུ་དང༌། ཉག་སྤྲུལ་གྱིས་ངན་ལྟས་རྫས་སྦྱོར་སྔགས་འཁོར་མང་པོ་རྩེ་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལའི་ཕྱོགས་བཞི་སོགས་ས་གནས་གནད་ཆེ་ཁག་དང༌། ྋརྒྱལ་དབང་ཆེན་པོར་འབུལ་རྒྱུའི་ཞབས་ཕྱགས་འཇའ་ཅན་གསར་བཟོས་ཀྱི་མཐིལ་དུ་སྦས་བཅུག་བྱས་པ་དངོས་ར་གསལ་འཕྲོད་བྱུང་ཞིང༌། ཁྲིམས་དཔྱད་ཀྱིས་མཐའ་དོན་བྱེད་གཏེ་ལེ་འཁྲི་བཅས་པ་དང༌། བསྟན་རྒྱས་གླིང་གི་འཛིན་དབང་སྣོད་བཅུད་གང་ཅི་གཞུང་བཞེས་གཏོང་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་ཕུལ་རུང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་ནི་བདག་པས་གཞན་གཅེས་པའི་ཐུགས་བརྩེ་བ་ཆེན་པོས་གནོད་ལན་ཕན་པ་སྒྲུབ་པའི་སྐྱོབ་ཐབས་མཛད།

དེ་བཞིན་ཆབ་འབངས་རྒས་གཅོང་ཞ་ལོང་གི་རིགས་ལ་དམིགས་བསལ་ཐུགས་བརྩེ་གཟིགས་སྐྱོང་ཆེན་པོས་ཕ་མ་རྒས་འཁོགས་བུ་ཚས་ཕྱིར་འབུད་མི་བྱེད་པ་དང༌། གཡོག་རྙིང་རྒས་འཁོགས་དང་ཞ་ལོང་གཅོང་ནད་ཅན་གྱི་རིགས་བདག་མེད་བཞག་མི་ཆོག་པར་ཁབ་གོང་གཟེར་རྩིས་སྤྲོད་དང༌། མི་འཁྱམས་བདག་མེད་ཁྲལ་བཟོ་ཁུངས་འཇུག རྒྱ་ཁྱབ་ཡོངས་སུ་རྟ་ཁལ་འུ་ལག་ལ་རྒྱས་དཔྱད་དམ་བསྒྲགས་ཐོག བསྐུལ་འོས་དངོས་འབྲེལ་རིགས་ལའང་ཡུལ་སྲོལ་དཔྱད་བརྡལ་སྤྲོད་ལེན་བྱ་དགོས་པ། སྒེར་ཆོས་སུ་ཐད་ནས་མི་སེར་ལ་འབྲུ་དང་དངུལ་བུན་བཏང་བར་འདོད་བརྣག་སྐྱེད་ལྕི་དང་སྐྱེད་ལ་སྐྱེད་རྒྱག ཁྲལ་རྟེན་གཏའ་འཛུགས་དང༌། འབམ་ཚོང་སྤུས་བསྒྱུར་རིགས་ནམ་ཡང་མི་ཆོག་པའི་སྤྱིར་དམིགས་ཀྱི་རྩ་ཚིག་སྔ་ཕྱི་སྩལ།

དེ་མཚུངས་རྒྱལ་ཐབས་ཀྱི་བྱ་གཞག་འཕུང་གཞིའམ། ཆབ་འབངས་ཀྱི་བདེ་ཐབས་ལ་གནོད་གཞིར་གྱུར་པ་མཱ་ཅང་ལ་སོགས་པའི་རྒྱན་རྩེད་ལ་གཡེང་བ་དང༌། ཉལ་ཐག་གིས་མཚོན་པའི་ཐ་མ་ཁ་འཐེན་པ། སོ་སོའི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཚད་ལས་བརྒལ་བའི་བུད་མེད་ཀྱི་རྒྱན་གོས་བཟོ་བསྐྲུན་མཆོར་ངོམས་བྱེད་པའི་རིགས་མི་ཆོག་པ། གྱོད་རྩོད་བྱེད་མཁན་སྐྱེ་བོ་སུ་རིགས་ནས་ཁྲིམས་རྩོད་པ་གླས་ཆོག་པ་དང༌། ཆབ་འབངས་འཁོས་ཞན་རིགས་ལ་གཞུང་ཐོག་ནས་གཟིགས་རྟོགས་ཀྱིས་གླ་མེད་ཁྲིམས་རྩོད་པ་ཆེད་གཉེར་གྱོད་རྩོད་ཆོག་པའི་དཔྱད་མཚམས་མཛད།

གཞན་ཡང་རང་ཁོངས་རྒྱལ་ཕྲན་དང༌། དཔོན་རིགས་དབང་དང་འབྱོར་པས་དྲེགས་པ་ང་ཆེ་ང་བཙན་རིགས་རྒྱལ་ཁྲིམས་བཙན་པོས་གནོན་ཞིང༌། ཚུལ་མིན་བརླང་པོར་སྤྱོད་མཁན་རིགས་རྣག་ཐོག་གཙག་འཁེལ་གྱི་ཚར་གཅོད། རྒྱལ་ཁབ་དང༌། མི་དམངས་ཀྱི་དོན་དུ་ལྷག་བསམ་བྱས་པ་ཅན་དག་ལ་དབུགས་དབྱུངས་གཟེངས་བསྟོད། མཐའ་མཚམས་དང༌། རྫོང་གཞིས་ཁག དགོན་ཁག རྒྱལ་ས་ལྷ་ས་ཁུལ་བཅས་པར་གཟུར་གནས་བླ་མ་དང༌། གྲྭ་རྐྱང༌། གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱ་དང༌། གཞུང་ཞབས་མིན་པའི་སྒེར་མི། མདོར་ན་བོད་མི་ཕལ་པའི་རིགས་བཅས་པར་བཀའ་ཡིག་དང༌། བཀའ་སམ་ཡང་ཡང་སྩལ་ཏེ། ཡུལ་ནང་གི་བདེ་སྡུག་དང༌། གཞུང་ཞབས་ཚོའི་བྱེད་སྤྱོད་བཟང་ངན། མི་སེར་ལ་དཀའ་ངལ་ཇི་ཡོད། ས་གནས་ཁག་གི་གནས་ཚུལ་ཆོ་སྤྱོད་སོགས་འཕྲལ་འཕྲལ་དགོངས་པར་མངའ་ཐབས་གནང་བ་སོགས་རྒྱལ་སྲས་དཔའ་བོའི་སྤྱོད་པ་ཐབས་མཁས་ཐུགས་རྗེའི་མཛད་ཚུལ་འདི་ཙམ་ཞིག་གི་བཀའ་དྲིན་ཡང་ཡེ་ནས་གཞལ་དཀའ་བའི་གནས་སུ་གྱུར།

འདི་ལྟར་བོད་ཀྱི་ཆབ་འབངས་མ་ལུས་པར་བྱམས་ལྡན་མ་ཡིས་བརྩེ་བས་བུ་ཕྲུག་སྐྱོང་བ་ཇི་བཞིན་རྟག་ཏུ་གཟིགས་སྐྱོང་མཛད་པས་མ་ཚད། གངས་རིའི་ར་བས་བསྐོར་བའི་བོད་ལྗོངས་ཁྱོན་གྱི་རི་ཀླུང་སྐམ་གཤེར་ལ་གནས་པའི་སྲོག་ཆགས་ཆེ་ཕྲར་གནོད་འཚེ་མི་འབྱུང་ཕྱིར། རི་རྒྱ་ཀླུང་རྒྱའི་ཁྲིམས་འདོམས་དམ་བསྒྲགས་ཚུལ་བཞིན་དགོས་རྒྱུའི་ཡོངས་ཁྱབ་རྩ་ཚིག་ཀྱང་སྩལ།

དེ་བཞིན་ལོ་སྟར་ཆགས་སུ་སྩལ་བའི་རི་ཀླུང་རྩ་ཚིག་ལ་མཇུག་གནོན་སྦུག་དམ་བཀའ་རྩའི་ནང་ལའང༌། རི་ཀླུང་སྐམ་གཤེར་དུ་གནས་པའི་བྱ་རི་དྭགས་དང༌། གཅན་གཟན། ཉ་སྲམ་སོགས་མདོར་ན་བདག་ཏུ་མ་བཟུང་བའི་སྲོག་ཆགས་ཆེ་ཕྲ་ཐམས་ཅད་ལ་རི་རྒྱ་ཀླུང་རྒྱ་བསྡམ་བགྱིས་པར་དྲག་ཞན་སུས་ཀྱང་གནོད་འགལ་དུ་འགྲོ་རིགས་བྱས་མི་ཆོག་པའི་སྤྱིར་བཏང་དམིགས་བསལ་གྱི་རྩ་ཚིག་རིམ་པར་འགྲོ་བཞིན་དེ་ལྟར་ཡང༌། རྫོང་གཞིས་སྣེ་མོ་བ་རྣམས་ནས་རང་དོན་སྒྲུབ་ཕྱོགས་ཟ་སྙད་གཙོ་འདོན་ལས། མཇུག་གནོན་དོ་དམ་ཇི་བཞིན་མེད་པའི་ལྷོད་ཡངས་དང༌། འགོ་དམངས་བྱིངས་ནས་ཀྱང་སྤང་བླང་ཚུལ་གནས་ཤིག་ཡོང་གི་ཡོད་ཚོད་མི་འདུག་པ། ད་སྒོས་ངོས་རིང་དུ་འཚོ་ཞིང༌། བསྟན་འགྲོ་ཡོངས་ཀྱི་བདེ་ཐབས་བཅས་ཀྱི་ཆེད། སྲོག་ཆགས་ཆེ་ཕྲ་ཚང་མའི་སྲོག་ལ་སྐད་ཅིག་ཀྱང་འཚེ་བ་མེད་པའི་དམ་བསྒྲགས་བཀོད་འདོམས་ཚ་ནན་དགོས་རྒྱུ་ཞེས་སོགས་འཁོད།

དེ་ལྟ་བུའི་མཁྱེན་པའི་ཡོན་ཏན་དང༌། བརྩེ་བའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་ཐུགས་རྒྱུད་ཡོངས་སུ་གཏམས་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། ནུས་པའི་ཡོན་ཏན་ཡང་དཔོག་པར་དཀའ་བ་སྟེ། དཔེར་ན་སྲིད་ཕྱོགས་ལ་ཆ་མཚོན་ནའང༌། བར་སྐབས་མཐའ་མཚམས་ཀྱི་ས་ཕྱོགས་འགའ་ཞིག་ལ་འཁྲུག་རྩོད་བྱུང་བ་ལས། བོད་དབུས་ལྗོངས་སོགས་སུ་ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོའི་མཛད་པའི་ནུས་སྟོབས་འབའ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ནས། མཐའ་བཞིའི་རྒོལ་བ་གང་གིས་ཀྱང་གླགས་མ་ཚུགས་པར་རང་ས་རང་སྲུང་རང་དབང་བདེ་སྐྱིད་འཁོས་སུ་ཕབ་པ་བྱུང་བ་དང༌། རྒྱལ་ཁག་གཞན་གྱི་དཔོན་རིགས་སྟོབས་འབྱོར་དྲག་ཤུལ་ཆེ་བ་ཇི་འདྲ་ཞིག་ལྷགས་ཀྱང༌། དགུན་དུས་ཀྱི་འབྲུག་ལྟར་ཅི་ཡང་བསྒྲག་ཏུ་མེད་པར་སྤ་བཀོང་དྲེགས་པ་ཞི་ནས་རང་གནས་སུ་འཕྲལ་འཕྲལ་ཕྱིར་ལོག་འགྲོ་བ་སོགས་ཆོས་སྲིད་གང་གི་ཐད་ལའང་མཁྱེན་བརྩེ་ནུས་པའི་ཡོན་ཏན་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་མངའ།

༥༽ གྲུབ་པའི་ཡོན་ཏན།

ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ནི་གྲུབ་པའི་ཡོན་ཏན་ཡང་ཁྱད་པར་འཕགས་པ་མངའ་བའི་མཁས་གྲུབ་གཉིས་ལྡན་གྱི་བདག་ཉིད་ཆེན་པོར་གྱུར་ཀྱང༌། སྐུ་ཚེ་ཧྲིལ་པོར་ཐུན་མོང་གི་སྣང་ངོར་དེ་ལྟར་མི་མངོན་པའི་མཛད་པ་བཞེས།

གྲུབ་པའི་ཡོན་ཏན་ཞེས་པ་ནི། ས་ལམ་གྱི་རྟོགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཆ་རྣམས་རང་རྒྱུད་ལ་ཐོབ་པའམ། མངའ་བ་སྟེ། དཔེར་ན། ཐོག་མར་ངེས་འབྱུང་དང༌། དེ་ནས་བྱང་སེམས། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་སོགས་དང་འབྲེལ་བའི་ལྷག་པའི་བསླབ་པ་རིན་པོ་ཆེ་གསུམ་དང༌། ཕྲ་རགས་བསྐྱེད་རྫོགས་ཀྱི་མྱོང་བ་སོགས་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ཡོན་ཏན་ཨང་ཀ་མ་འཁྲུགས་པར་ཐར་ཆགས་སུ་གྲུབ་པ་ལ་བྱེད་ཅིང༌། དེ་ལྟར་ཐུགས་རྒྱུད་ལ་མངའ་བའི་གང་ཟག་རྣམས་ངེས་པ་དོན་གྱི་གྲུབ་ཐོབ་རྣལ་འབྱོར་བར་བརྩི་བ་ཡིན། གྲུབ་པ་དེ་དག་ཐོབ་པའི་ཞར་བྱུང་གི་འབྲས་བུ་ལ་གཞན་ངོར་མངོན་པར་ཤེས་པ་འཆད་པ་དང༌། རྫུ་འཕྲུལ་སྣ་ཚོགས་སྟོན་པ་དང༌། སྤྲུལ་པ་ལ་འདོད་རྒུར་དབང་སྒྱུར་བ་སོགས་ཀྱི་རྟགས་ཁྱད་པར་ཅན་རྣམས་ལ་གྲུབ་རྟགས་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན།

ངེས་འབྱུང་བྱང་སེམས་དང༌། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ཡལ་བར་དོར་ནས། མན་ངག་ཕྱོགས་རེ་བ་ཉམས་སུ་བླངས་ཏེ་མངོན་ཤེས་དང༌། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རིགས་འགའ་ཞིག་ཙམ་ཐོབ་པ་ལ་གྲུབ་ཐོབ་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་མི་འཛིན་ཏེ། དེ་ཙམ་ཐོབ་པ་ནི་ཕྱི་རོལ་པ་ལའང་ཡོད་པས་སོ།།

དེ་ལྟ་ནའང༌། དེང་སང་བསྟན་པའི་གནད་མ་རྟོགས་པ་ཕལ་མོ་ཆེའི་བསམ་བློ་ལ། མངོན་ཤེས་འཆད་པ་དང༌། གནམ་ལ་འཕུར་བ་དང༌། ཆུ་ལ་མི་བྱིང་བ་སོགས་བྱུང་ན་གྲུབ་ཐོབ་ཏུ་འཇོག་པ་ཨ་ཅང་ཆེ་སྟེ། ཐ་ན་བཟང་ངན་གྱི་མོ་དང་བརྟག་པ་སོགས་བདེན་པ་ཙམ་དང༌། ཆར་པ་འབེབས་གཅོད་ཐུབ་པ་དང༌། འཕྲལ་རྐྱེན་གདོན་གེགས་ཕྲ་མོ་སྲུང་ནུས་པ་སོགས་བྱུང་ན་འཆལ་སྤྱོད་ཇི་འདྲ་བྱས་ཀྱང་གྲུབ་ཐོབ་ཡིན་འདུག་ཅེས་དད་དད་མོས་མོས་སུ་བྱེད་པ་མང་ལ། དེ་ལས་གཞན་དུ་འདུལ་ཁྲིམས་གཙང་བ་དང༌། ངེས་འབྱུང་དང༌། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཐུགས་རྒྱུད་ལ་མངའ་བ་དང༌། བསྐྱེད་རྫོགས་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་ལྷུར་བཞེས་པ་སོགས་ལ་རང་བཞིན་གྱི་བླ་མ་བཟང་བ་ཙམ་དུ་འཛིན་པ་ལས་གྲུབ་ཐོབ་ཏུ་མི་འཇོག་པ་མང༌།

ཇོ་བོ་བཀའ་གདམས་པའི་ཕྱག་བཞེས་ནི། རང་རྒྱུད་ཀྱི་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ཡོན་ཏན་སོགས་ཀྱང་གསང་ཞིང་སྦེད་པར་མཛད་པ་ལས། གཞན་ངོམ་མི་མཛད་ལ། དེ་ལྟར་མི་མཛད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། རང་ཉིད་གྲུབ་པའི་གོ་འཕང་བརྙེས་པ་རྟགས་སུ་བཀོད་ནས་གྲུབ་རྟགས་སོགས་ཀྱང་བྱུང་རྒྱལ་དུ་བསྟན་ན་གནས་སྐབས་གདུལ་བྱ་འགའ་ཞིག་ཡིད་འདུན་པ་ཙམ་འབྱུང་སྲིད་ཀྱང༌། རྗེས་འཇུག་ཏུ་རློམ་པ་དག་གིས་ཡ་རུར་མ་སླེབས་གོང་ནས་མཛོ་འགྲོས་རྒྱག་པ་ལྟར། ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་མ་ཐོབ་ནའང་བླ་མའི་རྣམ་ཐར་ཡིན་ཞེས་ཐོ་ཅོ་དང་རྩིང་སྤྱོད་ལྷུར་ལེན་ཅིང༌། གྲུབ་རྟགས་ཡིན་ཁུལ་གྱི་ཟོག་རྫུས་གཞན་མགོ་བསྐོར་བས་བསྟན་པའི་མིག་རྒྱན་ལ་གནོད་ཅིང༌། རང་དང་རང་ལ་རེ་ལྟོས་འཆའ་བ་མཐའ་དག་ལག་སྦྲེལ་གྱིས་གཡང་སར་མཆོང་བ་མང་བ་ལ་གཟིགས་ནས་གྲུབ་རྟགས་སོགས་ལ་ཆེད་གཉེར་མི་མཛད་པ་ཡིན།

དེ་ལྟ་ནའང་ལེགས་བཤད་ལས། “དམ་པའི་ཡོན་ཏན་སྦས་གྱུར་ཀྱང༌།། འཇིག་རྟེན་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པར་གསལ།། སྣ་མའི་མེ་ཏོག་རྒྱང་རིང་ཡང༌།། དྲི་ཞིམ་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པར་འགྱུར།།” ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རང་ཤུགས་ཀྱིས་འགོག་པར་མི་ནུས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཅི་རིགས་སུ་མངོན་པ་ཅུང་ཟད་མཚོན་ན། སྐུ་གཞོན་ནུའི་དུས་སུ་རི་རྒྱར་ཇོ་འབྲོམ་གཉིས་ཞལ་གཟིགས་བྱུང་བ་ནས་བཟུང་རྣམ་ཀུན་བླ་མ་ཡི་དམ་སངས་རྒྱས་བྱང་སེམས་མང་པོའི་གསང་གསུམ་གྱི་བཀོད་པ་མངོན་སུམ་དུ་གཟིགས་པ་ཡང་ནང་གི་གྲུབ་པའི་ཡོན་ཏན་མཐོན་པོར་ཕེབས་པའི་རྟགས་ཡང་དག་ཡིན་པ་གོར་མ་ཆག

རང་གཞན་ལ་དུས་གསུམ་དུ་བྱུང་དང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་གནས་ཚུལ་དུ་མའང་མངོན་སུམ་དུ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཤིན་ཏུ་གསལ་བ་སྟེ། དཔེར་ན། ས་ཁྱི་ (༡༨༩༨) ལོར་དགའ་ལྡན་དུ་གནས་གཟིགས་སྐབས་གླིང་སྐོར་ལ་བྱོན་པའི་ཕེབས་ལམ་བྲག་གསེབ་ནས་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོའི་དབུ་པན་ཞིག་དང༌། ཆབ་བླུག་ཅིག་གཏེར་ནས་བཞེས་ཤིང༌། དེ་ནས་མི་རིང་བར་གནས་ཆུང་ཆོས་སྐྱོང་ལ་དབུ་པཎ་དང༌། ཆབ་བླུག་དེ་གཉིས་ཇི་ལྟར་ཞུ་དགོས་ལུང་འདྲི་གནང་བར། ཆོས་སྐྱོང་ནས་འདི་དག་འཇམ་དཔལ་སྙིང་པོའི་ཅོད་པན་ལགས་པས། ངེད་ཀྱི་སློབ་དཔོན་མཆོག་ལྷ་ལྡན་ཆོས་འཁོར་མཛད་ཆེན་སྐབས་དམ་བཅའི་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་དུ་གོས་སེར་གྱིས་བཏུམས་ཏེ། རྩེ་མོ་ཅུང་ཟད་ཕྱིར་བཏོན་ནས་སྐུའི་གཡས་ཕྱོགས་སུ་བཅངས། དབུ་གཏུགས་ལན་གསུམ་མཛོད། ཆབ་བླུག་དེ་བཞིན་སྐུ་ཤམ་འོག་ཏུ་ཉིན་གང་འདོགས་པར་མཛོད། ཞྭ་སེར་གྱི་བསྟན་པ་རྒྱས་ཆེད་ཅོད་པན་དེ་བཞིན་ཡངས་པ་ཅན་གྱི་རྟེན་གྲས་སུ་གནང་ལ། ཆབ་བླུག་དེ་སློབ་དཔོན་གྱི་སྐུ་གམ་དུ་བཅངས་ན་ལེགས་ཞེས་གསོལ་བ་ལྟར་མཛད་དོ།།

གཞན་ཡང༌། ཕན་བདེ་ལེགས་བཤད་གླིང་པའི་གྲྭ་ཁང་ནང་ཕོ་ལྷ་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ་གྱིས་བཞེངས་པའི་འཇིགས་བྱེད་དཔའ་གཅིག་གི་སྐུ་བརྙན་ཞིག་བཞུགས་པ་དེའི་གཟུངས་གཞུག་ལ་སྐྱོན་ཡོད་ཚུལ་ཞུ་མི་མེད་པར་ནང་གཞུག་བརྗེ་དགོས་གསུངས་པར། ཆག་གྲུམ་འགྲོ་ལུགས་ཀྱི་བཤད་སྦྱང་ནན་ཏན་ཞུས་ཀྱང་མ་གསན་པར་གཟུངས་རྙིང་ཕྱིར་འདོན་སྐབས་ཕོ་ལྷ་བ་རང་ཉིད་ཀྱི་བསོད་ནམས་དབང་ཐང་རིགས་རྒྱུད་སོགས་འཕེལ་བ་དང༌། འགལ་ཟླ་གཞན་ཕྱོགས་འགའ་ཞིག་གི་ཚེ་བསོད་སྟོབས་འབྱོར་རིགས་རྒྱུད་སོགས་ཉམས་པར་འགྱུར་བའི་འདོད་གསོལ་དང༌། ཞབས་གནོན་འཕར་མ་སོགས་རང་འདོད་ཆགས་སྡང་མི་བཟད་པས་སྦྱར་བའི་གཟུངས་ངན་སྣ་ཚོགས་ཤིག་ཐོན་པ་དེ་དག་ཐུགས་ཀྱིས་དགོངས་ངེས་དང༌། དེ་བཞིན་བསམ་ཡས་སུ་རྒྱལ་པོ་སྐུ་ལྔའི་རྟེན་མདོས་རྙིང་པ་ཞིག་གི་ནང་ལའང་ཕོ་ལྷ་བས་བཅུག་པའི་འདོད་གསོལ་གོང་མཚུངས་ཡོད་པ་མངོན་པར་མཁྱེན་ཏེ་ཤིང་སྟག་ (༡༩༡༤) ལོར་བརྗེ་སྒྱུར་གནང༌།

དགའ་ལྡན་ཡངས་པ་ཅན་གྱི་འདུ་ཁང་སྦུག་གི་གསེར་ཟངས་ཀྱི་ཐུབ་པའི་སྐུ་བརྙན་མི་ཚད་མ་ཞིག་ལའང་གཞན་གྱིས་སྙན་སྒྲོན་མ་ཞུས་པར་འདིར་གཟུངས་གཞུག་འབུལ་དགོས་གསུངས་པ་བཞིན། དགའ་ལྡན་གྱི་ལས་སྣེ་དང་བཅས་པའི་སར་ཐུགས་ཞིབ་སྐབས་སྐུ་འདྲ་དེ་བཞིན་གཟུངས་མེད་ཁོག་སྟོང་དུ་འདུག་པས། དེར་འཁོད་ཚང་མ་ཡིད་ཆེས་ཡ་མཚན་དུ་གྱུར་པ་དང༌།

སེ་ར་ཚོགས་ཆེན་མགོན་ཁང་དུ་ཏྲེ་ཧོར་གཟིག་སྐྱབས་སྐུ་གོང་མ་ནས་འབྲི་སྒྲུབ་གནང་བའི་འཇིགས་བྱེད་ཀྱི་ལས་བཞིའི་འཕྲུལ་འཁོར་ཞིག་ཡོད་པ་ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་གཤེགས་གསོལ་བྱ་དགོས་བཀའ་ནན་ཆེ་ཕེབས་མཐར། གཤེགས་གསོལ་ཞིབ་འཇུག་སྐབས་འཇམ་པོ་གསུམ་ལ་སྟེང་འོག་འཁོར་ལོ་ཁ་མ་འཕྲོད་པ་ཙམ་ལས་སྐྱོན་ཆེར་མ་མཆིས་ཀྱང༌། དྲག་པོ་ལ་དགྲ་བོའི་མིང་ཡིག་གི་མལ་དུ་སེ་རའི་མིང་ཡིག་དང་པོ་ས་ལ་ཐིག་ལེས་མཚན་པའི་སཾ་ཞེས་པ་ཡོད་པར་མཐོང་བས་ཚང་མ་ཡིད་ཆེས་ངོ་མཚར་ཐོབ་པ་དང༌།

པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕེབས་ནས་ལོ་ཤས་སོང་མཚམས་ནང་འཁོར་རྣམས་ནས་ཀུན་གཟིགས་རིན་པོ་ཆེ་ཕྱིར་ཕེབས་ཐུབ་མིན་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར་ད་ཆ་ཕེབས་ཐུབ་པ་ཤིན་ཏུ་ཁག་ཅེས་གསུངས།

གཞུང་ཞབས་གྲགས་ཅན་ཞིག་ནས་ཐུགས་དམ་ཕུལ་བའི་བརྟག་ལན་དུ། ལས་འབྲས་ཕྲན་བུ་རྙོགས་པས་རྣམ་སྨིན་མི་བཟད་པ་རང་ཐོག་འདི་ཕྱི་གཉིས་ཀར་མྱོང་དགོས་པ་དང༌། ལྷག་པར་སྔོན་བསྟེན་སྲུང་མ་འཁྲེན་ཅིང༌། གཞུང་བསྟེན་སྲུང་མའི་དབང་པོ་དམར་ནག་གཉིས་ཀྱང་བཀའ་བསྒོས་དམ་བཞག་རྗེས་འབྲེལ་གྱི་འཁུ་ལྡོག་པས་ལི་སྦྱིན་ཧ་ར་བསྟེན་གསོལ་གཟབ་འབུངས་ངོས། དམར་ནག་གཉིས་ལའང་བསྐང་བཤགས་འབུམ་ཐེར་འཕྲལ་བསྒྲུབས་ཀྱིས་མཚོན་འདི་ལས་ཕྱི་མ་བཤུལ་ཐག་རིང་བར་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཙམ་འཁྱེར་དབང་མེད་པར། འཁོར་བའི་ཕུན་ཚོགས་ཀུན་དང་བྲལ་ཏེ་གཅིག་པུར་བྲང་ལག་བསྡམས་ཤིང་འགྲོ་བར་ཏིལ་ཤུན་ཙམ་ཡང་ཕན་མི་སྲིད་པས། སྔོན་ཚུད་ནས་རྣམ་དཀར་རིམ་གྲོ་སྟོབས་ཆེ་སྒྲུབ་པ་གལ་ཆེ། ཞེས་ཕེབས་འདུག་པའང་རྗེས་སོར་དེ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་བྱུང་བ་དང༌།

ལྷག་པར་ཆུ་སྤྲེ་ཞལ་གདམས་ཞེས་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་ཡུལ་ཁག་གི་བོད་སྐོར་ཡིག་ཆ་དེབ་ཁག་ཏུའང་གསལ་བར་འཁོད་པའི་ནང་ “བོད་དུ་དམར་པོའི་ལས་ལུགས་ཕྱི་ནང་གང་ས་ནས་ལྷགས་པར་ངེས་པ་དང༌། དགེ་འདུན་གྱི་སྡེའི་འཛིན་དབང་མཆོད་རྒྱུན་དང་བཅས་པ་རྩ་བརླག ཆོས་རྒྱལ་མེས་དབོན་རྣམ་གསུམ་གྱི་བཞེད་རྒྱུན་ཆབ་སྲིད་ཀྱང་ཉམས་དམས་ཐོག བོད་གཞུང་གི་ཞབས་འབྲིང་ཀུན་ཀྱང་ཕ་གཞིས་རྒྱུ་ནོར་རྩ་འཕྲོག་དགྲ་ཡའི་བྲན་དུ་དབང་མེད་འཁྱམས་ཤིང༌། ཡིད་ཅན་ཀུན་ཀྱང་མནར་གཅོད་འཇིགས་སྐྲག་གི་དུཿཁ་ཉིན་མཚན་མི་འཁྱོལ་བ་མྱོང་དགོས་པའི་དུས་ཤིག་འབྱུང་ངེས་”161 ལ་སོགས་པ་ཞིབ་གསལ་ལུང་བསྟན་གནང་བ་དེ་ལྟར། བོད་མི་ཡོངས་ཀྱིས་རང་ཐོག་ཏུ་མངོན་སུམ་མྱངས་དང་མྱོང་བཞིན་པ་དེང་རབས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྱོན་ལ་ཡོངས་སུ་གྲགས་པ་ཀུན་གྱི་མཐོང་ཆོས་བཞིན་ཡིན་པ་སོགས་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཐོགས་མེད་དུ་མངའ་བའི་དན་རྟགས་དང་རྒྱུ་མཚན་མང༌།

དེ་བཞིན་སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་ཡང་སྲིད་ཇི་སྙེད་ཅིག་འཁྲུལ་མེད་དུ་ངོས་འཛིན་མཛད་པ་ཁོ་ནས་ཡིད་ཆེས་ངེས་རྙེད་དུ་གྲུབ་པ་ཡིན། དཔེར་ན། པཎ་ཆེན་སྐུ་འཕྲེང་བརྒྱད་པའི་ཡང་སྲིད་འཁྲུལ་བྲལ་ངོས་འཛིན་བསྐྱངས་པ་162ལྟ་བུ་བརྗོད་ཀྱིས་མི་ལངས།

སྔ་སོར་ཙ་རིར་ཞབས་སྐོར་དུ་བྱོན་སྐབས། ལ་ཐུར་འཕྲང་གསུམ་དང་ས་རྩུབ་ཇི་འདྲར་ཕེབས་ཀྱང་ཞབས་ལྷམ་གྱི་མཐིལ་ལ་བྲད་ཟད་གཏན་ནས་མ་བྱུང་བ་དང༌། ལོ་འགའི་ཁོངས་སུ་གཙུག་ལག་ཁང་ཁག་ཉམས་གསོ་ཚོན་གསོས་དང༌། སྔོན་མེད་ཀྱི་ཕོ་བྲང་ཁག་གསར་བསྐྲུན་དུས་གཅིག་ཏུ་གྲུབ་པ་སོགས་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རོལ་གར་ཁྱད་པར་ཅན་ཡིན་པར་སེམས།

གཞན་ཡང༌། ཀུན་གཟིགས་ལྔ་པ་ཆེན་པོ་དང་འདྲ་བར་མཚན་ལྟས་དང༌། དག་སྣང་ངོ་མཚར་ཅན་མང་དུ་མངའ་བ་ལས། འགའ་ཞིག་བརྗོད་ན་འདི་ལྟར་ཏེ། ས་ཁྱི་ (༡༨༩༨) ལོའི་ནང་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱག་སོར་དངོས་ལས་འཕོས་པའི་བསྙེལ་བྱང་ཤོག་དྲིལ་དུ་ཇི་ལྟར་འཁོད་པ་བཞིན། སྔོན་དུ་གནས་ཆུང་སྤྲུལ་པའི་ཆོས་སྐྱོང་ནས་རྡོ་རྗེའི་ལུང་གིས་བསྐུལ་བ་ལྟར། ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༡༥ དང་ ༡༦ གཉིས་ལ་གཏེར་སྟོན་ལས་རབ་གླིང་པའི་དྲུང་ནས་དྲག་པོ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་དང༌། ཕུར་པ་ཡང་སྙིང་སྤུ་གྲིའི་དབང་ཁྲིད་ལུང་གསུམ་གསན་བཞེས་ལེགས་པར་ཟིན་ནས་ཚེས་ ༡༧ གྱི་ཐོ་རེངས་མནལ་ལམ་དུ། ྋགོང་ས་མཆོག་ཉིད་བྲག་མཆོང་དམར་ལྟ་བུའི་ཕུག་པར་བྱོན་པ་ལ། ལྷ་ཡི་ལུས་ལ་བྱི་བ་དང༌། པུ་ཤུད་ཀྱི་མགོ་བོ་ཅན་གཉིས་དང་ཕྲད་ནས་ད་ལྟ་གར་འགྲོ་ཞེས་དྲི་བ་མཛད་པར། གུ་རུ་པདྨའི་དྲུང་དུ་འགྲོ་ཟེར། གང་དུ་བཞུགས་དྲིས་པར། ཡར་ལྟོས། མཆོང་གི་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོ་ག་ལ་བར་ཞེས་མཛུབ་བརྡ་བྱས་ཏེ་མི་སྣང་བར་གྱུར།

དེའི་ཚེ་དགོངས་པར། ངོས་ཀྱང་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོ་དེར་ངེས་པར་འགྲོ་དགོས་པ་ལ་འགྲོ་བའི་ཐབས་ཇི་ལྟར་བྱ་ཞེས་མ་དྲིས་པ་ང་རེ་ཞན་སྙམ་དུ་ཐུགས་འགྱོད་དྲག་པོ་གཡོས་ཏེ་ཕྱིར་ཕེབས་པར། ྋརྒྱལ་དབང་ཉིད་ཀྱི་མདུན་ཐད་དུ། སྔར་གྱི་ལྷ་ལུས་བྱ་དང༌། བྱི་བའི་མགོ་ཅན་གཉིས་ནས་བར་སྣང་དུ་འཕུར་ལྡིང་གི་རྣམ་འགྱུར་དང་བཅས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་སྐད་ཅེས་བརྗོད། “ཨོཾ༔ ཀྱེ་མ༔ ཟབ་ཞི་སྤྲོས་བྲལ་སེམས་ཀྱི་བདེ་ཆེན་རྩལ༔ འགྱུར་མེད་རྗེས་ཆགས་ལྷུན་གྲུབ་སྐུ་བཞིའི་དབྱིངས༔ དུག་གསུམ་དགྲ་གེགས་དྲག་པོའི་ཕྱག་རྒྱ་ཡིས༔ ཞི་བར་གྱུར་ཅིག་ཤིནྡ་ན་ར་ཀན༔ ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནས་ཁྲོ་ཆགས་སྒྱུ་མའི་སྐུས༔ འཁྲུལ་རྒྱུའི་རྫས་ཀྱིས་བསླད་པའི་སྐྱེ་བོ་བཞིན༔ དམ་ཉམས་དགྲ་སྡེའི་ཚོགས་རྣམས་སྙིང་འགས་པའི༔ འཇོམས་པར་གྱུར་ཅིག་ཥིཾཌ་ན་ར་ཀན༔ ཁྲོ་བོ་རོལ་པ་ཆེན་པོའི་དུར་ཁྲོད་དབུས༔ དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོར་འཇུག་ཅིང་དམ་སྡོམ་ཚོགས༔ རབ་སྲུང་དངོས་གྲུབ་མྱུར་ཐོབ་ན་ར་ཀན༔ འདིར་བརྟེན་དུས་གསུམ་རིམ་པའི་རྣམ་པ་ཀུན༔ གསལ་སྟོན་ཌཱ་ཀི་མ་ཡི་བརྡ་རིས་འདི༔ རྣམ་བཅད་གྲངས་བཟུང་ཕུར་འདིར་ཚོགས་ཀྱི་སྐོང༔ སྟོང་ཚར་ཆོས་བདག་ཉིད་ནས་ངེས་པར་སྒྲུབས༔ རིང་དུ་སོང་ན་ལུང་གི་དོན་ཡང་འདས༔ གཏེར་སྲུང་ཚོགས་ཀྱང་རྡོ་རྗེའི་ཐ་ཚིག་འདས༔ མི་འགྱུར་ལུང་བསྟན་དོན་ཡང་རྫུན་དུ་འདས༔ སྤང་བླང་གོ་རིམ་དོན་ལྟར་བརྩོན་ལ་རེམ༔” ཞེས་པའི་ངང་ཐུགས་རིག་བརྟན་པོས་ཚིག་དོན་གསལ་བར་དྲན་བཞིན་དུ་མནལ་སད། འདིའི་དོན་རྣམས་ྋསྐྱབས་མགོན་མཆོག་དང༌། ལས་རབ་གླིང་པ་གཉིས་ལྷན་སྦྲེལ་གྱིས་ཤོག་སེར་ལ་ཕབ། ལུང་གསལ་ཕུར་པའི་ཚོགས་སྟོང་ཚར་ཡང་འཕྲལ་སྒྲུབ་མཛད།

ཡང་ཟླ་བ་དེ་གའི་ཚེས་ ༣༠ ཐོ་རེངས་ཁར་མནལ་ལྟས་སུ། ྋརྒྱལ་བ་ཉིད་ཉི་འོད་ནང་བཞུགས་འདུག་པར་སྐུ་བཅར་མཆོད་དཔོན་མཁན་པོ་གཟིམ་འགག་ཏུ་སོང་ནས་ཡར་སླེབས་ཏེ། གྲྭ་པ་ཞིག་ནས་བསྔོ་རྟེན་ཞིག་འབུལ་རྒྱུ་ཁྱེར་འདུག་ཅེས་ཤོག་ལྷེ་གཅིག་དང༌། སློ་མ་ཟས་ཀྱིས་གང་བ་ཞིག་ཕུལ་བའི་ཤོག་ལྷེར་གཟིགས་པར། ཚེ་འདས་ཕ་ཨ་ཏྲའི་བསྔོ་རྟེན་ཁ་བཏགས་ཕྱི་མཛོད་དང༌། ཊམ་གཅིག རྒྱ་གར་གྱི་ཀུ་ཤུ་རྡོག་གི་དྲུག་ཆ་གཅིག ལི་ཕྱེད་གཤགས་གཅིག ཤེལ་ཀར་དང༌། བྱེ་ཀར་ཉག་གི་བཞི་ཆ་རེ། བུ་རམ་དང༌། ཤིང་འབྲས་སྣེ་འཛོམས་ཕུལ་བ་ལགས་ན། བསྔོ་སྨོན་སྐྱབས་འཇུག་བརྩེ་བས་གཟིགས་པ་མཁྱེན། ཞེས་གསོལ་བ་འདེབས་པ་ལགས། ཞེས་གསལ་འདུག

སློ་མ་ཁ་ཕྱེ་སྟེ་གཟིགས་པར་ཡང་དེ་ཁོ་ན་བཞིན་འདུག་པ་ལ་དགོངས་པར། ཟས་འདི་རྣམས་དྭང་བས་ཀུན་ནས་བསླངས་ཏེ་ཕུལ་བ་ཞིག་དཀའ་བས། ངེས་པར་དུག་ཟས་ཡིན་པ་རེད་སྙམ་དུ་ཐུགས་ཐག་རྦད་ཀྱིས་བཅད་དེ། རང་གཞན་གང་གིས་ལོངས་སྤྱད་ཀྱང་འཕུང་བྱེད་ཀྱི་རྫས་འདིའི་སྣོད་ཕྱིར་སྤྲོད་བྱེད་དགོས་ན། ད་འདི་རྣམས་གང་དུ་འཇོག ཇི་ལྟར་དྲག་ཅེས་ཐུགས་འཚབ་ལིང་ལིང་མཛད་པའི་ཚེ། བར་སྣང་གསེང་གཡབ་མཚམས་ནས་ཌཱ་ཀི་མ་དཀར་མོ་ཞིག་འོངས་ཏེ་རྒྱན་དང༌། ཆ་ལུགས་གསལ་ཞིང་རྫོགས་པས་དར་དཀར་པོ་བཀྲ་ཤིས་རི་མོས་བཀྲ་བ་ཞིག་བརྐྱངས་ཏེ། ཟས་རྣམས་ལ་རྣམ་རྟོག་སྤྲོས་པའི་དྲ་བ་ཆོད། དར་དཀར་གྱི་གཡབ་འདིའི་ནང་དུ་ལྷུགས། ཞེས་ཟེར་བ་བཞིན་བླུགས་པར་མཁའ་འགྲོ་མ་ནས་འཛུམ་འཛུམ་གྱིས་དར་དེ་བར་སྣང་ལ་གཡབས་མ་ཐག ཟས་རྣམས་འཇའ་ཚོན་སྣ་ལྔའི་རྣམ་པར་གྱུར་སོང་བ་ན་ཐུགས་བདེ་བའི་ངང་དུ་མནལ་སད།

འདི་ནི་དུག་སྲུང་ཞིག་སྐུ་ལུས་ལ་འཆང་དགོས་པའི་བསྐུལ་མར་དགོངས་ཏེ་འོད་ལྡན་དཀར་པོར་ལུང་འདྲི་བསྐྱངས་པར། “དོན་རང་བཞིན་རབ་གསལ་ཆོས་སྐུའི་མདངས།། ལྷ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་ཞི་དྲག་གི། དངོས་མཚན་མའི་མཆོག་གི་རེ་དོགས་ཀྱིས།། དོན་མཐུན་པའི་རྣམ་རྟོག་བཀྲ་མོད་ཀྱང༌།། ཕ་གུ་རུ་པདྨའི་ལུང་ཚིག་ལ།། མ་གྲོགས་མོ་ཌ་ཀི་ཡིད་མཚན་མ།། སྔོན་དབྱིངས་ནས་ཏམྦུའི་སྒྲ་བཞིན་དུ།། དེ་དང་པོའི་བརྡ་ཚིག་བླང་དོར་བཅས།། ཁྱེད་སློབ་དཔོན་མཆོག་ནས་དམ་ཚིག་རྣམས།། དེ་ངེས་པར་བསྒྲུབས་ན་ཤིན་ཏུ་དགེ། ཡང་རྣམ་མང་བཀྲ་བའི་དངོས་མེད་ཀྱང༌།། རྣམ་འགྱུར་གྱི་གདུག་རྩུབ་ཕྲ་མོ་ལ།། བཅོས་བསྒྱུར་གྱི་ངོས་འཛིན་དེ་ལྟར་ལ།། དེ་རྟགས་རྒྱ་དང་པོའི་བསྒྲུབ་བྱ་ནི།། དོན་འདོར་མེད་ཐུགས་སུ་བཅངས་གྱུར་ན།། ཐེ་ཚོམ་གྱི་དུག་མདའ་གཞོམ་པར་ངེས།།” ཞེས་སོགས་ཕེབས།

ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༩ ཐོ་རེངས་གཟིམ་ལྟས་སུ། བར་སྣང་སྐྱ་སེང་ངེ་བར་རྫ་རི་བུམ་གཟུགས་འདྲ་བའི་སྟེང་འཇའ་ཚོན་གཞུའི་དབྱིབས་ལྟ་བུའི་ནང་འཕགས་པ་ལོ་ཀེ་ཤྭ་རཱ་གཟི་བྱིན་འབར་བཞིན་པ་ཞིག་བཞུགས་ཏེ། ྋརྒྱལ་དབང་ཉིད་ལ་དགྱེས་བཞིན་གཟིགས་ནས་ལུང་བསྟན་འདི་ལྟར་མཛད། “ཀྱེ་མ༔ སྐལ་ལྡན་བུ་ཁྱོད་ཚུར་ཉོན་དང༔ ཁྱོད་ཀྱི་ཚེ་འཕྲང་བར་ཆད་མང༔ འོན་ཀྱང་ཁྱོད་ཉིད་འགྲོ་བའི་དོན༔ ཕན་བརྩོན་ཆེ་བས་མཆོག་གསུམ་དང༔ ཁྱད་པར་རེ་ཏི་དཔེ་ཧར་བཅས༔ འདུ་འབྲལ་མེད་པའི་བྱ་ར་དང༔ བཟློག་ཐབས་ཕལ་ཆེར་དུས་ཐོག་འཁེལ༔ བདེ་བས་དགའ་བདེ་ཨེ་མ་ཨང༔ ད་དུང་འདི་ནས་ས་ཕག་གི༔ སྐྱེས་ཟླ་ཚུན་ལ་ཅུང་ཞིག་དོགས༔ དེ་སེལ་ཕྱིར་དུ་བསམ་ལྷུན་དང༔ བསམ་མྱུར་བར་ཆད་ལམ་སེལ་བཅས༔ དེ་བར་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་ཐོན༔ གེགས་ཀུན་སེལ་བར་གདོན་མི་ཟ༔ དེ་ཕན་གེགས་ལྡིང་ཆེ་བ་མེད༔ སྙིང་ལ་ཟུང་ཞིག་ས་མ་ཡ༔ ཨཐྀ༔” ཞེས་གསུངས་ནས་མི་སྣང་བར་གྱུར།

ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༢༤ དགོང་ཇ་ཁར་འཇམ་དཔལ་གཤིན་རྗེ་གཤེད་ཀྱི་ཉེ་སྙིང་ཐུན་བཟླས་སྐབས་མནལ་དུ་ཅུང་ཟད་ཡུར་བའི་གཟིམ་ལམ་དུ། ཕོ་ཉ་ལས་རབ་གླིང་པ་སྐུ་གམ་དུ་གློ་བུར་ལྷགས་ཏེ་འདི་སྐད་ཅེས་བརྗོད་དོ།། “ཀྱཻ༔ དུས་གསུམ་ཀུན་མཁྱེན་བདུད་འདུལ་དྲག་པོ་རྩལ༔ མ་འོངས་འགྲོ་དོན་ཕོ་ཉ་ལས་གླིང་བདག༔ ལྷག་པར་རྗེ་སྤྲུལ་མཆོག་གི་གསང་གསུམ་གྱི༔ དགེ་མཚན་སྤེལ་བའི་སྲི་ཞུ་བདག་གིས་བསྒྲུབ༔ སྔོན་དུ་འཇིག་རྟེན་གསུམ་མགོན་འཕགས་མཆོག་གི༔ ལུང་གསལ་ལོ་མཇུག་ནས་བཟུང་སྐྱེས་ཟླའི་བར༔ བྱད་དུག་ངོ་ཆེའི་བཟློག་ཐབས་ཕོ་ཉ་ནས༔ ནན་ཏན་བསྒྲུབས་པ་བྱད་དང་ལྷག་པར་དུ༔ དུག་རིགས་འཇོམས་ལ་ཆེས་ཆེར་བསྔགས་པ་ཡི༔ དམ་རྫས་རིལ་བུ་རང་བསྲུང་ཕྱིར་ལུས་བཅང༔ ཟླ་རེ་བཞིན་དུ་བཅོ་ལྔའི་དུས་དུས་སུ༔ ཆག་མེད་བསྟེན་ན་ཕན་ཡོན་ཚད་མེད་ཅིང༔ ཁྱད་པར་རིང་མིན་རིན་ཆེན་གྲང་བའི་སྦྱོར༔ གསང་བའི་རྒྱ་དང་བཅས་ཏེ་ལེགས་བཏང་ན༔ བཟློག་པའི་ཐབས་བཅོས་གནས་སྐབས་དེ་བས་ལྷག༔ སྐྱེས་བུ་སྐལ་ལྡན་བུ་ཁྱོད་སྙིང་ལ་ཟུང༔” ཞེས་གསལ་བར་གསན་ནས་མི་སྣང་བར་གྱུར།

ཡང་ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༢༦ ནུབ་མོ་མཚན་ཕྱེད་ཁར་མནལ་ལམ་དུ། ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ཉིད་དགའ་ལྡན་གྱི་དགོན་འདབས་སུ་བྱོན་པ་ལ། མི་སྔོན་པོ་རྒྱན་གྱིས་སྤྲས་པ་ཞིག་མདུན་དུ་བྱུང་ནས་དེ་ན་རེ། ཁྱེད་དགོན་དུ་འགྲོ་ན་ལམ་བསྐོར་ཏེ་བྲག་གསེབ་ནས་བྱོན་ན་ཕྲན་བུའི་སྐུ་ངལ་ཡོང་བ་ལས། གེགས་དོགས་མེད་ཟེར། རྗེ་རང་གི་དགོངས་པར། གཞུང་ལམ་ནས་ཕེབས་འདོད་ཤར་བ་བཞིན་ཕེབས་པས། དེར་ཕྱིན་ན་བྲག་ཕོང་དེ་ཐུར་ལ་འདྲིལ་ཉེན་ཡོད་པས་འཛེམས་ཟེར། བྲག་ཕོང་དེ་གང་རེད་དྲིས་པར། འདི་གཤིན་རྗེ་རྒྱལ་པོའི་བླ་རི་ཡིན་ཟེར། འོ་ན་འདི་མི་ཉིལ་བའི་ཐབས་ཚུལ་ཇི་འདྲ་ཡོད། དད་ལྡན་དགོན་མཇལ་དུ་ཡོང་མི་རྣམས་ལའང་འདིས་མི་གནོད་པའི་བརྟན་པོ་ཞིག་དགོས་རྒྱུ་གསུངས་པར། འདི་ལ་ཁྱོད་ཀྱི་སྐུ་གཟུགས་དང་ཚད་མཉམ་པའི་གཤིན་རྗེ་རྒྱལ་པོའི་སྐུ་གཟུགས་རྡོ་བརྐོས་ཚད་ལྡན་ཞིག་བཞེངས་ཟེར། ཞལ་གཟིགས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཨེ་ཡོད་དྲིས་པར། ཞལ་མདུན་ཕྱོགས་སུ་གཟིགས་དགོས། དེ་ཡང་ཡབ་ཡུམ་གཉིས་ཀ་ཚང་དགོས། དེར་མ་ཟད་ཆོས་འཁོར་གསུམ་དུ་སྐུ་བརྙན་གསར་བཞེང་གི་གེགས་སེལ་སྙན་གསན་གྱི་ཚུལ་དུ་དབྱུག་བཅོས་འབུམ་ཐེར། ཐུགས་དམ་བསྐང་བའི་དབྱུག་བཅོས་འབུམ་ཐེར། གཏང་རག་ཚུལ་དུ་དབྱུག་བཅོས་འབུམ་བཅས་འབད་ཅིང༌། ལྷ་ལྡན་འདིར་ཅུང་ཞིག་དོགས་པ་ལས། གཞན་གཉིས་སུ་དོགས་མེད་ཟེར་ནས་མི་སྣང་བར་གྱུར།

ཡང་ཁྱེའུ་ཞིག་སྐུ་མདུན་དུ་སླེབས་ཏེ་རིལ་བུ་གཏོང་རྒྱུ་གང་ལེགས་བྱུང་སོང༌། དེའི་མཇུག་མཐུད་མང་སྦྱོར་ཡང་ངེས་པར་གཏོང༌། ཚེ་རྫས་གཏེར་བཞེས་ལ་ཀླུ་བདུད་ནས་འཁྲེན་ཆ་ཡོད་པས་ཚེས་ ༢ ཉིན་ལྷ་ལྡན་གྱི་མཐོང་གྲོལ་དང༌། ཇོ་ཁང་གི་སྐུ་ཚབ་བཅས་འདི་གར་ལྷན་འཛོམས་ཐོག་ཚོགས་བརྒྱ་ཞིག་ངེས་པར་བསྒྲུབ་དགོས། གཞན་ཡང་སྐབས་བབ་རིམ་བཞིན་གསལ་ཞེས་ཟེར་རོ།།

ས་ཕག་ (༡༨༩༩) ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༣ ཉིན་གནས་ཆུང་སྤྲུལ་པའི་ཆོས་སྐྱོང་ནས་བློ་གླིང་གྲྭ་དམངས་ལ་བཀའ་ལུང་ཕེབས་གསལ། “ཧྲཱིཿ དེང་འདིར་རབ་འབྱམས་རྒྱལ་བ་སྲས་བཅས་དང༌།། ངེད་ཀྱི་སྲིད་ཞིའི་སྤྱི་ནོར་འདུས་སྡེ་ནས།། ད་ལམ་སྐབས་སུ་ཐོན་པའི་དྲི་བ་འདི།། དམ་ཚིག་རྡོ་རྗེའི་བྲོ་བརྡུང་དེང་འདིར་ངེས།། རྣམ་དག་རིན་ཆེན་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་དང༌།། རང་བཞིན་མཁྱེན་བརྩེའི་སྒྱུ་འཕྲུལ་སྙིང་རྗེའི་གར།། རང་ཅག་ལྷ་མིའི་སྤྱི་ནོར་མགོན་པོ་གང༌།། རང་བཞིན་མཚན་དཔེའི་གཟུགས་སྐུའི་སྣང་བརྙན་ལ།། རེ་དོགས་ཚེར་མའི་གཟེར་གྱིས་རྣམ་བཀྲ་བ།། གདུག་རྩུབ་ལོག་པར་ལྟ་བས་དེང་འདིར་ཡང༌།། སྦྱོར་ཚུལ་འདི་ལ་ལྷར་བཅས་སྐྱེ་རྒུ་དང༌།། སྲི་ཞུ་བསྟར་བའི་འདུས་སྡེ་ཆེ་ཕྲ་རྣམས།། ཐུགས་སུ་ཅུང་ཟད་དོགས་པས་གདུང་བ་ཨང༌།། འབྱུང་པོ་རྒྱལ་འགོང་དཔེ་ཧར་ང་ཉིད་ཀྱང༌།། ཤིན་ཏུ་ཡིད་ཀྱི་བ་སྤུ་ཅུང་ཟད་གཡོ།། དེ་ལ་རེ་དོགས་ནེམ་ནུར་མཚན་མའི་གར།། བདུད་བཞིའི་གློག་དམར་ལྕེ་རྩེ་གཡོ་བ་ལ།། གང་གི་སྐུ་ལ་རང་བཞིན་འོད་གསལ་བས།། ཐུགས་རྗེ་སྙིང་རྗེའི་སྒྲོམ་བུ་གཏེར་སྦས་པས།། གང་ཅིར་རྣམ་འགྱུར་བཀྲ་ཡང་དོགས་མ་མཆིས།། དམ་ཚིག་རིམ་གྲོར་མདོ་སྡེ་ཕལ་པོ་ཆེ།། གང་མང་གླང་ཆེན་རབ་འབོགས་ན་རཀ་བཤགས།། འབུམ་ཐེར་ངེས་པ་དམ་ཚིག་ཙམ་ལ་འབད།། ཨེ་མ་རྒྱལ་སྲས་ཞི་བ་ལྷས།། བདེ་བ་འདོད་ཀྱང་གཏི་མུག་པས།། རང་གི་བདེ་བ་དགྲ་ལྟར་འཇོམས།། དེ་ལ་ཟུག་པ་ཅུང་ཟད་མི་འཐད་ཀྱང༌།། རང་བཞིན་དམ་ཚིག་དམ་པའི་འདུས་སྡེ་ནས།། གཟུགས་མེད་ང་ལ་ཐུགས་ཀྱི་དམ་བཅའ་ནི།། ལྷོད་པ་མེད་པས་བག་གཏམས་མཛད་པ་རྣམས།། དམ་ཚིག་རྡོ་རྗེ་ངེད་ནས་འཆང་བར་ངེས།།” ཞེས་དང༌།

དེ་རྗེས་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༣ ལ་འབྲས་སྤུངས་བླ་སྤྱིའི་[གནས་ཆུང་ཆོས་སྐྱོང་]དབྱར་གསོལ་སྐབས་སྩལ་བ་ནི། “ཅུང་ཟད་མ་དུལ་གླང་པོ་ཡི།། སྣ་ཞགས་བྱ་སྤྱོད་ཤིན་ཏུ་མང༌།། འབད་རྟགས་མཚན་མ་ཐོན་པ་ལ།། ཇི་ལྟར་བབ་མིན་ཚེ་ན་ཡང༌།། སྤྲུལ་སྐུ་ཉིད་ནས་གཟུགས་མེད་ལ།། ཐོག་མ་ནས་བཟུང་གང་ལ་ཡང༌།། སྒྲོ་སྐུར་བཏབ་སྟེ་ཡིད་གཉིས་ཀྱི།། ཐེ་ཚོམ་རང་གཞན་ཁོ་ན་ཡི།། ཚིག་གིས་སྒྲོ་འདོགས་སྣ་ཚོགས་ནས།། གང་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པ་བགྱིས།། ཁྱད་པར་སློབ་དཔོན་སྐུ་ཕྱྭ་དང༌།། རྒྱལ་བསྟན་དགའ་བ་བརྒྱ་ལྡན་པའི།། ཆབ་སྲིད་བླང་དོར་བགྱི་བྱ་རྣམས།། ཅལ་ཅོལ་ཡལ་ཡོལ་སྣ་ཚོགས་མང༌།། གཟུགས་མེད་ངེད་ཀྱི་ཚིག་རྣམས་ལ།། དམ་བཅའ་ཡང་དག་མ་བསྒྲུབས་པ།། དེ་ཡི་དབང་དང་ཁྱད་པར་དུ།། སྔོན་ཚེ་དགའ་བ་བརྒྱ་ལྡན་ནས།། གཟུགས་མེད་བོས་པའི་དྲི་བྱ་རྣམས།། བླང་དོར་ལེགས་པར་བསྒྲུབས་མ་ཟིན།། སྔོན་ཚེ་སྨྲས་པའི་ལུང་ལ་ནི།། ཁོང་ཀོང་ཙེ་འཕྲུལ་གྱི་རྒྱལ་མོ་ཡི།། དར་རྣམ་འགྱུར་ཁ་དོག་སྣ་ཚོགས་བཀྲ།། སྣལ་མ་དཀར་ནག་ཁྲ་གསུམ་ལ།། མདུད་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་བཏབ།། ཅེས་པའི་སྐབས་སུ་བབ་པའི་དོན།། ངེད་ཀྱི་སློབ་དཔོན་སྐུའི་གསང་གསུམ།། སྤྱོད་པ་བརླང་པོ་དེ་ཙམ་ལ།། སློབ་དཔོན་འདུས་ཚོགས་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང༌།། ཐུགས་ཀྱིས་བཟོད་པ་ཨེ་འདུག་གམ།། ཉེ་ཆར་ཟླ་བོ་ཤིང་བྱ་ཅན།། ཚིག་གི་བླང་དོར་ཇི་ལྟར་སྨྲ།། ཡིད་ཀྱི་བ་སྤུ་ཚར་དུ་དངར།། ང་ཉིད་འཁུ་བའི་འབྱུང་པོའི་རྟགས།། ད་སྟེ་མངོན་སུམ་ཐོན་པ་ལ།། ཡིན་མིན་སློབ་དཔོན་ཁྱེད་རྣམས་ནས།། ཐུགས་ཀྱིས་བརྟག་པ་གཟིགས་པར་ཞུ།། དཔེ་ཧར་འཁུ་བའི་འཁུ་ལུགས་དང༌།། ལྡོག་པའི་ལྡོག་ལུགས་ད་དུང་ཡང༌།། ལྟད་མོ་རིམ་བཞིན་མཚར་བར་ངེས།། འོན་ཀྱང་འདུས་སྡེ་རྒྱལ་སྲས་ཚོགས།། བྱང་སེམས་ཆེན་པོའི་ཐུགས་རྗེའི་རྩལ།། ངེས་པར་ཐོན་པ་ཐེ་མི་ཚོམ།། རང་བཞིན་སླད་ཆར་བསྒྲུབ་བྱ་ལ།། འདོམས་པའི་ཚིག་རྣམས་སློབ་དཔོན་དང༌།། བྱེད་པོའི་ཚོགས་ལ་གཟུགས་མེད་ནས།། ཆོས་སྡེ་ཆེན་པོའི་བཀའི་ངོ་ལ།། ཅུང་ཟད་ཐུགས་བསྟུན་ཙམ་དུ་ནི།། གཟུགས་མེད་ངེད་ནས་འདོར་མི་བྱ།། དེ་ལ་ནན་ཏན་མཛད་གྱུར་ན།། ཐུགས་ལ་ཅུང་ཟད་མི་འཐད་པས།། བཏང་སྙོམས་ཙམ་གྱི་ཞུ་འདྲེན་ནི།། ངེས་པར་དོན་འགའ་འགྲུབ་པར་ངེས།། ངེད་ཀྱི་ཆོས་སྡེ་འདུས་པའི་སྡེས།། སློབ་དཔོན་སྐུ་ཚེ་བསྲིང་བ་དང༌།། རྒྱལ་བསྟན་ཆབ་སྲིད་གོང་འཕེལ་བ།། ཆོས་སྡེའི་མཛད་པ་རྒྱས་པའི་ཆེད།། རིམ་གྲོ་དབུ་བཞུགས་སློབ་དཔོན་ནས།། འདུས་སྡེ་ཆེ་ཕྲའི་བན་ཆུང་ལ།། བླང་དོར་འཆད་ཉན་ཐོས་བསམ་དང༌།། དམ་བཅའི་འཛིན་སྤེལ་མཛད་ན་ནི།། དེ་ལས་ལྷག་པའི་རིམ་གྲོ་མེད།། སློབ་དཔོན་རིམ་པའི་ཐ་ཚིག་དང༌།། ཆོས་སྡེའི་སློབ་དཔོན་འཇམ་དབྱངས་ཀྱི།། ཆོས་ཀྱི་རྗེ་བོའི་ཐ་ཚིག་བཞིན།། གཉེན་པོ་གཟུགས་མེད་ངེད་ནས་ཀྱང༌།། ཕྱི་ཡི་ལོག་ལྟའི་ཚོགས་རྣམས་དང༌།། གདོན་གེགས་འབྱུང་པོ་བཟློག་པ་དང༌།། གང་གི་འཕྲིན་ལས་རིམ་པ་ནི།། ལེགས་པར་སྒྲུབ་པ་གདོན་མི་ཟ།། ད་ནས་བརྩམས་ཏེ་ཐུགས་སུ་ཆོངས།།” ཞེས་སོགས་གངས་ལྗོངས་བསྟན་འགྲོ་ཡོངས་ཀྱི་ཕན་བདེའི་རྩ་ལག་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་འདི་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ལ་སྐྱེ་བོ་མི་བསྲུན་ལོག་པར་ལྟ་བ་འགའ་ཞིག་ནས་ངན་གཏད་ཀྱི་སྦྱོར་བ་མི་བཟད་པ་གཤོམས་པར་འགྱུར་བའི་ལུང་བསྟན་གྱི་མཚན་མ་མང་དུ་བྱུང༌།

ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༡༧ དགོང་མོ་གཟིམ་ལྟས་སུ། ྋགོང་ས་མཆོག་ཉིད་མན་ཇུ་གོང་མའི་འཁྲུངས་སྐར་མགོན་དུ་རྩེ་ཕོ་བྲང་དུ་ཕེབས་ཁུལ་ལ་རྟ་ལམ་སྒོར་མོ་ནས་བཟུང་སྨུག་པ་ལྟ་བུ་བར་མཚམས་མེད་པར་དཀྲིགས་ཤིང༌། གཟིམ་ཆུང་ནང་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་འཚུབས་ཏེ་འདུག་པར་ཐུགས་ལ། སྔོན་ཆད་འདི་འདྲ་བྱུང་མ་སྲིད་པར་ད་ལམ་འདི་ལྟར་ཡོང་བ་ཅི་ཡིན་ཞི་ཐབས་གང་བྱེད་དགོངས་པ་ན། གཟུགས་མེད་པའི་སྒྲ་ཞིག་ལ་འདི་དག་ངན་སྔགས་བྱེད་པ་པོའི་ཉམས་གྲིབ་ཀྱི་ལྷང་ཡིན་ཟེར། ཞི་ཐབས་གང་དགོས་གསུངས་པར་ཆབ་མདོ་འཕགས་པ་ལྷ་ནས་གཤིན་རྗེ་དྲེགས་འཇོམས་སམ། རྒྱ་ཅན་གྲོ་ལོད་གང་རིགས་ཀྱི་སྒྲུབ་པ་མཐའ་རྟེན་བཅས་པ་གནད་སྨིན་དང༌། གྲྭ་བརྒྱད་ཚོགས་ནས་རྟེན་ཁྲུས་ཡུལ་ཁྲུས་དང༌། ཉེས་པ་ཀུན་སེལ་གང་མང་བསྒྲུབས་ན་ཅི་ལ་སྟོ་ཞེས་གསན་ཏེ་མནལ་སད་པ་ཞིག་བྱུང་བ་དང༌། ས་ཁྱི་ལོའི་མནལ་ལྟས་ཤིག་ཏུའང༌། བྱད་དུག་གི་ངོ་ཡོད་ཚུལ་གསལ།

ཡང་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་སྟོན་འཁོར་ལྕགས་བྱི་༡༩༡༠ལོར་རྒྱ་གར་དུ་ཉེན་གཡོལ་ལ་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས། དེའི་ཕྱི་ལོར་ཀ་སྦུག་ཏུ་བཞུགས་སྐབས་ལྷ་དང་བླ་མས་བརྡ་བསྐུལ་ལྟ་བུའི་མཚན་ལྟས་ཤིག་ཏུ། ྋགོང་ས་མཆོག་ཉིད་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོ་ཞིག་ལ་ཞབས་སྐོར་གནང་གིན་ཡོད་པ་ལ། ཕྱོགས་ཕྱོགས་སུ་བརྟུལ་ཞུགས་སྔགས་པའི་ཆ་ལུགས་ཅན་ཁ་ཤས་ཚོགས་འཚོགས་ནས་འདུག་པར་ཁྱེད་རྣམས་ཞབས་བརྟན་གང་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་ཅེས་དྲིས་པར། རྒད་པོ་ཞིག་ན་རེ། དེང་སང་སྙིགས་མའི་འཚུབ་འགྱུར་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བས་ལན་ཆགས་སྦྱོང་ཐབས་དང༌། མ་མོའི་འཁྲུག་སྐོང་མི་ཉུང་བ་ཕྱོགས་ཕྱོགས་སུ་འབད་ཐབས་ལ་གཙོ་བོར་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་ཟེར། འོ་ན་རང་ཅག་ལ་སྲུང་མ་གསར་རྙིང་འཁོན་འཁྲུགས་ཀྱིས་གནོད་དམ་ཞེས་དྲིས་པར། དེ་སྐྱོན་ཆེ་བ་གང་ཡང་མེད། སྤྱིར་ན་ལན་ཆགས། སྒོས་སུ་མ་མོ་འཁྲུགས། ལྷག་པར་དམ་སྲི་ཁ་རྒྱལ་བས་དེར་བཟློག་ཐབས་མཛོད་ཅེས་ཟེར།

དེ་ནས་ལམ་བར་ཚོང་ཁང་ཞིག་ཏུ་ཕེབས་པ་ལ། ཟོག་བདག་མེད་པར་ངོ་ཚབ་བྱམས་པ་ཟེར་བ་གྲྭ་གཟུགས་རྒྱ་གར་བའི་ཆས་སྤྲས་པ་ཞིག་འདུག་པར། ཟླ་བཟང་དགྲ་འདུལ་ནས་རྫིག་གཏམ་མང་པོ་བཤད་སོང༌། དེ་ནས་ཚོང་བདག་གི་ཁང་པར་ཕེབས་རྩིས་གནང་བར་སྒོ་འགྲམ་དུ་སྤྲེའུ་མི་ཚད་ཆེ་ཙམ་གསུམ་ཚིག་ཟའི་རྣམ་འགྱུར་གྱིས་བསྡད་འདུག་པར་ཕེབས་མ་ནུས་པ་ན། སྐུའི་ཕྱི་འབྲང་ཟླ་བཟང་དགྲ་འདུལ་ནས་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་ཕྱིན་ནས་སྤྲེའུ་གསུམ་ག་ཉེས་བརྡུངས་ཀྱིས་ཤི་ལ་ཁད་དུ་གྱུར་ཏེ་ཁོག་ནང་རྒྱུ་མ་ཡང་ཕྱིར་ཐོན། ཁྲག་ཀྱང་མང་དུ་འཛགས་འདུག་གཤིས། ལུང་པ་འདིར་ཁྲིམས་བཙན་པས་ངེད་གཉིས་ཀ་ལེགས་མ་སོང་སྙམ་ཐུགས་ཤིན་ཏུ་བྲེད་སྐབས་གློ་བུར་མནལ་སད་པས་དགོངས་པ་བདེ་ཉམས་ཤར་བ་ཞིག་བྱུང་སྟེ་དེ་འཕྲལ་བསྙེལ་བྱང་ཕྱག་བྲིས་སུ་འབེབས་པར་མཛད།

དེ་ལྟར་གཟིམ་ལྟས་ལ་བརྟགས་ན་དམག་བཟློག་བསྟན་རིམ་ལ་ལན་གཏོར་དང༌། མ་མོའི་འཁྲུག་སྐོང་གང་མང་གསོག་པ་གལ་ཆེ་བར་དགོངས་ཏེ་བོད་དུའང་གསང་སྟབས་ཀྱི་བཀའ་ཡིག་སྩལ་ནས་སྒྲུབ་ཏུ་བཅུག རྒྱ་གར་དུ་སེར་མོ་བའི་རིགས་གང་ཡོད་ཁུ་བསྡུས་ཏེ་འབུམ་ཐེར་མང་པོ་གྲངས་གསོག་བགྱིད་དུ་སྩལ། སྐབས་ཤིག་འཁྲུག་སྐོང་གསུང་བསྐང་གི་དུས་སུ་ལྷ་མོའི་སྐུ་ཐང་གི་ཞལ་ཁེབས་སོགས་ནས་མེ་ཕུང་གློག་འཁྱུག་པ་ལྟ་བུ་ཡང་ཡང་འཕྲོ་བ་དེར་ཡོད་ཚང་མའི་མངོན་སུམ་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་བྱུང༌།

དེ་བཞིན་དག་སྣང་ཁྱད་པར་འཕགས་པ་ཡང་མངའ་བའི་དཔེ་མཚོན་ཙམ་ཞིག་ནི། ཆུ་ཡོས་ (༡༩༠༣) ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༩ ཉི་མྱུར་སྤྲེལ་གྱི་ཆུ་ཚོད་ཐོག་ཟབ་གསལ་གཉིས་མེད་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་ལ་བཞུགས་བཞིན་པའི་སྐབས་མངོན་སུམ་གྱི་དག་སྣང་ལའང༌། ཕུར་པ་ཡང་ཟབ་ཀྱི་གཏེར་སྲུང་ཡིན་སྙམ་པའི་བུད་མེད་མཚར་སྡུག་ལང་ཚོ་དང་ལྡན་པ་གོས་དཀར་གྱོན་པའི་ཆ་བྱད་ཅན་ཞིག་སྐུ་མདུན་དུ་འོངས་ནས་དེ་ན་རེ། “ཨཐྀ༔ བུ་ཁྱོད་ང་ལ་ཡིད་རྟོན་བྱོས༔ ཚེས་ལྔའི་སྐྱེས་སྐར་དུས་འབྲེལ་ཐོག༔ སྔོན་ཐོན་ཚེ་ཆོག་ཐེངས་གཅིག་དང༔ དབང་རྫོགས་དངོས་གྲུབ་ཆོ་གའི་སྐབས༔ སྒྲུབ་རྟེན་ཚེ་སྐུ་བརྒྱ་རྩ་རྣམས༔ ཞལ་དབྱེ་བསྟན་འགྲོའི་སྨོན་ལམ་བཅས༔ རྟེན་འབྲེལ་མ་འཕྱུགས་གཟབ་པར་གཅེས༔ ཉི་ཕྱེད་ཡན་ལ་རྫོགས་པར་བྱ༔ ཡང་ཟབ་ཀོར་མནན་སྟབས་མཚུངས་སུ༔ རུ་མཚོན་ཅན་ལ་ཆེད་མཁོ་གཉིས༔ སླར་ཡང་དོགས་འདྲིའི་བླང་དོར་ཤོམས༔ དེ་ཡིས་འཕྲལ་སེལ་བཟློག་པར་འགྱུར༔ ཧེ་ཧེ་ཧེ༔” ཞེས་བརྗོད་ནས་འཇའ་བཞིན་ཡལ་བས་ཐུགས་ལ་སྤྲོ་ཉམས་ཚད་མེད་པ་འཁྲུངས་ཤིང༌། དེ་ལྟར་མཁའ་འགྲོའི་བརྡ་ཚིག་ལས་བྱུང་བའི་ཡང་ཟབ་ཀྱི་ཚེ་ཆོག་དང༌། ཚེ་སྐུ་བརྒྱ་རྩའི་ཞལ་དབྱེ། བསྟན་འགྲོ་བདེ་བའི་ཐུགས་སྨོན་སོགས་འཁྲུངས་སྐར་ཚུན་ཆད་དུ་ཕྱག་ལེན་ལ་བཏབ་ནས་ཚུལ་བཞིན་སྒྲུབ་པར་མཛད།

རྗེ་བླ་མ་འདི་ཉིད་མདོ་རྒྱུད་དུ་མ་ནས་ལུང་གིས་བསྔགས་ཤིང་རྗེས་སུ་བསྟན་པ་དང༌། གངས་ཅན་གྱི་ལྗོངས་འདིར་བཀའ་དྲིན་ཆེ་བ་གྲུབ་པའི་དབང་ཕྱུག་སློབ་དཔོན་མཚོ་སྐྱེས་རྡོ་རྗེའི་ལུང་གིས་གསལ་བར་ཟིན་པའི་ཚུལ་འགའ་ཞིག་ནི་གཞན་དུ་གསལ།

ད་དུང་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་སྐུ་ཚེའི་སྟོད་ལ་གཏེར་ཆེན་གསང་སྔགས་གླིང་པ་ཞེས་པས་རྒྱལ་མོ་རོང་དུ་གཏེར་ནས་བཞེས་པའི་གཏེར་བྱང་ཉི་ཟླ་ཁ་སྤྲོད་ནས་ཀྱང་ལུང་རྗེན་གསལ་དུ་བསྟན་པ་འདི་ལྟར་ཏེ། “རྩ་བའི་ཆོས་བདག་སྐྱེས་མཆོག་གཉིས༔ མདོ་ཁམས་བོད་ཀྱི་ཡུལ་དུ་འོང་༔ དང་པོ་འཇམ་དབྱངས་མཁྱེན་བརྩེ་ནི༔ ལྕགས་ཕོ་འབྲུག་གི་ལོ་པ་ཡིན༔ གཉིས་པ་ྋརྒྱལ་དབང་ཐུབ་བསྟན་མིང་༔ མེ་ཕོ་བྱི་བའི་ལོ་པ་ཡིན༔ དེ་གཉིས་གང་ཕྲད་ཁྱད་པར་མེད༔ ཅེས་དང༌། མཚན་མ་རྫས་ཀྱི་ཕུར་པ་དེ༔ ཇོ་ཤཱཀ་མདུན་དུ་བཞག་དགོས་སོ༔ རྐྱེན་དེས་གུ་རུའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱང་༔ ཇོ་ཤཱཀ་མདུན་དུ་ངེས་པར་འོང་༔ ཞྭ་སེར་བསྟན་པ་ཉམས་མེད་བརྟན༔ ཁྱད་པར་ྋརྒྱལ་དབང་རིམ་བྱོན་ཡང་༔ འདི་ནས་བཟུང་སྟེ་སྐུ་ཚེ་བརྟན༔ ྋརྒྱལ་དབང་ཐུབ་བསྟན་མཚན་ཅན་འདི༔ དྲུག་ཅུའི་བར་དུ་ངེས་པར་བཞུགས༔ སེར་འབྲས་ནང་འཁྲུག་སྣ་འདྲེན་དང་༔ མཐའ་དམག་བོད་དུ་སྣ་འདྲེན་གྱི༔ འབྱུང་པོ་གདུག་པ་ཅན་རྣམས་འཐུལ༔ རྗེ་ལ་འབངས་ཀྱི་རྒོལ་མི་འབྱུང་༔ བོད་ཁམས་བདེ་ཞིང་མངའ་ཐང་རྒྱས༔ འདི་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཅུང་ཟད་མེད༔” ཅེས་དང༌།

གཏེར་ཆེན་རང་གི་ལུང་བསྟན་ལས། ལྷ་སའི་ྋརྒྱལ་དབང་དེ་མེད་ན༔ སེར་འབྲས་ལ་སོགས་དགེ་འདུན་སྡེ༔ ཉམས་ཤིང་བསྟན་པའི་མེ་རོ་རྒུད༔ ཅེས་སོགས་མང་དུ་བྱུང་བ་ལྟར་སྙིགས་དུས་ཀྱི་རྒུད་པ་ལྷག་པར་བདོ་ཡང༌། བསིལ་ལྡན་ལྗོངས་འདིར་ནད་ཡམས་མུ་གེ་འཁྲུག་རྩོད་སོགས་ཀྱི་ཉམས་ཉེས་ཉེར་འཚེའི་རིགས་མེད་པར་མངའ་འབངས་རྣམས་ཆོས་དང་ཟང་ཟིང་གི་དགའ་སྟོན་ལ་ཅི་བདེར་སྤྱོད་དུ་ཡོད་པ་ནི་ཕྱག་ན་པདྨོའི་གཟུགས་ཅན་འདི་ཉིད་ཀྱི་ཐུགས་རྗེ་ནུས་མཐུ་ཁོ་ན་ཡིན་པས། མགོན་པོ་མཆོག་འདིའི་མཛད་པའི་ཆ་ཤས་ཅུང་ཟད་ཙམ་རེའི་བཀའ་དྲིན་ཡང་གངས་རིའི་ལྗོངས་ཀྱི་སྐྱེ་བོ་མཐའ་དག་གིས་བསྐལ་པའི་བར་དུ་སྒོ་གསུམ་ཆིག་སྒྲིལ་གྱི་སྒོ་ནས་གུས་པ་དང་མཆོད་པ་ལྷུར་བླངས་ཀྱང་གཞལ་བར་དཀའ་བའི་གནས་སུ་གྱུར་པ་སྟེ། འདི་དག་ནི་ཕྱོགས་སུ་ལྷུངས་པའི་ཡིད་ཀྱིས་བརྗོད་པ་དང༌། རབ་བཏགས་ཀྱི་རྒྱན་གྱིས་བརྗོད་པ་དང༌། གཅམ་བུའི་ཚིག་གིས་བརྗོད་པ་མ་ཡིན་གྱི། ངེས་པར་རང་བཞིན་བརྗོད་པའི་ཚིག་གིས་གཏམ་དུ་བྱས་པ་གཟུ་བོར་གནས་པའི་བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པ་མཐའ་དག་ལ་གྲགས་ཤིང་གྲུབ་པ་ཁོ་ན་ལགས་སོ།།

འཆད་པས་མཐའ་ཀླས་གདུལ་བྱའི་རེ་བ་སྐོང༌།།

རྩོད་པས་མཁས་མང་དབུས་སུ་ལྷག་པར་བརྗིད།།

རྩོམ་པས་རྒྱལ་བའི་དགོངས་དོན་འཁྲུལ་མེད་སྟོན།།

མགོན་པོ་བསྟན་པའི་མངའ་བདག་གཅིག་པུར་བསྔགས།།

མཁྱེན་རབ་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད།།

བརྩེ་ཆེན་མིག་མི་འཛུམ་པ་ངུར་སྨྲིག་གར།།

མཐུ་སྟོབས་ལག་ན་རྡོ་རྗེའི་བརྟུལ་ཞུགས་གྲུབ།།

རྒྱལ་ཀུན་ཡོན་ཏན་གཅིག་བསྡུས་ཁྱོད་ལ་དད།།

རྩ་གསུམ་རྒྱལ་བའི་ཐུགས་རྗེའི་བྱིན་ཆེན་པོ།།

གང་གི་དབྱིངས་རིག་ཀློང་དུ་སིམ་པ་ལས།།

ངོ་མཚར་དག་པའི་སྣང་བ་འབྱམས་ཀླས་པས།།

ཟིལ་གནོན་བཞད་པའི་རྣམ་ཐར་བདག་གིར་བཞེས།།

བཅུ་དྲུག་ཞབས་ཀྱི་སྟངས་སྟབས་ཚམ་རྔམ་གྱིས།།

བདུད་དང་གེགས་རིགས་ཕམ་མཛད་མ་ཧེའི་གདོང༌།།

དུས་དགྲའི་དབང་པོའི་རྣལ་འབྱོར་ལྷུར་བཞེས་པས།།

མཆོག་ཐུན་གྲུབ་པའི་དངོས་ཀུན་དབང་དུ་གྱུར།།

161 ཞལ་གདམས་ཆ་ཚང་གླེགས་བམ་འདིའི་ཤོག་གྲངས་ ༤༣༧ ནང་འཁོད།

162 དཔེ་མཚོན་ཙམ་ཞིག་གླེགས་བམ་འདིའི་ཤོག་གྲངས་ ༡༨༧ ནང་འཁོད།

ས་བཅད་བཅུ་དྲུག་པ།

རེ་ཞིག་སྐུ་དངོས་ཀྱི་མཛད་པ་བསྡུ་བའི་དགོངས་བཞེད་དང༌། དེའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཆུ་སྤྲེ་ཞལ་གདམས་གསལ་བར་སྩལ་བ།

༡༽ རེ་ཞིག་མཛད་པ་བསྡུ་བའི་དགོངས་བཞེད།

རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། མཛོད་པ་བཅས་པས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་རྭ་སྒྲེང་ཁུ་བྱུག་163མཆོད་པའི་དུས་མཆོད་དུ་གདན་དྲངས་པ་བཞིན། ཆུ་སྤྲེལ་ (༡༩༣༢) ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༣ ཉིན་སྟོན་འཁོར་ཧྲག་བསྡུས་བཅས་ནོར་གླིང་ནས་ཆིབས་ཞལ་བསྒྱུར། ྋསྙན་གསན་སྔོན་ཞུས་ལྟར་ཕེབས་ལམ་འཁེལ་ཡུལ་གྲྭ་བཞི་གློག་འཕྲུལ་ཁང་གི་འཕྲུལ་བཟོ་ཁང་ཁག་ལ་ཞབས་བཅགས་ཐུགས་ཞིབ་མཛད་དེ་དེ་ནུབ་ཞག་བཞུགས་བསྐྱངས། ཕྱི་ཉིན་འཕན་པོ་རྒོ་ལ་བརྒྱུད་ཆིབས་ཐོན་གྱིས་ཚེས་ ༢༦ ཉིན་རྭ་སྒྲེང་དུ་ྋཞབས་སོར་འཁོད། དབུ་རྩེ་ཀ་གཉིས་མ་དང༌། མཆོད་ཁང་ཆེན་མོ་མདོ་སྦུག འབྲོམ་གྱི་གཟིམ་ཕུག་བཅས་པར་གནས་གཟིགས་ཐུགས་སྨོན་གནང༌། ཉིན་ཕྱི་མར་དགོན་པ་གོང་དང༌། ཡང་དགོན་རི་ཁྲོད། བཙུན་དགོན་བསམ་གཏན་གླིང་བཅས་པར་ཞབས་བཅགས་གནས་གཟིགས། དེ་རྗེས་ཉིན་གཉིས་རིང་ཀོ་ཁའི་སྤྲོ་ཁང་དུ་བཞུགས་ཞབས་བཀོད། ཚེས་ ༣༠ ཉིན་རྭ་སྒྲེང་དགེ་འཕེལ་གླིང་གི་དུས་འབྲེལ་གསོ་སྦྱོང་དུ་ཕེབས་ཏེ་སོ་ཐར་གྱི་མདོ་སོགས་གསུངས།

ཟླ་ ༥ ཕྱི་མའི་ཚེས་ ༡ ཉིན་རྩེ་གཉའ་རི་ཁྲོད་དུ་ཕེབས། དེའི་ཕྱི་ཉིན་མཆོད་ཁང་ཆེན་མོའི་རབ་གསལ་ནས་གར་འཆམ་ལ་ཐུགས་ཞིབ་དང༌། གོས་སྐུར་ཐུགས་སྨོན་སྙན་ཤལ་སྩལ།

ཚེས་༣ ཉིན་གནའ་སྲོལ་རྭ་སྒྲེང་ཁུ་བྱུག་མཆོད་པའི་སྨོན་ལམ་དང་སྟབས་མཚུངས་རྟེན་མཆོག་ཇོ་བོ་འཇམ་དཔལ་རྡོ་རྗེའི་སྤྱན་སྔར་སྤྱན་བསལ་སྟོང་མཆོད་རྒྱས་པ་དང༌། འདུས་ཚོགས་སུ་མང་ཇ་གཉིས་དང༌། བཞེས་ཐུག་འབྲས་ཚ། གྲྭ་གྲངས་སུམ་བརྒྱ་སྐོར་ལ་ཕྱག་འགྱེད་དངུལ་སྲང་གང་རེ་བཅས་གནང་ཞིང༌། ཚོགས་དབུར་བྱོན་ཏེ་སྤྱན་འདྲེན་ཁྲུས་གསོལ། ཡན་ལག་བདུན་པ། བྱམས་སྨོན། ཡོན་ཏན་གཞིར་གྱུར་མ། ཇོ་འབྲོམ་གྱི་བསྟོད་པ། རང་རྒྱུད་སྐུལ་འདེབས་མ་བུ་དྲུག་སོགས་ཞལ་འདོན་རྣམས་ཚོགས་དམངས་དང་ལྷན་ཅིག་སྨིན་རྒྱས་གནང༌། ཕྱི་ཉིན་དགེ་འཕེལ་གླིང་ཚོགས་ཡོངས་ནས་ཆོས་རྒྱལ་གློ་བུར་ལས་སྦྱོར་གྱི་གཟོར་འཕེན་ལ་གཏོར་གཟིགས་དང༌། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྒྱས་འདེབས་མཛད།

རྭ་སྒྲེང་དུ་བཞུགས་ཡུན་རིང་གནས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ་དགྱེས་ཉམས་ཆེན་པོས་སྤྲོ་གསེང་དང་སྦྲགས་གླིང་སྐོར་དུ་ཡང་ཡང་ཕེབས་ཤིང༌། ནམ་ཕེབས་ལ་རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཕྱག་མཛོད་ཛ་སག་ཞབས་ཕྱིར་ལྷན་བཅར་གནང་གི་ཡོད་པ་ལྟར། སྐབས་ཤིག་ལ་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེ་ལ། “ཁྱེད་རང་དབྱར་ཀ་ནོར་བུ་གླིང་གར་བཞུགས། དགུན་ག་རྩེ་ལ་བཞུགས་ན་ཡག་པོ་ཡོད། ང་ཆུང་ཆུང་སྐབས་ལ་དེ་འདྲ་བྱས་ནས་བསྡད་པ་ཡིན། སྐྱིད་པོ་ཡོད། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ཁྱེད་རང་ཡང་དེ་འདྲ་བྱས་ན་ཡག་པོ་ཡོང་གི་རེད་” ཅེས་བཀའ་གནང༌།

ཚེས་༧ ཉིན་བླ་གྲྭ་ཐུན་མོང་ནས་གསོལ་བ་བཏབ་པ་ལྟར། རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། དགོན་པའི་ལས་སྣེ་འདུས་མང༌། དད་འདུས་སེར་སྐྱ་མང་པོ་བཅས་པར་ཚེ་དཔག་མེད་ལྷ་གཅིག་བུམ་གཅིག་གི་སྒོ་ནས་ཚེ་དབང་སྨིན་རྒྱས་སྩལ། མཇལ་ཁའི་སྐབས་ཚེ་བུམ་རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེར་སྩལ་ཏེ་མང་ཚོགས་ཀྱི་མགོ་ཐོག་འཇོག་ཏུ་འཇུག་གནང་གིས་དེ་ལ་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ཁྱད་ཅིག་ཡོད་ཅེས་བཀའ་ཕེབས།

ཚེས་ ༩ ཉིན་རྭ་སྒྲེང་བླ་གྲྭ་ཐུན་མོང་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་གཟིམ་ཆུང་ཉི་འོད་དགའ་ལྡན་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་དུ་གདན་དྲངས་ཏེ། ཕེབས་སྟོན་ལེགས་འབུལ་གཟབ་རྒྱས་བསྟར། ཚང་མར་མཇལ་སློག་གནང་ཆ་གྱ་ནོམ་པ་སྩལ། བཀའ་ལས་ “ཧོ་ཐོག་ཐུའི་བཞུགས་ཁྲི་ཞོག་ལ། ངའི་བཞུགས་ཁྲི་བསྡུས་ཤིག” ཅེས་ཕེབས། དེ་ཉིན་མཆོད་ཁང་ཁག་ཚང་མར་མཆོད་འབུལ་གནས་གཟིགས་དང༌། ཐུགས་སྨོན་ཤུགས་དྲག་བསྐྱངས།

སྐབས་དེར་རྟེན་གཙོ་རྣམས་ལ་ཡང་ཡང་གཟིགས་ནན་ཆེ་བ་དང༌། མཆོད་ཁང་གི་སྒོ་འགྲམ་ནས་སླར་ཡང་དབུ་རྩེ་ཀ་གཉིས་མའི་ཕྱོགས་སུ་ཞལ་ཕྱིར་གཟིགས་ཐོག ཕྱག་ཐལ་མོ་སྦྱར་ཏེ་ཐུགས་སྨོན་རྩེ་གཅིག་གནང་བ་སོགས་རྒྱུན་དང་མི་འདྲ་བར་ཐུགས་འཕྲེང་བའི་རྣམ་པ་ཤས་ཆེར་མངོན་པ་བྱུང༌། དགོང་དྲོ་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་སྐུ་བཅར་ཀུན་འཕེལ་ལགས་རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེའི་དྲུང་དུ་ཆེད་གཏོང་གནང་ཐོག དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོའི་མོ་དཔེ་ཞིག་གནང་སྟེ། “འདི་བཞིན་ལྷ་མོའི་མོ་དཔེ་རྒྱས་བསྡུས་མང་པོ་ཞིག་འདུག་པ་ནས་ཕྱོགས་སྒྲིག་གཏན་འབེབས་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན། ངས་རྣམ་ཀུན་བླ་མའི་སྐྱེ་སྲིད་སྐོར་སོགས་མོ་དཔེ་འདིའི་སྟེང་ནས་བརྟག་པ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། རིན་པོ་ཆེ་ཁྱེད་རང་ནས་ཕྱིས་འབྱུང་བླ་མའི་སྐྱེ་སྲིད་སོགས་མོ་དཔེ་འདིའི་སྟེང་ནས་བརྟག་པ་བྱས་ན་ཡག་པོ་ཡོང་གི་རེད།” ཅེས་བཀའ་མངགས་སྩལ།

ཚེས་ ༡༠ སྔ་དྲོ་ྋགོང་ས་མཆོག་རྭ་སྒྲེང་ནས་ཕེབས་ཐོན་གནང་བར་རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཛ་སག་ཕེབས་སྐྱེལ་དུ་ལྷན་བཅར་ཞུས་ཏེ། ཅོམ་མདོ་ཞེས་པར་ཕེབས་འབྱོར་སྐབས་རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེར་ “སྐྱེལ་མ་མ་རིང༌། བསུ་མ་མ་ཐུང་ཟེར་བ་ཡིན་པས། འདི་ནས་ཕེབས་མི་དགོས། འདིར་བཞུགས་ཤིག” ཅེས་གསུངས་ཏེ། རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཛ་སག་བཞུགས་གདན་ཐོག་བཞུགས་སུ་འཇུག་པ་གནང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་མཇལ་དར་ནང་མཛོད་རེ་སྩལ།

ཆིབས་ཞབས་གཞན་དག་ཚོ་ནས་ཀྱང་རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེར་མཇལ་དར་རེ་འབུལ་དུ་འཇུག་པ་གནང༌། “ད་ཡག་པོ་བྱུང༌། འདི་ནས་བསྐྱེལ་མི་དགོས། ཁྱེད་རང་ཚོ་ཡར་ཕེབས། རྭ་སྒྲེང་གི་ལྷ་དང༌། ཤུག་པ་དེ་ཚོ་སྔར་ནང་བཞིན་རང་བསྡད་མི་འདུག་པས་ཀླུ་གཏོར་ཀླུ་བསངས་ཡང་ཡང་ཐོངས། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ཁྱེད་རང་སྤྲོ་པོ་བྱས་བཞུགས། ང་གཉིས་མཇལ་མིན་མི་ཤེས། གཏན་གཏན་ཡོད་པ་མ་རེད།” ཅེས་བཀའ་གནང་སྟེ་ྋགོང་ས་མཆོག་སྟོན་འཁོར་རྣམས་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང༌། ཐག་རིང་གི་ས་ནས་ཀྱང་ཕྱིར་གཟིགས་དང༌། གུས་པའི་རྣམ་འགྱུར་མཛད།164 དེ་ནུབ་ྋགོང་ས་མཆོག་སྟོན་འཁོར་སྟག་ལུང་དགོན་དུ་བཞུགས་ཞག་ལ་ཞབས་དྲུང་དང༌། མ་སྤྲུལ་རྣམ་གཉིས་ནས་སྲི་ཞུ་ལེགས་པར་བསྒྲུབས། ལྷ་ཁང་ཁག་ཚང་མར་གནས་གཟིགས་བསྐྱངས། ཚེས་ ༡༡ ཉིན་འཕན་པོ་རིན་ཆེན་བྲག་ཏུ་གནས་གཟིགས་རྗེས། ནཱ་ལཎྜ་དགོན་དུ་བཞུགས་ཞག་ཐོག འདུ་ཁང་དང་ལྷ་ཁང་ཁག་ལ་གནས་གཟིགས་གནང༌། ཚེས་ ༡༢ ཉིན་ནོར་གླིང་བསྐལ་བཟང་ཕོ་བྲང་དུ་ྋཞབས་སོར་འཁོད།

དེ་སྐབས་ཟི་ཁྲོན་ཁུལ་ནས་གཞུང་སའི་བསྟན་སྲིད་ལ་དཔུང་རྒོལ་གྱི་སྦྱོར་བ་མང་དུ་བཤམས་པར་བརྟེན། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་སྐུ་དངོས་ཀྱིས་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་མཛད་དེ་གནོད་སྦྱིན་ཀྵེ་ཏྲ་པ་ལའི་གཏོར་ཟློག་དང༌། ལྷ་ལྡན་ཁྱམས་ར་ཆེན་མོར་ཉིན་གསུམ་རིང་དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཟུར་ཏྲེ་ཧོར་བྱམས་པ་ཆོས་གྲགས་རིན་པོ་ཆེ་དབུ་བཞུགས་ཐོག སློབ་དཔོན་ལས་ཟུར། བླ་སྤྲུལ་ཁག གདན་ས་གསུམ་སོ་སོ་ནས་དགེ་འདུན་སྟོང་ཕྲག་རེ་ཚོ་འདུས་སེར་ཚོགས་སྨོན་ལམ་འཕར་ཚུགས་ཀྱིས་གདུགས་ཤེར་སེང་གསུམ་གྱི་ཟློག་སྒྱུར། གནོད་ཟློག་གསོ་སྦྱོང་སོགས་དང་འབྲེལ་བའི་དགྲ་ཕྱོགས་ཀྱི་བསམ་སྦྱོར་ཞི་ཞིང་བཟློག་པར་མཛད།

163 ཕལ་སྐད་དུ་‘ཁུ་ཡུག་’ཟེར།

164 རྭ་སྒྲེང་ཛ་སག་འཇམ་དཔལ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བརྩམས་བྲིས་རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེའི་རྣམ་ཐར་མདོ་ཙམ་ཞིག་‘རྒྱུ་ཆ་བདམས་བསྒྲིགས་’༨ (སྤྱིའི་འདོན་ཐེངས་ ༡༧) པ་དེའི་ནང་འཁོད་འདུག

༢༽ མ་འོངས་མངོན་གཟིགས་ཆུ་སྤྲེ་ཞལ་གདམས།

སྨོན་ལམ་འཕར་ཚུགས་ཀྱི་གཏོར་རྒྱག་ཉིན་གནས་ཆུང་ཆོས་སྐྱོང་ཆེན་པོའི་བཀའ་ལུང་དགོངས་དོན་དུ། སེར་སྐྱ་སྤྱི་ཞུས་ཀྱིས་སྐུ་ཚེ་བརྟན་པའི་ཞབས་བརྟན་གནད་སྨིན་འབད་དགོས་ཞེས་ཕེབས་པ་དང༌། དེ་རྗེས་བཀའ་ཤག་དང༌། སྐུ་བཅར་སྤྱི་མཁན་ནས་དོགས་གཅོད་ཀྱི་ལུང་ཞུ་ཕུལ་བར་ཡང་སྐབས་བབ་ཀྱི་ཞབས་རིམ་དང༌། སྐུ་ཚེ་བརྟན་པའི་གསོལ་འདེབས་ཞབས་བརྟན་འབུལ་དགོས་ཕེབས་པ་བཞིན། ཞབས་རིམ་ཇི་དགོས་སྨིན་སྒྲུབ་ཞུས་འཐུས་ཐོག་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་ཞབས་པད་བསྐལ་བརྒྱར་བརྟན་ཆེད། མདོ་ལུགས་ཀྱི་བརྟན་བཞུགས་བསྟར་འབུལ་དང་འབྲེལ་རྣམ་ཀུན་གུས་འབངས་རྣམས་ནས་བགོ་སྐལ་སྲི་ཞུའི་ཞབས་འདེགས་བཀའ་དོན་སྙིང་བཅངས་ཧུར་སྐྱེད་ཞུ་ཆོག་པར་ལྷ་དགོངས་གསལ་དྭངས་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་བ་ཞེས་བོད་ལྗོངས་སེར་སྐྱ་མགྲིན་གཅིག་གིས་ཞུས་པའི་བཀའ་ལན་དུ། ནང་གི་རིམ་གྲོ་བླང་དོར་ཚུལ་བཞིན་སྒྲུབ་དགོས་ཀྱི་བཀའ་ནན་བསླབ་བྱའི་རིམ་པ་ཇི་ལྟར་སྩལ་བ་གཤམ་གསལ།

“ངོས་ཐོག་མར་སྔར་སྲོལ་གསེར་བུམ་དཀྲུག་འདོན་མ་དགོས་པར་ལུང་བརྟག་དོན་གསལ། སྲིད་ཞིའི་འདྲེན་མཆོག་ྋརྒྱལ་དབང་གི་སྐྱེ་གྲལ་དུ་བརྟག་དཔྱད་ངོས་འཛིན་གྱིས་གདན་ཁྲིར་འཁོད་ནས་བཟུང་བར་སྐབས་སྔོན་གྱི་མཛད་ལམ་གཞིར་བཟུང་ྋརྒྱལ་ཚབ་ཡོངས་འཛིན་རྟ་ཚག་ཧོ་ཐོག་ཐུ་དང༌། མཁན་ཆེན་ཡོངས་འཛིན་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཕུར་ལྕོག་རིན་པོ་ཆེས་དབུས་བཤེས་གཉེན་དམ་པ་གཙུག་བསྟེན་ཆོས་སྤྱོད་ཀྱིས་མཚོན་འདོན་ཁ་ཁྲལ་བློ་འཛིན་སྐྱོར་སྦྱོང༌། རབ་བྱུང་དང༌། དགེ་ཚུལ་སྡོམ་ནོད། གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔར་བརྒལ་བརྟག་རྩོད་གྲྭ། མདོ་རྒྱུད་རྒྱ་མཚོའི་རྗེས་གནང༌། དབང་བཀའ་ཁྲིད་སོགས་རང་གི་བློ་ཚོད་དང་བསྟུན་པ་ཉིན་ལྟར་ཆག་མེད་དུ་སྦྱངས་བརྩོན་གང་འཚམས་བསྐྱེད་ཁུལ་ཡང༌། རང་ལོ་ཉི་ཤུ་ལ་བབས་མཚམས་སྔར་སྲོལ་ལ་བསྙད་པའི་རྒྱལ་སྲིད་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་འགན་ཁུར་ཐོག་ཏུ་བབས་པ་ན། རང་ལ་ཆོས་སྲིད་གང་ཐད་ནས་མྱོང་གོམས་ཤེས་ཡོན་དམན་ཡང་ལྷ་སྡེ་མི་སྡེས་སྤྱི་ཞུས་དང༌། གནམ་བསྐོས་གོང་མ་ཆེན་པོའི་བཀའ་ལུང་སྤྱི་བོར་ནོད་པས་ཁུར་དུ་བླངས་ཏེ་རང་ཉིད་དལ་སྡོད་སྐྱིད་སྡོད་ཀྱི་དབང་མེད་བསྟན་སྲིད་ཀྱི་བདེ་དོན་ལ་ཉིན་མཚན་སེམས་ཁུར་ལྕི་བས་ནོན་བཞིན་དུ་བསྟན་པ་རྒྱས་ཐབས། ཆབ་སྲིད་ཕྲ་ཚུགས་ཐབས། ཆབ་འབངས་བདེ་བར་ངལ་འཚོ་ཐབས་ལྷག་བསམ་དྲང་པོས་གཞུང་བསྲངས་སྒོ་གསུམ་ཡོད་རྒུ་རྩལ་སྤྲུགས་བགྱིས་རུང༌། ཤིང་འབྲུག་ (༡༩༠༤) ལོར་དབྱིན་ཇིའི་དཔུང་དམག་ལྷགས་འབྱོར་སྐབས་ཀྱང་རང་ཉིད་སྐྱིད་ཐབས་ངོ་སྲུང་མཐུན་ལམ་བྱས་ཚེ་ཆབ་སྲིད་ལ་ཕུགས་སྐྱོན་ཆགས་ཏེ་རྐང་རྗེས་ལག་བསུབ་གང་མིན་ཡོང་རྒྱུར་བསམས།

སྔར་དུས་ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་མན་ཇུ་རྒྱལ་པོ་དང་མཆོད་ཡོན་བཀུར་རེས་སུ་འབྲེལ་བ་ནས་བཟུང་ད་བར་ཕན་ཚུན་སྐྱོང་འོས་ལ་བརྟེན། འཕྲལ་ཕུགས་བདེ་སྡུག་ལྷོངས་ངེས་ཞུ་བར་ངལ་བ་ཁྱད་བསད་ཀྱིས་བྱང་འགྲིམས་རྒྱ་སོག་ཡུལ་གྲུ་བརྒྱུད་པེ་ཅིན་གསེར་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོར་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་མཇལ་འཕྲད་165བཀུར་བཟོས་བདག་རྐྱེན་ཚད་མེད་པ་གནང་ཡང༌། རིང་པོ་མ་ལོན་པར་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་རིམ་གཤེགས་རྗེས་གོང་མ་ཤོན་ཐོང་ཁྲིར་འཁོད་ཡབ་སྲས་ལ་རྒྱུ་རྐྱེན་ལྷོངས་གསོལ་ཐོག བོད་ལྗོངས་སྙིང་ལ་བཅགས་ཏེ་ཕྱིར་ལོག་མཚམས། བོད་སྡོད་ཨམ་བན་ནས་གཡོ་ཞུས་རྗེས་འབྲངས་ལུའུ་ཅུན་དཔོན་དམག་ལྷ་འབྱོར་བོད་ལྗོངས་ཆབ་སྲིད་དབང་བྱུས་འཕྲོག་ཉེར། རྒྱལ་བློན་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དབང་ལུང་ཡོད་པ་རྣམས་རྒྱ་གར་འཕགས་ཡུལ་དུ་ངལ་བ་རིང་སྤངས་བདེ་བགྲོད་ཀྱིས་དབྱིན་གཞུང་བརྒྱུད་རྒྱ་གཞུང་ལ་གང་ཅིའི་རྒྱུ་རྐྱེན་མཐའ་འབུད་དང༌། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་བསྟན་སྲིད་བདེ་ཐབས་ཞབས་རིམ་ལྷོད་མེད་བསྒྲུབས་པའི་ལས་འབྲས་མི་བསླུའི་བདེན་མཐུ་ཟབ་མོས་རྒྱ་ནག་ནང་འཁྲུག་དུས་འགྱུར་དབང་གིས་བོད་ཕྱོགས་རྒྱའི་དཔོན་དམག་རྣམས་ལྟག་ཆུ་ཆད་པའི་རྫིང་བུ་ལྟར་རིམ་གྱིས་མཐར་བསྐྲད་ཐོག རང་གི་སྐྱོང་ཡུལ་བོད་ལྗོངས་ཆོས་ཀྱི་ཞིང་སར་སླར་འཁོད་དེ་ཆུ་གླང་ (༡༩༡༣) ནས་བཟུང་ཆུ་སྤྲེ་ (༡༩༣༢) བར་བོད་ལྗོངས་འདི་ཉིད་དུ་བདེ་སྐྱིད་རྫོགས་ལྡན་གྱི་དཔལ་གསར་དུ་བཞད་པས་མཆོག་དམན་ཚང་མ་དགའ་བདེ་ཅི་དགར་ལོངས་སྤྱོད་བག་ཕེབས་སུ་ཚིམས་པ་འདིས་མཚོན་ཕྲ་ཞིབ་ཡིག་ལམ་དང༌། ལྷ་སྡེ། མི་སྡེ་མཆོག་དམན་ཀུན་གྱི་བློར་རྟོགས་གསལ་ལྟར་ཞིབ་ཆ་འགོད་རྒྱུ་ཡིག་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱུར་བསམས་རགས་ཙམ་བཀོད་པ་འདི་དག་བཀའ་དྲིན་བསམ་ཤེས་འདོད་ཆུང་ཆོག་ཤེས་བསྟེན་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཐོག རང་ཉིད་ནས་ཆབ་སྲིད་ལ་ཁུར་བསྐྱེད་ཀྱི་ཕན་ཆ་བྱུང་སྲིད་ཡོད་ན་ཡིད་མཐུན་འདོད་པ་ཁེངས་ངེས་ལས། བྱས་ཡུས་དང༌། ངོ་སོ་འབྱུང་རེའི་བསམ་པ་ཏིལ་འབྲུ་ཙམ་མེད་ཅིང༌། ད་སྐབས་སུའང་ན་ཚོད་ཀྱི་བབས་དང་བཅས་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་ཁུར་སྤངས་ཏེ་ཚེ་མཇུག་འདིར་དགེ་སྦྱོར་ཁོ་ནར་གཅིག་འགྲུས་ཚེ་ཕྱི་མ་བཤུལ་ཐག་རིང་བའི་རྣམ་དཀར་རྒྱབ་སྐྱོར་བསྒྲུབ་རྒྱུ་ཉག་གཅིག་བློ་ཡུལ་དུ་འཆར་ཡང༌། གཙོ་བོར་ལུས་དང་གྲིབ་མ་བཞིན་འགྲོགས་པའི་ལྷ་སྲུང་དང༌། སྐྱབས་ཡུལ་བླ་མ། ཆོས་དང་ཟང་ཟིང་གི་འབྲེལ་བ་ཐོགས་པའི་མཆོག་དམན་ཆབ་འབངས་ཀུན་ནས་ངོས་ལ་ཁ་ཙམ་མིན་པར་སྙིང་ནས་རེ་བཅོལ་བགྱིས་པའི་སྤྱི་དོན་བློས་གཏོང་མ་ཕོད་པར་ད་ལྟའང་རང་གི་ཤེས་ནུས་ལྕོགས་ཚོད་ཁུར་སྐྱེད་སྐབས་སུ་མཆིས་པ་ད་ཆ་བགྲང་བྱ་ང་བརྒྱད་དུ་ཉེ་བས་ལོ་ཤས་ལས་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་ཁུར་རིང་པོར་རྔོ་མི་ཐོགས་པ་ཚང་མས་ཤེས་ངེས་གོ་བས་ཆོད་པ་བཞིན། ད་ལྟ་ཁད་ཉེའི་རྒྱལ་ཁབ་རྒྱ་གར་གཞུང་དང༌། རྒྱ་གཞུང་གཉིས་ཕྱོགས་སུ་དཔུང་སྟོབས་བཙན་པས་མཐུན་ལམ་གང་གཟབ། ཞེ་འཁོན་འཛིན་པའི་ས་མཚམས་ཆུང་ཁག་ལ་ཕ་རོལ་པོའི་མགོ་གནོན་ཆེད་དཔུང་དམག་གོ་ཧྲག དེའང་དམག་རྩེད་ཕུགས་འཕེར་གཞན་སྡེ་ནོན་ངེས།

ལྷག་པར་དེང་སྐབས་སྙིགས་ལྔའི་རང་མདངས་ཀུན་ནས་དར་ཞིང༌། ཡང་སྒོས་དམར་པོའི་ལས་ལུགས་ཆེས་ཆེར་བདོ་བས་རྗེ་བཙུན་དམ་པའི་སྐྱེ་སྲིད་རྩད་གཅོད་མི་ཆོག་པ་དང༌། ཆོས་བྱེད་དགོན་སྡེ་ཁག་གི་མཆོད་རྒྱུན་རྩ་འཕྲོགས་ཀྱིས་དགེ་འདུན་པ་དམག་མིར་བཅུག་པས་མཚོན་རྒྱལ་བསྟན་མིང་མེད་དུ་བཅོམ་པ་དཱ་ཁུ་རལ་གྱི་ལས་ལུགས་ཇི་བྱུང་གོ་ཐོས་བྱུང་དང་འབྱུང་མུས་ཀྱི་སྲོལ་ལྟར། འབྱུང་འགྱུར་བོད་ལྗོངས་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་གྱི་ཞིང་འདིར་ཡང་ཕྱི་ནང་གང་ས་ནས་ལྷགས་པར་ངེས་པས། དེ་སྐབས་རང་ས་བསྲུང་མ་ནུས་ན་རྒྱལ་བ་ཡབ་སྲས་ཀྱིས་མཚོན་བསྟན་འཛིན་སྐྱེ་འཕགས་མིང་མེད་དུ་འཇོམས་ཤིང༌། བླ་བྲང་ཁག་དང༌། བསྟན་འཛིན་ཆོས་བྱེད་དགེ་འདུན་གྱི་སྡེའི་འཛིན་དབང་མཆོད་རྒྱུན་དང་བཅས་པ་རྩ་བརླག ཆོས་རྒྱལ་མེས་དབོན་རྣམ་གསུམ་གྱི་བཞེད་རྒྱུན་ཆབ་སྲིད་ཀྱང་མིང་ཙམ་དུ་ཉམས་དམས་ཐོག འདི་གའི་ཞབས་འབྲིང་ཀུན་ཀྱང་ཕ་གཞིས་རྒྱུ་ནོར་རྩ་འཕྲོགས་དགྲ་ཡའི་བྲན་དུ་དབང་མེད་འཁྱམས་ཤིང༌། ཡིད་ཅན་ཀུན་ཀྱང་མནར་གཅོད་འཇིགས་སྐྲག་གི་དུཿཁ་ཉིན་མཚན་མི་འཁྱོལ་བའི་དུས་ཤིག་འབྱུང་ངེས་པས་བསྟན་སྲིད་ཀྱི་སྤྱི་དོན་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ད་ལྟ་བདེ་སྐྱིད་ཆེས་དར་མི་སྨོན་རང་སྐྱིད་རང་ལག་ཏུ་ཡོད་པའི་སྐབས་འདིར་སླད་ཞི་དྲག་གང་ལའང་ཐབས་ཤེས་ལུ་གུ་བརྒྱུད་གང་ཐད་ནས་མ་ལན་མ་འགྱོད་པར་ལག་ཏུ་བསྟར་ཐུབ་པའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་བདེ་ཐབས་ཞབས་འབྲིང་སེར་སྐྱ་རྣམས་ཀྱི་སྲི་ཞུར་རག་ལུས་ཤིང༌། བོད་ལྗོངས་སྤྱིའི་བདེ་ཐབས་སེར་སྐྱ་མཆོག་དམན་དང༌། ཆབ་འབངས་ཀུན་ནས་བསམ་གཞིགས་མ་འཛོལ་བ་གཅིག་འགྲུས་ཕྱར་བ་གྲུ་འདེགས་དགོས་པ་ངེས་པར་ཁུར་དུ་བབ་པ་བཞིན་སྤང་བླང་འཛོལ་མེད་བྱུང་ན་གཞུང་བསྟེན་དགྲ་ལྷའི་གཙོ་བོ་ནས་སློབ་དཔོན་མཐོང་བ་དོན་ལྡན་གྱི་ཐུགས་བཞེད་དང་མཐུན་པའི་སྲི་ཞུ་བསྒྲུབས་ན་གང་ལའང་ཡ་ང་བག་ཚ་མེད་ཅེས་པ་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱི་དོན་ལ་སོར་གནས་སུ་ངེས་པས། ངོས་ནས་བསྟན་སྲིད་སྤྱི་དོན་ཡིད་བསམ་དང་མཐུན་འཇུག་གི་ལས་ལ་ངོ་ལྐོག་མེད་པར་སྲི་ཞུར་བརྩོན་པ་རྣམས་ལ་སྐྱབས་འཇུག་རྗེས་འཛིན་དང༌། ལམ་འགྲོའི་འཕྲིན་ལས་དངོས་སུ་བསྟན་ཅིང༌། ཚུལ་མིན་རྣམས་ལ་བྱ་བ་ལམ་འགྲོ་ཞན་པས་བཀའ་ཆད་ཕོག་ངེས་པར་མ་ཟད། གནས་སྐབས་རང་དོན་སྒྲུབ་ཕྱོགས་ཕྱོགས་ལྷུངས་ངོ་སྲུང་ལས། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་བདེ་དོན་ད་མུས་བཞིན་ཡལ་ཡོལ་འབའ་ཞིག་གིས་ཁུར་དུ་མ་བླངས་ན་ཕུགས་དོན་མི་འགྲུབ་པ་མཐོང་གསལ་ལྟར། སླར་ཅི་དྲག་གི་འགྱོད་ཀྱང་ཕན་ཆ་མི་སྲིད་པས་ངོས་ནམ་འཚོའི་རིང་ལ་བོད་ལྗོངས་བདེ་ཐབས་ད་མུས་ཀྱིས་འཁྱོལ་བར་མཐོང༌།

ཕུགས་རང་རང་མྱོང་ཆོས་རྣམས་སོ་སོའི་ཐོག་ཏུ་སྨིན་པ་ནི་ངོས་རང་གིས་ཉམས་མྱོང་རྒྱུ་མཚན་གསལ་པོའི་སྟེང་ནས་གཞན་ལ་འདོམས་པ་འདི་ལྷག་བསླབ་བྱ་ལྷུག་པོར་སྟོན་རྒྱུ་མེད་པས་ཕྱིའི་རིམ་གྲོ་བསྒྲུབས་དང་སྒྲུབ་བཞིན་པ་ཡིན་ཅིང༌། གཙོ་ཆེ་བ་ནང་གི་ཞབས་བརྟན་རིམ་གྲོ་འདི་ཉིད་སྙིང་ལ་ལྕག་བསྐུལ་གྱིས་ཚང་མས་སྔར་འགྱོད་ཕྱིས་སྡོམ་གྱི་སྲི་ཞུ་ཚགས་ཚུད་སྒྲུབ་ནུས་ན་རང་ངོས་ནས་ཀྱང་གང་འཁྱོལ་གྱི་བར་བསྟན་པ་ཆབ་སྲིད་འཕྲལ་ཡུན་རྒྱས་ཐབས། ཞབས་འབྲིང་ཀུན་ཀྱང་མིང་དོན་གཉིས་མཚུངས་ཀྱི་རྗེས་འཛིན། ཆབ་འབངས་ཀུན་ཀྱང་སྔར་མུས་བདེ་སྐྱིད་བཟང་པོས་ངལ་འཚོ་བའི་དུས་སྟོན་བཟང་པོ་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་བར་གནས་ཐབས་ཀྱི་ཞེ་བརྩོན་སྔར་བཞིན་བགྱིད་རྒྱུར་སྤྱི་དོན་ནང་གི་རིམ་གྲོ་འདི་ལྷག་མ་མཆིས་པ་སྤྱི་ཞུས་ཀྱི་བསླབ་སྟོན་དེ་རང་ལགས་པས་གོང་དོན་རྣམས་ལ་ཉིན་དང༌། མཚན་མོའི་སྤྱོད་ལམ་རྣམ་བཞི་གང་གི་སྐབས་སུའང་བརྟག་དཔྱད་ནན་ཏན་གྱིས་སྤང་བླངས་མ་འཛོལ་བ་གལ་ཆེ་བ་ལགས་སོ།།” ཞེས་སྩལ།

འབྱུང་འགྱུར་ལུང་བསྟན་ཞལ་གདམས་འདི་ཉིད་ཆ་ཚང་དཔར་བརྐོས་དཔེ་ཐུང་ཞལ་བྱང་དུ་[དོན་སྙིང་ཚིལ་རུལ་གསོ་བའི་སྨན་མཆོག་སྒྲིབ་མེད་གཅེར་མཐོང་ལྷ་ཡི་བདུད་རྩི་གསར་པ]ཞེས་འཁོད་སེར་སྐྱ་ཀུན་གྱིས་ཉམས་ལེན་བརྡ་ཆོས་སུ་སྤེལ་བར་མཛད།

མཆོག་སྤྲུལ་ཉིན་བྱེད་གསར་བའི་འོད་སྣང་གིས།།

གངས་ལྗོངས་བསྟན་འགྲོའི་རྒུད་མུན་འཇོམས་པའི་སླད།།

ད་ནི་ཁོ་བོ་མྱ་ངན་འདའ་འོ་ཞེས།།

མི་ཕྱེད་ཐུགས་བསྐྱེད་ལས་ལ་ཉེ་བར་ཕྱོགས།།

དེ་ལྟ་ན་ཡང་མངའ་འབངས་ལྟོས་བཅས་ལ།།

མཉེས་གཤིན་བརྩེ་བ་ཆེན་པོས་ཡོངས་གཟིགས་ཏེ།།

ཆོས་སྲིད་བཀོད་ཇུས་བཀའ་ཆེམས་ནང་མའི་འཕྲིན།།

ཟུང་འཇུག་འོད་གསལ་དབྱིངས་ནས་སྤྲིངས་པར་བྱས།།

165 ‘དངོས་དོན་མིན་པའི་གསལ་བཤད་’ཟུར་ཡོད་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ནང་འཁོད།

ས་བཅད་བཅུ་བདུན་པ།

བོད་རྒྱའི་དབར་འཕྲལ་སེལ་དམག་མཚམས་བཞག་པའི་ཆིངས་དོན་མཇུག་སྐྱེལ་ལ་ཤུགས་སྣོན་ཞི་དྲག་སྤྱི་འདོམས་བསྐོ་གཞག་མཛད་པ་དང༌། དགོས་པའི་དབང་གིས་གློ་བུར་ཞི་དབྱིངས་སུ་གཤེགས་པ།

༡༽ ཞི་དྲག་སྤྱི་འདོམས་དང་བཀའ་བློན་ལས་འཕར་སོགས་བསྐོ་གཞག་མཛད་པ།

ཆུ་སྤྲེ་ (༡༩༣༢) ཟླ་ ༨ པའི་ནང༌། གདན་ས་འབྲས་སེ་གཉིས་ཀྱི་དགེ་འདུན་རྣམས་ལ་ལྗོངས་རྒྱུའི་མཇལ་ཁ་རྒྱུན་བཞིན་སྩལ།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༨ ལོར་ཁམས་ཁུལ་ལུའུ་ཅུན་རྒྱ་དམག་མཐར་སྐྲོད་གཏོང་སྐབས་དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ནས་བར་མོལ་གྱིས་འཕྲལ་སེལ་དམག་མཚམས་བཞག་པའི་ཆིངས་དོན་མཇུག་སྐྱེལ་སྐོར་ལ་རྒྱ་ནག་གི་སྲིད་འཛིན་ཅང་ཅེ་ཧྲི་དང་ཞི་མཐུན་གནས་འབྲེལ་མཛད་མུས་ཀྱི་སྙིང་དོན་དུ་དར་རྩེ་མདོ་ཡུལ་སྡེ་ཡོངས་རྫོགས་བོད་ཁོངས་ཡིན་པའི་ས་མཚམས་རྩ་འཛིན་དགོས་པ་དེ་དོན་རང་ཕྱོགས་ནས་མཐའ་མཚམས་སྲུང་དམག་དཔུང་སྡེའི་བྱེད་སྒོ་འཐུས་ཤོར་མི་འབྱུང་བའི་སླད་དུ། སྐྱེ་རྒུ་མདོའི་ཕྱོགས་དང༌། བྱང་རྒྱུད་ས་སྲུང་འགོ་དམག་སོགས་ཀྱི་ཞི་དྲག་སྤྱི་འདོམས་སུ་མཁན་དྲུང་དངོས་གཞི་ཐུབ་བསྟན་ཀུན་མཁྱེན་བསྐོ་གཞག་མཛད་ཐོག མཁན་དྲུང་གི་ལས་བྱ་དྲུང་རིགས་སེར་སྐྱ་ཉི་ཤུ་སྐོར་ལ་ཞི་དྲག་སྤྱི་འདོམས་ཀྱི་ངག་བཀོད་དང་ལེན་དང་འབྲེལ་ཚང་མས་རྒྱལ་བསྟན་ཆབ་སྲིད་འཕྲལ་དང་ཡུན་དུ་བདེ་ཐབས་སྙིང་དཀྱིལ་བཅངས་ཏེ་ལྷག་བསམ་ཞེ་བསྐྱེད་དགོས་པའི་བཀའ་བསྒྱུར་བརྗིད་ནོན་ཆེ་བ་མགྲོན་བརྒྱུད་སྩལ། མཁན་དྲུང་དགེ་འདུན་ཆོས་དར་ལ་བཀའ་བློན་བླ་མ་དང༌། གཙང་མདའ་བཀྲས་མཐོང་པར་བཀའ་བློན་166ལས་འཕར་བསྐོ་གཞག་གིས་ཆབ་སྲིད་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་ཞུ་སྒོའི་བཀའ་བསྒྱུར་གཟིམ་ཆུང་དུ་སྩལ།

166 ‘བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་’དེབ་གཉིས་པའི་ཤོག་གྲངས་ ༣༠༤ ནང༌། མདོ་སྤྱི་གསར་པ་བཀའ་ཚབ་བཀྲས་མཐོང་པ་འགྱུར་མེད་རྒྱ་མཚོ་ས་གནས་སུ་ཕེབས་སྐབས། བྱང་སྤྱི་མཁན་དྲུང་དངོས་གཞི་བས་མཇལ་འཕྲད་ཀྱིས་ས་མཚམས་སྐོར་བཀའ་མོལ་གནང་ཞེས་སོགས་འཁོད་འདུག་པར་གཟིགས་མཛོད།

༢༽ བརྟན་བཞུགས་བསྐྱར་ཕུལ་དང་དགའ་ལྡན་ཁྲི་པ་བསྐོ་སྩལ།

སླར་ཡང༌། སྲིད་བློན་དང༌། བཀའ་ཤག རྩེ་ཤོད་དྲུང་སྤྱི། གདན་ས་གསུམ་དང༌། རྒྱུད་གྲྭ་སྨད་སྟོད་སོགས་བོད་ལྗོངས་ལྷ་སྡེ་མི་སྡེ་ཐུན་མོང་ནས། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་པོ་མཆོག་རྒྱལ་བསྟན་སྐྱེ་འགྲོ་ཡོངས་ཀྱི་ཕན་བདེའི་སྲོག་ཟུངས་དམ་པར་ྋཞབས་པད་བསྐལ་བརྒྱར་བརྟན་ཆེད། བླ་མཆོད་བདེ་སྟོང་དབྱེར་མེད་པའི་ཆོ་ག་དང་འབྲེལ་མཁའ་འགྲོ་བསུ་ལྡོག་གི་བརྟན་བཞུགས་བསྟར་འབུལ་ཞུས་ཆོག་པའི་ྋསྙན་གསན་ནན་ཞུས་ལ་དོན་སྨིན་བཀའ་བཞེས་སྩལ་ཐོབ་ལྟར། ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༡༥ གཟའ་སྐར་འཕྲོད་སྦྱོར་བཟང་བའི་ཉིན། རང་བྱུང་འཕགས་པའི་གཞལ་མེད་ཁང་གི་རྟེན་གཙོ་འཕགས་མཆོག་ལོ་ཀེ་ཤྭ་རཱའི་སྤྱན་སྔར་མཆོད་སྤྲིན་སྣ་ལྔ་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་འབུལ་གཤོམ་དང་འབྲེལ་རྣམ་གྲྭ་ཚོགས་ཡོངས་ནས་བླ་མཆོད་དང༌། གནས་བརྟན་ཕྱག་མཆོད། ྋརྒྱལ་བའི་ཞབས་བརྟན་བཅས་བསྒྲུབས་ཤིང༌། སྤྱན་གླིང་ཕོ་བྲང་བདེ་སྐྱིད་ངོ་མཚར་དཔལ་འཁྱིལ་གྱི་ཉི་འོད་ཆེན་མོར་ཚོགས་གཏོར་མཆོད་སྤྲིན་རྒྱ་ཆེ་བསྒྲིགས་བཤམས་ཐོག འཇམ་མགོན་རྒྱལ་བའི་གདུང་འཚོབ་དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཟུར་རིན་པོ་ཆེ་ཏྲེ་ཧོར་བྱམས་པ་ཆོས་གྲགས་དབུ་བཞུགས་ཀྱིས་རྣམ་གྲྭ་སློབ་དབུ་དང༌། གསུང་བཟང་བ་ལྔ་བཅུ་ཐམ་པ་ནས་ཟབ་ལམ་བླ་མ་མཆོད་པའི་གསུང་ཆོག་དང་འབྲེལ་བའི་བརྟན་བཞུགས་ཞལ་འདོན་ཚིག་མཚམས་དང་བསྟུན་ཁྲི་ཟུར་རིན་པོ་ཆེའི་ཞལ་སྔ་ནས་མཎྜལ་ལྗགས་བཤད་དང་བཅས་སྐུ་ཚེ་ྋཞབས་པད་ཡུན་དུ་བརྟན་པའི་གསོལ་འདེབས་སྙན་སྒྲོན་མཛད། སྲིད་བཀས་མཚོན་གཞུང་ཞབས་རྣམས་དང༌། གདན་ས་ཁག་གི་མཁན་པོ་བཅས་ནས་མཇལ་དར་འབུལ་དངོས་བཏེགས་ཏེ་གསོལ་བ་བཏབ།

ལྔ་མཆོད་ཀྱི་རྗེས་སུ། གཟིམ་དཔོན་མཁན་པོ་སེར་སྨད་ཚ་བ་ཁྲི་སྤྲུལ་དགོངས་འཁྲོལ་ཚབ། འབྲས་ཚོགས་ཆེན་དགེ་ཟུར་བློ་གླིང་ཡེ་ཤེས་ཆོས་གྲགས་ལ་དམིགས་བསལ་གནས་སྤར་དང༌། དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ་སེར་བྱེས་བློ་བཟང་རྒྱལ་མཚན་ཞིང་གཤེགས་ཚབ། བྱང་རྩེ་ཆོས་རྗེ་ཐུབ་བསྟན་ཉིན་བྱེད་ལ་བསྐོ་གཞག་མཛད།

༣༽ ཆུ་བྱ་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོར་ཚོགས་ཕེབས།

ཆུ་བྱ་ (༡༩༣༣) གནམ་ལོ་གསར་ཚེས་ཞོགས་པའི་ཚེས་གཏོར་གྱིས་མཚོན་པའི་དགུང་གསར་མཛད་སྒོ་ཁག་སྔར་ལས་རྒྱས་པར་བསྐྱངས། ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་གསོ་སྦྱོང་གི་ཚོགས་མགོན་དུ་བྱོན། སོ་ཐར་གྱི་མདོ་འཆད་པར་མཛད། གསུང་ཆོས་ར་བར་ྋཞབས་སོར་བཀོད་དེ་རྒྱུད་པ་གསུམ་གྱི་བླ་མར་ཕྱག་འཚལ་གསོལ་འདེབས་དང༌། སྤྱི་བཤད་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་སྦྱོར་ཆོས་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་པའི་སྐབས། སྔོན་ཆད་གང་དུའང་འདྲེན་པར་མ་མཛད་པའི་མདོའི་ནང་གི་ཚིགས་བཅད། “སངས་རྒྱས་མྱ་ངན་ཡོངས་མི་འདའ།། ཆོས་ཀྱང་ནུབ་པར་མི་འགྱུར་ཏེ།། གདུལ་བྱ་རྣམས་ནི་འདུལ་བའི་ཕྱིར།། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་འདས་པའང་སྟོན།།” ཅེས་ལུང་འདྲེན་གནང་བ་དང༌། སྟོན་པའི་འཁྲུངས་རབས་གསུང་སྐབས་སྟག་མོ་ལ་ལུས་སྦྱིན་ནས་སྐུ་རུས་ལ་མཆོད་རྟེན་བཞེངས་པ་དང༌། འབྲོམ་གྱི་སྐྱེས་རབས་སྐབས་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་ཁྱེའུ་འཁྲུངས་ཚུལ་གསུངས་པ་བཅས་ནི། ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ཉིད་མི་རིང་བར་སྐུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་རྒྱུ་དང༌། ཡང་སྲིད་འབྱོན་རྒྱུའི་བརྡ་དོན་དུ་ངེས། མཇུག་ཏུ་སེར་སྐྱ་མཆོག་དམན་དྲག་ཞན་མཐའ་དག་ནས་ཕན་བདེའི་རྩ་བ་ལུགས་ཟུང་གི་ཁྲིམས་འབྲས་སྙིང་ལ་གཅེས་པར་བཟུང་སྟེ། རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་སྤང་བླང་འཇུག་ལྡོག་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་དགོས་པའི་བསླབ་བྱ་དུ་མའང་ཕས་བུ་ལ་བསྒོ་བ་ལྟར་ཐུགས་བརྩེ་བ་ཆེན་པོས་ནན་ཏན་དུ་འདོམས་པར་མཛད།

དགོང་དྲོ་ཁྱམས་རར་སྨོན་ལམ་ཚོགས་དབུར་ཕེབས་ཏེ་རྗེ་བླ་མའི་བཞེད་དགོངས་སྨིན་སྐྱོང་མཛད། གཙུག་ལག་ཁང་སྟེང་ཤོད་བར་གསུམ་ལ་གནས་གཟིགས། དཔལ་ལྷ་ཞི་དྲག་ལ་གཟབ་གསོལ། དགོང་མོ་བར་སྐོར་བྱང་ཆུབ་བྱོན་ལམ་དུ་མཆོད་གཟིགས། མི་ཕམ་མགོན་པོའི་སྣང་བརྙན་གདན་འདྲེན་དང༌། མི་རྟའི་བང་འགྲན་བཅས་པར་གཟིགས་ཞིབ་ཐུགས་སྨོན་རྒྱུན་བཞིན་མཛད། སྔོན་ཆད་ཐུགས་ཞིབ་ཏུ་འབྱོན་མྱོང་མེད་པ་རྫོང་རྒྱབ་རྟ་རྒྱུག་དང༌། གནམ་མདའ་རྒྱང་འཕེན་གྱི་རྩལ་འགྲན་ལའང་ལོ་འདིར་གཟིགས་མོའི་ཚུལ་གྱིས་བྱོན་ཏེ། ལྟད་མོ་བ་སེར་སྐྱ་མང་ཚོགས་ལ་མཐོང་གྲོལ་ཞལ་དཀྱིལ་ཆེད་ཀྱིས་སྟོན་པར་མཛད་པ་འདི་ཡང་སྐུ་དངོས་ཀྱིས་མཐའ་མའི་གདུལ་བྱ་རྣམས་རྗེས་སུ་འཛིན་པའི་བཞེད་པ་ཁྱད་པར་ཅན་ཞིག་ཡིན་པ་གོར་མ་ཆག

༤༽ དགའ་ལྡན་དུ་གནས་གཟིགས་མཆོད་འབུལ་སོགས།

ཆུ་བྱ་ ༡༩༣༣ ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༧ ཉིན་ྋགོང་ས་མཆོག་སྐུ་འཁོར་ཧྲག་བསྡུས་ནོར་གླིང་ནས་ཆིབས་ཐོན་གྱིས་གུང་ཐང་དུ་བཞུགས་ཞག་དང༌། ཕྱི་ཉིན་དགའ་ལྡན་དུ་བྱོན། གསེར་སྡོང་རིན་པོ་ཆེའི་སྤྱན་སྔར་མཆོད་ཚོགས་རླབས་པོ་ཆེ་སྒྲིག་གཤོམ་དང་འབྲེལ་ཉིན་གསུམ་རིང་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ཉིད་དང༌། ཁྲི་གདན་ཟུར་རྣམ་གཉིས། ཤར་བྱང་ཆོས་རྗེ། རྣམ་གྲྭ་གསུང་བཟང་བ་བཅས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འཇམ་དཔལ་གཤིན་རྗེ་གཤེད་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ཞལ་ཕྱེ་སྟེ། དགེ་ལེགས་རྒྱ་མཚོའི་ཆར་འབེབས་ཀྱི་སྒོ་ནས་རབ་ཏུ་གནས་པའི་ཆོ་ག་སྦྱོར་དངོས་རྗེས་གསུམ་ཚང་བ་སྨིན་རྒྱས་ཐོག དབང་བསྐུར་རི་རྩེར་བྱོན་ཏེ་ལྷ་བསངས་དགྲ་ལྷ་དཔངས་བསྟོད་ཀྱི་གསུང་ཆོག་མཛད། སྔ་དགོང་གདན་སའི་ཁོར་ཡུག་གླིང་སྐོར་ལ་ཞབས་བཅགས། རྗེ་བདག་ཉིད་ཆེན་པོའི་སྐུ་གདུང་རིན་པོ་ཆེའི་དྲུང་དུ་ཡང་ཡང་ཕེབས་ཏེ་ཐུགས་སྨོན་མཚམས་སྦྱོར་ཤུགས་དྲག་མཛད། དགའ་ལྡན་ནས་ནོར་གླིང་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱང་ཁར་ཐུགས་འཕྲེང་བའི་རྣམ་པས་ཕྱི་ཕྱག་ལན་གསུམ་མཛད།

ཚེས་ ༣༠ ཞོགས་པ་ལྷ་ལྡན་བླ་སྟེང་དུ་ྋཞབས་སོར་བཀོད་དེ་གཟིམ་ཆུང་ཀུན་གསལ་ཟུར་འཕྱོང་ནས་ཚོགས་མཆོད་སེར་འཕྲེང་ཆེན་མོར་ཐུགས་ཞིབ་དང༌། དེ་ནས་རྩེ་ཕོ་བྲང་དུ་ཕེབས་ཏེ་གཟིམ་ཆུང་ས་གསུམ་ནས་ཞོལ་འབྲས་བུ་སྟེང་གི་གར་རོལ་མཆོད་འཕྲེང་ལ་གཟིགས་ནས་ནོར་གླིང་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས།

ཟླ་༣ པར་དགའ་ལྡན་བླ་གྲྭ་ཚོགས་ཡོངས་ལ་ཞབས་བརྟན་མཇལ་ཁ་དང༌། ས་བཅུད་བུམ་སྒྲུབ། བརྒྱད་གཏོར་མཛད་ཆེན། དུས་འཁོར་གར་གཟིགས་དང་སྒྲུབ་མཆོད་བཅས་ཀྱི་ཚོགས་མགོན་དུ་སྔར་བཞིན་ྋཞབས་སོར་བཀོད།

ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༡༥ ཉིན་རྣམ་གྲྭའི་གསོ་སྦྱོང་ཚོགས་དབུར་བྱོན་ཏེ་དབྱར་བདག་བསྐོ་ལས་དང༌། ཚུལ་ཤིང་འབུལ་བཞེས། ཕྱི་ཉིན་སྔ་དྲོ་དབྱར་ཞལ་བཞེས་བཅས་མཛད། རྨེ་བཞི་སོགས་ཉེ་སྐོར་དགོན་ཁག་གི་འཆར་ཅན་དབྱར་མཇལ་དང༌། འབྲས་སེ་གཉིས་ཀྱི་འདུས་དམངས་ལ་ལྗོངས་རྒྱུའི་མཇལ་ཁ་རྒྱུན་བཞིན་སྩལ།

ནོར་གླིང་དུ་འཆར་ཅན་ཟླ་ ༨ པའི་ནང་ཉིན་བཅུའི་ཆབ་ཞུགས་སྤྲོ་ཆེན་ལ་རོལ་བ་དེ་ཐོག་ལོ་དེར་དམིགས་བསལ་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་མི་སྣ་རྣམས་མགྲོན་འབོད་མཛད། ལྷ་བབ་དུས་ཆེན་ནས་བཟུང་ཉིན་གསུམ་རིང་གདན་ས་གསུམ་དང༌། རྒྱུད་གྲྭ་སྟོད་སྨད། གཞིས་དགོན་ཁག་སོགས་ཀྱི་ཚངས་སྤྱོད་དོན་གཉེར་བ་དགུ་བཅུ་གོ་བཞིར་རབ་བྱུང་དང༌། བརྒྱ་དང་ལྔ་བཅུ་ང་གཉིས་ལ་བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི་བསླབ་གཞིའི་བགོ་སྐལ་སྩལ་ནས་རྒྱུན་དུ་བསླབ་སྡོམ་གནང་ཡུལ་གཟིམ་ཆུང་སྲིད་ཞིའི་དཔལ་འབར་གྱི་བཞུགས་ཁྲིའི་དབུ་ཐོད་བླ་བྲེ་གཏན་འཇགས་སུ་བསྒྲོན་པ་དེ་ད་ཉིན་ནས་ངེས་པར་བསྡུ་དགོས་ཀྱི་ཞལ་ཏ་ཕེབས། དེ་རྗེས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་ཕུར་ལྕོག་སྤྲུལ་སྐུ་ཐུབ་བསྟན་བྱམས་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་འཛིན་ལ་བཀའ་སམ་དང་སྦྲགས། འདུལ་བའི་ལས་ཆོག་གི་ཕྱག་དཔེ་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་གསར་སྒྲིག་གནང་བ་དཔར་གསར་ལེ་ཚན་གཅིག་སྩལ་ཏེ་ཕྱིན་ཆད་རབ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་འབོག་དགོས་བྱུང་ན་ལས་ཆོག་འདིའི་སྟེང་ནས་སྤེལ་འཐུས་ཞེས་བཀའ་མངགས་སྩལ།

ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡༣ ནས་མགུལ་ཆམ་ལྟ་བུའི་སྐུ་ཁམས་ཉོག་ཚུལ་ཅུང་ཟད་བཞེས། གསོལ་ཆས་ཅུང་ཞིག་གསོལ་མི་འདོད་པ་དང༌། ཞབས་འཆག་གནང་བའི་ཚེ་ཞལ་དབུགས་བག་ཙམ་འཚང་བ་ལྟ་བུ་བྱུང༌། སྐབས་འགར་དྭངས་པའི་ཚུལ་བཞེས་ཏེ་གང་ལའང་བདེ་ཐོགས་མེད་པར་རྒྱུན་གཏན་དང་འདྲ་བ། རེས་འགའ་སྐུ་གསང་སོགས་ཀྱི་ཚེའང་ཕྱག་གཞན་ལ་བརྟེན་གནང་སོགས་སྐུ་ཁམས་གསལ་འགྲིབ་ཀྱི་ཉམས་སྣ་ཚོགས་མཆིས་ཀྱང༌། ཐུགས་སྒམ་པས་ནང་འཁོར་རྣམས་ཀྱིས་སྙུན་གཞིའི་བབས་ལྕི་ཡང་གི་གཏིང་མ་དཔོག་པར་ཅི་བྱ་གཏོལ་མེད་དུ་ལུས།

ཚེས་ ༢༤ ཉིན་དཔལ་ལྡན་སྨད་རྒྱུད་གྲྭ་ཚང་གི་དགུན་མཇལ་ལ་བཞུགས་ཁྲིར་ྋཞབས་སོར་བཀོད་དེ་ཞབས་བརྟན་འབུལ་བཞེས་དང༌། ཕྱག་དབང་བྱིན་རླབས་ཀྱང་རྒྱུན་བཞིན་སྩལ། དེའི་ཕྱི་ཉིན་སྟོད་རྒྱུད་གྲྭ་ཚང་གི་དགུན་མཇལ་དུའང་ཕེབས་བཞེད་ཆེ་རུང༌། ཉིན་སྔོན་མ་སྐུ་འཁྲུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཆེར་མངོན་པར་བརྟེན། བཞུགས་ཁྲིར་ན་བཟའ་གདན་ཞུས་ཀྱིས་ཁྲི་མཇལ་ཐོག་བརྟན་བཞུགས་ཀྱི་རིམ་པ་རྒྱུན་སྲོལ་བཞིན་བསྟར། དེ་ནས་སྐུའི་རྐྱེན་སེལ་ཞབས་རིམ་སྒྲུབ་མུས་ཐོག བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་དང༌། དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཟུར་བྱམས་པ་ཆོས་གྲགས་རིན་པོ་ཆེ་བཅས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་སྐུ་གམ་དུ་བཅར་ཆོག་པའི་ྋསྙན་གསན་ཞུས་པ་ན། བཀའ་ལྷན་ལ་མཇལ་འཕྲད་ལྟ་ཅི། མཇལ་དར་ཡང་དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཕྱིར་སློག་གནང༌། ཁྲི་ཟུར་རིན་པོ་ཆེའི་མཇལ་དར་དང་རྟེན་དོད་བཞེས་ཏེ། འཆར་ཟླའི་ཚེས་ཤར་ལ་མཇལ་འཐུས་ཞེས་བཀའ་གསལ་ཕེབས།

༥༽ དུས་བསྟུན་མཛད་པ་སྐྱོང་ཕྱིར་གློ་བུར་ཞི་དབྱིངས་སུ་གཤེགས་པ།

མཐར་དགུང་གྲངས་ལྔ་བཅུ་ང་བདུན། རབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའི་ཆུ་བྱ་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༣༠ (༡༩༣༣/༡༢/༡༧) སྟེ། གནམ་གང་གི་ཉིན་ཕྱེད་ཙམ་ལ་གངས་ཅན་མགོན་པོ་མཆོག་སྤྱན་གླིང་གཟིམ་ཆུང་འཆི་མེད་མཆོག་འཁྱིལ་དུ་གཟིམ་ཁྲིའི་སྟེང་མཉམ་མེད་ཐུབ་པའི་དབང་པོ་རྩྭ་མཆོག་གྲོང་གི་ཤིང་སཱ་ལ་ཟུང་གི་དྲུང་དུ་ཇི་ལྟར་མནལ་བ་དང་མཐུན་པར་བཞུགས་ནས། སྤྱན་བཙུམས་ཤིང་གསུང་གི་ཕེབས་སྒོ་གང་ཡང་མ་སྩལ་བས། སྐུ་བཅར་ནང་མ་རྣམ་པས་བློས་འགན་མ་བཟོད་པར་འཕྲལ་དུ་བཅར་དགོས་ཀྱི་བརྡ་བྱུང་བ་ལྟར། ཁྲི་ཟུར་བྱམས་པ་ཆོས་གྲགས་དཔལ་བཟང་པོ་དང༌། ཕུར་ལྕོག་སྤྲུལ་སྐུ། མཚན་ཞབས་སྟག་བྲག་སྤྲུལ་སྐུ་དང༌། རྒྱལ་དབང་སྤྲུལ་སྐུ། ཀེའུ་ཚང་སྤྲུལ་སྐུ། གནས་ཆུང་ཆོས་སྐྱོང་ཁོག་ཏུ་རློམ་བཞིན་པ་167བཅས་སྐུ་དྲུང་དུ་བཅར་ཏེ་ཕྱག་འཚལ་གྱི་སྒོ་ནས་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་གང་ཉིད་ལྷ་རབ་སྙུན་ཚུལ་འདི་ལས་དྭངས་ནས་བསྟན་འགྲོའི་མགོན་དུ་ཞབས་པད་བརྟན་པའི་དགོངས་པ་མི་ལྷོད་པ་དང༌། ཅི་སྟེ་དགོངས་པ་གཞན་དོན་དུ་གཏད་གྲུབ་པས་བཟློག་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་ལགས་ཚེ། ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་འཁྲུལ་མེད་མྱུར་དུ་འབྱོན་པ་ཞེས་ངུ་ངག་གིས་གསོལ་བ་ཕུར་ཚུགས་སུ་བཏབ། མཚམས་དེར་སྤྱན་གདངས་ཙམ་ཞིག་མཛད་པ་ལས། གསུང་ལན་གང་ཡང་མ་ཕེབས་མུར་སྤྱན་ཟུམ་བཞིན་བཞུགས་མུས་མཐར། ཕྱི་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་བདུན་དང་ཕྱེད་ཐོག་སྡུད་རིམ་རྡོ་རྗེའི་རྣལ་འབྱོར་གྱིས་སྣང་བ་གསུམ་རིམ་པར་བསྡུས་པའི་རྗེས་སུ། ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་འོད་གསལ་ཆོས་སྐུའི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་མཛད་དེ་སྤྲོས་བྲལ་བདེ་སྟོང་གི་ཐུགས་དམ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་བཞུགས་བཞིན་ཞིང་དུ་གཤེགས་པ་བཅས་སོ།།168

གངས་ལྗོངས་བསོད་ནམས་ཆུ་གཏེར་ཉིན་བཞིན་འགྲིབ།།

ཆབ་སྲིད་བདེ་ཐབས་སྤྱི་དོན་རས་སུ་བོར།།

སྤྱི་སྒོས་མྱོང་བྱ་ལྡོག་པར་དཀའ་མཁྱེན་ཏེ།།

མགོན་ཁྱོད་ཞིང་གཞན་གཤེགས་ལ་དགོངས་པ་གཏད།།

སྙིགས་མའི་དུས་འགྱུར་ཤར་རླུང་འཚུབ་པའི་ཤུགས།།

བསིལ་ལྗོངས་ཞིང་དུ་བརྟོལ་ལ་མངོན་ཕྱོགས་པར།།

གཟིགས་ཏེ་དུས་ལས་ཡོལ་མེད་ཡང་སྤྲུལ་གྱི།།

ཟླ་གཞོན་གསར་པའི་ཐུགས་བསྐྱེད་བཞེས་པར་ངེས།།

བོད་འབངས་སྐྱེ་བོའི་འཕྲལ་ཡུན་ཕན་བདེའི་སླད།།

ཞལ་གདམས་སྙིང་གི་བདུད་རྩི་ལེགས་སྩལ་ནས།།

རེ་ཞིག་དག་པ་གཉིས་ལྡན་ཆོས་སྐུའི་ཀློང༌།།

གང་སྐུ་རིན་ཆེན་བསྟིམས་པའི་མཛད་པ་བསྟན།།169

ཞེས་ལྷར་བཅས་འགྲོ་བའི་འདྲེན་མཆོག་སྲིད་ཞིའི་གཙུག་རྒྱན་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་པོ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་རླབས་འཕྲེང་བརྒྱ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བའི་སྔོན་འགྲོ་ལས། སྤྱན་རས་གཟིགས་སྡོམ་བརྩོན་གྱི་རྣམ་པར་བྱོན་པ་ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྐོར་ཏེ། རླབས་འཕྲེང་གསུམ་པའོ།། །།

167 འདི་སྐོར་དཔྱད་གཞིའི་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་‘རྒྱུ་ཆ་བདམས་བསྒྲིགས་’འདོན་ཐེངས་གཉིས་པའི་ཤོག་གྲངས་ ༡༢༧ ནང་འཁོད་འདུག

168 བཀའ་དྲིན་ཟླ་མེད་ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་མཛད་པ་ཕྱོགས་བསྡོམས་ཤིག་ ‘བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་’དེབ་གཉིས་པའི་ཤོག་གྲངས་ ༣༡༧ ནས་ ༣༢༢ བར་དེར་འཁོད་པར་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ངེས་པར་དུ་གཟིགས་མཛོད།

169 གསུང་འབུམ་སྐོར་དྷ་ས་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་དེབ་བཀོད་ཨང་ ༡༤༡༤༧ ནས་ ༡༤༡༥༣ བར་གཟིགས།

ཟུར་སྣོན།

བོད་དུ་མིའི་འགྲོ་བ་ཐོག་མར་བྱུང་བའི་ལོ་དུས།

འགོས་ལོའི་བཞེད་པ།

འགོས་ལོ་གཞོན་ནུ་དཔལ་གྱིས་མཛད་པའི་དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ་ཞེས་པའི་ནང༌། “བོད་ཀྱི་ཡུལ་འདི་ཡང་རྒྱ་གར་དང་འདྲ་བར། ཡུལ་དང་མི་ལ་སོགས་པ་གནས་པའི་བསྐལ་པ་ནས་བྱུང་བར་བྱས་ན་ཡང་ལུང་དང་རིགས་པའི་གནོད་པ་མེད་ཅིང༌། སྟོན་པ་ཐུབ་པ་བྱོན་པའི་དུས་ལས་སྔ་བ་རྩོད་ལྡན་གྱི་ཐོག་མ་སྐྱ་སེང་བུ་ལྔས་དཔུང་ཚོགས་ཡན་ལག་བཅོ་བརྒྱད་དམ། བཅུ་གཉིས་བཅོམ་པའི་ཚེ། བུད་མེད་ཀྱི་ཆ་ལུགས་སུ་བྱས་ཏེ་བྲོས་ནས། རི་ཁ་བ་ཅན་གྱི་ཁྲོད་དུ་ཞུགས་ཏེ་གནས་པའི་རིགས་ལས། དིང་སང་ན་ཡང་བོད་ཅེས་བྱ་བར་གྲགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས། སློབ་དཔོན་ཤེས་རབ་གོ་ཆས་བཤད།” ཅེས་དང༌། “སྔོན་གྱི་ཡི་གེ་རྙིང་པ་རྣམས་ལས་ཡུལ་འདི་ལ་སྔོན་མིང་པུ་རྒྱལ་ཞེས་ཟེར་ལ། ཕྱིས་བོད་ཅེས་བྱ་བ་འཆད་པ་ཡང་སློབ་དཔོན་ཤེས་རབ་གོ་ཆའི་གསུང་དང་སྦྱར་ན་འབྱོར་རོ།། ཁྱད་པར་དུ་ཐུབ་པ་བཞུགས་པའི་དུས་ན་བོད་ཅེས་བྱ་བ་ལུང་རྣམ་འབྱེད་དུ་བཤད་ལ། དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོར་ཡང༌། འཕགས་པ་བོད་ལ་སོགས་རྣམས་ལ། ཞེས་གསུངས་གནང་ངོ་།།”170 ཞེས་གསལ་བར་འཁོད་པ་འདི་ནི། འགོས་ལོ་ཆེན་པོས་ཀྱང་ད་ཕན་མི་ལོ་ཉིས་སྟོང་ལྔ་བརྒྱའི་སྔོན་ནས་བོད་ཀྱི་སྣོད་བཅུད་གཉིས་བྱུང་བར་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་པའི་ལུང་དང་རིགས་པ་ཡང་དག་གི་སྒོ་ནས་དེང་རབས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་གཟུ་བོའི་བློ་དང་ལྡན་པ་དག་ལ་དཔྱད་གཞི་རིན་ཐང་བྲལ་བ་ཞིག་འཇོག་པར་མཛད་པར་མངོན་ནོ།།

ཇོའོན་ ཝིན་སེན་ཊ་ འབེལ་ལེཛཛ་ (John Vincent Bellezza) ཡིས་གནའ་ཤུལ་ལ་དཔྱད་པ།

ཇོའོན་ འབེལ་ལེཛཛ་ ཡིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༣ ནས་ ༡༩༩༩ བར་དེར། བོད་ས་བྱང་དང་སྟོད་ཁུལ་ཆེད་བསྐྱོད་གནའ་ཤུལ་འཚོལ་ཞིབ་བྱེད་སྐབས། རང་གིས་དངོས་མཐོང་ལ་དཔར་བརྒྱབ་པ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་འགྲེལ་བཤད་གསལ་བཀོད་དབྱིན་ཡིག་དེབ་ཆེན་ཕྱི་ཤོག་ཏུ་ Antiquities of Northern Tibet “བོད་བྱང་ཁུལ་གྱི་གནའ་བོའི་དངོས་རྙིང་” ཞེས་འཁོད་པ་ཞིག་ ༢༠༠༡ ལོར་ལྡི་ལིར་དཔར་བསྐྲུན་དེ་དང༌། དེབ་ཚད་གོང་མཚུངས་ཕྱི་ཤོག་ཏུ་ Antiquities of Upper Tibet “བོད་སྟོད་ཁུལ་གྱི་གནའ་བོའི་དངོས་རྙིང་” ཞེས་འཁོད་པ་ཞིག་ ༢༠༠༢ ལོར་ལྡི་ལིར་དཔར་བསྐྲུན་དེ་དག་ནང༌། གནའ་ཤུལ་དཔྱད་ཞིབ་ཀྱི་དངོས་མཐོང་ལོ་རྒྱུས་གསལ་བར་བཀོད་འདུག སྐབས་འདིར་དོན་འབྲེལ་ཆེ་བ་ཞིག་ལ། གོང་གསལ་དབྱིན་དེབ་ ༢༠༠༡ ལོར་དཔར་བསྐྲུན་དེའི་ཤོག་གྲངས་ ༧ པའི་ནང་ “The origins of man in Tibet” “ བོད་དུ་མི་ཡི་འབྱུང་ཁུངས་” ཞེས་པའི་འགོ་བརྗོད་འོག གནའ་ཤུལ་ལ་དཔྱད་ཞིབ་ལས་དྲངས་པའི་གནས་ལུགས་གསལ་ཙམ་བཀོད་པའི་ནང༌། “According to our present state of knowledge, humans first appeared in the Tibetan plateau at least 30,000 years ago during a warm stage in the last period of glaciation.”ད་ལྟ་ང་ཚོས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བ་ལ་གཞིགས་ན། བོད་ས་མཐོའི་སྒང་དུ་འགྲོ་བ་མི་ཐོག་མར་བྱུང་བ་ནི། ཉུང་མཐར་ཡང་མི་ལོ་ཁྲི་གསུམ་ (༣༠༠༠༠) གྱི་སྔོན་ཏེ། འཁྱགས་རོམ་གྱི་དུས་མཇུག་དྲོ་བའི་དུས་སྐབས་སུ་ཡིན་པར་མངོན།” ཞེས་བྲིས་འདུག

ཀྲང་ཡཱ་ཧྲཱ་ (Zhang Yasha) ཡིས་གནའ་ཤུལ་ལ་དཔྱད་པ།

དབྱིན་ཡིག་དུས་དེབ་“China’s” Tibet VOL. 12 No.6 2001” རྒྱ་ནག་གི་བོད། དེབ་ ༡༢ ཨང་ ༦ ༢༠༠༡” ནང༌། ཀྲང་གིས་བོད་མཐོ་སྒང་ས་ཁུལ་དུ་གོང་གསལ་ཇོའོན་ ཝིན་སེན་ཊ་ འབེལ་ལེཛཛ་ཡི་དེབ་ཁག་གཉིས་ནང་དཔར་གསལ་གནའ་ཤུལ་བྲག་བརྐོས་རི་མོ་དེ་གྲས་ལྔ་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་ཡོད་པའི་སྐོར་དང༌། དེ་རིགས་འགའ་ཤས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཇི་འདྲ་ཡོད་སྐོར་འགྲེལ་བཤད་གསལ་བར་བཀོད་འདུག་ཅིང༌། དེ་ཐོག་“Period” “དུས་སྐབས” “Earliest rock paintings were found to be 3,000 years old.” “བྲག་རྡོའི་ངོས་ཀྱི་རྡོ་བརྐོས་རི་མོ་ཆེས་སྔ་ཤོས་རྙེད་པ་ནི། ལོ་ 3,000 སྔོན་དུ་བྱུང་འདུག” ཅེས་བྲིས་འདུག འདི་སྐོར་ཡང་ཇོའོན་གྱི་དེབ་ནང་གསལ་བ་ལྟར། བོད་དུ་མིའི་འགྲོ་བ་ཐོག་མར་བྱུང་བའི་ལོ་དུས་ནི། འགོས་ལོ་གཞོན་ནུ་དཔལ་གྱི་བཞེད་པ་དང༌། བོན་གྱི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ནང་གསལ་ཁག་དང་མཐུན་ཆེ་བ་ཞིག་སྣང་ཞིང༌། འདི་དག་ལྟ་བུའི་མངོན་སུམ་ཚད་མའི་དཔྱད་གཞི་ཡིག་ཆ་སྣ་ཚོགས་ཐོན་ཡོད་ངེས། ད་ལྟ་རྩོམ་སྒྲིག་པའི་བློ་མིག་འབྱེད་པའི་ཡིག་ཆ་གང་ཐོབ་དེ་དག་ལས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་དགོངས་ཚུལ་འབྲེལ་ཡོད་གཙོ་དོན་བསྡུས་ཙམ་རེ་ཟུར་བཏོན་གྱིས་བཀོད་པ་འདི་དག་ཀློག་པ་པོའི་དཔྱད་གཞིའི་སླད་དུ་བསྣན་པ་ལགས་སོ།།

དབྱིན་ཡིག་དུས་དེབ་ “China’s” Tibet” ཞེས་འཁོད་པ་དེ་ནི། བོད་ནས་དཔར་འགྲེམས་བྱེད་པའི་བོད་ཡིག་དུས་དེབ་“ཀྲུང་གོའི་བོད་ལྗོངས་” ཞེས་པ་དེ་འདྲ་དབྱིན་ཡིག་ཏུའང་ཡོད་པ་ཡིན་འདུག འདི་གར་དབྱིན་ཡིག་མ་གཏོགས་ལག་སོན་མ་བྱུང༌།

ཌེ་ཝི་ཌ་ ཀྲང་ཏེན་ (David Zhang Dian) གྱིས་གནའ་ཤུལ་ལ་དཔྱད་པ།

ཡང༌། བོད་དུ་མིའི་འགྲོ་བ་ཐོག་མར་བྱུང་བའི་ལོ་དུས་འབྱུང་ཁུངས་གོང་ཁག་དང་མི་འདྲ་བའི་ཡིག་ཆ་གསར་པ་ཞིག་ཐོབ་བྱུང༌། དེ་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༢ ཟླ་ ༣ པའི་ཨ་རིའི་དབྱིན་ཡིག་དུས་དེབ་ Academic Journal “ཨ་ཀ་ཌེ་མིག་ ཇར་ནཱལ་” ནང༌། ཧོང་ཀོང་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭའི་ས་ཁམས་རིག་པའི་སྡེ་ཚན་གྱི་སློབ་དཔོན་ལས་རོགས་ཀྲང་ཏེན་གྱིས་ ༡༩༨༦ ལོར་བོད་ས་མཐོའི་ཁུལ་དུ་ཉམས་ཞིབ་ཏུ་བསྐྱོད་པའི་རིང་དེར། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྷ་ས་ནས་རྒྱང་ཐག་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༨༥ (མེ་ལེ་ ༥༣) ཡོད་པའི་རི་ལྡེབས་ནས་མིའི་རྐང་རྗེས་དང་ལག་རྗེས་བཅུ་དགུ་ཡོད་པའི་འགྱུར་རྡོ་གསར་རྙེད་བྱུང་བའི་སྐོར་འཁོད་པ་དེ་རེད། ཧོང་ཀོང་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭའི་ས་གཞི་ཚན་རིག་སྡེ་ཚན་གྱི་ལིའི་ཧྲེང་ཧྭ་ཡིས་འགྱུར་རྡོ་དེ་དག་ལ་བརྟག་ཞིབ་ཐེངས་ཁ་ཤས་བྱས་མཐར། འགྱུར་རྡོའི་སྤུས་ཚད་དེ་ཚོ་བྱུང་ནས་མི་ལོ་ཉིས་ཁྲི་ (20,000) སྐོར་ཞིག་སོང་ཡོད་པ་གསལ་སྟོན་བྱས་འདུག དེར་བརྟེན་ད་ཕན་གྱི་ཚན་རིག་པ་ཚོས་ ༡༩༧༧ ལོར་གསར་རྙེད་རྩ་བཟུང་གིས་བོད་དུ་མིའི་འགྲོ་བ་ཐོག་མ་ཆགས་པའི་ལོ་དུས་སྔ་ཤོས་ནི་མི་ལོ་བཞི་སྟོང་དྲུག་བརྒྱ་དགུ་བཅུ་ (༤༦༩༠) ཡི་སྔོན་ཙམ་དུ་ཡིན་པར་བསམ་གྱི་ཡོད་པ་དེ་ལས་ཆེས་སྔ་བ་གསར་རྟོགས་བྱུང་བའི་སྐོར་ཡང་དུས་དེབ་དེའི་ནང་གསལ་བཤད་བྱས་འདུག

བོད་རྗེ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་འབྱུང་ཁུངས་ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་ནང་གསལ་ལྟར་བདེན་པར་མཐོང༌།

བོད་རྗེ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་འབྱུང་ཁུངས་བཤད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་བཞིའི་ནང་ནས་ཕྱི་མ་འདི་ཁོ་ན་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དངོས་དོན་དང་མཐུན་པར་མཐོང༌། དེ་བས་གསལ་བ་ཞིག་ནི། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་པར་བརྩམས་པའི་[ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་]ནང་དེའི་སྐོར་འཁོད་པ་འདི་ལྟར། “ཡུལ་སྤུ་བོའི་ཡུལ་ནས། སྤུའི་མི་མོ་མོ་བཙུན་བྱ་བའི་རུམ་ནས་ཐེ་བྲང་སྤུན་དགུ་སྐྱེས་པའི་ཆུང་དག་ཐེ་རང་མ་སྙ་ཨུ་བེ་ར་བྱ་བ། ལྕེས་གདོང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ཁེབས་པ། ཕྱག་སོར་དྲ་བ་འབྲེལ་བ། ཤིན་ཏུ་གདུག་རྩུབ་དང་ནུས་མཐུ་ཆེ་བ་གཅིག་བྱུང་བས། འདི་ཐུ་དྲགས་བཤུག་དགོས་ཟེར་ནས། སྤུ་བོའི་ཡུལ་གྱི་བན་བོན་ནུས་མཐུ་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ཐེ་བྲང་སྐྱས་འདེབས་བྱས་ནས། བོད་དུ་བཤུགས་པ་ལ། དེར་བོད་ཀྱི་མི་རྗེ་འཚོལ་བ་དང་ཕྲད་ནས་ཁྱོད་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་བྱས་པས། ང་སྤུ་བོའི་ཡུལ་གྱི་མི་གཅིག་ཡིན་ཟེར་བས། འོ་ན་ཕྱག་སོར་དང་ལྕེ་ངོ་མཚར་ཆེ་བ་གཅིག་འདུག་པ། ཁྱོད་ལ་ནུས་མཐུ་འདྲ་བ་ཅི་ཡོད་བྱས་པས། ཁོ་ན་རེ་ནུས་མཐུ་དང་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེ་གྲགས་ (དྲགས་) པས་བཤུགས་པ་ཡིན་ཟེར། འོ་ངེད་ཀྱི་རྗེ་བཅོལ་ལོ་བྱས་ནས་གཉའ་བའི་ཁྲི་ལ་བླངས། འདི་རྗེ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ཡིན་བྱས་ནས་རྗེ་བཅོལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་གདའ་སྟེ། དེ་ནི་རྗེའི་རྔན་ནམ་འཚང་ (མཚང་) ལགས་སོ་”171 ཞེས་འཁོད་པ་ལྟར་བཤད་ཚུལ་འདི་རིགས་ཀྱི་རྐྱེན་པས་དཔེ་རྙིང་དེ་ལ་སྔོན་ཆད་དམ་དྲག་ཡུན་རིང་ཕོག་མྱོང་བ་ཡིན།

དེ་རྗེས་ལྕང་གླང་པ་རོལ་པའི་རྡོ་རྗེས་མཛད་པའི་ཡམ་བུ་བླ་སྒང་གི་དཀར་ཆག་ནང་དུའང༌། གཉའ་ཁྲིའི་འབྱུང་ཁུངས་སྟོན་སྐབས་”སྔར་སྤུ་བོའི་ཡུལ་ན། བྱ་མོ་བཙུན་བྱ་བའི་མངལ་ནས་ཐེའུ་བྲང་བུ་སྤུན་དགུ་སྐྱེས་པའི་ཆུང་མཐའ་ཨུ་བེ་ར་བྱ་བ་བཞིན་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ལེགས་པ། ཕྱག་སོར་དྲ་བས་འབྲེལ་བ། ཤིན་ཏུ་མཐུ་ཆེ་བས་ཡུལ་མི་ཀུན་གྱིས་སྤྱུགས་ཏེ་བོད་དུ་བྱོན་པའི་ཚེ། བོད་རྣམས་རྗེ་བོ་འཚོལ་བ་དང་བྱང་ལམ་གཡའ་ལེ་གོང་དུ་ཕྲད་ནས་ཁྱོད་སུ་ཡིན། གང་ནས་འོངས་དྲིས་པས། ང་སྤུ་བོའི་ཡུལ་ནས་འོངས། ད་བོད་ལ་འགྲོ་བྱས་པས། འོ་ན་ཁྱེད་ལ་ནུས་པ་ཅི་ཡོད་ཟེར། དེ་ན་རེ་ང་ནུས་མཐུ་ཆེ་བས་ཡུལ་མི་ཀུན་གྱིས་སྤྱུགས་པ་ཡིན་ཟེར། འོ་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་རྗེ་ཨེ་ནུས་བྱས་པས། ཁྱོད་རང་རྣམས་ཀྱིས་གཉའ་བར་ཁྲི་ལ་བཏེག་ཅིག་དང༌། མཐུ་སྟོབས་རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་གདོན་མི་ཟ་ཟེར་བ་དང༌། དེར་ཇི་ལྟར་གསུངས་པ་བཞིན་གཉའ་བར་བཏེགས་ནས་རྗེ་རུ་ཁུར་བས་མཚན་ཡང་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོར་ཐོགས་” (ཡམ་བུ་བླ་སྒང་གི་དཀར་ཆག་འབྲིང་པོ) ཞེས་གསལ་བ་ཡང་རྩ་དོན་ཐོག་གོང་དང་མཐུན་པར་སྣང༌། ཉང་རལ་ཆོས་འབྱུང་དུའང་”ལ་ལ་ན་རེ། ཐེའུ་རང་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུད་ཡིན་ཟེར་ཏེ་དེ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་བཤད་ཚུལ་དེ་སྔར་ནས་ཡོད་པ་གསལ་པོ་འཁོད་འདུག གོང་དུ་དྲངས་པའི་བཤད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་བཞིའི་ནང་ནས་ཕྱི་མ་འདི་ཁོ་ན་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་དངོས་དང་མཐུན་པར་མཐོང༌།172

170 ཤོག་ལྡེབས། ཀ་ ༡༨ བ་ ༥ ནས་ ཀ་ ༡༩ ན་ ༡ བར། ལྷ་ས་ཀུན་གླིང་དཔར་མ།

171 ‘མཁས་པ་ལྡེའུའི་ཆོས་འབྱུང༌།’ ཡིག་རྙིང་བྲིས་མ་ཤོག་གྲངས་ ༡༢༧ མདུན།

172 ‘བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གཡུ་ཡི་འཕྲེང་བ།’ བོད་ལྗོངས་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་ ༡༩༨༩ ལོར་དཔར་བསྐྲུན། སྟོད་ཆ། ཤོག་གྲངས་ ༤༠ ནས་ལེབ་བཤུས།

བོད་དུ་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྟེན་ཐོག་མར་བྱུང་ཚུལ་དཔྱད་གཞི།

སྔོན་གྱི་གཏམ་མེ་ཏོག་འཕྲེང་བ་ཞེས་བྱ་བ་173དེའི་ནང་ “ལྷ་ཐོ་ཐོ་རི་སྙན་བཙན་གྱི་སྐུ་རིང་ལ། དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབུ་བརྙེས་པ་ཡིན་ལ། དེའི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་ཏུ་བཤད་ན། སྐྱེས་བུ་དམ་པ་དེས་རྒྱལ་སྲིད་འཛིན་པའི་ཚེ། ལི་ཐེ་སེ་དང༌། ཐོ་གར་གྱི་ལོ་ཚ་བ་བློ་སེམས་མཚོ་གཉིས་ཀྱིས། རྒྱ་གར་གྱི་པཎྜི་ཏ་མཁས་པ་ལེགས་བྱིན་སྤྱན་དྲངས་ནས་བྱོན་ཏེ། རྒྱལ་པོ་ལ་ཆོས་གསུངས་པས། བོད་ན་ཡི་གེ་མེད་པའི་སྟབས་ཀྱིས་སླབ་ཏུ་མ་བཏུབ་ནས། ཟ་མ་ཏོག་སྐོད་པ། སྙིང་པོ་ཡི་གེ་དྲུག་མ་གསེར་གྱིས་བྲིས་པ་གཅིག་ལ། མུ་དྲའི་ཕྱག་རྒྱས་བཏབ་ནས་རྒྱལ་པོ་ལ་ཕུལ་ཏེ། འདི་ལ་ཕྱག་དང་བསྐོར་བ་དང༌། མཆོད་པ་བགྱིས་ལ་གསོལ་བ་ཐོབ། གང་འདོད་པའི་བྱིན་བརླབས་འབྱུང་གིས། ངས་བོད་དུ་གདད་ཀྱང་ཕན་མི་ཐོགས་པར་འདུག་གསུངས་ནས་རྒྱ་ནག་ཏུ་བཞུད་དོ།།” ཞེས་དང༌། “གཡོམ་རྒྱུགས་ལ་རྟེན་པ་ཕལ་བ་ནི། སྤང་ཀོང་ཕྱག་བརྒྱ་པ། ཉི་ཟེར་ལས་བཅིངས་ཏེ། ཕོ་བྲང་གི་ཡང་ཐོག་ཏུ་བྱོན་ནོ་ཞེས། གནམ་ལས་བབས་པར་སྨྲ་བ་ནི། བོན་པོས་ལྷད་བཅུག་པ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་འཁོད་པར་དཔྱད་མཛོད།

173 ནེའུ་པཎྜི་ཏས་མཛད་པ། ‘དཔེ་ཡིག་ལག་བྲིས་པུ་ཏི་’ཤོག་ལྡེབས་ ༧ ན ༤ པ། དྷ་ས་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌། སྡེ་ཚན་ ཀ ༡༡ ༡༠། དེབ། བཀོད་ཨང་ ༡༧༢༦༨།

བོད་དུ་ཡི་གེ་འབྲི་སྲོལ་དར་ནས་མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་བདུན་བརྒྱད་སོང་བ།

ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་དགོངས་ཚུལ།

ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས། “བོད་དུ་ལོ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོའི་སྔོན་ནས་མིའི་འགྲོ་བ་འཕེལ་བས་མ་ཚད། རིག་གཞུང་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་སྟེ་ཡི་གེ་འབྲི་སྲོལ་ཡང་དར་ནས་མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་བདུན་བརྒྱད་ཕྱིན་འདུག དེ་ནི་དེང་སང་གི་ཚན་རིག་ཉམས་ཞིབ་པས་ས་འོག་ནས་ཐོན་པའི་གནའ་སྔ་མོའི་དངོས་པོའི་ཐོག་ནས་མངོན་སུམ་ར་སྤྲོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། སྟོད་ཁུལ་ལ་སོགས་པའི་བོད་ཀྱི་ཡུལ་ལུང་ཁག་གི་ས་འོག་ནས་སྔར་གྱི་རིག་རྫས་དངོས་རྙིང་ད་དུང་རྙེད་རྒྱུ་ཡོད་པར་བསམ་གྱི་འདུག”174 ཅེས་བཀའ་སྤྱི་ནོད་བྱུང༌།

སྤྲུལ་སྐུ་ནམ་མཁའི་ནོར་བུའི་ཉམས་ཞིབ་དཔྱད་རྩོམ།

སྤྲུལ་སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་བརྩམས་གནང་བ་ ‘ཞང་བོད་ལོ་རྒྱུས་ཏི་སེའི་འོད་’ ཅེས་པ། ༡༩༩༦ ལོར་ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ཁང་གིས་བསྐྲུན་པ་དེའི་ཤོག་གྲངས་ ༣༠༠ ནས་ ༣༠༢ ཀྱི་བར་དེར་ཐོན་མིས་བོད་ཡིག་གསར་དུ་གཏོད་པ་ཡིན་མིན་དཔྱད་རྩོམ་གྱི་མཐའ་བསྡོམས་ཤིག་འཁོད་པ་གཤམ་གསལ།

“རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ་[སི་ ༡༤༡ ཕ་ ༢]ལས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ལོ་བཅུ་བཞི་པ་གཅིག་གིས་རྒྱལ་སྲིད་ཆོས་བཞིན་དུ་སྐྱོང་གི་འདུག་ཅེས་པའི་སྙན་གྲགས་ཀྱིས། འཛམ་བུ་གླིང་ཁྱབ་སྟེ། ཕྱོགས་བཞིའི་རྒྱལ་པོས། ནོར་རྫས་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་སྐྱེས་དང༌། ཡི་གེ་བསྐུར་བྱུང་བ། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ལ། སྐྱེས་ལན་བསྐུར་རྒྱུའི་ནོར་ཡོད་ཀྱང༌། ཁ་འཕྲིན་མ་གཏོགས། ཡི་གེ་མེད་པས། བོད་ལའང་ཡི་གེ་གཅིག་ཅི་ནས་ཀྱང་དགོས་པར་འདུག་དགོངས་ནས། ཐོན་མི་ཨ་ནུ་རའི་བུ་སམ་བྷོ་ཊ་མི་ཆུང་བྱ་བ་དེ། བློ་གསལ་བས། གསེར་བསྐུར་ནས་རྒྱ་གར་དུ་ཡི་གེ་དང༌། ཆོས་སློབ་པ་ལ་བཏང་ཞེས་གསུངས་པར་དཔྱད་ན། སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་དེས་དགུང་ལོ་བཅུ་གསུམ་པར་རྒྱལ་སྲིད་བཟུང་བའི་དབུ་བཙུགས་ཡོད་ནའང་དགུང་ལོ་བཅུ་བཞི་པའི་བར་དུ་བོད་ལ་ཡི་གེ་ཞིག་ཡོད་དགོས་པའི་དགོངས་པ་མ་འཁོར་ཞིང༌། བཅུ་བཞི་པར་ཕྱི་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཁག་གི་འཕྲིན་ཡིག་འབྱོར་བས་རྐྱེན་བྱས་ཏེ་བོད་ལའང་ཡི་གེ་ཞིག་ཡོད་དགོས་པའི་དགོངས་པ་གསར་དུ་སྐྱེས་ཏེ་ད་གཟོད་ཐོན་མི་ཨ་ནུ་རྒྱ་གར་དུ་བཏང་ཚུལ་གསལ་བར་བསྟན་པ་རེད། ཐོན་མི་ཨ་ནུ་དེ་བློ་གསལ་བ་དང་ཤེས་རབ་ཆེ་བ། རང་བཞིན་བཟང་བ་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་དུ་མ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་ནའང་དོན་དུ་བོད་མུན་པའི་གླིང༌། ཡི་གེ་ཙམ་ཡང་མེད་པའི་ཡུལ་མཐའ་འཁོབ་དེ་འདྲ་བ་ཞིག་ཏུ་སྐྱེས་ཤིང༌། ཤེས་བྱ་རིག་པའི་རྨང་གཞི་ཅི་ཞིག་ཀྱང་མེད་པ་ཞིག་ས་ཐག་རིང་ཞིང་ཆ་རྒྱུས་མེད་པའི་ཡུལ་གྲུ་ཆེན་པོ་རྒྱ་གར་དུ་ཕྱིན། དུས་དེར་དེང་དུས་ལྟ་བུ་གནམ་གྲུ་དང་མེ་འཁོར། སྣུམ་འཁོར་རྐང་འཁོར་སོགས་ཅི་ཞིག་ཀྱང་མེད་པ་ལྟ་ཅི། ཐ་ན་རྟ་ལམ་བདེ་པོ་ཞིག་ཀྱང་མེད་པའི་ཚུལ། བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཆེན་པོ་བཻ་རོ་ཙ་ན་སོགས་རྒྱ་གར་དུ་ཇི་ལྟར་ཕེབས་པའི་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་ལས་ཤེས་ཐུབ་པ་དེ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། ཐོག་མར་བོད་ནས་རྒྱ་གར་དུ་འགྲོ་བ་ལ་དུས་ཡུན་ཇི་ཙམ་ཞིག་དགོས་པ་དང༌། བོད་མི་ཤེས་རིག་གི་རྨང་གཞི་ཅིའང་མེད་པ་ཞིག་རྒྱ་གར་དུ་སླེབས་ནས་ཐོག་མར་རྒྱ་གར་བ་རྣམས་དང་ཕན་ཚུན་གོ་བརྡ་འཕྲོད་ཐུབ་ཙམ་པའི་སྐད་སློབ་པ་ལ་དུས་ཡུན་ཇི་ཙམ་དགོས་པ་དང༌། རྒྱ་གར་དུ་སླེབས་མ་ཐག་རྒྱ་གར་གྱི་ཡིག་མཁན་དང་པཎྜི་ཏ་དེ་དག་མཇལ་ཆོག་པ་དང༌། མཇལ་ནས་ཀྱང་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ཡིག་དང༌། ནང་དོན་རིག་པའི་གཞུང་རྣམས་བསླབས་ཆོག་ཆོག་ཅིག་མེད་པ་ནི་བཤད་མ་དགོས་པས། པཎྜི་ཏ་དེ་དག་ལའང་དུས་ཡུན་ཇི་ཙམ་ཞིག་དགོས་པ་དང༌། ཐོན་མི་ཨ་ནུ་དེ་ལེགས་སྦྱར་དང༌། ནང་དོན་རིག་པ་ལ་མཁས་པར་གྱུར་ནས་སླར་བོད་ཡུལ་དབུས་སུ་འབྱོར་བ་ལའང་དུས་ཡུན་ཇི་ཙམ་ཞིག་དགོས། བོད་དུ་སླར་འབྱོར་ནས་བོད་ཡིག་གསར་དུ་བསྐྲུན་པ་དང་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་གཞུང་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་སྡེ་བརྒྱད་དུ་གྲགས་པ་དེ་དག་གསར་རྩོམ་མཛད་པ་རྣམས་ལ་དུས་ཡུན་ཇི་ཙམ་ཞིག་དགོས་པ་དང༌། དེ་ནས་འདུས་པ་རིན་པོ་ཆེའི་ཏོག་སོགས་གཞུང་ཁ་ཤས་ལེགས་སྦྱར་ནས་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཏེ་རྒྱལ་པོ་ལ་ཡིག་ཕུད་དུ་ཕུལ་བར་བཤད་པ་དེ་དག་མཛད་པ་ལའང་དུས་ཡུན་ཇི་ཙམ་ཞིག་དགོས་པ་འདི་ཀུན་ལ་བྱ་བ་དངོས་ཐོག་ནས་བསམ་མནོ་ལེགས་པོ་ཞིག་བཏང་བ་ཡིན་ན། སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་དགུང་ལོ་བཅུ་བཞི་པ་ནས་བཅུ་དྲུག་པའི་བར་གྱི་དུས་ཚོད་ཐུང་ངུ་དེ་འདྲ་བ་ཞིག་ཏུ་འགྲུབ་ཐབས་རྩ་བ་ནས་མེད་པའི་ངེས་ཤེས་བརྟན་པོར་རྙེད་ཐུབ།

གོང་གསལ་གྱི་ལུང་དང་རིགས་པ་དེ་དག་ལ་གཞིགས་ན་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་གོང་དེར་བོད་དུ་ཡི་གེར་བེད་སྤྱོད་བྱེད་སྲོལ་བྱུང་ཡོད་པ་ལ་ཐེ་ཚོམ་མེད་ནའང༌། དེ་སྐབས་རྣམས་སུ་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཡོད་པའི་ཡི་གེ་དེ་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་ཡི་གེ་དེ་ལ་བོད་ཡིག་ཟེར་གྱི་ཡོད་དམ་མེད་པའི་སྐོར་སོགས་ལ་དཔྱད་གཞིགས་ནན་ཏན་དུ་བྱེད་དགོས་པ་འདུག དེའི་སྐོར་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རྣལ་མའི་རང་གཤིས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་སུ་གསལ་བར་བསྟན་པ་ནི། དར་རྒྱས་གསལ་བའི་སྒྲོན་མ་ཐོབ་[༦༤༢ ཤ་ ༧༤ ན་ ༡]ལས་ཡིག་རྒན་སྨྲར་ (སྨར་) སྒྲག་དུ་སྒྱུར། (ཏུ་བསྒྱུར།) དེ་སྨར་ཆེ་ཆུང་དུ་སྒྱུར། སྨར་ཆེན་དབུ་ཆེན་ནམ་གཟབ་དུ་སྒྱུར། སྨར་ཆུང་འབྲུ་མར་སྒྱུར། ཡིག་སྣ་འབྲུ་མ་ལ་རྩམས་ (ལས་བརྩམས་) སོ།། ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡིན་ལ། ཞང་ཞུང་གི་ཡིག་རྒན་དང་སྨར་སྒྲག་ཅེས་པ་དེ་དག་གི་སྐོར་ཞིབ་གསལ་ནི་དུས་རིམ་གོང་མའི་ཡ་ཐོག་ཞང་ཞུང་གི་ཡི་གེ་བྱུང་ཚུལ་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་གསལ་སྤྲོས་བྱས་ཡོད་པ་དེ་ཙམ་དུ་ངེས་ཤིང༌། བོད་ཀྱི་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་གོང་དུ་བོད་ཀྱི་གནའ་མི་ཚོས་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཡོད་པའི་ཡི་གེ་དེ་ནི་སྨར་ཆེན་དང་སྨར་ཆུང་དུ་གྲགས་པའི་ཡིག་ཚུགས་དེ་ལས་མ་འདས།” ཞེས་འཁོད་པ་དང༌།

ཞང་ཞུང་སྨར་ཡིག་གསར་རྙེད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༩ ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༢༩ རེས་གཟའ་སྤེན་པའི་ཉིན་གྱི་རྒྱ་ཡིག་མི་དམངས་ཉིན་རེའི་གསར་ཤོག་ (རན་མིན་དབྲིར་པའོ་) ཤོག་ངོས་བཞི་པའི་ནང༌། “བོད་ནང་ལོ་སུམ་སྟོང་སྔོན་གྱི་ཡིག་གཟུགས་རྙིང་པ་གསར་རྙེད་བྱུང་བ་” ཞེས་འགོ་བརྗོད་དུ་འཁོད་ཐོག “ལྷ་ས་ཤིན་ཧྭ་གསར་འགྱུར་ཁང་གི་[གསར་འགོད་པ་ཝུའུ་ཧའོ་དང༌། ཀྲང་ཁྲིན་གྱི]གློག་འཕྲིན་འབྱོར་བ་ལྟར་ན། ཉེ་ཆར་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སློབ་སྟོན་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གིས་བོད་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད་ལས་གསལ་བའི་སྨར་ཡིག་གི་འབྱུང་གནས་ཏེ། གནའ་རབས་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་ཕྲན། དེང་སང་གི་མངའ་རིས་ས་ཁུལ་དུ་གནའ་རབས་བྲག་ངོས་ལྡེབས་རིས་ཐོག་ ‘སྨར་ཡིག་’འཁོད་ཡོད་པའི་ཤུལ་རྗེས་འབོར་ཆེན་རྙེད་འདུག བྲག་ངོས་ལྡེབས་རིས་དེ་དག་ལས། ཁ་ཅིག་ནི་སྤྱི་ལོའི་གོང་གི་ལོ་ཆིག་སྟོང་ལྷག་ཙམ་སྔོན་གྱི་རི་མོ་དང་ཡི་གེ་ཡིན་པས་ན། ད་ལན་དེ་དག་རྙེད་པ་དེས་བོད་ཀྱི་ཡི་གེའི་ལོ་རྒྱུས་ཧ་ལམ་ལོ་ཉིས་སྟོང་ཙམ་སྔ་སྣུར་བྱས་པ་རེད། རྒྱུན་སྲོལ་གྱི་བཤད་ཚུལ་ལྟར་ན། བོད་ཡིག་ནི་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་དུས་སྐབས་སུ་ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཡི་གེར་དཔེ་བླངས་ནས་གསར་གཏོད་བྱས་པ་རེད་ཟེར་བ་དང༌། ད་བར་ལོ་ཆིག་སྟོང་སུམ་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་ལས་ཕྱིན་མེད་ཟེར། འོན་ཀྱང་བོད་ཀྱི་བོན་པོའི་དེབ་ཐེར་དུ་འཁོད་པར་ལྟར་ན། བོད་ཡིག་གི་འབྱུང་རྩ་ནི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་བདུན་བརྒྱད་གོང་གི་མི་རྣམས་ཀྱིས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པའི་སྨར་ཡིག་ཅེས་པ་དེ་ཡིན་རྗོད་ཀྱི་ཡོད་པས། ཉེ་ཆར་གོང་གསལ་རྙེད་ཚུལ་དེའི་ཐོག་ནས་སྨར་ཡིག་ཅེས་པའི་ཡིག་རྒན་ནི་དངོས་གནས་ཡོད་པ་གསལ།” ཞེས་འཁོད།

སླེབས་རི་བང་སོའི་གསང་བ།

བོད་དབུས་ཀོང་པོ་ས་ཁུལ་སླེབས་རིའི་འདབས་ཀྱི་བང་སོ་ནས་བོད་དུ་ཐོན་མིའི་སྔ་རོལ་ནས་ཡི་གེ་འབྲི་སྲོལ་དར་བའི་གནའ་དངོས་ཐོན་པའི་སྐོར་ཞིག་བོད་ཡིག་དུས་དེབ་‘ཀྲུང་གོའི་བོད་ལྗོངས།’ ཨང་ ༥ ༢༠༠༡ ནང་བཀོད་འདུག་པ་ཟུར་བཏོན་གཤམ་གསལ།

“སླེབས་རི་བང་སོའི་ས་འོག་ནས་ཐོན་པའི་རིག་དངོས་གལ་ཆེན་གྲས་ཤིག་ནི་བང་སོ་ཨང་ ༡༥༥ པའི་རྒྱོང་སའི་ནང་ནས་རྙེད་པའི་ཤིང་ཆས་རེད། དེ་ཚོ་ནི་རིང་ཐུང་སྨི་གཅིག་ཡས་མས་ཟིན་པའི་ཤིང་ལེབ་ཡིན་པ་དང༌། བཅད་ངོས་གྲུ་བཞི་ཡིན་ཞིང༌། ཕྱི་ངོས་སུ་ལས་སྣོན་ཞིབ་ཚགས་བྱས་ཡོད་ལ། འགའ་རེའི་ངོས་སུ་ཐིག་སྐུད་གསལ་བ་དང༌། རེ་འགའི་ངོས་སུ་སྣག་ཚས་བྲིས་པའི་ཡིག་འབྲུ་གཅིག་རེ་གསལ་ལ་ཡིག་འབྲུ་དེ་དག་དེང་སྐབས་བོད་ཡིག་ནང་གི་དབྱངས་ཡིག་དང་ཧ་ཅང་འདྲ། སྣག་བྲིས་ཡིག་འབྲུའི་གྲུབ་ཆ་དང་འབྲི་སྟངས་ལ་ལྟ་ཞིབ་བྱས་མཐར་སྐབས་དེ་དུས་གཉེན་སྨྱུག་སྤྱོད་ཟིན་ཤས་ཆེ་བ་ཚོད་རྩིས་ཐུབ་ལ། སྤུ་སྨྱུག་འདྲ་བའི་སྨྱུག་ཆས་ཡིན་ཤས་ཆེ།

བང་སོ་ཨང་ ༡༥༥ པའི་ཤིང་ཆས་ཀྱི་ཐན་བཅུ་བཞིའི་གཞི་གྲངས་ལྟར་ན་དེ་ནི་ལོ་ངོ་ ༡༢༧༥ གོང་གི་ཡིན་པ་དང༌། ཤིང་གི་ལོ་ཚད་ཀྱིས་དག་བཅོས་བྱས་པའི་ལོ་རབས་ནི་སྤྱི་ལོ་ ༦༨༢ ནས་ ༨༨ ལོའི་བར་ཡིན། དེ་ནི་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་མཁས་ཅན་གྱི་སྨྱུག་རྩེའི་འོག་ནས་ཡིག་ཐོག་ཏུ་བཀོད་པའི་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ལོ་དུས་དང་སྤྱིའི་ཆ་ནས་མཐུན་པར་སྣང༌།

གལ་ཏེ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དེབ་ཐེར་ཐོག་བཀོད་པའི་རྗེ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་མཆོག་གིས་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བདུན་པའི་དུས་དཀྱིལ་དུ་མཐོ་སྒང་གོང་བུ་གཅིག་ཏུ་སྒྲིལ་བ་ནས་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་དར་རྒྱས་བྱུང་འགོ་ཚུགས་པ་ཡིན་ན། སླེབས་རི་བང་སོར་སྤྱོད་པའི་ཡི་གེ་དེ་ཆེས་སྔ་ཤོས་ཀྱི་ལོ་རབས་དང་སྤྱིའི་ཆ་ནས་མཐུན་པར་སྣང༌། ཐོན་མི་སམ་བྷོ་ཊས་བོད་ཡིག་གསར་གཏོད་མཛད་སྲོལ་སྐོར་ལ་[བུ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང་] ནང་ ‘བོད་ཀྱི་སྐད་དང་བསྟུན་ནས་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུ། ཨཱ་ལི་བཞིར་བསྡུས་’ཞེས་འཁོད་འདུག་པ་ལས་ཐོན་མིའི་གོང་དུ་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་བོད་སྐད་སྤྱོད་བཞིན་པ་ཤུགས་སུ་བསྟན། ངེད་ཚོ་ནི་བོད་བཙན་པོའི་དུས་རབས་ཀྱི་དུས་འགོར་ཡར་ཀླུངས་གཙང་པོའི་བར་རྒྱུད་དུ་འཚོ་བའི་སྐྱེ་བོ་ཚོས་ཡི་གེ་རྒྱ་ཁྱབ་ཏུ་སྤྱོད་ཀྱི་ཡོད་ལ། སྐབས་དེ་དུས་ཀྱི་ཡི་གེའི་ཆུ་ཚད་ཧ་ཅང་མཐོན་པོར་འཕེལ་རྒྱས་སོང་ཟིན་པར་འདོད།

བོད་ཡིག་བྱུང་བ་དང་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བ་ནི་ལས་ལ་བརྩོན་ཞིང་བློ་གྲོས་ལྡན་པའི་སྐྱེ་བོ་ཚོས་དུས་ཡུན་རིང་པོའི་ཐོན་སྐྱེད་དང་འཚོ་བའི་ལག་ལེན་དངོས་ཁྲོད་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས། སྐྱེ་བོ་ག་གེ་མོའི་མཛད་རྗེས་རླབས་པོ་ཆེ་ཞིག་མ་ཡིན་ལ། སྔར་ཐོན་མིས་བོད་ཡིག་གསར་གཏོད་མཛད་སྲོལ་མ་བྱུང་གོང་གི་ལོ་དུས་སུ། ཡི་གེའི་ཆུ་ཚད་ངེས་ཅན་ཞིག་ཏུ་འཕེལ་རྒྱས་ཟིན་ཞིང༌། བཙན་པོའི་དུས་རབས་སུ་ཡིག་གཟུགས་དང༌། བརྡ་སྤྲོད། སྒྲ་གདངས་བཅས་ཀྱི་ཐད་ལ་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་བྱུང་གཤིས། ཕྱི་རབས་པས་དཔའ་བོར་དད་སེམས་ཆེ་བའི་ཆ་ནས་ཐོན་མིས་ཡི་གེ་གསར་གཏོད་བྱས་པའི་བཤད་སྲོལ་རྒྱས་པར་བཀྲོལ་བ་ཞིག་རེད་ཅེས་བརྗོད་པའི་གནས་ལུགས་རྒྱུ་མཚན་ཁུངས་བཙན་ངེད་ཚོར་ཡོད།”175 ཅེས་འཁོད་སྣང༌། འདི་ནི་ ‘ཀྲའོ་ཧུའེ་རྨིན་’གྱིས་རྒྱ་ཡིག་ཐོག་བྲིས་པ་ཞིག་ ‘མིག་མཚམས་’ཀྱིས་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་འདུག

174 དེ་དང་མཚུངས་པར་‘བོད་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་ཞིབ་འཇུག་’ཅེས་པའི་དེབ་ཆེན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་ ༢༠༠༣ ལོའི་ཟླ་ ༦ པར་པེ་ཅིན་དུ་དཔར་ཐེངས་དང་པོ་བརྒྱབ་པ་དེའི་ཤོག་གྲངས་ ༦༡༥ ནས་ ༦༤༦ བར་དེར་དཔྱད་ཞིབ་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་གསལ་བར་འཁོད།

175 ‘བོད་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་ཞིབ་འཇུག་’ཅེས་པའི་དེབ་ཆེན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་ ༢༠༠༣ ལོའི་ཟླ་ ༦ པར་པེ་ཅིན་དུ་དཔར་ཐེངས་དང་པོ་བརྒྱབ་པ་དེའི་ཤོག་གྲངས་ ༦༡༥ ནས་ ༦༤༦ བར་དེར་དཔྱད་ཞིབ་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་གསལ་བར་འཁོད།

ཆིངས་ཡིག་ཁག

ཆུ་སྟག་༨༢༢ལོར་བཞག་པའི་བོད་རྒྱ་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་དབར་གྱི་ཆིངས་ཡིག་རྡོ་རིང་དུ་བརྐོས་པ།

ཆུ་སྟག་ (༨༢༢) ལོར། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་བོད་རྒྱ་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་དབར་ཞི་ཆིངས་བཞག་སྟེ། དེའི་བརྗོད་ཚིག་ཆ་ཚང་ཆུ་ཡོས་ (༨༢༣) ལོར་རྡོ་རིང་དུ་བརྐོས་ཏེ་ལྷ་ས་གཙུག་ལག་ཁང་གི་གཞུང་སྒོའི་མདུན་ཕྱོགས་ཇོ་བོ་དབུ་སྐྲ་ཞེས་པའི་རྒྱ་ལྕང་གི་སྡོང་པོའི་འཁྲིས་སུ་བཙུགས་ཡོད་པར་ཇི་འཁོད་ཡིག་དཀྱུས་སུ་བཤུས་པ་གཤམ་གསལ།

ཤར་ངོས་སུ།

འཕྲུལ་གྱྀ་ལྷ་བཙན་པོ་ཁྲི་གཙུག་ལྡེ་བརྩན་དང༌།། རྒྱ་རྗེ་བཱུན་བཱུ་ཧེའུ་ཏིག་ཧྭང་ཏེ་གཉྀས།། ཆབ་སྲྀད་གཅྀག་ཏུ་མོལ་ཏེ་མཇལ་དུམ་མཛད་པའི་དབོན་ཞང་གཉིས་ཀྱྀ་ཚུལ་ཅི་འདྲ་བ་དང༌།། མཇལ་དུམ་མཛད་པའི་གཏན་ཚིགས་རྡོ་རིངས་ལ་བྲིས་པའོ།།

འཕྲུལ་གྱྀ་ལྷ་བཙན་པོ་འོ་ལྡེ་སྤུ་རྒྱལ།། ཡུལ་བྱུང་ས་དོད་ཚུན་ཅད་འུང་ནས་མྱིའི་རྗེར།། བོད་ཀྱྀ་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་མཛད་པ་ཡང༌།། གངས་རི་མཐོན་པོའི་ནི་དབུས།། ཆུ་བོ་ཆེན་པོའི་ནི་མགོ།། ཡུལ་མཐོ་ས་གཙང་བ་ལ་གནམ་གྱྀ་ལྷ་ལས།། མྱྀའི་རྒྱལ་པོར་གཤེགས་ཏེ།། གཙུག་ལག་ཆེན་པོས་ནྀ་ཡུནད་ཀྱི་སྲིད་བཙུགས།། ཆོས་ཁྲིམས་བཟང་པོས་ནྀ་ཚུལ་གནང༌།། བྱམས་པའི་བཀའ་དྲིན་གྱྀས་ནི་ནང་གྀ་ཚིས་སྦྱརད།། དགྲ་ཐབས་མཁས་ནས།། ཕྱྀའི་དགྲ་བཏུལ་ཏེ།། ཆབ་སྲྀད་ནྀ་ཕྱིར་ཞིང་ཆེ་དབུ་རྨོག་ནྀ་སླར་ཞིང་བརྩན་པ་ (ཡང་ནམ་) ནམ་ཞར་ (ཞར་) མྱི་འགྱུར།། བྱིན་མྱི་ཉམས་པའྀ་གཡུང་དྲུང་གི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ནྀ་ཆེ།། དེའྀ་ཕྱིར།། ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱྀ་མོན་རྒྱ་གར་དང༌།། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱྀ་ཏ་ཟིག་དང༌།། བྱང་ཕྱོགས་ཀྱྀ་དྲུ་གུ་ནེ།། སྨེལ་ལ་སྩོགས་པ།། གཡུག་ ་་་་་ རྒྱལ་པོ་སྡོམ་ན་ ་་་་་ ར་བྱ་བ་ཀུན་ཀྱི་ (ཀྱིས་ཀྱང་) འཕྲུལ་གྱྀ་ལྷ་བཙན་པོའི་དབུ་རྨོག་བརྩན་པོ་དང་ ་་་་་ ང་བོར་ནྀ་ཕྱོགས་མྱྀ་གུས་པ་མྱེད་དེ།། ཕན་ཚུན་དགྱེས་ཤིང་བཀའ་སྩལད་དོ་ཆོག་ཉན་པ་ཡིན།། ཤར་ཕྱོགས་ནྀ་རྒྱ་འདུག་པ།། མཚོ་ཆེན་པོའི་ (ནང་) ཉྀ་མ་ཤར་པ་ལོགས་ཀྱྀ་རྒྱལ་པོ་སྟེ།། ལྷོ་བལ་གཞན་དང་མྱྀ་འདྲ་བར་ལུགས་ཆོས་བཟང༌།། གཙུག་ལག་ཆེ་བས།། བོད་དང་ཡང༌།། འཐབ་ཀྱྀ་ཟླ་ (དང་གྲོགས་) ཀྱྀ་དོ་སྟེ།། དང་པོ་རྒྱ་རྗེ་ལྀ་རྒྱལ་སར་ཞུགས་ནས།། དེའི་ཏང་གི་སྲིད་ལོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གསུམ་ལོན།། རྒྱལ་རབས་གཅྀག་གི་འོག་ཏུ།། འཕྲུལ་གྱྀ་ལྷ་བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་བརྩན་དང༌།། རྒྱ་རྗེ་ཐེའེ་ཙོང་བཱུན་བུ་ཞེང་ཧྭང་ཏེ་གཉྀས།། ཆབ་སྲིད་གཅྀག་དུ་མོལ་ནས།། ཅེང་ཀྭན་གྱྀ་ལོ་ལ།། མུན་ཤེང་ཀོང་ཅོ།། བཙན་པོའི་ཁབ་དུ་བླངས།། ཕྱིས་འཕྲུལ་གྱྀ་ལྷ་བཙན་པོ་ཁྲི་ལྡེ་གཙུག་བརྩན་དང་རྒྱ་རྗེ་སམ་ལང་ཁའེ་འགྭན་ཤེང་བཱུན་ཤྀན་བཱུ་ཧྭང་ཏེ་གཉྀས།། ཆབ་སྲིད་གཅྀག་དུ་མོལ་ཏེ།། གཉེན་བརྩེགས་ནས།། ཀེང་ལུང་གྀ་ལོ་ལ་ཀྀམ་ཤྀང་ཀོང་ཅོ།། བཙན་པོའྀ་ཁབ་དུ་བླངས་ནས།། དབོན་ཞང་དུ་འགྱུར་ཏེ་དགྱེས་པ་ལས།། བར་འགའ་ཕན་ཚུན་གྱྀ་སོའི་བློན་པོས་གནོད་པ་དག་རྡུལ་གྱྀས་ཀྱང༌།། གཉེན་པའྀ་ཚབ་གང་དུ་བྱ་བ་ཐུགས་བྲེལ་ཆེན་པོའི་དག་གྀ་ཚེ།། དམག་སྟོངས་ཀྱིས་ཕན་ཐོགས་པར་བྱས་པ་དང༌།། ཕན་ཚུན་ཐུགས་ནོངས་བྱུང་ངོ་ཆོག་ན།། དགྱེས་སྣང་དག་ཀྱང་མ་ཆད་པར་བསྲིས་ (བསྲིང་) ཏེ་འདྀ་ལྟར་ཉེ་ཞྀང་གཉེན་བ་ཡིན་ན།། དབོན་ཞང་གྀ་ཚུལ་ཁོ་ན་ལྟར།། ཐུགས་ཡྀ་དམ་ཕེབས་པ་ལས།། བཙན་པོ་ཡབ་ལྷ་འཕྲུལ་ཁྲི་ལྡེ་སྲོང་བརྩན་གྱི་ཞ་སྔ་ནས།། སྒམ་དཀྱེལ་ཆེན་པོས་ནི།། ཆོས་སྲིད་ཅི་ལ་ཡང་མཁས་ཤྀང་གསལ་བྱམས་པའི་བཀའ་དྲིན་གྱིས་ནི།། ཕྱི་ནང་མྱེད་པར།། ཕྱོགས་བརྒྱད་དུ་ཁྱབ་སྟེ་མཐ་བཞྀ་རྒྱལ་པོ་ཀུན་དང་ཡང་མཇལད་ཅྀང་འདུམ་བར་མཛད་ན།། རྒྱ་དང་ལྟ་ཞིག། གཉེན་རྩེག་མ།། ཡུལ་ཁྱྀམ་ཚེས་ཡིན་པས།། ལྷག་པར་ཆབ་སྲིད་གཅྀག་དུ་དགྱེས་ཏེ།། ཕན་ཚུན་དབོན་ཞང་དགོངས་པ་མཐུན་ནས།། རྒྱ་རྗེ་ཞེང་ཤྀན་བཱུན་བཱུ་ཧྭང་ཏེ་དང༌།། མཇལ་དུམ་དུ་མོལ་ཏེ།། བཀའ་ཁོན་རྙིང་པ་ནི།། སྦྱངས་ཤིང་གསལད།། དགྱེས་པ་གསར་ནྀ་བསླས་ཤིང་བསྟུད་ནས།། དེ་ཚུན་ཆད།། བཙན་པོ་དབོན་ནྀ་སྐུ་ཚེ་གཅིག། རྒྱ་རྗེ་ཞང་ནྀ་གདུང་རབས་གསུམ་གྱི་བར་དུ།། བཀའ་ཁོན་གྱི་གཅུགས་ནྀ་མ་བྱུང༌།། དགྱེས་པའི་སྲི་ཞུ་ནྀ་ཕན་ཚུན་ཕྱང་དེ།། ཕོ་ཉ་གཅེས་པ་ལས།། བཀའ་ཕྲིན་སྙན་པ་དང༌།། དཀོར་ནོར་བཟང་པོས་ནི།། རྒྱུན་དུ་འདྲུལ་ན།། མཇལ་དུམ་གྱི་མདོ་ཆེན་པོ་གཙིགས་བཅ་བ་ལྟ་བུ་ཡང་མ་གྲུབ།། དབོན་ཞང་མོལད་པའྀ་རྗེས་ཀྱང་ཚར་མ་ཕྱིན་པར་ཐུགས་ནོངས་ཀྱིས་བརྩལ་ཏེ།། བར་གྱི་གཅུགས་རྙིང་པ་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་དོགས་ཕྲིག་གྀས།། ལེགས་པ་ཆེན་པོའི་སྐུ་དོན།། ཕྱི་ལྕིགས་ཤེ་དག་དུ་གྱུར་ནས།། དགྲ་ཆོས་ཀྱྀ་ཐབས་དང༌།། དམག་བརྩན་པོ་དག་ཀྱང་མྱྀ་རྡུལ་དུ་མ་རུང་སྟེ།། དགྲ་ཟུན་གྱི་ཚུལ་དུ་གྱུརད་གྱིས་ཀྱང༌།། ཡོང་ཉེ་ཞིང་གཉེན་ལ་འཕྲུལ་གྱྀ་ལྷ་བཙན་པོ་ཁྲི་གཙུག་ལྡེ་བརྩན་གྱི་ཞ་སྔ་ནས།། མཁྱེན་པ་ནི།། འཕྲུལ་གྱྀ་ཚུལ་ཆགས།། མཛད་པ་ནྀ་ལྷའི་ལུགས་དང་མཐུན་ཏེ།། བཀའ་དྲིན་ཆེན་པོས།། ཕྱྀ་ནང་གཉིས་སུ་སྙོམས་ཤིང༌།། དབུ་རྨོག་བརྩན།། བཀའ་ལུང་གཉན་ཏེ།། རྒྱ་རྗེ་བཱུན་བཱུ་ཧེའུ་ཏིག་ཧྭང་ཏེ་དང་དབོན་ཞང་གཉྀས་འའཕྲུལ་གྱི་དགོངས་པ་ནི་མཐུན་ཏེ།། བོད་རྒྱའི་ཆབ་སྲིད་ནྀ་གཅྀག་སྟེ།། བོད་རྒྱ་གཉྀས།། རབས་ཁྲྀར་བདེ་སྐྱིད་པའྀ་མཇལ་དུམ་ཆེན་པོ་མཛད་ནས་རྒྱ་ཡུལ་དུ་ནྀ།། ཀེང་ཤྀའི་ནུབ་ཕྱོགས་ཤེག་སང་སྀའི་དྲུང་དུ།། བོད་ཆེན་པོའི་ལོའི་མྱིང་ནྀ་སྐྱེད་རྟག་ལོ་བདུན།། རྒྱ་ཆེན་པོའི་ལོའི་མྱིང་ནྀ།། ཅང་ཀེང་ལོ་དང་པོ་ལྕགས་མོ་གླང་གྀ་ལོའི་དགུན་སླ་ར་བ་ཚེས་བཅུ་ལ་དཀྱྀལ་འཁོར་ལ་འཛེགས་ནས།། རྒྱ་ཡིས་གཙྀགས་བཟུང་ངོ༌།། བོད་ཡུལ་དུ་ནྀ།། ཕོ་བྲང་ལྷ་སའྀ་ཤར་ཕྱོགས་སྦྲ་སྟོད་ཚལ་དུ།། བོད་ཆེན་པོའི་ལོའི་མྱྀང་སྐྱྀད་རྟག་ལོ་བརྒྱད།། རྒྱ་ཆེན་པོའི་ལོའི་མྱིང་ཅང་ཀེང་ལོ་གཉིས།། ཆུ་ཕོ་སྟག་གྀ་ལོའི་དབྱར་སླ་འབྲྀང་པོ་ཚེས་དྲུག་ལ།། དཀྱྀལ་འཁོར་ལ་འཛེགས་ཏེ།། བོད་ཀྱྀས་གཙྀགས་བཟུང་ངོ།།། གཙྀགས་ཀྱྀ་མདོ་རྡོ་རིངས་ལ་བྲིས་པ་འདི་ཡང༌།། བོད་ཆེན་པོའི་ལོའི་མྱིང་སྐྱིད་རྟག་ལོ་དགུ།། རྒྱ་ཆེན་པོའི་ལོའྀ་མྱིང་ཅང་ཀེང་ལོ་གསུམ།། ཆུ་མོ་ཡོས་བུ་ལོའི་དཔྱྀད་སླ་འབྲིང་པོ་ཚེས་བཅུ་བཞི་ལ།། རྡོ་རིངས་ལ་ཡི་གེ་བྲིས་སོ།། རྡོ་རིངས་འདི་འདྲྀ་བའྀ་སྤྱན་ཡང༌།། རྒྱའྀ་ཕོ་ཉ་ཐབས།། འགུ་ཤེའུ་ཞང་ཤིང་ཡོད་པ།། དོ་ཙེའེ་དང༌།། ཐབས་ཙན་ཤན་དེ་བཱུ་ཡོད་པ།། ་་་་་་ ཀཱུ་ལ་སྩོགས་པས་བྱས་སོ།། གཙིགས་ཀྱི་མདོ་རྡོ་རིངས་ལ་བྲིས་པ་འདྀ་དང་འདྲ་བ་གཅིག། རྒྱའྀ་ཡུལ་ཀེང་ཤྀར་ཡང་གཙུགས་སོ།།

ནུབ་ངོས་སུ།

བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་འཕྲུལ་གྱྀ་ལྷ་བཙན་པོ་དང༌།། རྒྱའྀ་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་རྒྱ་རྗེ་ཧྭང་ཏེ།། དབོན་ཞང་གཉིས།། ཆབ་སྲིད་གཅྀག་ཏུ་མོལ་ནས།། མཇལ་དུམ་ཆེན་པོ་མཛད་དེ་གཙྀགས་བཅས་པ།། ནམ་ཞར་ཡང་མྱྀ་འགྱུར་པར།། ལྷ་མྱྀ་ཀུན་གྱྀས་ཤེས་ཤིང་དཔང་བྱས་ཏེ་ཚེ་ཚེ་རབས་རབས་སུ་གཏམ་བརྗོད་དུ་ཡོད་པའྀ་ཕྱིར།། མཇལ་དུམ་གྱི་གཙིགས་ཀྱྀ་མདོ་རྡོ་རིངས་ལ་བྲིས་པའོ།།

འཕྲུལ་གྱྀ་ལྷ་བཙན་པོ་ཁྲི་གཙུག་ལྡེ་བརྩན་གྱྀ་ཞ་སྔ་ནས།། རྒྱ་རྗེ་བཱུན་བཱུ་ཧེའུ་ཏིག་ཧྭང་ཏེ་དང༌།། དབོན་ཞང་གཉིས།། སྒམ་དཀྱེལ་ཆེན་པོས་ནི།། འཕྲལ་ཡུན་ཡུལ་གྱྀ་ལེགས་ཉེས་ཅྀ་ཡང་བསྲུང་སྟེ།། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོས་ནྀ།། བཀའ་དྲྀན་གྱིས་དགབ་པ་ལ་ཕྱྀ་ནང་མྱེད་པར།། མང་པོ་ཀུན་བདེ་སྐྱིད་པར་བྱ་བ་ལ་ནྀ་དགོངས་པ་གཅྀག ཡུན་རྀང་པོར་ལེགས་པའྀ་དོན་ཆེན་པོ་ལ་ནི་བཀའ་གྲོས་མཐུན་ཏེ།། གཉེན་རྙིང་པའྀ་སྲི་ཞུ་ནྀ་དང་སྔའི་ཁྱིམ་ཚེས་དགྱེས་པའི་ཚུལ་སླར་དུ་བརྩེགས་པར་མོལ་ནས།། མཇལ་དུམ་ཆེན་པོ་ནི་མཛད་དེ།། བོད་རྒྱ་གཉིས།། ད་ལྟར་དུ་མངའ་བའྀ་ཡུལ་དང་མཚམས་སྲུང་ཞིང༌།། དེའི་ཤར་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ནྀ་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཡུལ།། ནུབ་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ནྀ་ཡང་དག་པར་བོད་ཆེན་པོའི་ཡུལ་ཏེ།། དེ་ལས་ཕན་ཚུན་དགྲར་མྱྀ་འཐབ།། དམག་མྱྀ་དྲང༌། ཡུལ་མྱྀ་མརྣམ།། ཡིད་མ་ཆེས་པ་ཞྀག་ཡོད་ན།། མྱྀ་བཟུང་ཞིང་གཏམ་དྲྀས་ཏེ།། བརྫངས་ནས་ཕྱྀར་གཏང་ངོ༌།། ད་ཆབ་སྲྀད་གཅིག་ཅྀང༌།། མཇལ་དུམ་ཆེན་པོ་འདྀ་ལྟར་མཛད་པས།། དབོན་ཞང་དགྱེས་པའི་བཀའ་ཕྲིནད་སྙན་པས་ཀྱང་འདྲུལ་དགོས་ཏེ།། ཕན་ཚུན་གྱྀ་ཕོ་ཉ་འདོང་བ་ཡང༌།། ལམ་རྙིང་པར་བྱུང་ནས།། སྔ་ལུགས་བཞིན་བོད་རྒྱ་གཉིས་ཀྱྀ་བར།། ཙང་ཀུན་ཡོག་ཏུ་རྟ་བརྗེས་ལ།། སྩེ་ཞུང་ཆེག་དུ་རྒྱ་དང་ཕྲད་པ་མན་ཅད་ནྀ་རྒྱས་ཕུ་དུད་བྱ།། ཙེང་ཤུ་ནྡན་དུ་བོད་དང་ཕྲད་པ་ཡན་ཅད་ནྀ་བོད་ཀྱིས་ཕུ་དུད་བྱ་སྟེ།། དབོན་ཞང་ཉེ་ཞྀང་གཉེན་བའྀ་ཚུལ་བཞིན་དུ།། སྲྀ་ཞུ་དང་བཀུར་སྟྀའི་ལུགས་ཡོད་པར་སྦྱར་ཏེ།། ཡུལ་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་དུད་རྡུལ་ནྀ་མྱྀ་སྣང༌།། གློ་བུར་དུ་སྡང་བ་དང་དགྲའི་མྱྀང་ནྀ་མྱི་གྲག་སྟེ་ས་མཚམས་སྲུང་བའྀ་མྱི་ཡན་ཅད་ཀྱང་དོགས་ཤིང་འཇིགས་པ་མྱེད་པར་ས་ས་མལ་མལ་ན་བག་བརྐྱང་སྟེ།། བདེ་བར་འཁོད་ཅིང༌།། སྐྱིད་པའྀ་བཀའ་དྲྀན་ནི་རབས་ཁྲྀའི་བར་དུ་ཐོབ།། སྙན་པའྀ་སྒྲ་སྐད་ནྀ་གཉི་ཟླས་སླེབས་སོ་ཆོག་ཏུ་ཁྱབ་སྟེ།། བོད་བོད་ཡུལ་ན་སྐྱིད།། རྒྱ་རྒྱ་ཡུལ་ན་སྐྱིད་པའྀ་སྲིད་ཆེན་པོ་སྦྱར་ནས་གཙྀགས་བཅས་པ་འདྀ།། ནམ་ཞར་མྱྀ་འགྱུར་བར།། དཀོན་མཆོག་གསུམ་དང༌།། འཕགས་པའྀ་རྣམས་དང་གཉྀ་ཟླ་དང་གཟ་སྐར་ལ་ཡང་དཔང་དུ་གསོལ་ཏེ།། ཐ་ཚིག་གྀ་རྣམས་པས་ཀྱང་བཤད།། སྲོག་ཆགས་བསད་དེ་མནའ་ཡང་བོར་ནས།། གཙིགས་བཅས་སོ།། གཙིགས་འདྀ་བཞིན་དུ་མ་བྱས་སམ།། བཤྀག་ན།། བོད་རྒྱ་གཉིས་གང་གིས་སྔར་ཉེས་པ་ལ་སྡྀག་ཅིང༌།། ལན་དུ་དཀུ་སྒྱུ་ཅྀ་བྱས་ཀྱང་གཙྀགས་བཤྀག་པ་ལ་མ་གཏོགས་སོ།། འདི་ལྟར་བོད་རྒྱ་གཉྀས་གྱྀ་རྗེ་བློན་གྱིས་ཞལ་གྱིས་བཤགས་མནའ་བོར་ཏེ།། གཙྀགས་ཀྱྀ་ཡྀ་གེ་ཞིབ་མོར་བྲིས་ནས།། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་གཉྀས་གྱི་ནི་ཕྱག་རྒྱས་བཏབ།། བློན་པོ་གཙྀགས་འཛིན་པ་ལ་གཏོགས་པ་རྣམས་ཀྱྀ་ནི་ལག་ཡྀག་ཏུ་བྲིས་ཏེ།། གཙྀགས་ཀྱི་ཡྀ་གེ་ཡང་སོ་སོའྀ་ཕྱག་སྦལ་དུ་བཞག་གོ།176

བྱང་ངོས་སུ།

“བོད་ཆེན་པོའི་བློན་པོ་ཆེ་ཕྲ་མཇལ་དུམ་གྱི་གཙིགས་འཛིན་པ་ལ་གཏོགས་པའི་ཐབས་དང་མྱིང་རུས་ལ།། བོད་ཆེན་པོའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་བློན་པོ་བཀའ་ལ་གཏོགས་པའི་ཐབས་དང་མྱིང་རུས་” ཞེས་སོགས་དང༌།

ལྷོ་ངོས་སུ།

“རྒྱ་ཆེན་པོའི་བློན་པོ་ཆེ་ཕྲ་མཇལ་དུམ་གྱི་གཙིགས་འཛིན་པ་ལ་གཏོགས་པའི་ཐབས་དང་མྱིང་རུས་ལ།། རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་བློན་པོ་ཆེན་པོ་བཀའ་ལ་གཏོགས་པའི་ཐབས་དང་མྱིང་རུས།།” ཞེས་སོགས་འཁོད་པའི་འོག་ནས།། ཆིངས་གྲོས་ལ་ཞུགས་པའི་བློན་པོ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་གསལ་བར་འཁོད་འདུག འོན་ཀྱང་འདིར་ཡིག་རྫོབ་ཆུང་ཁྱད་ཀྱིས་མ་བཤུས་སོ།།

176 ‘བོད་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་ཞིབ་འཇུག་’ཅེས་པའི་དེབ་ཆེན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་ ༢༠༠༣ ལོའི་ཟླ་ ༦ པར་པེ་ཅིན་དུ་དཔར་ཐེངས་དང་པོ་བརྒྱབ་པ་དེའི་ཤོག་གྲངས་ ༢༨ ནས་ ༤༦ བར་དེར་རྡོ་རིང་འདི་ནང་གི་ཚིག་དོན་དཔྱད་ཞིབ་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་གསལ་བར་འཁོད་འདུག་པ་དང༌། དེ་མིན་འདི་སྐོར་A corpus of early Tibetan inscriptions, H.E. Richardson, Royal Asiatic Society, 1985 ཤོག་གྲངས་ ༡༠༨ ནས་ ༡༤༥ བར་དང༌། ‘བོད་ཀྱི་གནའ་རབས་ཡིག་ཆ་གཅེས་བསྡུས།’ བསོད་ནམས་སྐྱིད་དང་དབང་རྒྱལ་ནས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་དེབ་ཆུང༌། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་དཔར་བསྐྲུན་ཤོག་གྲངས་ ༣ ནས་ ༤༣ བར་དེར་འཁོད།

མེ་འབྲུག་ (༡༨༥༦) ཟླ་ ༣ པའི་ནང་བལ་ཡུལ་དང༌། བོད་དབར་བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག

(ཕྱི་ལོ་ ༡༨༥༦ ཟླ་ ༣ པ་བིཀྲམ་འདས་ལོ་ ༡༩༡༢ ཅའེཏྲ་ སུ་དྷི། ཟླ་བའི་ཚེས་ ༣ ཉིན་བཞག་པའི་བལ་པོའི་སྐད་ཐོག་འཁོད་པའི་ཆིངས་ཡིག་དོན་བསྒྱུར།)

གོར་ཥ་གཞུང་གི་བྷར་དར་ཟུང་ (དཔོན་རིགས་) དང༌། བོད་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་རང་མོས་དང་བླངས་ཀྱིས་ཆིངས་ཡིག་འདིར་མིང་རྟགས་འགོད་རྒྱུའི་ཐག་གཅོད་བྱས་པ་ཡིན། གལ་ཏེ་ཆིངས་ཡིག་འཇོག་མཁན་ཕྱོགས་སུ་རུང་ནས་གྲོས་མཐུན་ལ་མ་གནས་པར་དམག་འཁྲུག་བསླངས་ཚེ། གྲོས་མཐུན་རྩ་འགལ་བྱེད་པོ་དེས་དཀོན་མཆོག་གི་བཀའ་ལས་ལྡོག་པའི་སྡིག་པ་བསགས་པར་ང་ཚོས་ངོས་འཛིན་བྱ་རྒྱུའི་ཐོག དཀོན་ཅོག་དཔང་པོར་བཙུགས་ཏེ་གྲོས་མཐུན་འདིར་མིང་རྟགས་བཀོད་པ་ཡིན།

ཆིངས་ཡིག་གི་ལེ་ཚན་ཁག

དོན་ཚན་དང་པོ། བོད་གཞུང་ནས་གོར་ཥ་གཞུང་ལ་ལོ་ལྟར་རྟེན་འབུལ་སྒོར་ཆིག་ཁྲི་རེ་སྤྲོད་རྒྱུ།

དོན་ཚན་གཉིས་པ། བོད་ལ་ཕྱིའི་དབང་ཤུགས་ཀྱི་བཙན་འཛུལ་བྱུང་ཚེ་གོར་ཥ་ནས་རོགས་རམ་གང་ཐུབ་བྱ་རྒྱུ།

དོན་ཚན་གསུམ་པ། ད་ཕན་བོད་ཀྱི་ས་ཆ་གང་སར་གོར་ཥའི་མི་སེར་ལས་ཤོ་ཁྲལ་ལེན་བཞིན་པ་རྣམས་ད་ནས་བཟུང་མཚམས་འཇོག་བྱ་རྒྱུ།

དོན་ཚན་བཞི་པ། ཆིངས་ཡིག་གི་དོན་གནད་རྣམས་ལག་ལེན་འཁེལ་མཚམས་གོར་ཥ་གཞུང་ནས་བཙན་བཟུང་བྱས་པའི་ས་གནས་ཀུ་ཀྲི་དང༌། སྐྱིད་གྲོང༌། རྫོང་ཁ་བཅས་ནས་གོར་དམག་ཕྱིར་འཐེན་ཐོག་དམག་འཐབ་སྐབས་འཛིན་བཟུང་བྱས་པའི་བོད་དམག་དང༌། གཡག་ལུག་བཅས་བོད་པར་ཕྱིར་སློག་བྱ་རྒྱུ། དེའི་ལན་དུ་བོད་པ་ཚོས་དེ་སྔ་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༤༡ ལོར་ཌོག་ར་ས་སྐྱོང་དང༌། བོད་དབར་དམག་འཐབ་སྐབས་འཛིན་བཟུང་བྱས་པའི་སིང་དམག་བཙོན་པ་རྣམས་དང༌། དེ་བཞིན་གོར་ཥའི་མེ་སྒྱོགས་རྣམས་ཕྱིར་སློག་བྱ་རྒྱུ།

དོན་ཚན་ལྔ་པ། བོད་ནང་དེ་སྔ་གོར་ཥའི་སྐུ་ཚབ་ན་ཡག་གི་ཚབ་ཏུ་ད་ཕྱིན་སྐུ་ཚབ་བྷར་དར་བཞག་འཐུས་ཀྱི་བཀའ་འཁྲོལ་སྤྲད་རྒྱུ།

དོན་ཚན་དྲུག་པ། ལྷ་སར་གོར་ཥའི་མི་སེར་ཁོ་ཚོའི་ཚོང་རའི་ཁང་པ་བདག་ཉར་ཐོག ནོར་བུའི་རིགས་དང༌། རྒྱན་ཆས། འབྲུ་རིགས་དང༌། རས་ཆ་བཅས་ཚོང་ལས་ཆོག་པའི་ཐོབ་ཐང་སྤྲད་རྒྱུ།

དོན་ཚན་བདུན་པ། བོད་དུ་གོར་ཥའི་མི་སེར་དང༌། གོར་ཥ་ཁ་ཆེའི་དབར་འཁྲུག་པ་བྱུང་ཚེ་བོད་སྡོད་གོར་ཥའི་སྐུ་ཚབ་བྷར་དར་ནས་ཁྲིམས་གཅོད་བྱས་ཆོག འོན་ཀྱང་གོར་བོད་མི་སེར་དབར་འཁྲུག་པ་བྱུང་ཚེ་གཞུང་གཉིས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ལྷན་ཐོག་ནས་ཁྲིམས་གཅོད་བྱ་རྒྱུ། བོད་པ་ནང་ཁུལ་འཁྲུག་རྩོད་རིགས་ལ་གོར་ཥའི་སྐུ་ཚབ་བྷར་དར་ནས་ཁྲིམས་གཅོད་མི་ཆོག

དོན་ཚན་བརྒྱད་པ། ད་ཕྱིན་གོར་བོད་གཞུང་གཉིས་ཀས་ཁྲིམས་འགལ་ཉེས་ཅན་རིགས་ཕྱོགས་ཕན་ཚུན་གྱི་ས་ཁོངས་སུ་བྲོས་བྱོལ་ཕྱིན་ཚེ་ཕྱིར་སློག་བྱ་རྒྱུ།

དོན་ཚན་དགུ་པ། གོར་ཥའི་ཚོང་པ་ཚོའི་ལུས་སྲོག་དང་མཁར་དབང་ལ་བོད་གཞུང་ནས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་རྒྱུ། གལ་ཏེ་བོད་མི་རྐུན་ཇག་པས་གོར་ཥའི་རྒྱུ་ནོར་འཕྲོག་བཅོམ་བྱས་པ་ཕྱིར་སློག་མ་ཐུབ་ཚེ་བོད་གཞུང་ནས་གུན་གསབ་སྤྲད་རྒྱུ་དང༌། གོར་ཥ་གཞུང་ནས་ཀྱང་དེ་མཚུངས་བྱ་རྒྱུ་དང༌། གོར་ཥའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་བོད་མི་ཚོའི་མཁར་དབང་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་རྒྱུ།

དོན་ཚན་བཅུ་པ། དམག་འཐབ་སྐབས་དགྲ་ཕྱོགས་སུ་རོགས་རམ་བྱེད་མཁན་གྱི་མི་སེར་རྣམས་ཀྱི་ལུས་སྲོག་དང༌། མཁར་དབང་བཅས་ལ་གོར་བོད་གཞུང་གཉིས་ཀས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་རྒྱུ་བཅས་སོ།།177

177 ‘བོད་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་ཞིབ་འཇུག་’ཅེས་པའི་དེབ་ཆེན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་ ༢༠༠༣ལོའི་ཟླ་ ༦ པར་པེ་ཅིན་དུ་དཔར་ཐེངས་དང་པོ་བརྒྱབ་པ་དེའི་ཤོག་གྲངས་ ༢༨ ནས་ ༤༦ བར་དེར་རྡོ་རིང་འདི་ནང་གི་ཚིག་དོན་དཔྱད་ཞིབ་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་གསལ་བར་འཁོད་འདུག་པ་དང༌། དེ་མིན་འདི་སྐོར་A corpus of early Tibetan inscriptions, H.E. Richardson, Royal Asiatic Society, 1985 ཤོག་གྲངས་ ༡༠༨ ནས་ ༡༤༥ བར་དང༌། ‘བོད་ཀྱི་གནའ་རབས་ཡིག་ཆ་གཅེས་བསྡུས།’ བསོད་ནམས་སྐྱིད་དང་དབང་རྒྱལ་ནས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་དེབ་ཆུང༌། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་དཔར་བསྐྲུན་ཤོག་གྲངས་ ༣ ནས་ ༤༣ བར་དེར་འཁོད།

ཤིང་འབྲུག་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༢༧ (༡༩༠༤/༠༩/༠༧) ཉིན་ལྷ་སར་རྒྱ་གར་དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་དང༌། བོད་གཞུང་དབར་བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག

སྔོན་ལྕགས་སྟག་ལོ་ནང་རྒྱ་ཕྱི་གཉིས་ནས་ཆིངས་ཡིག་བཞག་པའི་དོན་འབྲས་ཆ་གནས་མིན་དང༌། ཆུ་སྦྲུལ་ལོ་ནང་ཚོང་གི་འགྲོ་ལུགས་སྐོར་ཆིངས་ཡིག་ལ། བོད་གཞུང་ཕྱོགས་ནས་ཆིངས་ཡིག་འདི་དག་ལ་བརྩི་འཇོག་མེད་པའི་ཐེ་ཚོམ་དང༌། དཀའ་ལས་སོགས་བྱུང་རྐྱེན་གྱིས་ཕྱི་བོད་གཉིས་ཀྱི་སྔར་ཡོད་གྲོགས་ལམ་མཐུན་ཞིབ་སོགས་ལ་ཟིང་འཁྲུག་བྱུང་གཤིས་གོང་གསལ་ཐེ་ཚོམ་དང་དཀའ་ལས་རྣམས་ཐག་གཅོད་དང་མཐུན་ཞིབ་ལེགས་ལམ་ཡོང་ཕྱིར། ཕྱིན་ཆད་གོང་གསལ་ཕྱི་བོད་གཉིས་ནས་ཆིངས་འདུམ་ཞིག་བཞག་རྒྱུར་མཐུན་ལམ་བྱུང་ནས་གཤམ་གསལ་དོན་ཚན་འཁོད་པ་རྣམས་ལ་ཕྱི་གླིང་གོང་མ་ཆེན་པོ་དང༌། དེ་གའི་གཞུང་ནས་དབང་ཆ་སྒང་པོ་སྤྲད་པའི་ཀ་ནལ་ཡཱང་ཧ་སེ་འབེན་ནས་མཐུན་འགྲིགས་ཆ་གནས་ཞུས་ཡོད་པ་དང༌། དེ་ལུགས་བཞིན་དགའ་ལྡན་ཁྲི་པ་བློ་བཟང་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་གཙོས་བཀའ་ཤག གདན་ས་སེ་འབྲས་དགའ་གསུམ་དང༌། གཞུང་ཞབས་ཚོགས་འདུ་སེར་སྐྱ་མི་མང་ནས་བོད་གཞུང་གི་ཆེད་དུ་མཐུན་འགྲིགས་ཆ་གནས་ཞུས་པར།

དོན་ཚན་དང་པོར། བོད་གཞུང་ནས་ཁས་ལེན་བྱས་པར་སྔོན་ལྕགས་སྟག་ལོ་ནང་རྒྱ་ཕྱི་གཉིས་ནས་ཆིངས་ཡིག་བཞག་པ་དེ་ལ་བརྩི་འཇོག་གིས་བོད་འབྲས་གཉིས་ཀྱི་ས་མཚམས་གོང་གསལ་ཆིངས་ཡིག་གི་དོན་ཚན་དང་པོའི་ནང་གསལ་བཞིན་ཆ་གནས་ཐོག་ས་མཚམས་ཐོ་པོ་དེ་དོན་བརྩི་རྒྱུ་དང༌།

དོན་ཚན་གཉིས་པར། བོད་གཞུང་ནས་ཁས་ལེན་བྱས་པའི་རྒྱལ་རྩེ། སྟོད་སྒར། སྣ་གདོང་གསུམ་དུ་ཚོང་ར་འཕྲལ་དུ་འཛུགས་རྒྱུ་དང༌། བོད་ཕྱི་གཉིས་ཀྱི་མངའ་ཞབས་ཚོང་མི་རྣམས་རང་འདོད་ལྟར་ཚོང་རར་བསྐྱོད་ཆོག་རྒྱུ། སྣ་གདོང་དུ་ཚོང་འགྲུལ་སྐོར་ཆུ་སྦྲུལ་ལོ་རྒྱ་ཕྱི་གཉིས་ནས་ཆིངས་ཡིག་བཞག་པར་ཧེ་བག་ཡོད་ཕྱིན་སླད་ཕྱི་བོད་གཉིས་འདོད་མཐུན་བསྐྱར་བཅོས་བྱ་དགོས་རིགས་ཀྱང་གོང་གསལ་ཚོང་ར་རྣམས་ཀྱི་འགྲོ་ལུགས་ནང་ཁུལ་འཇུག་རྒྱུ་བྱས་ཡོད་པ་དང༌། གོང་གསལ་ཚོང་ར་རྣམས་ཚུགས་པ་མ་ཟད། བོད་གཞུང་ནས་སྔར་ཡོད་ཀྱི་ཚོང་ལམ་རྣམས་བཀག་བསྐྱིལ་མེད་པར་ཡར་སྐྱེད་བྱུང་ཚེ་ཚོང་ར་གསར་འཛུགས་བྱ་དགོས་ལའང་འགྲོ་ལུགས་གོང་བཞིན་དགོངས་པ་ཆེ་བཞེས་མཛད་རྒྱུ་ཁས་ལེན་བྱས།

དོན་ཚན་གསུམ་པར། ཆུ་སྦྲུལ་ལོ་ནང་རྒྱ་ཕྱི་གཉིས་ནས་བཟོས་པའི་ཚོང་གི་འགྲོ་ལུགས་སྐོར་བསམ་ཞིབ་ཀྱིས་བསྐྱར་བཅོས་བྱ་རྒྱུ་ཟུར་དུ་བཞག་གཤིས། རྗེས་སུ་ཞིབ་ཆ་བྱ་དགོས་ལ་བོད་ཕྱོགས་སྐུ་ཚབ་དབང་ཆ་ཡོད་པ་བསྐོས་ཏེ་ཕྱི་གཞུང་སྐུ་ཚབ་དང་མཉམ་དུ་བཀའ་མོལ་གནང་རྒྱུ་ཁས་ལེན་བྱས།

དོན་ཚན་བཞི་པར། ཤོ་ཁྲལ་དེ་བཞིན་ཕྱི་བོད་བཀའ་མོལ་འདོད་མཐུན་གྱིས་བཟོས་པའི་དེབ་གསལ་ལྷག་བོད་གཞུང་ནས་གཞན་དག་གང་ས་ནས་བསྡུ་ལེན་མི་བྱེད་པའི་ཁས་ལེན་བྱས།

དོན་ཚན་ལྔ་པར། ས་མཚམས་ནས། རྒྱལ་རྩེ་ཚོང་ར་བར་དང༌། ཡང་སྟོད་ཀྱི་ས་མཚམས་ནས་སྟོད་སྒར་ཚོང་ར་བར་གྱི་ལམ་བཀག་བསྐྱིལ་སྤུ་ཙམ་མེད་པར་བཞག་ཁར། ཚོང་དང་བསྟུན་པའི་ལམ་བཅོས་ཀྱང་བྱ་དགོས་ཤིང༌། བོད་ཕྱོགས་ནས་སྣ་གདོང༌། རྒྱལ་རྩེ། སྟོད་སྒར་དང་རྗེས་སུ་དོན་ཚན་གཉིས་པ་ནང་གསལ་ཚོང་ར་གཞན་དག་ཚུགས་ཕྱིན་སྐུ་ཚབ་ཅིག་བཞག་པའི་ཕྱི་གཞུང་སྐུ་ཚབ་གོང་གསལ་ཚོང་ར་རྣམས་ལ་ཕྱི་གཞུང་ལྟ་རྟོག་བྱ་མི་ནས་བོད་གཞུང་དང༌། རྒྱ་ནག་སྐུ་ཚབ་བཅས་ལ་འབུལ་དགོས་པའི་ཡི་གེ་ཇི་འབྱོར་ལེན་རྒྱུ་བྱས་ཡོད་པ་དང༌། བོད་ཕྱོགས་སྐུ་ཚབ་འདི་པས་དེ་འདྲའི་ཡིག་རིགས་ངེས་འཕྲོད་ལེན་ཁུར་ཡོང་བའི་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད་པ་དང༌།

དོན་ཚན་དྲུག་པ། ཆིངས་ཡིག་བཞག་པར་སོར་གནས་མ་བགྱིས་པར་དེ་དག་གཏན་གཏན་བཟོ་ཕྱིར་ཕྱི་གཞུང་དཔུང་དམག་ལྷ་སར་ཡོང་དགོས་བྱུང་སྐབས། བརྩི་འཇོག་མེད་པར་ཕྱི་གཞུང་སྤྱི་ཁྱབ་ངོ་གཡོག་དང༌། དེ་གའི་སྐུ་སྲུང་བར་འཛིངས་པར་བརྟེན། དམག་ལས་འགྲོ་སོང་གསེར་ཊམ་འབུམ་ལྔ་ཕྱི་སྒོར་དུ་བརྩིས་པའི་སྒོར་མོ་འབུམ་བདུན་ཅུ་དོན་ལྔ་བོད་གཞུང་གིས་ཕྱི་གཞུང་ལ་ཕྱིར་འབུལ་ཞུ་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད་པ་དང༌། འགྲོ་སོང་དེ་བཞིན་ཤིང་སྦྲུལ་ཟླ་ ༡༡ ཕྱི་ལུགས་ཟླ་དང་པོ། འདས་ལོ་ ༡༩༠༦ ནས་འགོ་ཚུགས་པའི་ལོ་ལྟར་ཕྱི་ལུགས་ཟླ་དང་པོའི་ཚེས་ ༡ ལ་ལོ་ངོ་བདུན་ཅུ་དོན་ལྔའི་ནང་ཚུན་ལོ་རེ་ཕྱི་སྒོར་འབུམ་རེ་བྱས་བོད་ནང་རུང༌། ཕྱི་གླིང་ས་ཆ་རྡོར་གླིང་ངམ། ཇོལ་པེ་གུ་རི་གང་འོས་སར་ཕྱི་གཞུང་ནས་སྐབས་སྐབས་སུ་གསལ་བྱ་སྔོན་སྩལ་ཐོག་བོད་གཞུང་ནས་སྤྲད་རྒྱུ་བྱས་ཡོད་པ་དང༌།

དོན་ཚན་བདུན་པར། གོང་གསལ་འགྲོ་སོང་ཕྱིར་སློག་བྱ་ཕྱིར་དང༌། ཚོང་རའི་འགྲོ་ལུགས་དོན་ཚན་གཉིས་པ། གསུམ་པ། བཞི་པ་དང༌། ལྔ་པའི་ནང་གསལ་བཞིན་སྒྲུབ་ཕྱིར་འགྲོ་སོང་ཕྱིར་སློག་མ་ཟིན་བར་དང༌། ཚོང་ར་བརྟན་བརྟན་ལོ་གསུམ་མ་ཚུགས་བར་དེ་གཉིས་ནས་རྗེས་སུ་གང་ལུས་དང་བསྟུན་པའི་ཆུ་འབི་ལུང་པའི་ཆུ་འགོ་ཐུག་གི་ས་ཆ་ཕྱི་གཞུང་ནས་བདག་འཛིན་བྱེད་རྒྱུ་བྱས་ཡོད་པ་དང༌།

དོན་ཚན་བརྒྱད་པར། བོད་གཞུང་ནས་མེ་མདའ་རྒྱག་ས་གསར་བཟོས་དང༌། འཛིང་རགས་རྩ་བཤིག་གཏོང་རྒྱུ་དང༌། ཕྱི་གཞུང་ས་མཚམས་ནས། རྒྱལ་རྩེ་དང༌། ལྷ་ས་བར་སྤྱི་ལམ་བཀག་བྱར་དམག་མི་ཡོད་ཚེ་ཕྱིར་འཐེན་བྱ་རྒྱུ་ཁས་ལེན་བྱས།

དོན་ཚན་དགུ་པར། བོད་གཞུང་ནས་ཁས་ལེན་བྱས་པར་ཕྱི་གཞུང་དང༌། བཀའ་བསྟུན་མེད་པར་བོད་ཀྱི་ས་ཆ་ཕྲན་བུ་ཙམ་ཡང་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་ལ་སྟེར་བྱིན། ཚོང་བསྒྱུར། བོགས་གཏོང༌། གཏེ་བཞག་དང༌། གཞན་ཡང་བདག་འཛིན་སོགས་བྱེད་དུ་མི་བཅུག་པ་དང༌།

བོད་ཀྱི་ལས་དོན་གང་སར་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་བར་དུ་འཇུག་རྒྱུ་མེད་པ་དང༌། རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་གི་སྐུ་ཚབ་ཁས་ལེན་གྱིས་བོད་ནང་བཞག་རྒྱུ་མེད་པ་དང༌། རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་དང་དེ་གའི་མངའ་ཞབས་ཀྱི་ཆབ་འབངས་རྣམས་ལ་མེ་འཁོར་ལམ། འགྲོ་ལམ། ལྕགས་སྐུད། ས་གཏེར་འདོན་བྱེད་སོགས་དང༌། དབང་ཆའི་རིགས་གང་ཡང་སྤྲད་མི་ཆོག་པས་དེ་ལྟར་སྤྲོད་བྱིན་བྱས་ཚེ་དེ་ནང་བཞིན་གྱི་ཕྱི་གཞུང་ལའང་སྤྲད་དགོས་ཡོང་བ་དང༌།

བོད་ཀྱི་ཁྲལ་འབབ་འབྲུ་དངུལ་གང་ཐད། རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་དང༌། དེ་གའི་ཆབ་འབངས་རྣམས་ལ་གཏེ་བཞག་དང་སྟེར་བྱིན་སོགས་བྱས་མི་ཆོག་པ་དང༌།

དོན་ཚན་བཅུ་པར། ཆིངས་ཡིག་འདི་ལ་སོར་གནས་ཡོང་བའི་དཔང་པོར་བཀའ་མོལ་མཛད་མི་དོ་བདག་ཕན་ཚུན་གཉིས་ཕྱོགས་ནས་ལག་རྟགས་དང༌། ཐེའུ་འབྱར་བཅས། ཡུལ་ལྷ་ས་རུ་ཕྱི་ལུགས་ཟླ་ ༩ སེབ་ཀྲེམ་འབར་ཚེས་ ༧ འདས་ལོ་ཆིག་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་དང་བཞི། བོད་ལུགས་ཤིང་འབྲུག་ ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༢༧ ལ་འདྲ་ལྔ་བཀོད་པའི་རྟགས།178

178 ‘བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས།’ དེབ་གཉིས་པ། ཤོག་གྲངས་ ༦༢༩ ནས་ ༦༣༤ བར།

ཆུ་གླང་ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༤ (༡༩༡༣/༠༡/༡༡) ཉིན། བོད་སོག་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་དབར་ཨུར་གར་བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག

རང་རེ་བོད་སོག་གཉིས། མན་ཇུའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མངའ་འོག་ནས་ཐོན། རྒྱ་ནག་པོ་དང་བྲལ་ཏེ་བོད་སོག་སོ་སོ་རྒྱལ་ཁབ་རང་བཙན་པ་བགྱིས། སྔར་དུས་ནས་ད་བར་བོད་སོག་གཉིས་བསྟན་པ་ལར་རྒྱ་གཅིག་པ་ཉེ་འབྲེལ་ཆེ་སྟབས་ད་དུང་ཤིན་ཏུ་བརྟན་ཐབས་སུ་ཆིངས་ཡིག་བཞག་དོན། སོག་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ྋགོང་མ་ཆེན་པོའི་བཀའ་ལུང་གིས་ཆིངས་བཞག་དབང་ཆ་སྤྲད་པའི་བློན་ཕྱི་རྒྱའི་ཡ་མོན་ལས་བྱེད་བློན་ཆེན་ཏཱ་བླ་མ་ཉིག་ཐ་སྦེ་ལེགས་ཐུ། བློན་ཆེན་གཉིས་པ་ཅང་ཅུན་སྨང་ལས་དཔའ་ཐུར་དཔལ་ལི། བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ྋགོང་མ་ཆེན་པོ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེའི་བཀའ་ལུང་གི་ཆིངས་བཞག་དབང་ཆ་སྤྲད་པ་སྐུ་བཅར་མཚན་ཞབས་མཁན་ཆེ་བློ་བཟང་ངག་དབང་དང༌། རྩེ་མགྲོན་ངག་དབང་ཆོས་འཛིན། ཁུ་རལ་དངུལ་སྐྱེད་དོ་དམ་པ་རྩེ་དྲུང་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ། ལས་རོགས་དྲུང་ཡིག་དགེ་འདུན་སྐལ་བཟང་རྣམས་ཀྱིས་ཆིངས་བཞག་ཏུ།

དོན་དང་པོར་སོག་པོ་རྣམས་རྒྱལ་ཁབ་རང་བཙན་བགྱིས་ཏེ་ཞྭ་སེར་བསྟན་པའི་བདག་པོ་ྋརྗེ་བཙུན་དམ་པ་ཧུ་ཐོག་ཐུ་རིན་པོ་ཆེ་ལྕགས་ཕག་ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༩ ཉིན་ྋགོང་མ་བདག་པོ་ཆེན་པོར་བཀུར་བ། བོད་ཀྱི་ྋགོང་མ་བདག་པོ་ཆེན་པོ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་ནས་གཟེངས་སུ་བསྟོད་དེ་བརྟན་ཅིང་འགྱུར་མེད་མཛད།

དོན་གཉིས་པར་བོད་པ་རྣམས་རྒྱལ་ཁབ་རང་བཙན་པ་བགྱིས་ཐོག་ྋརྒྱལ་དབང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་ྋགོང་མ་བདག་པོ་ཆེན་པོར་བཀུར་བ། སོག་པོའི་ྋགོང་མ་བདག་པོ་ཆེན་པོ་ྋརྗེ་བཙུན་དམ་པ་རིན་པོ་ཆེ་ནས་གཟེངས་སུ་བསྟོད་དེ་བརྟན་ཅིང་འགྱུར་མེད་མཛད།

དོན་གསུམ་པར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་མི་ཉམས་དར་རྒྱས་ཡོང་ཐབས་སུ་རང་རེ་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་པོ་ནས་བཀའ་མོལ་གོ་བསྡུར་གྱིས་འབད་དགོས།

དོན་བཞི་པར་བོད་སོག་གཉིས་པོ་དེང་ནས་བཟུང་རྒྱུན་དུ་ཕྱི་ནང་འཇིགས་པ་ལས་གཅིག་ལ་གཅིག་གིས་སྐྱོབ་རོགས་ཕན་རོགས་མཛད་རྒྱུ།

དོན་ལྔ་པར་བསྟན་སྲིད་ལས་དོན་དང༌། བསྟན་སྲིད་སློབ་གཉེར་ལ་ཕན་ཚུན་འགྲུལ་བསྐྱོད་རྣམས་རང་རང་ས་གནས་སུ་ཕན་གྲོགས་བགྱི་རྒྱུ།

དོན་དྲུག་པར་བོད་སོག་གཉིས་པོ་རང་རང་ཡུལ་ནས་ཐོན་པའི་ཟོག་དང༌། ཕྱུགས་དང༌། ལྤགས་རིགས་ལྟ་བུའི་ཚོང་འགྲུལ། དངུལ་འགྲུལ་ཐོག་སྨིན་བྱེད་ལ་སྔར་རྒྱུན་ལྟར་བཀག་འགོག་མེད།

དོན་བདུན་པར་དེང་ཕྱིན་ཆད་བུ་ལོན་གཏོང་དུས་སྤྲོད་ལེན་སྐབས་ཡ་མོན་ཐམ་ག་ཡོད་སར་ཞུས་ཏེ་ཐམ་འབེབས་ཀྱིས་སོར་གནས་མ་བགྱིས་ཚེ་བུན་འདེད་སྐབས་ཡ་མོན་སར་ཞུ་དོན་མེད། ཆིངས་ཡིག་མ་བཞག་གོང་གི་བུན་བདག་ཕན་ཚུན་སྡུག་ཅོང་ (ཐུག་ཅིང་) དངོས་འབྲེལ་ཡོད་ཚེ་དེད་ཅིང་བསབ་བཅུག་ཆོག འོན་ཀྱང་རང་ཁུངས་ཤ་སྤི། ཧོ་ཤོག་རྣམས་སུ་འཁྲི་དོན་མེད། དོན་བརྒྱད་པར་ཆིངས་འདི་བཞག་པའི་རྗེས་སུ་བསྣན་དགོས་ཀྱི་དོན་གནད་ཡོད་ཚེ་བོད་སོག་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ནས་དབང་ཆ་སྤྲད་པའི་བློན་པོ་རྣམས་བསྐོ་གཞག་གིས་མོལ་བསྡུར་མཉམ་སྦྲེལ་བགྱིས་ཆོག་པ་དང༌།

དོན་དགུ་པར་ཆིངས་ཡིག་འདི་བཞག་སྟེ་ཐམ་འབེབས་བརྟན་ཅིང་འགྱུར་མེད་བྱས་པ་ནས་འདི་དོན་ལྟར་སོར་གནས་བགྱི་རྒྱུ། སོག་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ྋགོང་མ་བདག་པོ་ཆེན་པོའི་ས་ནས་བསྐོས་ཏེ་ཆིངས་ཡིག་བཞག་པའི་དབང་ཆ་སྤྲད་པའི་བློན་ཕྱི་རྒྱའི་ཡ་མོན་ལས་བྱེད་བློན་ཆེན་ཏཱ་བླ་མ་ཉིག་ཐ་སྦེ་ལེགས་ཐུ། (མཚམས་འདིར་སོག་ཡིག་མིང་རྟགས་འཁོད།) བློན་ཆེན་གཉིས་པ་ཅང་ཅུན་སྨང་ལས་དཔའ་ཐུར་དཔལ་ལི། (མཚམས་འདིར་སོག་ཡིག་མིང་རྟགས་འཁོད།) བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ྋགོང་མ་བདག་པོ་ཆེན་པོ་ྋརྒྱལ་དབང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་ནས་བསྐོས་ཏེ་ཆིངས་ཡིག་བཞག་པའི་དབང་ཆ་སྤྲད་པའི་བློན་སྐུ་བཅར་མཚན་ཞབས་མཁན་ཆེན་བློ་བཟང་ངག་དབང་གི་རྟགས། རྩེ་མགྲོན་ངག་དབང་ཆོས་འཛིན་གྱི་རྟགས། ཁུ་རལ་དངུལ་སྐྱེད་དོ་དམ་རྩེ་དྲུང་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ་དང༌། ལས་རོགས་དྲུང་ཡིག་དགེ་འདུན་སྐལ་བཟང་གཉིས་ནས་རྟགས། སོག་པོའི་མང་བཀུར་རྒྱལ་པོའི་ཁྲི་བཞུགས་གཉིས་པ་ཆུ་བྱི་ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༤ ཉིན།179

179 ཆིངས་ཡིག་འདིའི་མ་དཔེ་ངོ་མ་བོད་ཤོག་ཐོག་བོད་ཡིག་ཚུགས་ཆུང་ཡིག་གཟུགས་སུ་བྲིས་པ་དཔར་བཤུས་ཤིག་ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་ཁང་གི་འགན་འཛིན་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་ལགས་ནས་བྱུང་ཞིང༌། དེ་ཆ་ཚང་དབུ་ཅན་ཡིག་ཐོག་ཕབ་སྟེ་མཚམས་འདིར་བཀོད་པ་ཡིན། འོན་ཀྱང་ཀློག་པ་པོ་བློ་གསར་བ་ཚོས་གོ་དོན་རྟོགས་སླ་བའི་ཆེད་དུ་དག་ཆ་གཅིག་གྱུར་བཟོས་ཡོད། དཔྱད་ཞིབ་པ་དག་གིས་ཡིག་ཆ་ངོ་མར་གཟིགས་མཛོད།

ཤིང་སྟག་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡༠ (༡༩༡༤/༠༧/༠༣) ཉིན་གྱི་དབྱིན་བོད་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་ཆིངས་དོན་གསལ་བསྒྲགས།

སྒེ་རེ་ཊ་སྦི་རི་ཀྲན་དང༌། བོད་གཞུང་གི་བཀའ་མངགས་ངོས་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ནས་ད་ལམ་གཤམ་གསལ་གྱི་ཚིག་འབྲུ་ཡིག་ཐོག་བཀོད་དོན་ཆིངས་ཡིག་ཟུར་དུ་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་དབྱིན་གཞུང་དང༌། བོད་གཞུང་ནས་བརྩི་འཇོག་བྱེད་རྒྱུ་ངོས་རྣམས་ངེས་ཡོད། རྒྱ་ནག་གཞུང་ནས་ཆིངས་ཡིག་དེར་རྟགས་འཛུགས་མ་བྱས་བར་ཆིངས་ཡིག་དེའི་ནང་རྒྱ་གཞུང་ལ་ཐོབ་དབང་གང་ཡོད་རུང་ཆ་གནས་མི་བྱེད་པ་བཅས་ཤོག་ལྷེ་འདི་བཞིན་ལ་ངོས་རྣམས་ནས་དབྱིན་བོད་ཡི་གེ་འདྲ་གཉིས་རེའི་ཐོག་ཐམ་ཀ་དང༌། མིང་རྟགས་བརྒྱབ་ཡོད། སིམ་ལར་ཕྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་བཅུ་བཞི་ཟླ་བ་འཇུ་ལའི་ཏ་རིག་གསུམ། བོད་ལུགས་ཤིང་སྟག་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡༠ ལ།180

༡ དབང་ཆ་ཆ་ཚང་ཡོད་པའི་དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ། ཨི་ ཧེན་རི་ མེག་ མ་ཧོན་གྱི་རྟགས་དང༌། ཐམ་ཀ

༢ ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྦུག་ཐམ།

༣ བློན་ཆེན་བཤད་སྒྲའི་རྟགས་དང༌། ཐམ་ཀ

༤ འབྲས་སྤུངས་དགོན་པའི་ཐམ་ཀ

༥ སེ་ར་དགོན་པའི་ཐམ་ཀ

༦ དགའ་ལྡན་དགོན་པའི་ཐམ་ཀ

༧ བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུའི་ཐམ་ཀ

180 ཞྭ་སྒབ་པའི་’བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས’ དེབ་གཉིས་པ། ཤོག་གྲངས་ ༦༤༠ ནང་འཁོད།

ཤིང་སྟག་ (༡༩༡༤) ལོར་སིམ་ལར་བཞག་པའི་དབྱིན་བོད་རྒྱ་གསུམ་གྱི་ཆིངས་ཡིག

སྒེ་རེ་ཊ་འབིརི་ཊན། ཨ་ཡེར་ལན་ཌ་དང༌། རྒྱ་མཚོའི་ཕ་རོལ་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་ཁབ་དང༌། རྒྱ་གར་བཅས་ཀྱི་མངའ་བདག་གོང་མ་ཆེན་པོ་དང༌། རྒྱ་ནག་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྡཱ་ཙུང་ཐུ་དང༌། བོད་ཀྱི་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་རྣམས་ནས་ཕན་ཚུན་ཐུགས་མཐུན་ཐོག ཨེ་ཤི་ཡ་ཞེས་པའི་ནང་གླིང་དུ་སོ་སོའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཐུགས་དོན་དང༌། རྒྱལ་ཁབ་ཕན་ཚུན་མཐུན་ལམ་ཡོང་རྒྱུའི་འགྲོ་ལུགས་ཀྱི་ཆིངས་ཡིག་བཟོ་རྒྱུའི་ཐུགས་འདུན་དངོས་འབྲེལ་བྱུང་བར་སོ་སོའི་གཞུང་ནས་སྐུ་ཚབ་བསྐོ་གཞག་མཛད་པ། སྒེ་རེ་ཊ་འབིརི་ཊན། ཨ་ཡེར་ལན་ཌ་དང༌། རྒྱ་མཚོའི་ཕ་རོལ་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་ཁབ་དང༌། རྒྱ་གར་བཅས་ཀྱི་མངའ་བདག་གོང་མ་ཆེན་པོས་ཆེད་སྩལ། སར་ ཨར་ཐུར་ ཧེན་རི་ མེག་མ་ཧོན། འཇི་ སི་ འབི་ ཨོ་ ཀེ་ སི་ ཨའེ་ ཨི། སི་ ཨི་ སི་ ཨའེ། རྒྱ་གར་གཞུང་གི་ཕྱི་རྒྱལ་བློན་ཆེན་དང༌། རྒྱ་ནག་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྡཱ་ཙུང་ཐུ་ནས་ཆེད་སྩལ། མོན་ཞོར་ ཨི་བེན་ཅེན། རིམ་པ་ཅ་ཧོ་ཞེས་པའི་དཔོན་པོ། བོད་ཀྱི་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་ནས་ཆེད་སྩལ། བློན་ཆེན་དགའ་ལྡན་བཤད་སྒྲ་བ་དཔལ་འབྱོར་རྡོ་རྗེ་བསྐོ་གཞག་མཛད་ཐོག ཕན་ཚུན་སོ་སོའི་དབང་ཆ་འཐུས་ཚང་ཡོད་པ་ལག་འཁྱེར་ངོ་མ་མིག་མཐོང་བྱུང་བ་ནས་བཟུང་ཕན་ཚུན་ཡིག་འགྲུལ་མཛད་པ་གཤམ་གསལ་གྱི་ཆིངས་ཡིག་དོན་ཚན་བཅུ་གཅིག་འཁོད་པར་ཆ་གནས་མཛད་ཡོད།

དོན་ཚན་དང་པོར། ཟུར་ཐོར་གསལ་བའི་ཆིངས་ཡིག་གི་ནང་གང་ཡོད་དེ་ད་ལྟའི་ཆིངས་ཡིག་འདི་ལ་བསྒྱུར་བཀོད་དུ་འགྲོ་གཞིའམ། མ་མཐུན་པ། གོ་ལྡོག་ཏུ་འགྱུར་བའི་རིགས་མ་ཡིན་པའི་ཚིག་གཞི་གང་ཡོད་ལ་ཕན་ཚུན་གྱི་དོ་བདག་གཞུང་ས་རྣམས་ནས་བརྩི་འཇོག་གནང་དགོས།

དོན་ཚན་གཉིས་པར། དབྱིན་གཞུང་དང་རྒྱ་ནག་གཞུང་ནས་བོད་ལྗོངས་འདི་བཞིན་ཕྱི་རྒྱར་རྒྱ་ནག་གི་མངའ་ཁོངས་ཡིན་དབང་དུ་བརྩིས་ཀྱང༌། བོད་ཕྱི་མའི་ནང་དོན་རྒྱལ་ཁབ་རང་དབང་རང་བཙན་ཡིན་པ་མཁྱེན་ཆོད་ལྟར་ཆ་འཇོག་གནང་ནས་མངའ་ཁོངས་ས་མཚམས་ལ་དབྱེ་འཕྲི་དང༌། བོད་ཕྱི་མའི་ནང་དོན་དབང་བྱུས། ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་སྐྱེ་ངོས་འཛིན་དང༌། ཁྲི་གསོལ་སོགས་ལ་ཐེ་ཚོགས་གཏན་ནས་མི་བྱེད་པར་ཚད་དབང་གང་ཡོད་ཚང་མ་ལྷ་ལྡན་བོད་གཞུང་རྒྱལ་ཁབ་རང་ནས་གནང་རྒྱུ་ཁས་ལེན་བྱས། རྒྱ་ནག་གཞུང་ནས་བོད་ཡུལ་འདི་ཉིད་རྒྱའི་ཞིང་ཆེན་དུ་མི་འགྱུར་བ་ཁས་ལེན་བྱས། དབྱིན་ཇི་གཞུང་ནས་ཀྱང་བོད་དང༌། བོད་ཀྱི་སའི་ཆ་ཤས་ཙམ་ཡང་བདག་བཟུང་མི་བྱེད་པ་ཁས་ལེན་བྱས།

དོན་ཚན་གསུམ་པར། རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁབ་དང༌། དེ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཕྲན་རྣམས་དང༌། བོད་གཞུང་ས་འདྲེས་ལ་བརྟེན་ས་མཚམས་ཉེ་འདབས་བདེ་འཇགས་དང༌། བོད་དུ་ཆབ་སྲིད་གཏན་གཏན་དགོས་པ་དབྱིན་གཞུང་ལ་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཡོད་པར་ཆ་གནས་བྱུང་དོན་རྒྱ་ནག་གཞུང་ནས་ཆིངས་ཡིག་འདིའི་དོན་ཚན་ལྟར་མ་གཏོགས་བོད་ཕྱི་མར་དམག་མི་མི་གཏོང་བ་མ་ཟད། ཞི་དྲག་དཔོན་རིགས་མི་འཇོག་པ་དང༌། རྒྱ་ནག་མི་སེར་ས་ཞིང་འདེབས་འཁོད་ཀྱིས་བོད་དུ་གཞིས་ཆགས་གཏན་སྡོད་བྱེད་མི་འཇུག་པར་ཁས་ལེན་བྱས། རྒྱ་ནག་གི་དཔོན་དམག་དེ་འདྲ་ཆིངས་ཡིག་འདི་བཞིན་རྟགས་འཇོག་སྐབས་བོད་ཕྱི་མའི་ནང་ལ་ཡོད་རུང༌། ཟླ་གསུམ་མི་འགྱངས་པར་ཕྱིར་འཐེན་བྱ་རྒྱུར། དབྱིན་གཞུང་ནས་ཀྱང་འདས་ལོ་ཆིག་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་བཞི་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༧ ལ་དབྱིན་བོད་བར་བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག་གི་འབྲུ་དོན་ལྟར་མ་གཏོགས་བོད་ལ་ཞི་དྲག་དཔོན་རིགས་མི་འཇོག་པ་དང༌། སྐུ་ཚབ་རྣམས་ཀྱི་སྐུ་སྲུང་ལས་ལྷག་པའི་དམག་མི་མི་འཇོག་པ་མ་ཟད། མི་སེར་ས་ཞིང་འདེབས་འཁོད་ཀྱིས་གཞིས་ཆགས་གཏན་སྡོད་མི་འཇུག་པར་ཁས་ལེན་བྱས།

དོན་ཚན་བཞི་པར། གོང་གསལ་དཔྱད་མཚམས་བྱུང་རུང༌། ལྷ་སར་རྒྱ་ནག་གི་དཔོན་པོ་ཆེ་བ་གཅིག་བཞག་སྲོལ་འདུག་པར་སྐུ་སྲུང་བབས་མཚུངས་དང་བཅས་བཞག་ཆོག་པ་བྱས་ཡོད། ཡིན་ཀྱང་སྐུ་སྲུང་ཐད་མི་གྲངས་སུམ་བརྒྱ་ལས་ལྷག་པ་གཏན་ནས་བཞག་མི་ཆོག་པ་བྱས་ཡོད།

དོན་ཚན་ལྔ་པར། བོད་སྐོར་རྒྱ་ནག་དང༌། བོད་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ནང་ཚགས་ལ་ཆིངས་ཡིག་དང༌། གན་རྒྱ་བཞག་མི་ཆོག་པ་མ་ཟད། རྒྱལ་ཁག་གཞན་དག་དང་ཡང་མི་འཇོག་པ་རྒྱ་བོད་གཉིས་ཀྱིས་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད། ཡིན་ཀྱང་དབྱིན་བོད་གཉིས་བར་ཕྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་བཞི་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༧ ལ་བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག་དང༌། ཕྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་དང་དྲུག་ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༧ ལ་དབྱིན་ཇི་དང༌། རྒྱ་ནག་བར་བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག་གི་འབྲུ་དོན་ལྟར་དབྱིན་གཞུང་དང་ཆིངས་གན་བཞག་ཆོག་པ་བྱས་ཡོད།

དོན་ཚན་དྲུག་པར། དབྱིན་ཇི་དང༌། རྒྱ་ནག་བར་ཕྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་དང་དྲུག་ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༧ ལ་བཞག་པའི་ཆིངས་ནང་གསལ་དོན་ཚན་གསུམ་པ་འདི་བཞིན་བརྩི་འཇོག་མ་དགོས་པ་བྱས་ཡོད། དབྱིན་བོད་བར་ཕྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་དང་བཞི་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༧ ལ་བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག་དོན་ཚན་དགུ་པའི་ང་པར་རྒྱལ་ཁག་གཞན་དག་ཅེས་པ་དེ་ནང་རྒྱ་ནག་མ་ཚུད་པ་བྱས་ཡོད། རྒྱ་ནག་གམ། རྒྱལ་ཁག་དགའ་ཉེ་གཞན་དག་ལ་གནང་བའི་ཚོང་བྱུང་བདེ་ཐབས་དེ་བཞིན་དབྱིན་ཇིའི་ཚོང་ཟོག་ལ་ཡང་གནང་དགོས།

དོན་ཚན་བདུན་པར། ཀ་པར་ཕྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་བརྒྱད་བརྒྱ་དགུ་བཅུ་གོ་གསུམ་དང༌། ཕྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་བརྒྱད་ལ་བཞག་པའི་ཚོང་གི་འགྲོ་ལུགས་ཆིངས་ཡིག་རྣམས་ལ་བརྩི་འཇོག་མེད་པ་བྱ་རྒྱུ་བྱས། ཁ་པར་ཕྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་བཞི་ལ་བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག་གི་དོན་ཚན་གཉིས་པ་དང༌། བཞི་པ། ལྔ་པའི་འབྲུ་དོན་ལ་བརྩི་འཇོག་ཡོང་བའི་ཆེད་དུ་བོད་གཞུང་ནས་དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་དང༌། བོད་ཕྱི་མར་ཚོང་གི་འགྲོ་ལུགས་གསར་བཟོ་ལམ་སང་བྱ་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད། ཡིན་ཀྱང་རྒྱ་གཞུང་དང་མ་བསྟུན་པར་ཆིངས་ཡིག་འདིར་བསྒྱུར་བཅོས་འགྲོ་གཞིའི་ཚོང་གི་འགྲོ་ལུགས་ཆིངས་ཡིག་མི་འཇོག་རྒྱུ་བྱས།

དོན་ཚན་བརྒྱད་པར། དབྱིན་བོད་གཉིས་བར་ཕྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་བཞི་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༧ ལ་བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག་གི་དོན་བཞིན་བོད་གཞུང་ལ་བཀའ་མོལ་ཞུ་དགོས་བྱུང་ན་རྒྱལ་རྩེ་ནས་ཡིག་འགྲུལ་ལ་སོགས་པས་ཐག་ཆོད་མིན་ཡོང་འདུག་པ་རྒྱལ་རྩེར་བཞུགས་པའི་དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་སྐུ་སྲུང་འཁྲིད་ནས་ལྷ་སར་འགྲོ་ཆོག་པ་བྱས་ཡོད།

དོན་ཚན་དགུ་པར། ཆིངས་ཡིག་འདིར་རྩ་འཛིན་བདེ་ཆེད་དུ་བོད་ཀྱི་ས་མཚམས་ས་བཀྲ་ཟུར་ཡོད་ལ་རྟགས་དམར་པོ་དང༌། བོད་ནང་མ་དང༌། ཕྱི་མའི་ས་མཚམས་རྟགས་སྔོན་པོ་བརྒྱབ་ཡོད་པ་ལྟར་ཡིན། ད་ལྟའི་ཆིངས་ཡིག་འདིའི་ཚིག་དོན་གང་ཡོད་རུང༌། བོད་ནང་མར་བོད་གཞུང་གི་དབང་ཆ་ཐོབ་ཐང་ཡོད་མུས་ཚང་མ་རང་འཇགས་ལ་ལྷག་དོན་དགོན་ཁག་སོ་སོའི་བླ་མ་བསྐོ་གཞག་དང༌། ཆོས་སྡེའི་སྐོར་སོགས་བསྒྱུར་བཀོད་ཀྱི་དབང་ཆ་ཚང་མར་གནོད་འགལ་ཉམས་ཆག་ཏུ་མི་འགྲོ་བ་བྱས་ཡོད།

དོན་ཚན་བཅུ་པར། ད་ལམ་ཆིངས་ཡིག་འདི་བཞིན་དབྱིན་ཡིག རྒྱ་ཡིག བོད་ཡིག་རྣམས་ལ་ཡི་གེ་སྒྱུར་སྐབས་གོ་བསྡུར་གཏན་ཏིག་བྱས་ཡོད་པ་གོ་ཕྱོགས་ལོག་གླེང་བྱུང་ན་དབྱིན་ཡིག་ཏུ་གསལ་བ་དེ་རང་ལ་སོར་གནས་བྱ་རྒྱུ།

དོན་ཚན་བཅུ་གཅིག་པར། ད་ལམ་ཆིངས་ཡིག་འདི་བཞིན་ལག་རྟགས་བརྒྱབ་པ་ནས་བཟུང་བརྩི་འཇོག་བྱ་རྒྱུ། ཆིངས་ཡིག་འདི་བཞིན་དབྱིན་རྒྱ་བོད་བཅས་ཀྱི་ཡི་གེ་འདྲ་གསུམ་དེའི་ཐོག་སྐུ་ཚབ་སོ་སོའི་ཐམ་ཀ་དང༌། མིང་རྟགས་བཀོད་ཡོད། སིམ་ལར། ཕྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་བཅུ་བཞི། ཟླ་བ་འཇུ་ལའི་ཏ་རིག་གསུམ། རྒྱ་ལུགས་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལོ་གསུམ་པའི་ཟླ་བ་བདུན་པའི་ཚེས་གསུམ། བོད་ལུགས་ཤིང་སྟག་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡༠ ལ།

ཟུར་ཐོ། དང་པོར། ཕྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་བརྒྱད་བརྒྱ་དགུ་བཅུ་ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༧ ཉིན་ཀ་ལ་ཀ་ཏར་དབྱིན་ཇི་དང༌། རྒྱ་ནག་བར་བོད་འབྲས་སྐོར་བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག གཉིས་པར། ཕྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་བཞི་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༧ ཉིན་དབྱིན་བོད་བར་ལྷ་སར་བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག གསུམ་པར། ཕྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་དྲུག་ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༧ ཉིན་དབྱིན་གཞུང་དང༌། རྒྱ་གཞུང་བར་པེ་ཅིན་ལ་བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག ཚིག་འབྲུ་འདི་ལྟར་འཁོད་པའི་ཤོག་ལྷེ་སྣོན་འཇོག་བྱས་ཡོད།

དང་པོར། དོ་བདག་ཕན་ཚུན་ནས་བོད་ལྗོངས་འདི་བཞིན་རྒྱ་ནག་གི་ས་ཆའི་ཁོངས་གཏོགས་ཡིན་པར་ཆ་གནས་བྱས་ཡོད།

གཉིས་པར། ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་སྐྱེ་ངོས་འཛིན་དང༌། ཁྲི་གསོལ་བོད་གཞུང་ནས་ཞུས་གྲུབ་ནས་རྒྱ་གཞུང་ལ་གསལ་ཆ་གཏོང་རྒྱུ་དང༌། རྒྱ་ནག་གི་ལྷ་བཞུགས་སྐུ་ཚབ་ནས་ཀྱང་དེ་དུས་རྒྱ་གཞུང་ནས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་གོ་གནས་དང་མཐུན་པའི་མཚན་རྒྱུན་གནང་བ་ཚང་མ་སྙན་གསན་ཞུ་རྒྱུ།

གསུམ་པར། བོད་ཕྱི་མར་དཔོན་རིགས་བསྐོ་གཞག་གནང་རྒྱུ་ཚང་མའི་དབང་ཆ་གང་ཡོད་བོད་གཞུང་རང་ལ་ཡོད་པ་ཆ་གནས་བྱས་ཡོད།

བཞི་པར། རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་ཚོགས་འདུ་ཆེན་མོ་དང༌། དེ་དང་འདྲ་བའི་ལས་ཁུངས་གང་སར་བོད་ཕྱི་མའི་འཐུས་མི་མི་འཛུགས་རྒྱུ།

ལྔ་པར། དབྱིན་ཇིའི་ཚོང་རའི་སྐུ་སྲུང་དམག་འབོར་ཐད་ལྷ་བཞུགས་རྒྱ་ནག་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་སྐུ་སྲུང་བརྒྱ་རེ་ལ་དབྱིན་ཇིའི་སྐུ་སྲུང་དམག་མི་བདུན་ཅུ་དོན་ལྔ་ལས་ལྷག་པ་མི་འཇོག

དྲུག་པར། དབྱིན་གཞུང་དང༌། རྒྱ་ནག་བར་ཕྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་བརྒྱད་བརྒྱ་དགུ་བཅུ་ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༧ ལ་བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག་དོན་ཚན་གསུམ་པ་ལྟར་བོད་འབྲས་གཉིས་ཀྱི་ས་མཚམས་ལ་བོད་ཕྱོགས་ནས་ཚུར་རྒོལ་མི་འབྱུང་བ་རྒྱ་ནག་ནས་ཁས་ལེན་བྱས་པ་དེ་བཞིན་མ་དགོས་པ་བྱས།

བདུན་པར། ཆིངས་ཡིག་དོན་ཚན་གསུམ་པའི་འབྲུ་དོན་ལྟར་གྲུབ་མ་ཐག་ཏུ་དོན་ཚན་བཞི་པར་གསལ་བའི་རྒྱ་དཔོན་ཆེ་བ་གཅིག་བསྐོ་གཞག་བྱས་པ་དེ་བཞིན་བོད་དུ་ཡོང་ཆོག་པ། དེ་ལྟར་འགྲུབ་ཡོད་མེད་ཆིངས་ཡིག་འདི་ལ་རྟགས་འཇོག་བྱེད་མི་གསུམ་གྱི་སྐུ་ཚབ་པས་ཞིབ་དཔྱོད་ཐོག་ལམ་སང་སྙན་གསན་ཞུ་རྒྱུ།181

བློན་ཆེན་བཤད་སྒྲའི་རྟགས་དང༌། ཐམ་ཀ ཨེའི་ ཨད་ཅི་ ཨེམ་ ཧེན་རི་ མེག་མ་ཧོན་གྱི་རྟགས་དང༌། ཐམ་ཀ

181 ‘བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས།’ དེབ་གཉིས་པ། ཤོག་གྲངས་ ༦༣༥ ནས་ ༦༤༠ དབར།

ཤིང་སྟག་ (༡༩༡༤) ལོའི་ཆིངས་མོལ་འབྲེལ་ཡོད་རྨི་ལི་དང༌། དར་རྩེ་མདོའི་སྐོར་རྒྱ་བོད་ཡིག་ཆ།

སྲིད་བློན་བཤད་སྒྲས་བརྩམས་བསྒྲིགས། ཤིང་སྟག་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་དུ་དབྱིན་བོད་རྒྱ་གསུམ་ཆིངས་མོལ་མཛད་ལུགས་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་ཞེས་པ། བོད་དེབ་མཛོད་གོས་སེར་པོའི་རྒྱབ་ཤ་ཅན་ལྟེབས་འགོ་ལྔ་པ་སྐུ་སྒེར་ཡིག་ཚང་དུ་ཡོད་པ་182དེའི་ཤོག་ལྡེབས་ ༢༥ ན ༡ པོའི་ནང་དང༌། ༢༦ བ ༦ པ་ནས་ ༢༧ ན ༥ པའི་བར་དེར། རྨི་ལི་དང༌། དར་རྩེ་མདོ་ཡང་བོད་སྡེ་ཡིན་སྐོར་ཞིབ་གསལ་འཁོད་འདུག་ཅིང༌། དེ་བཞིན་ངག་དབང་མཁྱེན་རབ་ཀྱིས་བརྩམས་བསྒྲིགས། རྨི་ལི་ཆོས་འབྱུང་ཞེས་པ། ཟི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་རྒྱ་བསྒྱུར་བོད་རྒྱ་ཤན་སྦྱར་ ༡༩༩༢ ལོར་ཁྲེང་ཏུའུར་དཔར་བསྐྲུན་དེའི་ནང་དང༌། ཡང་རྒྱ་ནག་མིང་དང་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་འགོ་སྟོད་དུ་ཡུན་ནན་བོད་ཁུལ་གྱི་ཆོས་སྲིད་འབྲེལ་བ་དང་ཁྱད་ཆོས་ཞེས་པ། རྒྱ་ཡིག་ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དུས་དེབ་ ༡༩༩༤ ལོའི་འདོན་ཐེངས་བཞི་པའི་ནང་འཁོད་ཕཱང་ཀྲི་ཡི་རྩོམ་ཡིག་དེའི་ནང་ལའང་རྨི་ལི་བོད་སྡེ་ཡིན་པ་གསལ་པོ་འཁོད་ཡོད་པ་དང༌། མན་ཆིང་ལོ་རྒྱུས་དངོས་བཀོད་རྒྱ་ཡིག་བམ་པོ་ ༡༨༢ པའི་ནང༌། ཕྱི་ལོ་ ༡༦༩༣ ལོར་མན་ཇུ་གོང་མས་ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོར་ཕྱག་བྲིས་ཤིག་ཕུལ་བ་དེའི་ནང་དར་རྩེ་མདོ་བོད་ཁོངས་ཡིན་པ་གསལ་འཁོད་སོགས་བོད་རྒྱའི་ས་སྡེའི་བདག་དབང་སྐོར་ལ་སྒ་པ་བ་རི་ཟླ་བ་ཚེ་རིང་གི་རྩོམ་ཡིག་ཅིག་བྲིས་འདུག རྩོམ་ཡིག་དེ་ཆ་ཚང་བོད་གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་དབུ་བརྙེས་ནས་ལོ་ ༣༦༠ འཁོར་བའི་དྲན་གསོའི་རྩོམ་ཡིག་ཕྱོགས་བསྡེབས་དེབ་འཕྲེང་དང་པོ། བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་ཕྱི་དྲིལ་ལས་ཁུངས་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༢ ལོར་དཔར་བསྐྲུན་དེའི་ནང་བཀོད་འདུག་པ་དེ་དག་ཀྱང་ལོ་རྒྱུས་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་གནད་ཆེར་མངོན།

ཡང༌། གོང་གསལ་ས་སྡེ་འབྲེལ་ཡོད་དཔྱད་གཞིའི་ལོ་རྒྱུས་གཞན་ཞིག་ཀྱང་རྙེད་པ་འདི་ལྟར་ཏེ། “ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོའི་དགོངས་རྫོགས་མཆོད་འབུལ་དུ་རྒྱ་དཔོན་ཧོང་མུང་སུང་བོད་འབྱོར་ཡོང་དོན་གྱི་རྩ་བ་ནི། ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོར་རྒྱ་ནག་ཞིང་ཆེན་གྱི་གཙོ་བོ་ཅང་ཀྲུའུ་ཞི་ནས་གུས་བཏུད་ཚད་མེད་ཀྱིས། རྒྱ་བོད་གཉིས་ཞི་བའི་ཐོག་ནས་མཆོད་ཡོན་འབྲེལ་བ་ཆད་མེད་གནས་ཐབས་གཡུང་དགོན་ཛ་སག་སོགས་མི་སྣ་མང་པོའི་ཐོག་སྙན་བསྐུལ་ཞུས་དང་ཞུ་མུས་ལ་ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་ཀྱང་རྒྱ་བོད་གཉིས་སྐོར་ཐད་ཀར་འཕྲོས་མོལ་བྱེད་མཁན་མི་སྣ་གཏོང་དགོས་བཀའ་ཏར་སྩལ་བ་བཞིན། མི་སྣ་རྒྱ་དཔོན་ཧོང་མུང་སུང་ངོ་ལས་གཏོང་རྒྱུ་དང༌། ཤར་དར་རྩེ་མདོ་བར་བོད་སྡེ་རྙིང་ཁུངས་རྣམས་ཕྱིར་འབུལ་ཞུ་རྒྱུའི་སྙན་ཏར་འབྱོར་འདུག་རུང༌། ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་གློ་བུར་དགོངས་པ་ཞི་བར་གཤེགས་པས། ཏར་ལན་གཏོང་མི་མེད་པའི་བྱ་སྐད་ཆུས་འཁྱེར་ལྟ་བུའི་སྐབས། རྒྱ་དཔོན་ཧོང་མུང་སུང་མདོ་སྨད་བརྒྱུད་འབྱོར་དགོངས་རྫོགས་མཆོད་སྤྲིན་འབུལ་མི་ཡིན་ལུགས་ཀྱིས་ལྷ་སར་འབྱོར།” ཞེས་སོགས་འཁོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་འབྲེལ་ཡོད་རྒྱ་ཡིག་ཀྱང་འཚོལ་ཞིབ་དགོས་པ་ཞིག་སྣང༌། འདི་ནི་ཤན་ཁ་བ་འགྱུར་མེད་སྟོབས་རྒྱལ་ (བཀའ་ཟུར་བཤད་ཟུར་) གྱིས་བརྩམས་གནང་ “རང་གི་ལོ་རྒྱུས་ལྷད་མེད་རང་བྱུང་ཟངས་” ཞེས་པ། དྷ་རམ་ས་ལ་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་ནས་དཔར་བསྐྲུན་དེབ་དེའི་ཤོག་གྲངས་ ༡༨༡ ནང་གསལ་བ་ནས་བཤུས་པ་བཅས་སོ།།

182 འདི་ཆ་ཚང་དཔར་བཤུས་དེབ་ཆེན་ཞིག་རྒྱ་གར་དྷ་རམ་ས་ལ་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་འདུག

མི་སྣ་ངོ་སྤྲོད།

སྡེ་སྲིད་རིམ་བྱུང༌།

བོད་གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་དབུ་བརྙེས་པའི་སྡེ་སྲིད་དང་པོ། བློ་སྟོབས་དང་མཛད་རྗེས་ལྷག་པར་ཆེ་བ་ཞལ་ངོ་བསོད་ནམས་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ཆུ་རྟ་ (༡༦༤༢) ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༥ ཉིན་ནས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འགན་ཁུར་བཞེས། ས་ཁྱི་ (༡༦༥༨) ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༣ ཉིན་དགོངས་པ་རྫོགས། དེ་ནས་ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་ལོ་གཉིས་ལྷག་ཙམ་རིང་ལུགས་གཉིས་ཆབ་སྲིད་བདག་གིར་བཞེས།

ལྕགས་བྱི་ (༡༦༦༠) ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༡༢ ཉིན་ནས་སྡེ་སྲིད་གཉིས་པ་གྲོང་སྨད་པ་འཕྲིན་ལས་རྒྱ་མཚོས་སྲིད་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁུར་བཞེས། ས་སྤྲེལ་ (༡༦༦༨) ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༧ ཉིན་དགོངས་པ་རྫོགས། དེ་ནས་ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་སླར་ཡང་ལོ་གཅིག་ལྷག་ཙམ་རིང་ལུགས་གཉིས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མཛད་ཁུར་བཞེས།

ས་བྱ་ (༡༦༦༩) ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༡ ཉིན་ནས་སྡེ་སྲིད་གསུམ་པ་བློ་བཟང་མཐུ་སྟོབས་ཀྱིས་གཞུང་སྲིད་འགན་ཁུར་བཞེས། ཤིང་སྟག་ (༡༦༧༤) ཟླ་ ༣ པའི་ནང་ས་སྐྱའི་བདག་མོ་དང་འབྲེལ་བའི་གླེང་ལྷགས་ཀྱིས་སྡེ་སྲིད་ཀྱི་ཁྲི་ལས་ཕབ། དེའི་ཕྱི་ལོར་གྲོང་སྨད་པ་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོར་སྡེ་སྲིད་བསྐོ་གཞག་སྩལ་ཀྱང་ལོ་ན་གཞོན་པས་ལས་འགན་ཐེག་མིན་ཞེས་དགོངས་པ་ཞུས།

ཤིང་ཡོས་ (༡༦༧༥) ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༢༤ ཉིན་སྡེ་སྲིད་བཞི་པ་བློ་བཟང་སྦྱིན་པ་ཡིས་གཞུང་སྲིད་འགན་ཁུར་བཞེས། ས་ལུག་ (༡༦༧༩) ཟླ་ ༥ པའི་ནང་མཛད་ཁུར་དགོངས་པ་ཞུས།

ས་ལུག་ (༡༦༧༩) ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༦ ཉིན་ནས་སྡེ་སྲིད་ལྔ་པ་གྲོང་སྨད་པ་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་གཞུང་སྲིད་འགན་ཁུར་བཞེས། ཤིང་བྱ་ (༡༧༠༥) ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༢༩ ཉིན་སྐུ་ཚེའི་འཕེན་པ་རྫོགས། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱམ་ནི་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་ཐོག་སྡེ་སྲིད་གཞན་ལས་མཛད་རྗེས་ཆེ་བ་ཡོངས་གྲགས་ཡིན་ཞིང༌། དེའི་ཕྱིར་ན་དེང་རབས་ཀྱི་ཀློག་པ་པོས་ཀྱང་ཁོང་གི་མཛད་ཚུལ་ཤེས་རྟོགས་སླད་དུ། མཚམས་འདིར་ལོ་རྒྱུས་ཅུང་ཟད་རྒྱས་ཙམ་ཞིག་འགོད་དགོས་པའི་གནད་འགག་ཅིག་མཐོང༌།

སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ།

སྡེ་སྲིད་རིན་པོ་ཆེ་འདིའི་མཛད་པའི་སྐོར་ “བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་” དེབ་དང་པོའི་ཤོག་གྲངས་ ༤༨༦ ནས་ ༤༨༩ བར་དེར། རྩོམ་པ་པོ་ཞྭ་སྒབ་པ་མཆོག་གིས་བསྡོམས་བརྗོད་ལེགས་པོ་ཞིག་བཀོད་གནང་འདུག་པ་གཤམ་གསལ།

“སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་ནི། སྐུ་ཆུང་ངུའི་དུས་ནས་རང་གི་ཞང་པོ་སྡེ་སྲིད་གྲོང་སྨད་པ་འཕྲིན་ལས་རྒྱ་མཚོའི་དྲུང་དུ་བཞུགས་ཏེ་རིག་པའི་གནས་མཐའ་དག་ལ་གསན་སྦྱོང་དང༌། ལྷག་པར་ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་སྐུ་ཞབས་སུ་བཞུགས་ཏེ་མདོ་སྔགས་ཀྱི་གཞུང་སྤྱི་དང༌། སྲིད་ཀྱི་མཛད་པ་གང་ཅིར་སློབ་སྦྱོང་མཐར་ཕྱིན་པ་མཛད་པའི་སྐབས་ཚང་མས་གྲོང་སྨད་ཨ་བར་ཞེས་ཞུ་བ་དང༌། ཁོང་དགུང་ལོ་ཉི་ཤུ་རྩ་བདུན་ལ་ཕེབས་དུས་རྩ་གསུམ་བླ་ལྷའི་ལུང་དོན་བཞིན་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཐུགས་འགན་དབུ་ཚུགས་ཀྱིས་སྩལ་ཏེ་སྡེ་སྲིད་གཞན་ལས་དམིགས་བསལ་བདག་རྒྱན་དང༌། ཁོང་གིས་ཅི་མཛད་རྣམས་ྋརྒྱལ་བ་རང་ཉིད་ཀྱི་མཛད་པ་དང་ཁྱད་པར་མེད་ཚུལ་རྩ་ཚིག་བཅས་སྩལ་བ་ལྟར། ཁོང་རང་ནས་ཀྱང་གཞུང་གི་ལས་ཁུངས་ཡས་མས་ཚང་མར་ཡང་ཡང་ངོ་ཕེབས་ཀྱིས་སླེབས་དཀྱུས་གང་ཆེའི་ཞིབ་འཇུག་མཛད་དེ་གཞུང་གི་སྲིད་འབྱོར་འཕེལ་རྒྱས་ལ་བཏང་འཛིན་དགོངས་བཞེད་འཇུག་པ་ཡངས་ཤིང༌། ཁྲིམས་ཞིབ་རྣམས་ལའང་དྲང་སྙོམས། མདོར་ན་མི་དམངས་ཀྱི་འཚོ་བ་དང༌། བསམ་ཚུལ་བལྟ་བར་སྐུ་ངོ་མ་མི་དཀྱུས་ཀྱི་ཟོལ་དུ་དབུས་གཙང་དྭགས་ཀོང་སོགས་སྟོད་སྨད་ལྷོ་བྱང་ཀུན་ཏུ་ཕེབས་ཀྱི་ཡོད་པ་དང༌། མི་དམངས་ནས་ཀྱང་སྡེ་སྲིད་མགོ་ལེབ་པ་སླེབས་ཡོང་ཞེས་སྐད་ཆ་ལ་ཤོད་ཚོད་བྱེད་པའང་བྱུང་བ་183དང༌། རྩེ་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོའི་ཨར་པོའི་མཇུག་སྐྱོང་དང༌། ྋརྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་ཞབས་བརྟན་ཡིན་པའི་ཟོལ་གྱིས་དགོངས་རྫོགས་རྒྱ་ཆེར་བསྒྲུབས་པ་དང༌། ལྷག་པར་གསེར་གདུང་རིན་པོ་ཆེ་འཛམ་གླིང་རྒྱན་གཅིག་གི་རྒྱུ་འགྲོ། གླ་ཐོབ། རབ་ཡོན་བཅས་བསྣན་འབྲུ་ཐོག་ཏུ་ཕབ་པ་འབྲུ་རུའི་ཁལ་བྱེ་བ་གསུམ་དང་ལྔ་འབུམ་བདུན་སྟོང་ལྔ་བཅུ་ང་དྲུག་བྲེ་བཅུ་གཉིས་འཕུལ་ཕྱེད་དྲུག་ལྔ་ཆ་ཕྱེད་གཉིས་དང༌། བསགས་སྦྱངས་ཚོགས་མཆོད་ཆེན་མོ་དང༌། སེར་འཕྲེང་བཅས་པའི་གོ་སྒྲིག་ལའང་འབྲུ་ཐོག་ཏུ་ཕབ་པ་འབྲུ་རུའི་ཁལ་ས་ཡ་བརྒྱད་དང་བརྒྱད་འབུམ་ལྔ་ཁྲི་བཞི་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་བཅུ་གསུམ་སོང་བ་184བཅས་དེ་དག་ཚང་མའི་འདུ་འགོད་རྒྱ་ཆེ་གནང་བ་དང༌། སྲིད་ཕྱོགས་ནས་ཀྱང༌། རྒྱ་ནག་མན་ཇུའི་གོང་མར་མཆོད་ཡོན་གྱི་མཐུན་ལམ་ཙམ་དང༌། སོག་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་གཅིག་གྱུར་ཡོང་ཐབས་ལ་ཐུགས་ཁུར་ཚད་མེད་བཞེས་ཏེ་རྒྱ་མིས་སོག་པོའི་ཚོ་ཆེན་ནང་ཚགས་སུ་སྲིད་དོན་གྱི་དཀྲུག་ཤིང་མ་སླེབས་བར་དེ་སྲིད་དུ་སོག་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་བོད་ཁོངས་གཅིག་གྱུར་ལྟ་བུར་བཞུགས་ཤིང༌། ཆོས་འབྱུང༌། དེབ་ཐེར། སྒྲ། སྙན་ངག རྩིས་སྐར་ནག སྨན་སོགས་ཀྱི་བཀའ་རྩོམ་དཔར་དུ་འཁོད་པ་དང༌། མ་འཁོད་པ་ཁག་པུ་ཏི་བཅུ་ཕྲག་བརྒལ་བ་མཛད་པར་གཞིགས་ཚེ་སྐུ་ཚེའི་རིང་དེ་ཁོ་ན་རང་ལ་ཐུགས་བརྩོན་གནང་བ་ལྟ་བུ་དང༌། ཡང་མདའ་རིང་ཐུང་འཕེན་པ་ལ་མཁས་ཤིང༌། ལྷག་པར་རྒྱང་མའི་རིང་ཚད་ཀྱང་ཡ་བྲལ་དཀར་པོ་ཞེས་པའི་རིང་ཚད་ཀྱི་མཐོ་འཛུགས་གནང་དང༌། སྒྲ་སྙན་དང༌། པི་ཝང་སོགས་ཀྱི་ཐེབས་འཁྲོལ་ལ་ཤིན་ཏུ་མཁས་ཤིང༌། གླུ་གཞས་ཀྱི་འགྱུར་ཁུག་སོགས་གླུ་གར་གྱི་རྩ་ཚིག་དེབ་ཐེར་མིག་ཡིད་རྣ་བའི་དགའ་སྟོན་མཛད་པ་དང༌། ཤོན་དང༌། མིག་མང༌། རྡེལ་རྩེད་བཅས་ལ་བལྟས་ན་སྐུ་ཚེ་ཧྲིལ་པོ་བག་ཡངས་སྤྲོ་དགར་བཞུགས་པ་ལྟ་བུའི་མཛད་པ་སོགས་ལ་སུས་ཀྱང་འགྲན་པའི་ཟླ་དང་བྲལ་བས་ཆོས་དང་འཇིག་རྟེན་གང་ལའང་ཕུལ་དུ་བྱུང་བས་སྨྲ་བསམ་བརྗོད་པའི་ཡུལ་ལས་འདས་པ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང༌། ཆེ་མཆོག་འདུས་པ་རྩལ་གྱི་རྣམ་ཐར་འཕྲོ་འཐུད་ནང༌། སྡེ་སྲིད་མཆོག་སྐུ་དབང་བཙན་ཞིང༌། བདེ་ཡངས་གསུམ་སྐས་འགོའི་བཀའ་ཤོག་ཏུ། རྒྱུན་དུ་བག་མེད་ཀྱི་ཇོ་མོ་བཞེས་པ་སོགས་མཛད་མི་ཆོག་པ་དང༌། དུས་ཕྱིས་འཆི་མེད་དགའ་ཚལ་དང༌། དཔལ་རབ་ཁང་གསར་གྱི་བདག་མོ་གཉིས་བཞེས་ཏེ་ཆེ་འདོན་བདག་རྐྱེན་ཡོངས་གྲགས་མཛད་པ་དང༌། དེ་དུས་ལྷ་ས་དང༌། ཕྱོགས་ནས་ཡོང་བའི་སྐྱེས་དམན་ཁ་སྟབས་དྲག་ཚད་སྡེ་སྲིད་རང་ནས་མ་བཞེས་པ་གཅིག་ཀྱང་མེད། ཕར་ཕེབས་ཚུར་ཕེབས་དུས་ལམ་འགག་ལ་མི་ཚོ་ཡང་མངོན་ཚན་ཆེན་པོར་བལྟས་མི་ཆོག་པའི་ཚ་ཉམས་དང༌། བླ་ཁག རྫོང་གཞིས། ཕྱི་ནང་གི་ལས་ཚན་སོགས་གང་ལ་ཡང་བདག་མོ་གཉིས་ཀྱི་ཞུ་དབང་བཙན་པ་བཅས་དེ་ཚོའི་གནས་ཚུལ་གཏེར་སྟོན་རིན་པོ་ཆེས་གསན་ནས་ཤིན་ཏུ་ཐུགས་ཁྲེལ་བའི་རྣམ་པ་དང༌། ཐུགས་ཞེན་བཞེངས་ནས། ད་མི་བྱེད་དགུ་བྱེད་དེ་ཁ་གྱིས། མགྱོགས་པོ་རང་བླ་མ་དེའི་རྐང་འདྲེན་ཡོང་ཞེས་ཐུགས་འཕར་འཕར་གནང༌། ཞུ་ཡིག་ཚ་པོ་རྐྱང་པ་འབུལ་གནང་མཛད་ནས། སྡེ་སྲིད་རང་ཡང་གཏེར་སྟོན་རིན་པོ་ཆེར་ཐུགས་དད་ཆུང་དུ་སོང༌། རྒྱལ་པོས་སྟོད་ལུང་སྣང་རྩེར་སྡེ་སྲིད་ཀྱི་མགུལ་བཅད་པ་གསན་དུས་སྤྱན་ཆབ་དང་སྦྲགས། ད་ཞུས་པ་ལ་རྐང་ནས་གསན་མ་བྱུང་ཞེས་ཐུགས་དབྱུང་བའི་གསུང་གཅོང་ཆེན་པོ་གནང་185འདུག ཅེས་གསལ་བའི་ཁོངས་ནས་འདིར་ཅུང་ཟད་བྲིས་པ། རྗེས་སུ་མཛད་པ་ཡང་ཅུང་ཟད་མི་ལེགས་ཙམ་བྱུང་འདྲ་བ་དེ་དག་ནི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཞིབ་འཇུག་ཅུང་ཟད་བྱས་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཙམ་ལས། དོན་ལ་ནི། ྋརྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་ཞབས་བརྟན་གསུང་རྩོམ་མཛད་པར། མ་རིག་མུན་སངས་ཆོས་ནོར་འདོད་ཐར་ལ།། འཇུག་པའི་བློ་གྲོས་ལུགས་གཉིས་རྒྱ་མཚོའི་མཐའ།། མཁྱེན་དཔྱོད་རྫིངས་ཀྱིས་བརྒལ་ཏེ་བདེ་སྐྱིད་དབྱིག། འདྲེན་པའི་ྋས་དབང་གཡུང་དྲུང་ལྟར་བརྟན་ཤོག། ཅེས་དང༌། མདོ་སྨད་དགོན་སྡེ་ཁག་ལ་འཛུགས་གནང་མཛད་པའི་ཞབས་བརྟན་དུ། མ་རིག་གཉིས་ས༷ངས་རྣམ་དཔྱོད་རབ་རྒྱ༷ས་པས།། རྒྱ༷་ཆེན་གཙུག་ལག་མཚོ༷་ལྟར་གཏིང་ཟབ་པར།། མཁྱེན་སྤྱོད་ཡངས་པའི་ས་སྐྱོང་ལྷ་སྲས་ཀྱི།། རྣམ་སྤྲུལ་གཡུང་དྲུང་ལྟ་བུར་ཞབས་བརྟན་ཤོག། ཅེས་དང༌། རྣམ་ཐར་གསོལ་འདེབས་སུའང༌། ཡང་སྲིད་མང་པོར་བག་ཆགས་བཟང་པོའི་མཐུས།། ཤུགས་བྱུང་ཡངས་པའི་བློ་གྲོས་ནམ་མཁའ་ལ།། ལུགས་གཉིས་ཉི་ཟླ་ཟུང་འབྲེལ་ྋམི་དབང་མཆོག། སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་གཡུང་དྲུང་ལྟར་བརྟན་ཤོག། ཅེས་རྒྱལ་སྲས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བསམ་བཞིན་སྐྱེ་བ་བཞེས་ཚུལ་ལན་གཅིག་མ་ཡིན་པར་གསུངས་འདུག་པས་སངས་རྒྱས་འཕགས་པའི་མཛད་པར་མཐའ་མ་བཀག་ཅིང༌། སོ་སོ་སྐྱེས་བུས་ཁ་ཚོན་ཆོད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས་འདས་པ་ཞིག་གོ།” ཞེས་གསལ།

‘དེབ་ཐེར་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་’ ཞེས་པ། ༡༩༩༢ ཟླ་ ༡༡ པའི་ནང་དཔར་གཞི་གཉིས་པར་དཔར་ཐེངས་གཉིས་པ་བཏབ་པ་དེའི་ཤོག་གྲངས་ ༢༧༣ ནས་ ༢༨༢ བར་དེར་ཡང་སྡེ་སྲིད་རིན་པོ་ཆེའི་སྐོར་འཁོད་པའང་འདི་གཤམ་ལེབ་བཤུས་ཀྱིས་བཀོད་ཡོད། དེབ་དེ་བཞིན་རྒྱ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་དང་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་འདྲ་མིན་ལ་དཔྱད་ཞིབ་བྱེད་པའི་མཐུན་རྐྱེན་ཚང་བ་དེ་དག་ཏུ་གསལ་བའི་དངོས་དོན་ཇི་མ་ཇི་བཞིན་འགོད་དབང་མེད་པར། རྒྱ་ནག་དམར་པོའི་གཞུང་གི་སྲིད་བྱུས་གཙོ་བཟུང་གིས་འབྲི་རྩོམ་གནང་བ་ཞིག་ཡིན་རུང༌། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་ནི། ྋརྒྱལ་དབང་ལྔ་པའི་སྲས་ཡིན་ཚུལ་སོགས་ཀྱི་གཏམ་འཆལ་ཞིག་དུས་དེང་སང་ཡང་གླེང་གི་ཡོད་པ་དེ་རིགས་རྩ་བ་ནས་བདེན་པ་མིན་ངེས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་དག་རིགས་ལམ་ཚད་མ་དང༌། དངོས་གཙོ་ཚན་རིག་གི་འགྲོ་ལུགས་ཐོག་ནས་ར་སྤྲོད་གསལ་བར་བཀོད་མཇུག ‘དེ་རིགས་ནི་བཞད་གད་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་གཞན་ཅི་མ་རུང་སྙམ་’ ཞེས་འཁོད་འདུག་པ་འདི་ནི་རྩོམ་པ་པོ་ཕུན་ཚོགས་ཚེ་རིང་ཁོང་གིས་རང་བཞིན་གཟུ་བོར་གནས་པའི་དྲང་གཏམ་ཞིག་མཁས་པའི་རྣམ་དཔྱོད་འགྲན་པའི་སྤོབས་པ་དང་བཅས་ཏེ་བསྒྲགས་པར་སྣང་བས་འདི་ཡང་ཕྱིས་ཀྱི་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་རྟོགས་དགོས་པ་གནད་ཆེར་མངོན།

དེ་ཡང༌། དེབ་ཐེར་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་ལས། “སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་དགུང་ལོ་ཉེར་དྲུག་ལ་སྡེ་སྲིད་ཀྱི་ལས་འགན་བཞེས། ཆབ་སྲིད་ལོ་ཉེར་བདུན་ཙམ་བསྐྱངས། ཁོང་ནི་སྐྱེས་སྟོབས་ཀྱི་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པ། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་བྱ་བར་བྱང་ཆུབ་པ། ལོ་རྒྱུས་དང༌། སྙན་ངག སྨན་རྩིས། སམ་ཊི་ཏའི་སྐད་ཡིག་སོགས་ལ་མཆོག་ཏུ་མངའ་བ་ཞིག་ཡོད་པས། དགུང་ལོ་ཉེར་གཉིས་ལ་སོན་སྐབས་རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་སྡེ་སྲིད་བསྐོ་གཞག་མཛད་ཀྱང༌། སྐུ་ན་ཆུང་བར་ཞལ་གཡར་ནས་དགོངས་ཞུ་བཏང༌། དོན་དུ་སྔར་ལས་ལྷག་པའི་སྒོ་ནས་རིག་གནས་སྤྱི་དང༌། ཁྱད་པར་དུ་སྲིད་འཛིན་གྱི་ལས་ཀ་དང༌། ལོ་རྒྱུས། སྨན་རྩིས་སོགས་ལ་སྦྱངས་པ་མཐར་ཕྱིན་པ་མཛད། དེ་རྗེས་སླར་ཡང་སྡེ་སྲིད་བསྐོ་གཞག་གནང་བ་མ་ཟད། ལུགས་གཉིས་ཀྱི་བྱ་བའི་ལས་འགན་གཙོ་བོ་སྡེ་སྲིད་རང་ལ་གནང་བས། ལ་ལ་ཕྲག་དོག་དང་ཞེ་སྡང་རབ་ཏུ་སྐྱེས་ནས་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་ནི་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པའི་སྲས་ཡིན་ཚུལ་སོགས་གཏམ་འཆལ་མང་དུ་བཀྲམ། དཀྲོག་གཏམ་ནི་ལྡབ་སྐྱོར་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་བྱས་ན་དོན་ངོ་མར་འགྱུར་ཡོང་བརྗོད་པ་ལྟར་ལོ་ངོ་གསུམ་བརྒྱའི་སྔོན་གྱི་དཀྲོག་གཏམ་དེ་ད་ལྟའང་ལ་ལས་དོན་དངོས་སུ་རྩིས་ཏེ། སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་ནི་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པའི་སྲས་ཡིན་ཚུལ་སྐོར་མང་ཙམ་བརྗོད། དོན་དུ་ང་ཚོས་མ་གསང་དྲང་པོའི་གཏམ་ཞིག་སྨྲས་ན། དེ་ལྟར་མ་ཡིན་སྙམ། གང་ལགས་ཤེ་ན། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཆེན་པོ་རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ཆུ་འབྲུག་༡༦༥༢ལོའི་ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༥ ཉིན། མེས་རྒྱལ་ནང་ཁུལ་དུ་ཕེབས། ལ་ལས་ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༧ ཡང་ན་ ཚེས་ ༢༧ ཡིན་ཟེར། དོན་དུ་རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་ཚད་ལྡན་ལ་གཞིགས་ན། ཟླ་ ༣ པར་ལྷ་ས་ནས་ཆིབས་ཁ་བསྒྱུར་ཏེ་མེས་རྒྱལ་ནང་ཁུལ་དུ་ཕེབས་པ་ནི་གཅིག་མཐུན་ཡིན། ལོ་འདིའི་ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡༧ ཉིན་རྒྱལ་ས་པེ་ཅིན་དུ་འབྱོར། ཆུ་སྦྲུལ་ (༡༦༥༣) ལོའི་ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༠ ཉིན། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་པེ་ཅིན་ནས་བོད་དུ་ཆིབས་ཁ་བསྒྱུར་ (ཡང་ལ་ལས་ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༡༧ ཉིན་པེ་ཅིན་ནས་བོད་དུ་ཆིབས་ཁ་བསྒྱུར་ཟེར་) ལོ་འདིའི་དགའ་ལྡན་ལྔ་མཆོད་སྐབས་ལྷ་སར་ཕྱིར་ཕེབས།” ཞེས་དང༌།

“སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་ནི། རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ཆུ་སྦྲུལ་ (༡༦༥༣) ལོར་སྐུ་བལྟམས་པ་དེ་ཡང་རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་ཁག་ནང་གཅིག་མཐུན་ཡིན། གལ་སྲིད་ྋརྒྱལ་བ་ལྔ་པ་མེས་རྒྱལ་ནང་ཁུལ་དུ་མ་ཕེབས་གོང་སེ་འབྲས་སུ་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐབས་ལམ་བར་གྲོང་སྨད་པའི་ཁྱིམ་དུ་བཞུགས་ནས་གནས་ཚུལ་དེ་རིགས་བྱུང་བའི་དབང་དུ་བཏང་ནའང་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་ནི་ཆུ་སྦྲུལ་ (༡༦༥༣) ལོར་འཁྲུངས་སྟབས་ཉུང་ཤོས་ལའང་མ་ཡི་མངལ་དུ་ཟླ་ངོ་བཅུ་གཉིས་ཙམ་བཞུགས་པ་ནི་ཡ་མཚན་ཞིག་མ་རེད་དམ། ཡང་ལ་ལས་གོང་དུ་སྨྲས་པའི་གཏམ་འཆལ་དེ་རིགས་བདེན་པར་འགྱུར་བའི་ཆེད་དུ། ཆུ་འབྲུག་ (༡༦༥༢) ལོར། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་གྲོང་སྨད་པའི་ཁྱིམ་དུ་བཞུགས། ཆུ་སྦྲུལ་ (༡༦༥༣) ལོར། སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་ཏག་ཏག་འཁྲུངས་ཟེར་ལོ་ཁམས་བཀོད་པ་ལས་ཟླ་ཚེས་གཡོལ་ཏེ་མ་བརྗོད་པ་དེ་རིགས་ནི་བཞད་གད་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་གཞན་ཅི་མ་རུང་སྙམ།” ཞེས་འཁོད།

རྩོམ་པ་པོ་ཤར་ཡུལ་ཕུན་ཚོགས་ཚེ་རིང་ཁོང་གིས་ “ལ་ལ་ཕྲག་དོག་དང་ཞེ་སྡང་རབ་ཏུ་སྐྱེས་ནས་ ་་་ ་་་ གཏམ་འཆལ་མང་དུ་བཀྲམ་ ་་་ ་་་ དེ་ལྟར་མ་ཡིན།” ཞེས་སོགས་གོང་བཀོད་རྒྱུ་མཚན་དེ་དག་བདེན་གཏམ་དུ་ངེས་པའི་ལོ་རྒྱུས་གཞན་ཞིག་ཀྱང་འདུག དེ་ནི་སླེ་ལུང་བཞད་པའི་རྡོ་རྗེའི་གསུང་འབུམ་གླེགས་བམ་དང་པོའི་ནང་ “སྐབས་ཤིག་ཁྲོམ་གཟིགས་ཁང་དུ་དཔོན་ (འཇུན་གར་) གྱིས་ཤོག་ཟེར། ་་་ ་་་ ཀུན་མཁྱེན་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་སྐོར་སྤྱི་དང༌། ཁྱད་པར་དུ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོའི་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནམ་མིན་ཟེར་བར། ངེད་རང་ཚོས་ཅི་ཤེས། པཎ་ཆེན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་གོང་མ་སོགས་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་ཚད་ལྡན་རྣམས་ཀྱིས་འཁྲུལ་མེད་དུ་ངོས་འཛིན་མཛད་པ་ནི། གོང་ས་ྋལྔ་པ་ཡིན་པར་འདུག་བྱས་པས། ་་་ ་་་ ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་སྐུ་སྐྱེ་འཁྲུལ་མེད་ཡིན་པར་ཤར་ཡང༌། ཁོང་ལ་སྡོམ་པ་མེད། ཕྱིས་སྡོམ་རྒྱུན་གསར་པ་ལེན་དགོས་པ་དེ་ཡང་ལེགས་པའི་རྟགས་མིན། ་་་ ་་་ སྡེ་སྲིད་དེ་ཁོ་རང་གི་བུ་ཡིན་པ་འདུག ཁོ་རང་ཕ་བོང་ཁར་འགྲོ་བའི་ཞོར་ལ་གྲོང་སྨད་དུ་ཞག་སྡོད་བྱས། སྡེ་སྲིད་ཀྱི་མ་དང་མཐུན་པས་མུ་ཏིག་གི་འཕྲེང་བ་དང༌། གསེར་གྱི་གདུ་བུ་སོགས་ཀྱང་བྱིན། སྡེ་སྲིད་ཟངས་རི་བར་དགོངས་ཕོག་གཏོང་བའི་རྩ་བ་ཡང་འདི་ཡིན་པར་འདུག་ཟེར་བ་སོགས་བློས་མི་འཁྱུད་པའི་དྲི་བ་མང་ཙམ་ཟེར་བར་ལན་གང་ཤེས་སུ་བཏབ་ཅིང༌། དོན་དུ་རི་བོ་དགེ་ལུགས་པའི་བསྟན་པ་ཡོངས་གྲགས་ཁྱབ་གདལ་དུ་ཡོད་པ་འདི། ཀུན་མཁྱེན་ལྔ་པ་མིན་པ་སུའི་ཡང་ཐུགས་རྗེ་མིན་པར་འདུག བབས་རྐྱེན་གྱི་རྒྱུ་མཚན་འདི་ལྟར་ཡིན་ཞེས་སོགས་ལབ་པས། མཇུག་ཏུ་ཁྱེད་ནས་ཟེར་བ་འདི་བཞིན་གཞན་ནས་མི་ཟེར་འདུག་ཟེར་བ་ཙམ་ལས། དགའ་དང་མི་དགའི་རྣམ་འགྱུར་གང་ཡང་མི་བྱེད། ཕྱིས་གཞན་གྱི་འཁྲིས་སུ་ཡིད་ཆེས་པ་ལྟར་བྱེད་འདུག་ཟེར་”186ཞེས་འཁོད་པ་འདི་དག་དང༌། ཡིག་ཆ་ཁུངས་ལུང་ཚད་ལྡན་གཞན་དག་ལའང་གཟུ་བོའི་བློ་ཡིས་དཔྱད་ཞིབ་བགྱིས་ན། སླེ་ལུང་བཞད་པའི་རྡོ་རྗེས་ཀྱང་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་ྋགོང་ས་ལྔ་པའི་སྲས་མིན་པའི་གནས་ལུགས་གསུངས་ཡོད་པ་གསལ་པོར་ཤེས་རྟོགས་ཡོང་རྒྱུ་གོང་གི་གསུང་ཚིག་ལས་གསལ་བར་མངོན།

སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱམ་གྱི་མཛད་པའི་སྐོར་དེབ་ཐེར་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་ནང་མུ་མཐུད་བཀོད་གསལ། “དུས་དེར་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་མཆོག་ནང་རིག་པའི་ཉམས་ལེན་དང༌། ལོ་རྒྱུས། སྙན་ཚིག རྣམ་ཐར་སོགས་བཀའ་རྩོམ་གནང་སྟེ་བཞུགས་པ་ལས་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་འགན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་སྡེ་སྲིད་ལ་གནང༌། སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་འདི་ཉིད་ཀྱང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལས་ལ་བྱང་ཆུབ་པས་རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པའི་མཚན་ཐོག་ནས་ཕྱི་ནང་གི་བྱ་བ་མཐའ་དག་ལ་བཀོད་འདོམས་ལེགས་པར་མཛད། སེ་འབྲས་དགའ་གསུམ་སོགས་ལྷ་སྡེ་མི་སྡེ་ཡོངས་ཀྱིས་སྤྱི་བོར་བཀུར། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པའི་བཀའ་བཞིན་རྩེ་ཕོ་བྲང་གི་འཛུགས་སྐྲུན་རྒྱ་སྐྱེད་བཏང༌། ཁྲིམས་ཡིག་ཞལ་ལྕེ་བཅུ་གསུམ་གྱི་ནང་དོན་ལ་བཟོ་བཅོས་དང་འབྲེལ་འགྲེལ་པ་གསར་དུ་བརྩམས། སེར་སྐྱ་དཔོན་རིགས་རྣམས་ཀྱི་རྩ་འཛིན་གཏན་འབེབས་མཛད། རྟག་ཏུ་གནས་བསྐོར་བའི་ཆས་སུ་བཞུགས་ནས་གང་སར་ཕེབས་ཏེ་གནས་ཚུལ་བརྟག་ཞིབ་གནང་བའི་སྐོར་གཏམ་རྒྱུད་ཆེས་མང༌། གཞིས་རྩེ་ས་གནས་ཀྱི་རྣམ་གླིང་ཤན་ཁོངས་ཞིང་པ་དུད་ཚང་ཞིག་ཏུ་དམངས་གཙོ་བཅོས་བསྒྱུར་གྱི་རྗེས་སུའང་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་ཁྲལ་ཆག་གནང་བའི་བཀའ་གཏན་ཡིག་རིགས་ཞིག་ཉར་ཚགས་བྱས་པ་དངོས་སུ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད། ཞིང་པ་དུད་ཆུང་ཞིག་ལ་ཁྲལ་ཆག་གི་བཀའ་གཏན་ཡིག་རིགས་འདི་འདྲ་ཇི་ལྟར་བྱུང་བ་རེད་དམ་ཞེ་ན། བཤད་རྒྱུན་དུ་ཉིན་ཞིག་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་དང༌། ཕྱག་རོགས་ཤིག་གནས་བསྐོར་བར་བརྫུས་ནས་རྣམ་གླིང་རྫོང་དུ་ཕེབས། གྲོང་ཚོ་དེར་ཕེབས་སྐབས་ཞིང་པ་དུད་ཆུང་དེའི་ནང་དུ་གནས་ཚང་གཡར་ཏེ་བཞུགས་པས་ཁྱིམ་བདག་མ་རྒན་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ནི་གཤིས་རྒྱུད་བཟང་ལ། ཁ་གསང་བ་ཞིག་ཡོད་པས། སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོར་གསོལ་བ་ཞབས་ཏོག་གང་ལེགས་ཞུས། རང་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པའི་གནས་ཚུལ་རྣམས་སྦ་གསང་མེད་པར་བཤད། ད་དུང་ཉིན་ཞིག་རང་ཉིད་ཀྱི་པང་གདན་ལེགས་པ་ཞིག་འཁྱེར་ཡོང་ནས། སྒྲོག་གདན་གོས་ཆེན་འདི་ལྟ་བུ་སྡེ་པ་གཞུང་གི་བང་མཛོད་ནང་ལའང་མེད་ཟེར་བཤད་པས་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་བཞད་མོ་ཤོར། དེ་ནས་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་ལྷ་སར་ཕེབས་རྗེས་མ་རྒན་དེར་བཀའ་དྲིན་གསོལ་བའི་ཆེད་དུ་ཕྱག་བྲིས་དང༌། སྡེ་པ་གཞུང་གི་བང་མཛོད་ནང་ལའང་དོན་རྒྱུ་མེད་པའི་གོས་ཆེན་ལྟ་བུ་མེད་ཀྱང་འདིར་གསོལ་རས་གོས་ཆེན་ལྟེབ་རིལ་གཅིག་ཡོད་ཟེར་བསྐུར་གནང་མཛད། དེ་རྗེས་ཁྲལ་ཆག་གི་གཏན་ཚིགས་གནང་ཟེར།”

“དུས་དེར་བསྟན་འཛིན་དཱ་ལའི་རྒྱལ་པོའི་རྟ་དམག་ཁག་གཅིག་བོད་དུ་བཅའ་སྡོད་བྱས་ཏེ། ཁོ་པ་ཚོས་དྲག་ཤུགས་ངོམས་ནས་ཕྱི་ནང་གི་བྱ་བ་གང་ཅིར་ཐེ་བྱུས་བྱས་པར་བརྟེན་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་ཡིད་མ་རངས་པར་གྱུར། སྟབས་མི་ལེགས་པ་ཞིག་ལ། འཐབ་རྩོད་ཀྱི་འགག་རྩའི་སྐབས་ཏེ་རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ཆུ་ཁྱི་ (༡༦༨༢) ལོའི་ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༢༥ ཉིན་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་བགྲང་བྱ་ ༦༥ ལ་ཕེབས་ཏེ་རྩེ་ཕོ་བྲང་དུ་གཟིམ་ཁྲི་མཐའ་ཅན་དུ་གྱུར། བོད་ས་གནས་ཀྱི་དབང་འཛིན་པ་རྣམས་ཕྱི་ནང་གང་ས་ནས་མཛད་གཏད་ཅི་ཆེ་བྱུང་རུང་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་ནི་ཤེས་བྱ་མཆོག་ཏུ་མངའ་བ་དང༌། དཔའ་རྩལ་ལྡན་པ། ལྷག་པར་དུ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་བྱ་བར་བྱང་ཆུབ་པ་ཞིག་ཡོད་པས། གལ་ཏེ་ྋརྒྱལ་བ་ལྔ་པ་དགོངས་པ་རྫོགས་པའི་གནས་ཚུལ་དངོས་སུ་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་ན། བོད་ཀྱི་སྲིད་དབང་དེ་དཀོན་མཆོག་དཱ་ལན་ཧན་ (བསྟན་འཛིན་དཱ་ལའི་ཧན་) གྱི་ལག་ཏུ་ཤོར་ནས། རང་ཉིད་ཀྱི་ཚེ་སྲོག་ལའང་ཉེན་ཁ་ཡོད་པ་གསལ་པོར་རྟོགས། དེར་བརྟེན་རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པའི་ཞལ་ཆེམས་ལྟར་དགོས་པའི་དབང་གིས་གསང་རྒྱ་མཛད། སྔར་བཞིན་མན་ཆིན་གོང་མ་ཆེན་མོར་བརྩི་བཀུར་དང༌། མཐའ་བཞིའི་མི་རིགས་གཞན་ལ་མཐུན་ལམ། བོད་ཀྱི་ལུགས་གཉིས་བྱ་བ་ལེགས་པར་བསྐྱངས། སྐུ་གདུང་འཛམ་གླིང་རྒྱན་གཅིག་བཞེངས། མདོ་སྔགས་ཀྱི་གཞུང་དང༌། ཆོས་འབྱུང༌། རྒྱལ་རབས། རྣམ་ཐར། སྒྲ། སྙན་ངག སྨན་རྩིས། ཁྲིམས་ལུགས། གླུ་གར་གྱི་རྩ་ཚིག་སོགས་གསུང་རྩོམ་པུ་ཏི་བཅུ་ལྷག་ཙམ་བཀའ་རྩོམ་མཛད། མ་ཧཱ་པཎྜི་ཏ་ཞེས་རིག་པའི་གནས་ལྔ་ལ་ཁྱད་དུ་འཕགས་པར་གྱུར། འཇམ་དབྱངས་གོང་མ་ཁང་ཤིའི་མཆོག་ལ་ྋརྒྱལ་བ་ལྔ་པའི་མཚན་ཐོག་ནས་ཞུ་ཡིག་ཕུལ། གོང་མ་ཆེན་པོས་སྡེ་སྲིད་ལ་ཝང་ཞེས་པའི་རྒྱལ་པོའི་ཆོ་ལོ་དང༌། རྡོ་རྗེ་འཆང་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་འཁོད་པའི་ཐམ་ག་གནང༌། དུས་མཚུངས་གསང་བའི་སྒོ་ནས་རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པའི་ཡང་སྲིད་འཚོལ་བར་བཏང༌།” “དེ་ནས་འཇམ་དབྱངས་གོང་མ་ཁང་ཤིའི་མཆོག་ནས་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་སྐུ་གཤེགས་ཟིན་པ་མཁྱེན། བཀའ་ཡིག་བཏང་སྟེ་འདྲི་རྩད་ནན་ཏན་གནང༌། རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ཆུ་ཁྱི་ (༡༦༨༢) ལོར་རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་སྐུ་གཤེགས་ཚུལ་དང༌། ཆུ་ཕག་ (༡༦༨༣) ལོར། དེའི་ཡང་སྲིད་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་འཁྲུངས་པའི་སྐོར། ལྷག་པར་དུ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་སྔ་ས་ནས་སྐུ་གཤེགས་ཀྱང་སྐབས་དེར་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་གནས་ཚུལ་ཧ་ཅང་རྙོག་འཛིང་ཆེ་བའི་དབང་གིས་རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་དགོངས་དོན་ལྟར་ལོ་མང་རིང་གསང་རྒྱ་མཛད་དགོས་བྱུང་ལུགས་སྐོར་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་བང་མི་མངགས་ཏེ་སྙན་སེང་ཞིབ་ཕྲ་ཞུས་པས། གོང་མ་ཁང་ཤིའི་ནས་དེ་ལྟར་མོས་མཐུན་གནང་བ་ཙམ་ལས། མི་འགྲིག་པའི་གཏམ་ངན་ཚིག་གཅིག་ཀྱང་མ་གསུངས།”

“རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་མེ་བྱི་ (༡༦༩༦) ལོའི་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡༠ ཉིན་བོད་ཀྱི་ཆབ་འབངས་སྡེ་ཚོགས་ཁག་ལ་རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་བདེ་བར་གཤེགས་ཚུལ་དང༌། དེའི་ཡང་སྲིད་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ཆུ་ཕག་ (༡༦༨༣) ལོའི་ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡ ཉིན་མོན་ལ་འོག་ཡུལ་གསུམ་དུ་ཡབ་བཀྲ་ཤིས་བསྟན་འཛིན་དང༌། ཡུམ་ཚེ་དབང་ལྷ་མོའི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པས་བློ་བཟང་རིན་ཆེན་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་མཚན་བཏགས། ད་ལྟ་དགུང་ལོ་བཅུ་གསུམ་ལ་ཕེབས་པའི་སྐོར་དངོས་སུ་ཁྱབ་བསྒྲགས་མཛད་པས་ཆབ་འབངས་རྣམས་དགའ་སྐྱོ་ཅིག་ཅར་དུ་འཆར། འོན་ཏང་མཐོ་རིམ་དབང་འཛིན་པ་ལ་ལས་སྣ་ཤུ་དང་བཅས་ཡིད་མ་རངས་པའི་རྣམ་འགྱུར་བསྟན།”

“རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་མེ་གླང་ (༡༦༩༧) ལོའི་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༥ ཉིན་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོ་པོ་ཏ་ལར་གདན་དྲངས་ཏེ་མི་འཇིགས་གདོང་ལྔའི་ཁྲིར་མངའ་གསོལ། སྡེ་སྲིད་རང་ཉིད་ཀྱིས་མདོ་སྔགས་ཀྱི་གཞུང་ཆེན་དང༌། སྙན་སུམ། སྨན་རྩིས་སོགས་བཀའ་འཁྲིད་ལེགས་པར་མཛད། དེ་མཚུངས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་དང་འགྲོ་ལུགས་སྐོར་ལའང་སྦྱངས་པ་མཛད། སྐབས་འགར་འགྲིག་མིན་བྱུང་ཚེ་སྡེ་སྲིད་ཀྱིས་དབུ་ཕྱག་གཞུས་པའི་གནས་ཚུལ་ཡོད། མདོར་ན། པོ་ཏ་ལར་བཞུགས་སྐབས་རིག་གནས་སྤྱི་དང༌། ལྷག་པར་དུ་སྙན་ཚིག་ལ་སྦྱངས་པ་མཐར་ཕྱིན་མཛད།”

“དེ་ནས་རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་མེ་གླང་ (༡༦༩༧) ལོར། དཀོན་མཆོག་དཱ་ལའི་ཧན་ཚེ་ཡི་འཕེན་པ་རྫོགས། དེའི་བུ་ལྷ་བཟང་ཁཱན་ཁྲིར་བསྐོས། དེ་ནི་ཁེངས་དྲེགས་ལྡན་པ་དང༌། གདུག་རྩུབ་ཆེ་བ། གཟུ་ལུམ་ཅན་ཞིག་ཡོད་པས་ཁྲིར་འཁོད་མ་ཐག་ཏུ་ཁོ་པ་ཚོས་བོད་དུ་འཛིན་པའི་དམིགས་བསལ་དབང་ཆ་བློས་གཏོང་འདོད་མེད་པ་ཙམ་མ་ཟད། ྋརྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ཞིང་དུ་གཤེགས་ཟིན་པ་ཤེས་སྟབས་བོད་ཀྱི་སྲིད་དབང་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་དུས་ལ་བབ་སོང་སྙམ་སྟེ་སྔར་ལས་ལྷག་པའི་སྒོ་ནས་ཕྱི་ནང་གི་བྱ་བ་མཐའ་དག་ལ་ཐེ་བྱུས་བྱས། སྡེ་སྲིད་ཀྱིས་གོང་མར་བརྩི་བཀུར་མེད་ལུགས་དང༌། ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོས་ཚུལ་མིན་གྱི་བྱ་བ་མང་པོ་མཛད་ལུགས་སྐོར་དཀྲོག་གཏམ་དང༌། དབྱེན་སྦྱོར་དཀྲུགས་ཤིང་ཇེ་མང་བྱས། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་ཀྱང་རང་ཉིད་ཀྱི་སྲིད་དབང་དེ་དོན་མེད་དུ་ལྷ་བཟང་ཁཱན་ལ་སྤྲོད་པར་ག་ལ་འདོད། དེར་བརྟེན་དབང་བསྒྱུར་གྲལ་རིམ་ནང་ཁུལ་དུ་སྲིད་དབང་འཕྲོག་ལེན་བྱེད་པའི་ཁྱོད་ཤི་ང་གསོན་གྱི་འཐབ་རྩོད་ཅིག་ལངས། ལྷ་བཟང་ཁཱན་གྱིས་དྲག་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་སྲིད་དབང་འཕྲོག་འདོད་ཀྱང་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་མཚན་སྙན་ལྷག་པར་ཆེ་བས་བྱེད་ཐབས་དཀའ་བར་གྱུར།

སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་ལྷ་བཟང་ཁཱན་དང་རྗེས་འབྲངས་པ་བཅས་མཐར་སྐྲོད་བསམས་ཀྱང༌། རང་ཉིད་ལ་སྟོབས་ལྡན་གྱི་དམག་དཔུང་མེད་སྟབས་དཔའ་རྩལ་ཅན་གྱི་དཔའ་བོ་ལག་རྡུམ་དང་མཚུངས་པར་བྱེད་ཐབས་དབེན་པའི་གནས་སུ་ལྷུངས། མཐར་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཐབས་ལ་བརྟེན་ནས་སོག་སྡེའི་དབར་གྱི་འགལ་བ་བེད་སྤྱད་དེ། སོག་པོའི་སྟོབས་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་སོག་པོ་མཐར་སྐྲོད་པའི་ཐབས་བྱུས་བཟུང༌། བོད་སོག་དབང་བསྒྱུར་པའི་དབར་གྱི་འགལ་བ་དེ་ཉིན་བཞིན་རྣོ་ངར་དང༌། ཛ་དྲག རྙོག་འཛིང་ཆེ་བར་གྱུར། མཐར་རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་ཆུ་ལུག་ (༡༧༠༣) ལོའི་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་སྐབས་སུ། ལྷ་བཟང་ཁཱན་གྱི་བཀོད་མངགས་ལྟར་རྗེས་འབྲངས་པ་ལ་ལས་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོའི་ཞབས་འབྲིང་འགའ་ཞིག་བཟུང་སྟེ་དམར་གསོད་བཏང༌། སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་བཟོད་ཐབས་མེད་པར་རང་ཉིད་ཀྱི་དམག་དཔུང་བསྐོངས་ཏེ་གཡུལ་འགྱེད་པས་ལྷ་བཟང་ཁཱན་དང་དཔུང་རྣམས་འདམ་གཞུང་བར་དུ་ཕྱིར་འཐེན། འདམ་བརྒྱ་ཤོག་བརྒྱད་ཀྱི་དམག་དཔུང་བསྐྱར་བསྒྲིགས་ཐོག་ལྷ་སར་ཚུར་རྒོལ་གྱིས་བོད་སོག་དབར་དམག་འཁྲུག་ཤུགས་ཆེན་ལངས།

སེ་འབྲས་དགའ་གསུམ་གྱི་འཐུས་མི་དང༌། ལྷ་བཟང་ཁཱན་གྱི་རྩ་བའི་བླ་མ་འཇམ་དབྱངས་བཞད་པས་འདུམ་འགྲིགས་མཛད། སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་སྡེ་སྲིད་ཀྱི་ཁྲི་ལས་བབ་སྟེ་གོང་དཀར་དུ་བཞུགས། དེའི་སྲས་ངག་དབང་རིན་ཆེན་ (ཡིག་ཚང་འགའ་ཞིག་ཏུ་ཚ་བོ་ཞེས་འཁོད་) སྡེ་སྲིད་ལ་བསྐོ་གཞག་སྩལ། རྩ་བའི་འགན་དབང་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་རང་ནས་གནང་སྐད། གནས་སྐབས་གཅིག་རིང་དུས་བདེ་ལྷིང་འཇགས་བྱུང་ཡང༌། རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་ཤིང་བྱ་ (༡༧༠༥) ལོར། སླར་ཡང་དམག་འཁྲུག་ལངས་སྟབས་ྋརྒྱལ་མཆོག་དྲུག་པ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་དང༌། འཇམ་དབྱངས་བཞད་པ། ལ་མོ་ཆོས་རྗེ། སེ་འབྲས་དགའ་གསུམ་གྱི་འཐུས་མི་སོགས་ནས་བར་འདུམ་མཛད། གསེར་གདུང་འཛམ་གླིང་རྒྱན་གཅིག་གི་མདུན་དུ་མནའ་བསྐྱལ་ཐོ་བཙུགས། སྡེ་སྲིད་ཟུར་པ་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་ལྷ་སར་བཞུགས་མི་ཆོག་པར་གོང་དཀར་དུ་གཞིས་ཐོག་ཏུ་ཕེབས་དགོས་རྒྱུ་དང༌། ལྷ་བཟང་ཁཱན་བོད་ལ་བསྡད་ན་ཕན་པ་ཆེར་མེད་སྟབས་རང་ཡུལ་དུ་ཕྱིར་ལོག་རྒྱུ་བཅས་གཏན་འབེབས་མཛད།

དེ་ནས་གཡོ་ཅན་ལྷ་བཟང་ཁཱན་གྱིས་རང་ཡུལ་དུ་ཕྱིར་ལོག་ཁུལ་གྱིས་ནག་ཆུར་སླེབས་རྗེས་སོག་དམག་རྣམས་བསྐྱར་བསྒྲིགས་ཐོག་འཕན་པོ་དང༌། སྟོད་ལུང་དམག་ལམ་ཁག་གཉིས་ནས་དམག་དྲངས། བོད་དམག་སྟོབས་ཤུགས་ཞན་པས་འགོག་རྒོལ་ཇི་ལྟར་བྱས་ཀྱང་དམག་ཕམ། སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོའང་ཅི་བྱ་གཏོལ་མེད་དུ་གྱུར།

མཐར་སྟོད་ལུང་སྣང་རྩེར་ལྷ་བཟང་གི་རྒྱལ་མོ་ཚེ་རིང་བཀྲ་ཤིས་ (འདི་དང་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་སྔོན་མ་ནས་འབྲེལ་བ་ཡོད་སྐད་) ཡོད་པ་འདི་བོད་མི་ཞིག་ཡིན་ཁར་ངས་བོད་ཀྱི་ཆབ་འབངས་ཀྱི་དོན་དུ་བྱ་བ་ཇི་སྙེད་པ་བསྒྲུབས་པས་མོས་ང་མི་གསོད་ལ་འདི་བརྒྱུད་ནས་ལྷ་བཟང་ཁཱན་ལ་སྐད་ཆ་འདྲ་ཡང་བྱེད་རྒྱུ་མི་ཡོང་ངམ་དགོངས་ཏེ་སྟོད་ལུང་སྣང་རྩེར་ཕེབས། བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པ་ཞིག་ལ་ལམ་སང་བསྡམས་བཀྱིག་བྱས་ཏེ་བཀྲོངས་ཞེས་བཀའ་ཕབ། སྡེ་སྲིད་ཀྱིས་མགུལ་གཅོད་གྲབས་ཡོད་པའི་སྐབས་དེར་ངས་བསྟན་པ་དང་ཆབ་སྲིད་ལ་སྨན་ཞིང་མཆོད་ཡོན་ལར་རྒྱ་མ་དོར་བར་བསམ་བཟང་ཁོ་ན་ལས་བསམ་ངན་རིགས་ཅི་ནས་བྱས་མེད་གཤིས། ང་ཡི་སྐེ་དམར་པོ་བཅད་ཀྱང་ཁྲག་དཀར་པོ་ལས་དོན་རྒྱུ་མེད་ཅེས་གསུངས། རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་ཤིང་བྱ་ (༡༧༠༥) ལོའི་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༢༩ ཉིན་མགུལ་བཅད་དེ་དབུ་སྟོད་ལུང་གི་ཆུ་ལ་བསྐྱུར་བས་ཁྲི་ཟམ་འོག་ཉིན་འགའ་ཞིག་ལུས་སྐད། སྡེ་སྲིད་བཀྲོངས་ཡུལ་དེར་མཆོད་རྟེན་དཀར་པོ་ཆུང་ངུ་གཅིག་བཞེངས་པས་ཕྱིས་སུའང་དངོས་སུ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། བོད་འབངས་རྣམས་ནས་སྡེ་སྲིད་བཀྲོངས་པའི་གནས་ཚུལ་ཐོས་འཕྲལ་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་མནར།

ལྷ་བཟང་ཁཱན་གྱིས་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོའི་སྲས་ངག་དབང་རིན་ཆེན་བཀྲོངས་དགོས་སྙམ་ནས་འཛིན་བཟུང་བྱེད་པར་བཏང་ཡང་མ་རྙེད། ཁོང་ནི་སྔ་ས་ནས་འཇམ་དབྱངས་གོང་མ་ཆེན་པོར་རྒྱབ་སྐྱོར་དཔུང་རོགས་ཞུ་བར་རྒྱ་ནག་ཏུ་བྲོས་ཕེབས།” ཞེས་དང༌།

“སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་ནི་རིག་པའི་གནས་ལྔར་བྱང་ཆུབ་པའི་མ་ཧཱ་པཎྜི་ཏ་དང༌། ཆབ་སྲིད་མཁས་ཅན་ཞིག་ཡིན་པས་སྐུ་ཚེ་ཧྲིལ་པོའི་རིང་འཇམ་དབྱངས་གོང་མ་ཆེན་པོ་དང༌། རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པའི་བཀའ་བཀོད་ལྟར། བོད་མི་དམངས་ལ་ཕན་པའི་བྱ་བ་དུ་མ་མཛད།

ལྷག་པར་དུ་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་གོང་འཕེལ་གཏོང་བའི་སླད་དུ་སྐུ་ངལ་ཚད་མེད་བསྐྱོན། འདི་ནི་བོད་པ་རྣམས་ལ་བཀའ་དྲིན་ལྷག་པར་ཆེ་བས། ད་ལྟའང་མཚན་ཐོས་པ་ཙམ་གྱིས་དད་གུས་དང་སྐྱོ་སྣང་ཅིག་ཅར་དུ་འཆར། འོན་ཀྱང་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་ནི་སངས་རྒྱས་དངོས་མིན་སྟབས་སྐྱོན་ཆ་ནི་ཡོང་སྲིད་ངེས་རེད། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་དགོངས་པ་རྫོགས་རྗེས་སྐབས་འཕྲལ་སྙན་སྒྲོན་ཞུ་མི་ཐུབ་པ་དང༌། སྐུ་ཚེའི་སྨད་དུ་ཆེ་ཉམས་ཆེ་བ། བདག་མོ་གཉིས་ཀྱི་ཁ་དབང་དུ་ཤོར་བ་སོགས་ཀྱི་སྐྱོན་ཆ་བྱུང༌།” ཞེས་འཁོད་འདུག་པ་བཅས་སོ།།187

183 རྡོ་རིང་པའི་‘རྟོགས་བརྗོད་ཟོལ་མེད་གཏམ་གྱི་རོལ་མོ།’ ཤོག་ལྡེབས་ ༡༨༧ ན ༢ པ།

184 མཆོད་སྡོང་འཛམ་གླིང་རྒྱན་གཅིག་གི་དཀར་ཆག་‘ཐར་གླིང་རྒྱ་མཚོར་བགྲོད་པའི་གྲུ་རྫིང༌།’ ཞོལ་དཔར་ཁང་ཤར།

185 ཆེ་མཆོག་འདུས་པ་རྩལ་གྱི་རྣམ་ཐར་ལས་འཕྲོས་པ་གདུང་བའི་མུན་སེལ་ལས་ལུང་དྲངས་འདུག

186 ཤིང་བརྐོས་བོད་པར་ཤོག་ལྡེབས་ ༡༨༣ ན ༤ པ་ནས་ བ ༥ པ་བར། དྷ་རམ་ས་ལ་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌།

187 ‘བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་’དེབ་དང་པོའི་ཤོག་གྲངས་ ༤༨༦ ནས་ ༤༩༠ བར་དེར་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་སྲས་དང་བཅས་པའི་ལོ་རྒྱུས་འཁོད། ཡང༌། ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན་གྱིས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོའི་མཛད་རྗེས་རྒྱས་ཙམ་ཞིག་ལྷ་ས་ནས་དཔར་ཐོན་ ༡༩༩༡ ལོའི་ ‘གངས་ལྗོངས་རིག་གནས་’ དུས་དེབ་དང་པོ་ནས་མུ་མཐུད་འཁོད་འདུག

གུ་ཤྲི་ཁཱན་བུ་རྒྱུད་བཅས་པ།

རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་མེ་གླང་ (༡༦༣༧) ལོར། ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་ཡོན་བདག་སོག་པོ་གུ་ཤྲི་ཁཱན་ལ་’བསྟན་འཛིན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་’ཞེས་པའི་མཚན་བསྟོད་ཆོ་ལོ་སྩལ། ཆུ་རྟ་ (༡༦༤༢) ལོར་གུ་ཤྲི་ཁཱན་གྱིས་རང་ཉིད་རིགས་རྒྱུད་བཅས་པ་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་ཆོས་འབངས་སུ་ཕུལ་བར་དམིགས་བསལ་ཆེ་མཐོངས་མཛད་པ་རྒྱལ་པོའི་མིང་གནས་ཅན་ཁོང་ཉིད་ཤིང་རྟ་ (༡༦༥༤) ལོར་འདས། གོ་ཤྲི་ཁཱན་ལ་བུ་བཅུ་ཡོད་པའི་ནང་གི་ཆེ་བ་བསྟན་འཛིན་དཱ་ཡན་ལ་ལོ་དེར་ཕ་ཤུལ་བུ་འཛིན་རྒྱལ་པོའི་མིང་གནས་སྩལ། ཁོང་པ་ས་སྤྲེལ་ (༡༦༦༨) ལོར་འདས། བསྟན་འཛིན་དཱ་ཡན་ལ་བུ་དྲུག་ཡོད་པའི་ཆེ་བ་བསྟན་འཛིན་དཱ་ལའི་ཧན་ལྕགས་ཕག་ (༡༦༧༡) ལོར་རྒྱལ་པོའི་ཁྲི་ཐོག་ཏུ་བཏོན། ཁོང་པ་རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་ལྕགས་འབྲུག་ (༡༧༠༠) ལོར་འདས། བསྟན་འཛིན་དཱ་ལའི་ཧན་ལ་བུ་གཉིས་ཡོད་པའི་ཆུང་བ་ལྷ་བཟང་ཁཱན་ལ་ལོ་དེར་རྒྱལ་པོའི་མིང་གནས་སྲིད་དབང་ཐོབ། ཆུ་ལུག་༡༧༠༣ལོ་ནས་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོའི་སྲས་དང་སྲིད་དབང་མཉམ་འཛིན་བྱས། ཤིང་བྱ་ (༡༧༠༥) ལོར་ལྷ་བཟང་ཁཱན་གྱིས་གཡོ་བྱུས་གློ་བུར་དམག་འཐབ་ལ་བརྟེན་ནས་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་སྐུ་བཀྲོངས་ཏེ་བོད་ཀྱི་སྲིད་དབང་བཟུང༌། མེ་བྱ་ (༡༧༡༧) ལོར་ཇུན་གར་བས་ལྷ་བཟང་ཁཱན་བསད། དེ་མཚམས་ནས་གུ་ཤྲི་བསྟན་འཛིན་ཆོས་རྒྱལ་བུ་རྒྱུད་ཀྱིས་བོད་གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་ཐོག་དམིགས་གསལ་དབང་ཆ་བཟུང་བའི་གནས་སྟངས་རྩ་མེད་དུ་གྱུར་འདུག་པ་བཅས་སོ།།188

188 ‘དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་’དང༌། ‘དེབ་ཐེར་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང༌།’ བྱདུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ།’ ‘བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་བྱསོགས་ལ་ཞིབ་ལྟ་བྱས་ཏེ་དོན་བསྡུས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་དཔྱད་གཞིར་བཀོད།

སྲིད་བློན་བཤད་སྒྲ།

བཤད་སྒྲ་དཔལ་འབྱོར་རྡོ་རྗེ་ནི། སྲས་རྣམ་པའི་མིང་ཐོག་ཞབས་སྡོད་ཞུས། དེ་ནས་ཐོག་མར་ལས་ཚན་གནས་ལྔ་པ་ལྷ་ས་གཉེར་ཚང་བ་དང༌། བླ་ཕྱག་རིམ་བཞིར་བསྐོ་གཞག་གནང༌། སྐབས་དེར་བོད་སྡོད་ཨམ་བན་དང༌། དབྱིན་ཇིའི་དཔོན་པོ་ལྷན་འཛོམས་ཐོག་བོད་ཀྱི་ས་མཚམས་དང༌། ཚོང་རའི་སྐོར་རྒྱ་གར་རྡོ་རྗེ་གླིང་དུ་བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག་ལ་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འཐུས་ནས་དང་ལེན་མ་བྱས་སྟབས། བསྐྱར་དུ་གྲོས་མོལ་ཚུགས་པའི་མཇུག་སྐྱོང་བྱེད་པར་བླ་ཕྱག་བཤད་སྒྲ་དཔལ་འབྱོར་རྡོ་རྗེ་གཏོང་གནང་མཛད། དེ་རྗེས་བཀའ་བློན་དུ་གནས་སྤར་བསྐོ་གཞག་སྩལ། ཆུ་ཡོས་ (༡༩༠༣) ལོར་དབྱིན་དམག་བོད་སར་བཙན་འཛུལ་སྐབས་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུས་དམག་དཔུང་འདུ་འགོད་ཀྱིས་དབྱིན་དམག་བཀག་འགོག་བྱ་རྒྱུ་མཐར་བསྐྱེལ་དང༌། བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་ནས་དྲག་ཤུགས་སྤྱོད་རྒྱུ་གྱོང་གུན་ཡོང་རྒྱུ་ལས་མ་འདས་པའི་གནས་ལུགས་གསུངས་ཏེ་ཚོགས་འདུ་དང་བསམ་ཚུལ་མཐུན་མིན་བྱུང་བ་སོགས་ཀྱི་རྐྱེན་ལས། བཀའ་བློན་བཤད་སྒྲས་དེ་སྔོན་ (ཆུ་སྦྲུལ་ ༡༨༩༣) རྒྱ་གར་རྡོར་གླིང་དུ་བསྐྱོད་སྐབས་ཕྱི་གླིང་བའི་ལག་ནས་གསེར་དངུལ་སོགས་རྒྱུ་བརྔན་བཟས་ཏེ་དབྱིན་ཇིར་ལག་སྦྲེལ་ཡོད་པའི་རྣམ་རྟོག་བྱུང་བ་དང༌། བཀའ་བློན་ཚོས་ྋརྒྱལ་བའི་བཀའ་ལ་བརྩི་བཀུར་མི་ཞུ་བའི་གནས་ཚུལ་ཡོད་ལུགས་སོགས་གང་བྱུང་བསྙད་འདོགས་ཀྱིས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་ྋསྙན་ཕྲ་ཕུལ་བས་བཀའ་བློན་བཤད་ཞོལ་ཆང་གསུམ་དང༌། ཧོར་ཁང་བཅས་གཞུང་ཞབས་གནས་དབྱུངས་ཀྱིས་ནོར་གླིང་དུ་དོ་དམ་དང་འབྲེལ་ཚོགས་འཐུས་ཟུར་བཙུགས་ནས་ཞིབ་དཔྱོད་བྱེད་མུར་དབྱིན་ཇིའི་བཙན་འཛུལ་དམག་དཔུང་ཆུ་ཤུར་དུ་འབྱོར། ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གློ་བུར་དུ་ལྷ་ས་ནས་བྱང་ལམ་བརྒྱུད་སོག་ཡུལ་དུ་གསང་ཕེབས་གནང་ཁར། བཤད་ཞོལ་ཆང་གསུམ་སོ་སོའི་གཞིས་སུ་ཚུལ་མཐུན་གྱིས་སྡོད་དགོས་བཀའ་ཁྱབ་སྩལ། བཀའ་དོན་ལྟར་ཁོང་རྣམ་པ་སོ་སོའི་སྒོས་གཞིས་སུ་ཕེབས།

བཤད་ཞོལ་ཆང་གསུམ་གྱིས་ཤིང་འབྲུག་ (༡༩༠༤) ལོར་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུར་བདེན་པ་དག་འབུད་ཀྱི་སྙན་ཞུ་ཕུལ་བ་དེ་དག་མེ་ལུག་ (༡༩༠༧) ལོར་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་སྐུ་འབུམ་དགོན་དུ་བཞུགས་འཇགས་སར་ཚོགས་འདུས་སྙན་འབུལ་གནང་ནས་ལྷ་དགོངས་གསལ་དྭངས་བྱུང་གཤིས། བཤད་ཞོལ་ཆང་གསུམ་ལ་བློན་ཆེན་བསྐོ་གཞག་དང་འབྲེལ་སྲིད་སྐྱོང་དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཟུར་རིན་པོ་ཆེའི་མཛད་ཁུར་ཐོག་རམ་འདེགས་ཞུ་དགོས་ཀྱི་བཀའ་ཡིག་ཕེབས། དེ་དོན་ལས་ཁུར་ཞུས། འོན་ཀྱང་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་སྟོན་འཁོར་ས་བྱ་ (༡༩༠༩) ལོར་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་ཕྱིར་ཕེབས་སྐབས་ཕུར་ལྕོག་རི་ཁྲོད་དུ་ཉིན་གཉིས་བཞུགས་པར་བཤད་ཞོལ་ཆང་གསུམ་གྱིས་འཚམས་ཞུར་བཅར་ཐོག་གཞི་ནས་བློན་ཆེན་གྱི་གསར་མཇལ་ཞུས། དེ་ནས་མི་རིང་བར་ཁྲི་ཟུར་བློ་བཟང་རྒྱལ་མཚན་རིན་པོ་ཆེས་སྲིད་སྐྱོང་གི་མཛད་ཁུར་དགོངས་ཞུ་བསྐྱངས་གཤིས། བཤད་ཞོལ་ཆང་གསུམ་སྲིད་བློན་དུ་གནས་སྤར་བསྐོ་གཞག་མཛད།

ལྕགས་ཁྱི་ (༡༩༡༠) ལོར་ལུའུ་ཅུན་རྒྱ་དམག་ལྷ་སར་ལྷགས་འབྱོར་སྐབས་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ཉེན་གཡོལ་ཆེད་རྒྱ་གར་དུ་གསང་ཕེབས་ཀྱི་ཆིབས་ཞབས་སུ་སྲིད་བློན་བཤད་ཞོལ་ཆང་གསུམ་ཡོད་པ་དང༌། ཆུ་བྱི་ (༡༩༡༢) ལོར་བོད་སྡོད་ཨམ་བན་དང༌། ལུའུ་ཅུན་འགོ་དམག་ཡོངས་རྫོགས་བོད་ནས་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕྱིར་འབུད་བྱས་རྗེས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་སྟོན་འཁོར་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་ཕྱིར་ཕེབས་གནང༌། ཆུ་གླང་ (༡༩༡༣) ལོར། རྒྱ་གར་སིམ་ལར་དབྱིན་བོད་རྒྱ་གསུམ་ཆིངས་མོལ་གྲོས་ཚོགས་སུ་བོད་ཕྱོགས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་གཙོ་བོ་སྲིད་བློན་བཤད་སྒྲ་དཔལ་འབྱོར་རྡོ་རྗེ་དང༌། ལས་རོགས་ཐའི་ཇི་ཁྲི་སྨོན་ནོར་བུ་དབང་རྒྱལ་ཅན་མངགས་གཏོང་མཛད། རྒྱ་བོད་ཕྱོགས་སོ་སོའི་བདག་དབང་དང༌། ས་མཚམས་ཀྱི་གནད་དོན་སྐོར་གྲོས་མོལ་སར་དབྱིན་ཇིའི་ཕྱོགས་ནས་བར་འདུམ་གྱིས་སིམ་ལའི་ཆིངས་ཡིག་གི་འཆར་ཟིན་ཞིག་བཏོན་པ་དེར་རྒྱ་དབྱིན་བོད་གསུམ་གའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་ས་ཡིག་བཀོད། ཡིན་ནའང་རྗེས་སུ་རྒྱ་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ནས་ཆིངས་ཡིག་ངོ་མར་རྟགས་ཐེལ་མ་བརྒྱབ་སྟབས། དབྱིན་བོད་སྐུ་ཚབ་གཉིས་ཀྱིས་ཆིངས་ཡིག་ཟུར་སྣོན་བཅས་པར་ས་ཡིག་དང་རྟགས་ཐེལ་བརྒྱབ། སྲིད་བློན་ལས་ཁུར་ལོ་བཅུའི་རིང་གནང་མཐར་ས་རྟ་ (༡༩༡༨) ལོར་སྐུ་ཚེའི་འཕེན་པ་རྫོགས།189

ཡང༌། སཱར་ ཅཱལ་སེ་ འབེལ་གྱིས། “བློན་ཆེན་བཤད་སྒྲ་ནི། ཁོང་རང་ཉིད་ཀྱི་འཁྲུངས་ཡུལ་དུ་བཞུགས་པ་ལས། ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་ཏུ་ཕེབས་མྱོང་མེད་པ་ཞིག་རེད། འོན་ཀྱང་མིའི་རིགས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་ཆེ་ཁར། སྲིད་དོན་གྱི་བྱ་བ་ལེགས་པར་རྟོགས་པའི་རྣམ་པ་གསལ་བར་ཐོན་སྟབས། ཆིངས་མོལ་དུ་ཞུགས་པ་མང་པོ་ཧ་ལས་པར་གྱུར། ཁོང་གི་རྒྱས་སྤྲོས་མེད་པའི་བརྗིད་ཉམས་དང༌། འཇམ་མཁས་ལྡན་པའི་ཐུགས་གཤིས་ལ་བརྟེན་ནས་སིམ་ལ་དང༌། དིལླིར་མཇལ་འཕྲད་བྱུང་བའི་སྐྱེ་བོ་ཚང་མས་ཁོང་ལ་བརྩེ་མཐོང་ཆེན་པོ་ཞུས་སོང༌།”190 ཞེས་བསྔགས་བརྗོད་ཞུས་འདུག་པ་བཅས་སོ།།

189 བཤད་སྒྲ་དགའ་ལྡན་དཔལ་འབྱོར་གྱིས་བརྩམས་བསྒྲིགས་བཤད་སྒྲའི་ལོ་རྒྱུས་གསལ་ཙམ་ཞིག་རྒྱུ་ཆ་བདམས་བསྒྲིགས་ ༥སྤྱིའི་འདོན་ཐེངས་ ༡༤ པ་དེའི་ནང་འཁོད་འདུག

190 Tibet Past and Present, P- 140 by sir Charles Bell.

སྲིད་བློན་ཞོལ་ཁང༌།

ཞོལ་ཁང་ཚེ་བརྟན་དབང་ཕྱུག་ནི། ཐོག་མར་རྩིས་ཞུགས་རྗེས་ཤོད་སྐོར་ཞབས་སྡོད་ཞུས། དེ་རྗེས་ལས་ཚན་གཞན་ཇི་མཛད་མ་ཤེས། རིམ་བཞིའི་ཐོག་རྩེ་ཕྱག་གནང༌། དེ་ནས་བཀའ་བློན་བསྐོ་གཞག་གིས་མཛད་ཁུར་གནང་མུར། ཆུ་ཡོས་ (༡༩༠༣) ལོར་དབྱིན་དམག་བཙན་འཛུལ་བོད་སར་ལྷགས་ཉེའི་མཚམས་བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་ནས་སྐབས་དེའི་དངོས་ཡོད་ཆོ་བབས་ལ་གཞིགས་ཏེ་དབྱིན་བོད་ཞི་གྲོས་མཛད་ན་ལེགས་པའི་དགོངས་འཆར་གནང་བ་དང༌། བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུར་དམག་འཐབ་བྱ་དགོས་པའི་དགོངས་ཚུལ་མ་མཐུན་པ་བྱུང་མཐར། བཀའ་བློན་བཞིས་ྋརྒྱལ་བའི་བཀའ་ལ་བརྩི་བཀུར་མི་ཞུ་བའི་སྙོན་བཙུགས་ཏེ་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་ྋསྙན་ཕྲ་ཕུལ་བས་བཀའ་བློན་ཚོ་ལས་ཞབས་ཆབས་ཅིག་གནས་དབྱུངས་དང་འབྲེལ་ནོར་གླིང་དུ་དོ་དམ་མཛད་དེ། ཁོང་ཚོར་ཚོགས་འདུས་ཞིབ་གཅོད་སྐབས་བཤད་སྒྲས་མཚོན་བཀའ་བློན་སོ་སོས་དངོས་དོན་དྲངས་ཏེ་དག་སྐྱེལ་ཞུ་བཞིན་པའི་དུས་སུ། དབྱིན་དམག་ཆུ་ཤུར་དུ་འབྱོར་རྐྱེན་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་སྟོན་འཁོར་ཉེན་གཡོལ་ཆེད་སོག་ཡུལ་ལ་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་ཁར་བཀའ་བློན་བཤད་ཞོལ་ཆང་གསུམ་སོ་སོའི་རང་གཞིས་སུ་ཚུལ་མཐུན་ངང་སྡོད་དགོས་སྐོར་ཚོགས་འདུའི་ཞིབ་ས་ནས་བཀའ་ཁྱབ་གནང་བ་ལྟར་འཕྱོངས་རྒྱས་ཞོལ་ཁང་སྒོས་གཞིས་སུ་བཞུགས།

སྐབས་དེར་བཀའ་ཟུར་བཤད་ཞོལ་ཆང་གསུམ་གྱིས་ཚོགས་འདུར་དག་བསྐྱེལ་གྱི་སྙན་འབུལ་ཞུས་ཤིང༌། ལོ་ཤས་རྗེས་ཚོགས་འདུ་ནས་སྙན་ཞུ་དེ་སྐུ་འབུམ་དུ་ཕུལ་འབྱོར་རྗེས། ྋགོང་ས་མཆོག་ལྷ་དགོངས་དྭངས་ཏེ་གསུམ་གར་བློན་ཆེན་བསྐོ་གཞག་སྩལ་དོན་ལྟར། ྋགོང་ས་མཆོག་ལྷ་སར་ཕྱིར་ཕེབས་གནང་བསྟུན་བློན་ཆེན་གྱི་གསར་མཇལ་ཞུས། མི་རིང་བར་སྲིད་བློན་དུ་གནས་སྤར་བསྐོ་གཞག་བསྐྱངས།

ལྕགས་ཁྱི་ (༡༩༡༠) ལོར་བཙན་འཛུལ་ལུའུ་ཅུན་རྒྱ་དམག་ལྷ་སར་འབྱོར་བར་བརྟེན། ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་སྟོན་འཁོར་ཉེན་གཡོལ་སླད་རྒྱ་གར་ལ་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐབས་སྲིད་བློན་བཤད་ཞོལ་ཆང་གསུམ་ཆིབས་ཞབས་ཁོངས་སུ་བཅར། ཆུ་བྱི་ (༡༩༡༢) ལོར་ྋགོང་ས་མཆོག་སྟོན་འཁོར་རྒྱ་གར་ནས་བོད་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་རྗེས་ལོ་མང་རིང་མཛད་ཁུར་གང་ཅི་ྋརྒྱལ་བའི་དགོངས་མཐུན་ལེགས་པར་སྒྲུབ་གནང་མཐར་བསྙུན་འདས་སོང་བ་བཅས།

སྲིད་བློན་ཆང་ཁྱིམ།

ཆང་ཁྱིམ་ངག་དབང་དཔལ་བཟང་ནི། ཐོག་མར་གཞུང་ཞབས་རྩེ་དྲུང་ཞུས་ཏེ་ལོ་ཤས་སོང་རྗེས་ཤངས་ལྷ་བུ་གཞིས་སྡོད་བསྐོ་གཞག་སྩལ། ལས་ཁུར་ཞུ་ཡུན་རིང་ཤངས་དཔལ་ལྷོ་དགོན་པའི་མཆོད་རྒྱུན་ཉམས་གསོས་མཚོན་ཡུལ་སྡེ་སྤྱིའི་བདེ་ཐབས་འཁུར་སྒྲུབ་ཞུས་པས། ས་ཕག་ (༡༩༥༩) ལོར་རྒྱ་དམར་བཙན་འཛུལ་བས་བོད་ཡུལ་གང་སར་དྲག་གནོན་མ་བྱས་བར་ཤངས་ཡུལ་སྡེའི་དགོན་གྲོང་ཁག་ནས་སྐུ་ངོ་དམ་པ་བཀའ་དྲིན་ཆེན་པོ་ཡིན་ཞེས་ཞོལ་བཀྲས་ཁང་དུ་ཆང་ཁྱིམ་སྐུ་མཆེད་ལ་རྒྱུན་འབྲེལ་ཞུ་བཞིན་ཡོད་ཅིང༌། འདི་ལྟའི་བབས་ལ་གཞིགས་ཚེ་ལྷ་བུ་གཞིས་སྡོད་ཀྱི་རྗེས་སུའང་གཞུང་འབངས་གཉིས་སྨན་གྱི་སྲི་ཞུ་རིམ་སྒྲུབ་ཞུས་ཡོད་པ་གོར་མ་ཆག་ཀྱང༌། ཆུ་སྟག་ (༡༩༠༢) ལོར་བཀའ་བློན་བསྐོ་སྩལ་བར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་གང་ཡང་མ་རྙེད།

ཆུ་ཡོས་ (༡༩༠༣) ལོར་རྒྱ་གར་དབྱིན་ཇིའི་དཔུང་དམག་བོད་སར་བཙན་འཛུལ་འགོག་ཐབས་སྐོར་ལ་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་ནས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་དྲག་ཤུགས་ཀྱིས་འགོག་དགོས་པ་དང༌། བཀའ་ཤག་ནས་ཞི་འཕྲོས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་འབའ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ནས་འགོག་དགོས་གནས་ལུགས་གསུངས་ཏེ། ཚོགས་འདུ་དང་བཀའ་ཤག་གི་སྲིད་བྱུས་མ་མཐུན་པ་བྱུང་བའི་རྐྱེན་ལས། བཀའ་བློན་ཚོས་ྋརྒྱལ་བའི་བཀའ་བརྩི་དང་ལེན་མི་ཞུ་བ་དང༌། ལྷག་པར་བཤད་སྒྲ་དང་དབྱིན་ཇི་ལག་སྦྲེལ་ཡོད་ལུགས་སྒྲོ་བཏགས་སྙན་ཕྲ་གསོལ་བར་བརྟེན། བཀའ་བློན་བཤད་ཞོལ་ཆང་གསུམ་དང༌། ཧོར་ཁང་བཅས་གནས་དབྱུངས་ཀྱིས་ནོར་གླིང་དུ་བཀའ་བློན་གྱི་ལས་ཤག་སོ་སོར་དོ་དམ་ཐོག ཚོགས་འདུའི་འཐུས་མི་ཟུར་བཙུགས་ནས་བཀའ་ཟུར་རེ་རེར་ཞིབ་དཔྱོད་བྱས་ཤིང༌། བཤད་སྒྲ་སོགས་ཁོང་རྣམ་པ་སོ་སོས་བདེན་པ་དག་སྐྱེལ་གནང་བས་དངོས་དོན་ཐག་གཅོད་མ་ཤེས་པར་རིམ་འགྱངས་སུ་བཞག དེའི་སྐབས་སུ་དྲག་ཤུགས་ཆེ་བའི་དབྱིན་ཇིའི་དཔུང་དམག་རྣམས་ལྷ་ས་དང་ཐག་ཉེའི་ཆུ་ཤུར་གྲོང་ཚོར་འབྱོར། ྋགོང་ས་མཆོག་ཉེན་གཡོལ་ཆེད་སྟོན་འཁོར་ཧྲག་བསྡུས་གློ་བུར་བྱང་ཐང་བརྒྱུད་སོག་ཡུལ་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས། ཕེབས་ཁར་བཤད་ཞོལ་ཆང་གསུམ་རང་རང་གི་གཞིས་སུ་ཚུལ་མཐུན་ངང་སྡོད་དགོས་ཀྱི་བཀའ་ཁྱབ་བྱུང་བ་བཞིན་བཀའ་ཟུར་ཉིད་ལྷོ་ཁར་ཆང་ཁྱིམ་གཞིས་སུ་ཕེབས་ཏེ་རྟག་བཞུགས་གནང༌།

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་སྐུ་འབུམ་དུ་བཞུགས་སྐབས། དེ་གོང་བཤད་ཞོལ་ཆང་གསུམ་གྱིས་ཚོགས་འཐུས་ཞིབ་དཔྱོད་པར་བདེན་པ་དག་སྐྱེལ་གཙང་མ་ཞུས་པའི་ཡིག་ཆ་དེ་དག་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་ནས་ྋསྙན་ཞུར་འབུལ་ལམ་ཞུས་གཤིས། ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ལྷ་དགོངས་དྭངས་ཏེ་བཤད་ཞོལ་ཆང་གསུམ་ལ་བློན་ཆེན་བསྐོ་གཞག་མཛད་ནས་སྲིད་སྐྱོང་དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཟུར་རིན་པོ་ཆེར་རམ་འདེགས་ཞུ་དགོས་ཀྱི་བཀའ་ཡིག་སྤྱི་སོན་བཞིན་སྒོས་གཞིས་ནས་ལྷ་སར་ཕེབས། བཤད་ཞོལ་ལྷན་དུ་བློན་ཆེན་གྱི་མཛད་ཁུར་བཞེས། བློན་ཆེན་གསུམ་གས་ས་བྱ་ (༡༩༠༩) ལོར་ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་སྐུ་འབུམ་ནས་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་ཕྱིར་བྱོན་གྱི་ཕེབས་ལམ་ཕུར་ལྕོག་རི་ཁྲོད་དུ་ཞག་བཞུགས་སར་ཕེབས་བསུ་འཚམས་ཞུར་བཅར་བ་དང་ཆབས་ཅིག་བློན་ཆེན་གྱི་གསར་མཇལ་ཞུས་གནང་ཐོག བར་གྱི་གནས་ཚུལ་ཞིབ་ཆ་ྋསྙན་གསོལ་ཞུས། དེ་རྗེས་སྲིད་སྐྱོང་དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཟུར་བློ་བཟང་རྒྱལ་མཚན་རིན་པོ་ཆེ་མཛད་ཁུར་དགོངས་ཞུ་བསྐྱངས་སྟབས་བཤད་ཞོལ་ཆང་གསུམ་སྲིད་བློན་དུ་གནས་སྤར་བསྐོ་གཞག་མཛད། བཀའ་དགོངས་ལྟར་སྲིད་བློན་གསུམ་ག་རྒྱ་གར་དུ་ཆིབས་ཞབས་སུ་བཅར་བས་ཞབས་འདེགས་ལེགས་འགྲུབ་བྱུང༌།

ཆུ་བྱི་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡༠ (༡༩༡༢/༠༧/༠༨) ཉིན་ྋགོང་ས་མཆོག་སྟོན་འཁོར་ཀ་སྦུག་ནས་ཕེབས་ཐོན་གྱིས་གྲོ་མོར་ཞག་བདུན་བཞུགས། དེ་ནས་ཕག་རི་དང་ར་ལུང་བརྒྱུད་བསམ་སྡིངས་སུ་ཟླ་བ་གསུམ་ཙམ་བཞུགས་ཤིང༌། དེའི་རིང་ལྷ་སར་རྒྱ་དམག་རྣམས་ཕམ་ཉེས་སུ་གྱུར་མཐར། ལྷ་སྡོད་ཨམ་བན་ལན་ཡུས་དང༌། དམག་དཔོན་མན་ཀྲུང་ཟུང་ནས་བསམ་སྡིངས་དགོན་དུ་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་ྋསྙན་ཞུ་ཕུལ་ཏེ། ཁོང་ཚོ་དམག་དཔུང་དང་བཅས་པ་མགོ་སྒུར་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། རྒྱ་བོད་ཆིངས་འདུམ་གྲོས་མོལ་གནང་བར་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་སྐུ་ཚབ་ཅིག་འཕྲལ་དུ་མངགས་གཏོང་གནང་སྐྱོང་ཞེས་རེ་འདུན་ཞུས་པ་ལྟར། སྐུ་ཚབ་ཏུ་སྲིད་བློན་ཆང་ཁྱིམ་ངག་དབང་དཔལ་བཟང་དང༌། སེར་སྨད་ཚ་བ་ཁྲི་སྤྲུལ་ངག་དབང་བློ་བཟང༌། རྩེ་མགྲོན་བསྟན་འཛིན་ཕུན་ཚོགས་བཅས་ལ་ནང་དོན་བཀའ་སློབ་ཞིབ་རྒྱས་དང་འབྲེལ་ཆེད་གཉེར་མཛད་པ་བཞིན། ལྷ་སར་ཕན་ཚུན་ཞི་འཕྲོས་མོལ་བསྡུར་གྱི་མཐའ་དོན་དུ། ཨམ་བན་དང༌། ཕོགས་དཔོན་སོགས་འབྲེལ་ཡོད་དཔོན་རིགས་དང༌། ཟི་ཁྲོན་ནས་ལྷགས་འབྱོར་རྒྱ་དམག་ཡོངས་རྫོགས་རྒྱ་གར་བརྒྱུད་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕྱིར་ལོག་བྱ་རྒྱུ་དང༌། རྒྱའི་དཔོན་རིགས་དང༌། སྲུང་དམག་ལ་དགོས་ངེས་ཀྱི་མེ་མདའ་བཅུ་ཕྲག་ཁ་ཤས་ཕུད། དེ་བྱིངས་མཚོན་ཆ་ཡོངས་རྫོགས་བོད་གཞུང་གི་གོ་མཛོད་དུ་རྩིས་འབུལ་དམ་འབྱར་གྱིས་ཉར་ཚགས་བྱ་རྒྱུའི་ཆོད་ཡིག་བཞག

དེ་ལྟར་གཞུང་སའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མཛད་ཁུར་ལོ་བསྟུད་འཁུར་བཞེས་མཐར་དགོངས་ཞུས་བཀའ་འཁྲོལ་གྱིས་ཆོས་ཕྱོགས་ཉམས་བཞེས་གནང་བཞིན་མེ་འབྲུག་ (༡༩༡༦) ལོར་བསྙུན་འདས་འདུག་པ་བཅས།

བཀའ་བློན་བླ་མ་བྱམས་པ་བསྟན་དར།

གཤམ་གསལ་མཁན་དྲུང་གི་ལས་ཁུར་མ་མཛད་བར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་གཞི་འཛིན་ཡུལ་མ་རྙེད། ལྕགས་ཁྱི་ (༡༩༡༠) ལོར། མན་ཇུའི་བློན་ཆེན་ཚོའི་ལྐོག་གཡོའི་བཀོད་བྱུས་སོགས་ཀྱིས་ལུའུ་ཅུན་རྒྱ་དམག་བོད་སར་ལྷགས་འབྱོར་ཕྱིར་འབུད་ཀྱི་སླད་བོད་དམག་གི་སྤྱི་འདོམས་སུ་མཁན་དྲུང་བྱམས་པ་བསྟན་དར་དང༌། རྩིས་དཔོན་ཁྲི་སྨོན་ནོར་བུ་དབང་རྒྱལ་གཉིས་བསྐོ་གཞག་གནང་དོན་དམག་འཐབ་རིམ་བྱས་ཀྱིས་གཡུལ་ལས་རྒྱལ་མཐར། ཆུ་བྱི་ (༡༩༡༢) ལོར་ལྷ་སྡོད་ཨམ་བན་གཉིས་དང༌། དམག་དཔོན་མན་ཀྲུང་སོགས་ལུའུ་ཅུན་རྒྱ་དམག་འགོ་དམངས་དང་བཅས་པ་མགོ་སྒུར་ཞུས་པའི་གྲོས་ཆོད་བར་དཔང་ལྷ་སྡོད་གོར་གཞུང་སྐུ་ཚབ་དང་འབྲེལ་བ་ཟུར་ཡོད་བཞིན། ལྷ་སྡོད་ཨམ་བན་གཉིས་དང༌། རྒྱའི་འགོ་དམག་ཡོངས་རྫོགས་བོད་ནས་རྒྱ་གར་བརྒྱུད་རྒྱ་ནག་ལ་ཕྱིར་སློག་བཏང༌།

དེ་ནས་མདོ་སྟོད་ཁུལ་རྒྱ་དམག་ཇི་ཡོད་མཐར་སྐྲོད་གཏོང་དགོས་སྐོར་ཀ་སྦུག་ནས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་ཡུལ་དགོན་ཚང་མར་བཀའ་རྒྱ་དང་སྦྲགས་སློབ་སྟོན་བྱེད་པར་ལྡན་མ་མཛོད་པ་གཏོང་གནང་མཛད་པ་ལྟར། ས་ཁུལ་སོ་སོའི་ཡུལ་དགོན་ནས་རྒྱ་མིར་འཐབ་རྒོལ་བྱེད་མུས་ཁར། དམག་སྤྱི་མཁན་དྲུང་བྱམས་པ་བསྟན་དར་བཀའ་བློན་དུ་གནས་སྤར་ཐོག མདོ་སྨད་ཞི་དྲག་སྤྱི་འདོམས་བསྐོ་གཞག་སྩལ་ཏེ་ལས་བྱ་སེར་སྐྱ་དང༌། མདའ་དཔོན་བཀྲས་མཐོང་བ་དང༌། ཁྱུང་རམ་པ། ཕུ་ལུང་པ་སོགས་འགོ་དམག་རྣམས་ལྷ་ས་ནས་བཀའ་བརྫོང་བསྐྱངས།

མདོ་སྤྱི་བཀའ་བློན་བླ་མ་བྱམས་པ་བསྟན་དར་ངོ་ལས་ཐོག་མར་ལྷོ་རྫོང་ལ་བཞུགས་ནས་ཁྱུང་པོ་ཁུལ་དང༌། རི་བོ་ཆེ་ལྕགས་ཟམ་ཁ། ནང་ཆེན། བྲག་གཡབ། སྡེ་དགེ་འཇོ་མདའ་བཅས་ལ་ཡོད་པའི་རྒྱ་དམག་ཁག་རིམ་བཞིན་མཐར་སྐྲོད་བཏང་སྟེ། རྒྱ་དམག་གི་ལྟེ་གནས་གཙོ་བོ་ཆབ་མདོའི་མཐའ་བསྐོར་ཐོག མགོ་མ་བསྒུར་ན་རྩ་མེད་བཟོ་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཉེན་བརྡ་བཏང་བར། རྒྱའི་དཔོན་དམག་རྣམས་གྲོས་བསྡུར་གྱིས་མགོ་སྒུར་ཞུ་རྒྱུའི་ཡི་གེར་དམག་སྤྱི་ཕིན་ཐུང་ལིང་གི་རྟགས་ཐེལ་འབྱར་མ་ཕུལ། དེ་འཕྲལ་མདོ་སྤྱིའི་སྐུ་ཚབ་མཁན་རིམ་གཉིས་དང༌། བོད་གཞུང་དམག་སྒར་ཁག་གི་འགོ་དམག་བཅས་རུ་བསྒྲིགས་ཏེ་ཆབ་མདོའི་ནང་འཛུལ་ནས་མར་ཐང་གི་གྲོང་ཚོ་དང༌། དགོན་པའི་སྟེང་དུ་བོད་ཀྱི་དམག་དར་བཙུགས་ཤིང༌། དམག་སྤྱི་ཕིན་ཐུང་ལིང་གིས་གཙོས་རྒྱའི་དམག་དཔོན་བཅུ་གཅིག་དང༌། དམག་དཀྱུས་ཆིག་སྟོང་བཞི་བརྒྱ་སྐོར་གསོན་བཟུང་གིས་ལྷ་སར་བརྫངས་ནས་དམག་སྤྱི་ཕིན་ཐུང་ལིང་ལྷོ་བྲག་དོ་བོ་རྫོང་དུ་ཚེ་བཙོན་དང༌། དེ་བྱིངས་འགོ་དམག་རྣམས་རྒྱ་གར་བརྒྱུད་རྒྱ་ནག་ཡུན་ནན་དུ་ཕྱིར་འབུད་བཏང༌།

རབ་བྱུང་བཅོ་ལྔ་པའི་ས་རྟ་ (༡༩༡༨) ལོར། མདོ་སྤྱི་བཀའ་བློན་བླ་མ་ངོ་ལས་ཆབ་མདོར་གནས་སྤོས་ཀྱིས་མདོ་སྨད་ཡོངས་ཀྱི་སྤྱི་ཁྱབ་ལས་ཁུངས་ཐོག་མར་བཙུགས་ཐོག རྒྱ་དམག་ཕྱིར་འབུད་ཀྱི་ཞབས་འདེགས་ཧུར་བསྐྱེད་ཞུས་རིགས་ལ་བྱ་དགའ་དང༌། བྱས་ཉེས་ཅན་ལ་ཉེས་ཆད་བཅད། བར་ལམ་རྒྱ་མིས་ཧམ་བཟུང་བྱས་པའི་ས་གནས་སོ་སོར་རྫོང་གཞིས་འགོ་འཛིན་བསྐོ་གཏོང་མཛད།

དེ་མཇུག་ཉག་རོང་དང༌། ཧོར་ཁོག འབའ་ལི་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་དགོན་རྣམས་ནས་རྒྱ་དམག་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་མུས་ཀྱི་དཔུང་སྣོན་དུ་དབུས་གཙང་གི་དམག་སྒར་བཞི་དང༌། ཡུལ་དམག་དམག་སྒར་གཅིག་བཅས་བཏང་སྟེ་སྡེ་དགེ་དང༌། ས་ངན། གོ་འཇོ་སོགས་ལ་ཡོད་པའི་རྒྱ་དམག་རྣམས་མཐར་བསྐྲད་ཐོག བོད་དམག་གི་ཁ་ཕྱོགས་ཧོར་ཁོག་དང༌། ཉག་རོང༌། འབའ། ལི་ཐང་ཕྱོགས་སུ་གཏད་ནས་དྲག་ཤུགས་ཀྱི་སྐད་གྲགས་ཧ་ཅང་ཆེ་བར་བརྟེན་དར་མདོ་དང༌། ས་དམ་ཚུན་གྱི་བོད་སྡེ་རྣམས་ནས་རྒྱབ་གཉེར་བོད་དམག་འབྱོར་རྒྱུའི་ཨང་གསར་བྱེད་མུས་བཅས་ཀྱིས་འབའ་ཁུལ་གྱི་རྒྱ་དམག་གི་དམག་སྤྱི་དཔའ་ཞུམ་སྟེ། དེ་ཁུལ་སྡོད་པའི་ཨ་མི་རི་ཀའི་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་སློབ་མཁན་ཌོག་ཊོར་ཤལ་ཊོན་ཟེར་བར་རྒྱ་བོད་དམག་མཚམས་གཅོད་ཐབས་བར་མོལ་གནང་རོགས་བརྗོད་པ་མ་ཟད། ཟི་ཁྲོན་དང༌། ཡུན་ནན་ཁུལ་གྱི་རྒྱ་མིའི་དཔོན་རིགས་རྣམས་ནས་དར་རྩེ་མདོར་བཅའ་སྡོད་དབྱིན་ཇིའི་ཚོང་དོན་མི་སྣ་ ཨེ་རིག་ ཊེཅ་མན་ ཟེར་བར་བོད་རྒྱའི་དམག་མཚམས་ཆོད་ཐབས་བཀའ་མོལ་གནང་གྲོགས་རྒྱུད་སྐུལ་བྱས། དེ་དོན་དབྱིན་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ཊེཅ་མན་དང༌། འབའ་ལི་ཁུལ་གྱི་ཞི་དྲག་གཉིས་ཀའི་སྤྱི་ཁྱབ་རྒྱ་དཔོན་ལིའུ་ཚའི་ཏིང་ (ལུའུ་ཇན་ཐིང་) ངོ་ལས་བཅས་ཆབ་མདོར་བཅར་ནས་མདོ་སྤྱི་བཀའ་བློན་བྱམས་པ་བསྟན་དར་མཇལ་འཕྲད་ཐོག ཆིངས་མོལ་གནང་དོན། གནས་སྐབས་དམག་མཚམས་འཇོག་རྒྱུ་དང༌། གནས་སྐབས་ས་མཚམས་དབྱེ་འབྱེད་བྱ་རྒྱུར་གཉིས་མོས་བྱུང་དོན། ཆིངས་ཡིག་དོན་ཚན་བཅུ་གསུམ་འཁོད་བཞག་པར་ས་རྟ་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༡༢ (༡༩༡༨/༠༨/༡༩) ཉིན་ཆབ་མདོར་དབྱིན་བོད་རྒྱ་གསུམ་གྱི་སྐུ་ཚབ་སོ་སོས་མིང་རྟགས་བཀོད།

དེ་རྗེས་མདོ་སྤྱི་བཀའ་བློན་བྱམས་པ་བསྟན་དར་ལྷ་ལྡན་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་ཆེད་བཅར་གྱིས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོར་མདོ་སྤྱིའི་ཞི་དྲག་གི་ལས་དོན་གང་ཅི་སྙན་ཞུ་གནང་སྟེ་དགྱེས་མཉེས་བྱུང༌། སླར་ཡང་ཆབ་མདོར་ཕྱིར་ཕེབས་ཀྱིས་མདོ་སྤྱིའི་མཛད་ཁུར་སྔར་བཞིན་བཞེས་ནས་གཞུང་འབངས་གཉིས་སྨན་གཟེངས་ཐོན་ཀུན་གྱི་མིག་དཔེར་གྱུར་པ་མཐའ་འཁྱོངས་མཛད་དེ་ཆུ་ཁྱི་ (༡༩༢༢) ལོར་སྐུ་ཚེའི་འཕེན་པ་རྫོགས་པ་བཅས།

མགྲོན་གཉེར་ཆེ་མོ་བསྟན་པ་དར་རྒྱས།

ཁོང་གི་གྲྭ་ཚང་འབྲས་སྤུངས་སྔགས་པ་ཡིན་པ་དང༌། རྩེ་སྐོར་ཞབས་སྡོད་ཞུས་རྗེས་ལྷ་རི་བླ་མའི་ལས་ཁུར་བསྐོ་གཞག་སྩལ། ཆུ་གླང་ (༡༩༡༣) ལོར་རྒྱ་བོད་དབྱིན་གསུམ་གྱིས་སིམ་ལར་ཆིངས་མོལ་མཛད་མི་སྲིད་བློན་བཤད་སྒྲའི་ལས་བྱའི་ཁོངས་སུ་ཡོད། སྐབས་དེར་སྣེ་མགྲོན་མཁན་ཆུང་གི་གོ་གནས་ཐོག་གཞུང་ཞབས་རྩེ་སྐོར་གྱི་འཐུས་མི་ཡིན།

དེ་རྗེས་རྩེ་མཁན་མགྲོན་ཆེ་བར་བསྐོ་གཞག་གནང་ནས་ལོ་མང་རིང་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་སྤྱན་མཐོངས་ཆེ་ཐོག ཁོང་རང་གི་ངོས་ནས་བཀའ་དགོངས་ཞབས་འདེགས་བསྒྲུབ་བྱར་ལྷག་བསམ་དང་སྙིང་སྟོབས་ཆེ་ཞིང༌། དྲག་ཞན་ཚང་མར་རང་ཟོན་སྤངས་ཏེ་འཆུན་འདོམས་ཆེ་བས་རྩེ་འགག་གི་ལས་ཁུར་ཙམ་མ་ཟད། བཀའ་ཤག་གིས་མཚོན་པའི་ལས་ཁུངས་གཞན་ཁག་ལ་ཡང་བསྐོར་གཡེང་དུ་ཡང་ཡང་ངོ་ཕེབས་གནང་གི་ཡོད་སྟབས་གཞུང་ཞབས་རྣམས་དང༌། ལྷ་སའི་གྲོང་མི་རྒན་བྱིས་ཚོས་ཀྱང་མགྲོན་གཉེར་ཆེན་མོ་ཕེབས་ཀྱི་འདུག་ཅེས་འཇིགས་སྣང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་སྐད་འདུག ཁོང་གིས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་བཀའ་དགོངས་ཞབས་འདེགས་གཟེངས་སུ་ཐོན་པ་མི་ཚེ་མཐའ་འཁྱོལ་བསྒྲུབས་པའི་སྙན་གྲགས་ཆེ་ཞིང༌། ཤག་ཆས་རྒྱུ་དངོས་གང་ཡོད་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་ཕུལ། མཐའ་མ་བསྙུན་འདས་སུ་འགྱུར་ཉེ་བའི་མཚམས་སུ་ྋགོང་ས་མཆོག་ཁོང་གི་ཤག་ཏུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་བསམ་སྒོམ་བྱ་རྒྱུ་ངོ་སྤྲོད་དང་འབྲེལ་བྱིན་རྟེན་གསོལ་སྩལ་སོགས་དམིགས་བསལ་སྐྱབས་འཇུག་གནང་འདུག་པ་བཅས།

རྩིས་དཔོན་ལུང་ཤར་རྡོ་རྗེ་ཚེ་རྒྱལ།

རྩིས་དཔོན་ལུང་ཤར་ནི་རབ་བྱུང་བཅོ་ལྔ་པའི་ལྕགས་སྦྲུལ་ (༡༨༨༡) ལོར་གཙང་རྟ་ནག་ལུང་ཤར་སྒེར་གཞིས་སུ་སྐྱེས། ཡིག་རྩིས་སློབ་སྦྱོང་ཐོན། རང་ལོ་ཉི་ཤུ་ལྷག་ཙམ་སོན་སྐབས་གཞུང་ཞབས་ཤོད་དྲུང་ཞུས། དེ་རྗེས་རྩིས་ཁང་ལས་ཁུངས་ཀྱི་རྩིས་པའི་ལས་འགན་ལོ་བཅུ་ཙམ་འཁུར། ཆུ་གླང་ (༡༩༡༣) ལོར་ྋརྒྱལ་མཆོག་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོས་གཞུང་ཞབས་ཀྱི་བུ་ཕྲུག་རིན་སྒང་རིག་འཛིན་རྡོ་རྗེ་དང༌། སྨོན་གྲོང་མཁྱེན་རབ་ཀུན་བཟང༌། སྐྱིད་སྦུག་དབང་འདུས་ནོར་བུ། སྒོག་མཁར་བསོད་ནམས་མགོན་པོ་བཅས་དབྱིན་ཡུལ་དུ་སློབ་སྦྱོང་དུ་སྐྱེལ་བར་ལུང་ཤར་རྡོ་རྗེ་ཚེ་རྒྱལ་རིམ་བཞིར་གནས་སྤར་དང་བཅས་གཏོང་གནང་མཛད། ཕྱིར་ལོག་རྗེས་རྩིས་དཔོན་བསྐོ་གཞག་གནང༌། དམག་ཕོགས་ཆེད་དུ་འབབ་ཞིབ་ལས་ཁུངས་གསར་བཙུགས་ཀྱི་དོ་དམ་མཁན་དྲུང་བློ་བཟང་བསྟན་སྐྱོང་དང༌། ལུང་ཤར་གཉིས་ལ་བསྐོ་གཞག་སྩལ་ཏེ་ལས་ཁུར་ཞུ་མུས་ཐོག་ལུང་ཤར་ལ་དམག་སྤྱིའི་འཚོ་འཛིན་ཞེས་པའང་བསྐོ་གཞག་གནང༌།

རྩིས་དཔོན་ལུང་ཤར་ནི་སྐབས་དེར་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གི་ཐུགས་བློས་འགེལ་ཡུལ་ཞིག་ཡིན་སྟབས་ནང་དོན་གལ་ཆེའི་ཕྱག་བྲིས་ཞབས་ཞུ་དང༌། ལས་དོན་སྐོར་གྱི་བཀའ་སམ་ཡང་ཡང་ཆིབས་གཡོག་གདོང་སྩོལ་གྱི་ཡོད་འདུག ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་དགོངས་པ་ཆོས་དབྱིངས་སུ་ཐིམ་རྗེས། རྩིས་དཔོན་ལུང་ཤར་གྱིས་སྐྱིད་ཕྱོགས་ཀུན་མཐུན་ཞེས་པའི་ཚོགས་པ་བཙུགས། དེའི་དགོས་དོན་ནི། བཀའ་ཤག་ནང་གི་བཀའ་བློན་རྣམས་ལོ་འཁོར་བཞི་རེའི་མཚམས་གཏན་འཁེལ་བྱ་རྒྱུ་དང༌། དེ་ཡང་མི་འགྲོ་སུ་འོས་ཚོགས་འདུ་ནས་འདེམ་ཤོག་འཕེན་རྒྱུ་ཞིག་དགོས་ཚུལ་སོགས་བཀའ་ཤག་བརྒྱུད་ཞུ་ཐོ་ཕུལ་ཞིང༌། ཚོགས་མིའི་ཁོངས་གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱ་བརྒྱ་སྐོར་དང༌། གདན་ས་འབྲས་སེ་དགའ་གསུམ་སོ་སོའི་འཐུས་མི་རེ་བཅས་ཡོད་ཁོངས་ནས་ལུང་ཤར་གྱི་བློས་འཁེལ་གྲོགས་པོ་ཀ་ཤོད་ཆོས་རྒྱལ་ཉི་མས་བཀའ་བློན་ཁྲི་སྨོན་ནོར་བུ་དབང་རྒྱལ་སར་ཕྱིན་ནས་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དང༌། བཀའ་བློན་ཚོ་གསོད་རྩིས་ཡོད་ཚུལ་ཁ་སྣོན་བརྒྱབ་སྟེ་བཤད་པ་བཅས་ཀྱིས་རྐྱེན་པས་ལུང་ཤར་དང༌། ཀ་ཤོད་པ། ལྕང་ཅན་གུང་བསོད་ནམས་རྒྱལ་པོ། རྩེ་དྲུང་ཐུབ་བསྟན་དགེ་ལྡན་སོགས་སྒྲིག་འཛུགས་ཁོངས་མི་དགུ་ཙམ་ཞིག་རྩེ་ཤར་ཆེན་ལྕོག་ཏུ་དོ་དམ་ཐོག མཁན་དྲུང་མཁྱེན་རབ་དབང་ཕྱུག་དང༌། སྐུ་སྲུང་མདའ་དཔོན་སྣང་དཀར་བ། ལྷ་གཉེར་བདེ་མཁར་བ།191 རྩེ་དྲུང་བསྟན་པ་འཇམ་དབྱངས་བཅས་ཞིབ་དཔྱོད་པར་བསྐོས་ཏེ་ཞུ་ལེན་བྱས་མཐར་ཉེས་ཆད་དུ་རྩིས་དཔོན་ལུང་ཤར་གྱི་མིག་འབྲས་བཏོན་ནས་ཚེ་བཙོན་དང༌། ལུང་ཤར་གྱི་བུ་རྒན་པ་སྐུ་སྲུང་རུ་དཔོན་དང༌། ཚེ་དབང་རྡོ་རྗེ་གཉིས་གཞུང་ཞབས་གནས་དབྱུངས། ཚོགས་མིའི་ཁོངས་ཀྱི་བྱེད་གཙོ་ལྕང་ཅན་གུང་སོགས་གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱ་དགུ་ཀང་པོ་ཁུལ་གྱིས་མཚོན་པར་རྒྱང་འབུད་བཅས་ཀྱི་ཐག་གཅོད་གནང༌། བཙོན་དུ་ལོ་བཞི་སོང་མཚམས་ནང་མིས་གློད་བཀྲོལ་ཡོང་ཐབས་ཞུས་པ་ལྟར་བྱུང་རྗེས། ལྕགས་འབྲུག་ (༡༩༤༠) ལོར་བསྙུན་འདས་192སོང་བ་བཅས།

191 འདི་ནི་སྲིད་ཚབ་ཀླུ་ཁང་བ་ཞེས་པའི་མི་སྣ་གྲགས་ཅན་ཁོང་ཡིན་ཞིང༌། བདེ་མཁར་ནི་ཁོང་གི་ཕ་གཞིས་ཀྱི་མིང་རེད།

192 ལྷ་ཀླུས་བརྩམས་བསྒྲིགས་ལུང་ཤར་གྱི་སྐོར་ཞིབ་གསལ་ཞིག་‘རྒྱུ་ཆ་བདམས་བསྒྲིགས་’ (འདོན་ཐེངས་ ༢ པ་) དང༌། ༧ སྤྱིའི་འདོན་ཐེངས་ ༡༦ པ་ནང་དང༌། ‘བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་’དེབ་གཉིས་པའི་ཤོག་གྲངས་ ༣༡༤ ནས་ ༣༡༧ བར་དེར་འཁོད་འདུག

ཛ་སག་ཚ་རོང་ཟླ་བཟང་དགྲ་འདུལ།

སྤྱན་བསལ་གནམ་གང་ངམ། ཟླ་བཟང་དགྲ་འདུལ་ནི། རྩ་བ་འཕན་པོ་ནས་ཡིན་ཞིང༌། སྐྱེས་མིང་ལ་གནམ་གང་ཟེར། ཆུང་དུས་མཁར་ནག་གླིང་གར་རྔ་མོང་ཞལ་ངོའི་གཡོག་ཏུ་བསྡད། དེ་ནས་རྩེ་གཉེར་ཚང་བ་ཞིག་གི་དགེ་ཕྲུག་ཏུ་སླེབས། ཤིང་འབྲུག་ (༡༩༠༤) ལོར་དབྱིན་ཇིའི་བཙན་འཛུལ་དམག་དཔུང་ལྷ་སར་འབྱོར་ཉེར་ྋགོང་ས་མཆོག་སྟོན་འཁོར་ཉེན་གཡོལ་དུ་སོག་ཡུལ་ལ་ཆིབས་བསྒྱུར་དེ་སྐབས་རྩེ་གཉེར་ཚང་བ་དེ་ཆིབས་ཞབས་ཁོངས་སུ་ཡོད་པའི་སྒེར་གཡོག་ཏུ་འཁྲིད་པས། ྋསྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེས་གཟིགས་ཏེ་ཁོང་པའི་ལོ་རྒྱུས་བཀའ་འདྲི་གནང་བར་དངོས་རྗེན་གསལ་པོར་ཞུས། གྲོང་གསེབ་པ་དབུལ་པོའི་ཕྲུ་གུ་གྲུང་པོ་ཞིག་གི་སྤྱོད་ཚུལ་གང་ཅི་ྋརྒྱལ་བའི་སྤྱན་ལམ་དུ་འཇུག་པོ་བྱུང༌།

ྋསྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་རྒྱ་སོག་ཡུལ་གྲུ་ནས་བོད་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་ཆིབས་བསྒྱུར་རྗེས། ལྕགས་ཁྱི་ (༡༩༡༠) ལོ་འགོར་བཙན་འཛུལ་ལུའུ་ཅུན་རྒྱ་དམག་ལྷ་སར་འབྱོར་བར་བརྟེན། ྋགོང་ས་མཆོག་སྟོན་འཁོར་གློ་བུར་རྒྱ་གར་དུ་ཉེན་གཡོལ་ལ་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་སྐབས་ཀྱང་སྒེར་གཡོག་ཡིན་རུང༌། ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་ཆིབས་ཞབས་ཁོངས་སུ་ཡོད་པས་དེ་མཚམས་ནས་ཁོང་པར་སྤྱན་བསལ་གནམ་གང་ལགས་ཞེས་འབོད།

དེ་སྐབས་བཙན་འཛུལ་བ་རྒྱ་དཔོན་ཝུའུ་ཐོན་ཀྲང་འོག་རྒྱ་དམག་སུམ་བརྒྱ་ཐམ་པ་བཅས་ལྷ་ས་ནས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་ཕེབས་རྗེས་སུ་ཛ་དྲག་གིས་སྙེག་བཞིན་ཡོང་བར། གོང་དཀར་ཆུ་བོ་རིའི་འདབས་ཀྱི་ལྕགས་ཟམ་གྲུ་ཁར་སྤྱན་བསལ་གནམ་གང་གིས་སྐུ་སྲུང་དམག་མི་ཉི་ཤུ་སྐོར་དང་མཉམ་དུ། གྲུ་ཁ་དེར་ཉིན་གཉིས་རིང་དཔའ་ངར་ཆེན་པོའི་ངང་ནས་རྒྱ་དམག་ལ་མེ་མདའ་གནད་དུ་འཁེལ་བ་འཕེན་བཞིན་གདོང་ལེན་དྲག་འཐབ་བྱས་ཏེ་ཉིན་མཚན་གཉིས་བཀག་འགོག་ཐུབ་པས། ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། སྲིད་བློན་རྣམ་པ་སོགས་སྟོན་འཁོར་ཆིབས་ཞབས་དང་བཅས་ཕེབས་ལམ་བདེ་བགྲོད་ཐུབ་པ་དང༌། ཁོང་རང་ཡང་རྡོ་རྗེ་གླིང་དུ་ངོ་བཅར་ཞུས་པར་ྋསྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེས་ཁོང་པར་ “མདའ་བཟང་དགྲ་འདུལ་” ཞེས་བསྔགས་བརྗོད་ཀྱི་མིང་འདི་སྩལ་བར་གྲགས། འོན་ཀྱང་ྋརྒྱལ་མཆོག་སྐུ་གོང་མའི་མཛད་རྣམ་དང༌། གཞུང་སྒེར་གྱི་ཡིག་ཆའི་ནང་ཟླ་བཟང་དགྲ་འདུལ་ཞེས་འཁོད།

ཆུ་བྱི་ (༡༩༡༢) ལོར། ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་ཀ་སྦུག་ནས་ཟླ་བཟང་དགྲ་འདུལ་ལ་བོད་ལྗོངས་དམག་སྒར་ཡོངས་ཀྱི་སྤྱི་ཁྱབ་ཆེ་བ་བསྐོ་གཞག་མཛད་དེ། ལྷ་སར་ཡོད་པའི་དམག་སྤྱི་དྲུང་རྩིས་གཉིས་དང་ལས་སྦྲེལ་གྱིས་རྒྱ་དམག་མཐར་སྐྲོད་དགོས་པའི་བཀའ་མངགས་དང་བཅས་བོད་དུ་བཀའ་བརྫོང་བསྐྱངས།

ྋགོང་ས་མཆོག་ཀ་སྦུག་ནས་བོད་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་སྟེ། དམག་སྤྱི་ཆེ་བ་ཟླ་བཟང་དགྲ་འདུལ་ལ་ཛ་སག་གི་གོ་མིང་ཐོག་སྒེར་ཚ་རོང་གི་མི་ངོ་བཀའ་བློན་དེ་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་ཤུལ་དང་འདོད་བསྒྲིལ་ཆོག་པའི་བཀའ་འཁྲོལ། དེ་ནས་བཟུང་ཚ་རོང་ཛ་སག་ཅེས་གྲགས།

མཚམས་འདིར་འབྲེལ་ཡོད་སྒེར་ཚ་རོང་གི་མི་ངོ་མེད་པར་གྱུར་པའི་དངོས་བྱུང་ལོ་རྒྱུས་སྨོས་ཙམ་ཞིག་བྱ་དགོས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་འཕྲེང་རིང་རིན་ཆེན་སྒྲོལ་མའི་རང་གི་ལོ་རྒྱུས་དབྱིན་དེབ་ Daughter of Tibet བོད་ཀྱི་བུ་མོ་ཞེས་པའི་ནང༌། “ངའི་ཕ་[བཀའ་བློན་ཚ་རོང་དབང་ཕྱུག་རྒྱལ་པོ་]ཁོང་ནི། ཕྱི་འབྲེལ་ཐབས་བྱུས་ལ་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་པས།[ལྷ་སར་རྒྱ་བོད་]དམག་ཟིང་གི་རིང་དེར་མན་ཇུའི་དཔུང་དམག་གིས་མི་གསོད་ཁྲག་སྦྱོར་བྱེད་པ་དང༌། དགོན་པ་དང་རྩེ་ཕོ་བྲང་ལ་གཏོར་སྐྱོན་གཏོང་བའི་རིགས་བཀག་འགོག་ཐུབ་ཡོད་ཅིང༌། འོན་ཀྱང་མི་ཚང་མས་[རྒྱ་དམག་ལ་]ཐབས་མཁས་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་འཛིན་པ་དེར་བློ་མོས་མི་བྱེད་པ་དང༌།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༢ ཟླ་བ་དང་པོའི་ནང་ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་སྤྱན་བསལ་གནམ་གང་ལགས་ལ་དམག་སྤྱི་ཆེ་བ་བསྐོ་གཞག་གནང་ཐོག རྒྱ་གར་ཀ་བློན་སྦུག་ནས་ལྷ་སར་མན་ཇུའི་དཔུང་དམག་མཐར་སྐྲོད་གཏོང་བར་ཆེད་གཏོང་མཛད་པ་དང༌། [ལྷ་སར་] གསང་བའི་དམག་གི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་འགོ་འཁྲིད་དུ་བསྐོ་བསྩལ་དྲུང་ཡིག་ཆེན་མོ་བྱམས་པ་བསྟར་དར་དང༌། རྩིས་དཔོན་ཁྲི་སྨོན་གཉིས་ནས་བཀའ་བློན་རྣམ་པས་ཉེན་ག་ལ་གཞིགས་པའི་ཐབས་མཁས་སྲིད་བྱུས་བཟུང་བ་དེ་ལ་འདོད་མོས་མེད་པར་ཟླ་ཤས་རྗེས་ངའི་ཕ་[བཀའ་བློན་ཚ་རོང་] རྩེ་ཕོ་བྲང་དུ་བཀའ་ཤག་ནང་ཡོད་སྐབས་གསང་བའི་དམག་མིས་འཛིན་བཟུང་བྱས་ཏེ། ཁྲིམས་ཁང་གི་ཐང་ལ་ཐུག་པའི་བར་གྱི་རྡོ་སྐས་གཟར་པོ་རིང་པོ་ནས་དྲུད་འཐེན་གྱིས་དེར་དམར་བསད་བཏང་འདུག དེའི་ཞོགས་པ་ངའི་གཅེན་པོ་[བཀའ་མགྲོན་] བསམ་གྲུབ་ཚེ་རིང་པོ་ཏ་ལར་ཕེབས་སྐབས། གཡུ་ཐོག་ཟམ་པའི་མཚམས་དེར་གློ་བུར་དུ་ཀོང་པོ་བའི་མི་ཚོགས་ཀྱིས་གྲི་མཚོན་འོག་ཏུ་བཀྲོངས་འདུག”193 ཅེས་དང༌།

ཡང་རྩིས་དཔོན་ཞྭ་སྒབ་པས་བརྩམས་པའི་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ནང་ “སེ་འབྲས་ཀྱི་གྲྭ་བཤར་དང༌། བོད་དམག་གི་རུ་བརྒྱ་འགའ་ཤས་རྩེ་ཕོ་བྲང་དུ་བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་གནང་ཡོད་པའི་ནང་འཚང་འཛུལ་གྱིས་བཀའ་བློན་རྣམས་འཛིན་བཟུང་ཞོལ་དུ་འཁྲིད་ནས། རྡོ་རིང་ནང་མའི་འགྲམ་དེར་ཞབས་པད་ཚ་རོང་དབང་ཕྱུག་རྒྱལ་པོ་དང༌། ཚ་རོང་སྲས། བཀའ་དྲུང་ཚ་གུར་ཞག་པ། མཁན་དྲུང་ཕུན་རབ་པ། བླ་ཕྱག་མཁན་ཆུང་བསམ་མཁར་བ། རྩེ་དྲུང་བློ་བཟང་རྡོ་རྗེ་བཅས་ལ་མེ་མདའ་བརྒྱབ་སྟེ་བསད་པ་དང༌། བཀའ་ཚབ་བླ་མ་བསྟན་འཛིན་ཆོས་གྲགས། བཀའ་ཚབ་རམ་པ་བ། བཀའ་ཚབ་གླང་གདོང་པ་བཅས་ཀྱང་རེ་ཞིག་ཞོལ་ལས་ཁུངས་སུ་བཟང་བཙོན་ལྟ་བུར་བཞག་”194 ཅེས་འཁོད་འདུག གང་ལྟར་ཡང་དུས་དེ་ནས་སྒེར་ཚ་རོང་པའི་ཕ་གཞིས་རྒྱུད་འཛིན་གཞུང་ཞབས་ཀྱི་མི་རྒྱུད་མེད་པར་གྱུར།

ཤིང་ཡོས་ (༡༩༡༥) ལོར་དམག་སྤྱི་ཆེ་བ་ཟླ་བཟང་དགྲ་འདུལ་ལ་དམག་སྤྱི་རང་འཇགས་ཐོག་བཀའ་བློན་བསྐོ་གཞག་སྩལ། གོང་ལོའི་ནང་ནོར་ཐོད་གསེར་ཊམ་ལས་ཁུངས་གསར་འཛུགས་གནང་བའི་འགོ་འཛིན་ཡང་བསྐོ་གནང་མཛད།

དེ་རྗེས་བོད་དམག་ཆིག་ཁྲི་ཐམ་པ་འཛུགས་གནང་གི་དམག་ཕོགས་འདུ་འགོད་ཀྱི་ཚོགས་འདུའི་ནང་དྲུང་རྩིས་ལ་སོགས་པའི་ཞི་བའི་ལས་བྱེད་མ་གཏོགས། མདའ་དཔོན་སོགས་དྲག་པོའི་འཐུས་མི་མེད་སྟབས། ཞི་དྲག་ལས་བྱེད་དབར་འགལ་བ་བྱུང་སྐོར་རྩེ་མཁན་མགྲོན་ཆེ་བས་ཞིབ་དཔྱོད་སྐབས་དམག་སྤྱི་ཚ་རོང་ཟླ་བཟང་དགྲ་འདུལ་དངོས་སུ་ལེ་ཐོགས་མ་ཐོན་རུང༌། ནང་དོན་ལེ་འཁྲིའི་ཁོངས་ཡོད་པ་ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་མཁྱེན་ཏེ། ལོ་དེར་དམག་སྤྱི་བཀའ་བློན་ཚ་རོང་རྒྱ་གར་དང༌། བལ་ཡུལ་ཁུལ་གནས་མཇལ་ནས་ཕྱིར་འཁོར་གྱིས་ཆུ་ཤུར་དུ་འབྱོར་དུས།ཤོད་གཟིམ་འགག་ནས་ཡིག་ཆུང་སྩལ་གསལ་བཀའ་བློན་རང་འཇགས་ལས་དམག་སྤྱིའི་ལས་ཁུར་ཕྱིར་འཐེན་གནང་ཞེས་འཁོད་ཡོད་པ་དང༌། ཡང༌། ཚ་རོང་དམག་སྤྱི་གནང་སྐབས་གཞུང་གི་མེ་མདའ་ཚང་མིན་སོགས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་བཀའ་བློན་ནས་ཛ་སག་ཏུ་གནས་དབྱུངས་གནང༌། ཆུ་སྤྲེལ་ (༡༩༣༢) ལོར། ཛ་སག་ཚ་རོང་གྲྭ་བཞི་གློག་འཕྲུལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་དོ་དམ་སྐུ་བཅར་ཀུན་འཕེལ་ལགས་ཀྱི་ལས་སྦྲེལ་དུ་བསྐོ་གཞག་མཛད། གཞན་ཡང་གཞུང་གི་བཀའ་འབྲེལ་སྟོད་ལུང་མདར་ལྕགས་ཟམ་གསར་བསྐྲུན་དང༌། གནམ་ས་གནས་ཀྱི་ལམ་འཕྲང་རྒྱ་ཆེར་བཏང་བ། ཀརྨ་ཤར་གླིང་གའི་ཐོད་ནས་ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ལྷོ་ཕྱོགས་བརྒྱུད་ནོར་གླིང་ཕྱོགས་སུ་ཆུ་ཡུར་ཉམས་གསོ་རྒྱ་བསྐྱེད་དང་འབྲེལ། ལྕགས་པོ་རིའི་ལྷོ་ངོས་ཐང་གཤོངས་རྒྱ་ཆེར་ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་ཚོགས་ཤིང་གི་དམིགས་སྒོར་ལྕང་མ་འཕོན་ཆེ་འདེབས་འཛུགས་བགྱིས་པ་སོགས་གཞུང་དམངས་སྤྱི་སྨན་གྱི་ཞུ་སྒོ་རིམ་པ་ལེགས་པར་བསྒྲུབས། ས་ཕག་ (༡༩༥༩) ལོར་བོད་རང་བཙན་སླར་གསོའི་སྒེར་ལངས་ཆེད་ལྷ་སར་རྒྱ་དམར་བཙན་འཛུལ་བར་འཐབ་རྒོལ་སྐབས། ཚ་རོང་ཛ་སག་རྒྱ་དམག་གིས་འཛིན་བཟུང་བཙོན་འཇུག་བྱས་ནས་བཙོན་ཁང་ནང་དུ་དགུང་ལོ་བདུན་ཅུ་དོན་བཞིའི་ཐོག་འདས་195པ་བཅས།

193 ཤོག་གྲངས་ ༣༥ ནས་ ༣༧ བར་དེར་འཁོད།

194 ཤོག་གྲངས་ ༣༠༤ ནང་འཁོད།

195 ‘རྒྱུ་ཆ་བདམས་བསྒྲིགས་’འདོན་ཐེངས་ལྔ་པའི་ནང༌། སྐལ་ལྡན་གྱིས་ཚ་རོང་ཟླ་བཟང་དགྲ་འདུལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་རགས་ཙམ་བཀོད་འདུག ཡང་ ཚ་རོང་[རིམ་བཞི་]བདུད་འདུལ་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་བརྩམས་བསྒྲིགས་དབྱིན་དེབ་ The Biography of Dasang Damdul Tsarong, Commander General of Tibet ཞེས་པ་དེའི་ནང་ཚ་རོང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་གསལ་འཁོད་འདུག

སྤྱན་བསལ་ཐུབ་བསྟན་ཀུན་འཕེལ།

སྐྱེ་ཡུལ་སྙེ་མོ་གཞུ་དང༌། སྐྱེས་མིང་བདེ་ཆེན་ཆོས་སྒྲོན། ནང་ཁྱིམ་ཡ་མཁར། རང་ལོ་བཅུ་དྲུག་ཐོག་ནོར་གླིང་དུ་སྙེ་ཕྲུག་ཅེས་པ་བོད་ཡིག་དབུ་ཅན་སྦྱོང་སྤྱོད་ཀྱི་ཞབས་ཞུའི་ཁོངས་སུ་སྐོང་འགུགས་གནང༌། དེ་ནས་རིམ་བཞིན་ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་སྐུ་བཅར་ཞབས་ཞུར་ཚུད། ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་སེར་བྱེས་གྲྭ་ཚང་དུ་གྲྭ་པ་བྱེད་དགོས་བཀའ་སློབ་སྤྱི་བོར་བླངས་པས་ཐུབ་བསྟན་ཀུན་འཕེལ་ཞེས་མིང་སྩལ། དུས་དེ་ཙམ་ནས་སྤྱན་བསལ་ཀུན་འཕེལ་ལགས་ཞེས་འབོད། ནོར་གླིང་སྤྱན་བསལ་ཕོ་བྲང་གི་ཨར་ལས་བཀོད་འདོམས་དང༌། དེ་རྗེས་གྲྭ་བཞི་དངུལ་དཔར་བཟོ་གྲྭའི་འགོ་འཛིན་བསྐོ་གཞག་གནང༌། དེའི་ཚེ་ཁོང་རང་གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱའི་ཁོངས་གཏོགས་མིན་རུང༌། ྋརྒྱལ་བའི་བཀའ་དགོངས་ཞབས་འདེགས་ལེགས་སྒྲུབ་ཞུ་བཞིན་པར་བརྟེན། གདན་ཐོབ་གོ་མིང་སྩལ་འོས་ཆེ་ལུགས་བཀའ་ཤག་ནས་སྙན་གསན་ཞུས་དོན་བཞིན། གཞུང་གི་མཛད་སྒོ་ཁག་ལ་སྐུ་བཅར་གསོལ་གཟིམ་མཆོད་གསུམ་འདྲ་བར་མཁན་ཆེའི་གདན་ཐོབ་ཐོག་བསྡད་འཐུས་སྩལ།

ཆུ་བྱ་ (༡༩༣༣) ལོར་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་བསྙུན་བཞེས་སྐོར་སྐབས་འཕྲལ་སྲིད་བློན་དང༌། བཀའ་ཤག་ཏུ་སྙན་གསན་མ་ཞུས་པ་སོགས་ཀྱི་ལེ་ཐོགས་བྱུང་ནས་ཉེས་ཆད་དུ་ཀོང་པོ་རྩེ་སྒང་ཁུལ་ས་འཛིན་དུ་བཏང༌། དེ་ནས་རྒྱ་གར་དང༌། རྒྱ་ནག་ཁུལ་རིམ་བཞིན་བྲོས་བྱོལ་དུ་སོང་སྟེ་བོད་གཞུང་གི་ནན་ཅིང་དོན་གཅོད་བརྒྱུད་སྙན་ཞུས་བཀའ་འཁྲོལ་གྱིས་བོད་དུ་ཕྱིར་ལོག་རྗེས། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་མཆོག་ནས་ྋརྒྱལ་མཆོག་སྐུ་གོང་མའི་ཞབས་འདེགས་ལོ་མང་ཞུས་པའི་བྱས་ལར་དགོངས་བཞེས་བྱམས་གཟིགས་ཀྱིས། དམིགས་བསལ་གཞུང་ཞབས་རིམ་བཞིའི་གོ་མིང་ཐོབ་གཟོས་སྩལ་ཏེ། གཞུང་འབྲུ་སྤྱི་མཛོད་ཁང་གི་དོ་དམ་བསྐོ་གཞག་གནང༌། ས་ཕག་ (༡༩༥༩) ལོར་བོད་རང་བཙན་སླར་གསོའི་སྒེར་ལངས་ཀྱི་འཐབ་འཁྲུག་སྐབས་རྒྱ་དམར་ལ་མགོ་བཏགས། ཐོན་སྐྱེད་འཛུགས་སྐྲུན་སོགས་ཀྱི་ལས་ཁུར་བླངས། ཆུ་ཡོས་ (༡༩༦༣) ལོར་ནད་འདས་196སོང་བ་བཅས།

196 ལྷ་འཛོམས་སྒྲོལ་དཀར་གྱིས་བརྩམས་བྲིས་སྐུ་བཅར་ཐུབ་བསྟན་ཀུན་འཕེལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་གསལ་ཞིག་བྱརྒྱུ་ཆ་བདམས་བསྒྲིགས་’འདོན་ཐེངས་གསུམ་པའི་ནང་དང༌། ‘བོད་ཀྱི་སྲིད་དོནརྒྱལ་རབས་’དེབ་གཉིས་པའི་ཤོག་གྲངས་ ༣༡༤ ནས་ ༣༡༧ བར་དེར་འཁོད་འདུག

མཚན་ཞབས་བློ་བཟང་ངག་དབང༌།

སོག་པོ་མཚན་ཞབས་མཁན་ཆེ་བློ་བཟང་ངག་དབང་ངམ། རྡོ་རྗེ་ཡིབ་ནི་སོག་ཡུལ་ཁ་ར་ཞི་སྦེར་ཞེས་པའི་ས་ཆར། ཕ་རྡོ་རྗེ་ཡེ་ཤེས་དང༌། མ་སྒྲོལ་དཀར་གཉིས་ཀྱི་བུར་རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་ཤིང་སྟག་ (༡༨༥༤) ལོར་བཙས། རང་ལོ་བཅུ་བཞིར་དཱ་ཁུ་རལ་དུ་མཁན་ཆེན་དཔལ་ལྡན་ཆོས་འཕེལ་བཟང་པོའི་དྲུང་ནས་ཚངས་སྤྱོད་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་ནོད། རང་ལོ་བཅུ་དགུ་པར་མཁན་ཆེན་དཔལ་ལྡན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་བོད་དུ་འཁྲིད་གནང་གིས་འབྲས་སྤུངས་སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་དུ་ཞུགས་ཀྱང༌། སྐབས་དེར་བོད་གཞུང་གིས་ཕྱི་རྒྱལ་མི་རིགས་བོད་དུ་ཡོང་རྒྱུར་དམ་བསྒྲགས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་སྐབས་འཁེལ་བས། མཁན་ཆེན་ལ་ཉེས་པ་བྱུང་དོགས་ཀྱིས་དཱ་ཁུ་རལ་དུ་ཕྱིར་ལོག རང་ལོ་ཉེར་གཅིག་པར་མཁན་ཆེན་དེ་གའི་དྲུང་ནས་བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ནོད་ཅིང༌། བྱབས་ཁྲུས་བློ་བཟང་སྦྱིན་པ་དང༌། ཡོངས་འཛིན་མངའ་རིས་པའི་དྲུང་ནས་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་བཀའ་མང་པོ་ཞུས། དེ་རྗེས་རི་བོ་རྩེ་ལྔའི་མཁན་པོ་ཛ་སག་ལྷ་རམས་པ་ཡེ་ཤེས་ལྷུན་གྲུབ་ཀྱི་དྲུང་ནས་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་སྒོ་ཇི་སྙེད་ཞུས་ཤིང༌། མཁན་པོ་ཛ་སག་གི་ཕྱག་མཛོད་བྱས་ནས་རང་ལོ་ཉེར་དྲུག་ཏུ་སོན་པ་ལྕགས་འབྲུག་ (༡༨༨༠) ལོར་ལྷ་སར་འབྱོར། སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་དུ་མཚན་ཉིད་སློབ་གཉེར་བྱས། ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོར་ལྷ་རམས་འཕར་མའི་མིང་བཏགས་དམ་བཅའ་བཞག ྋརྒྱལ་མཆོག་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་མཚན་ཞབས་ལོ་བཅུའི་རིང་ཞུས།

རང་ལོ་ཞེ་ལྔ་པ་ས་ཕག་ (༡༨༩༩) ལོར་རྒྱ་གར་ནས་མཚོ་ཐོག་པེ་ཅིན་བརྒྱུད་དཱ་ཁུ་རལ་དང༌། དེ་ནས་སན་ཊི་ པི་ཊར་སི་འབག་ཅེས་པ། སྐབས་དེའི་རུ་སུའི་རྒྱལ་ས་ཡིན་པ་དེར་བསྐྱོད། ཨུག་ཐོམ་ས་ཀོ་ཞེས་པའི་བློན་པོ་བརྒྱུད་རུ་སུའི་གོང་མར་བོད་དོན་སྐོར་གླེང་མོལ་ཞུས་ཏེ་ལྷ་སར་འབྱོར། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་ཚོགས་མགོན་དུ་སྤྱན་དྲངས། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་མཁན་ཆེའི་གོ་མིང་སྩལ། སླར་ཡང་རྒྱ་གར་ནས་མཚོ་ལམ་ཐོག་ཉི་ཧོང་བརྒྱུད་སྦོ་རད་ཐུར་བསྐྱོད། མཚོ་ནག་པོའི་འགྲམ་ཡལ་ཐ་ཞེས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་རུ་སུའི་གོང་མ་མཇལ་ཏེ་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་བཀའ་འཕྲིན་དང་ཕྱག་རྟགས་རྣམས་ཕུལ། གོང་མའི་ཕྱག་བྲིས་དང༌། སྐྱེས་ལན་རྣམས་འཁུར་ཏེ་དཱ་ཁུ་རལ་ནས་ཞག་བདུན་ཅུ་དོན་གཉིས་ཐོག་ལྷ་སར་འབྱོར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་རུ་སུའི་གོང་མར་རྟེན་ཆས་སུ་ལྷ་ལྡན་གཙུག་ལག་ཁང་གི་རྟེན་གྲས་རིན་པོ་ཆེ་ལས་གྲུབ་པའི་བཀའ་འགྱུར་ཆ་ཚང་འབུལ་གནང་དེ་རྣམས་བོད་གཞུང་གི་མི་སྣ་བློ་མཁས་དང༌། རྒྱན་ཕུན་མཉམ་དུ་གདན་དྲངས་ཏེ་ལྷ་ས་ནས་ཐོན། བལ་ཡུལ་དང་རྒྱ་གར་བརྒྱུད་སིངྒ་ལ་ནས་མཚོ་ཐོག་རུ་སུའི་རྒྱལ་ས་ལེ་ནིང་གྷེར་དུ་སླེབས། རུ་སུའི་གོང་མར་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་གནང་བའི་རྟེན་ཆས་ཁག་ཕུལ། སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་གི་འདོན་ཆ་སྒྲིག་ལམ་ཇི་ལྟ་བའི་ཐོག སྔགས་ཆོག་རྒྱུད་སྨད་ཀྱི་ཕྱག་བཞེས་ཡོད་པའི་དགོན་ཁག་བཞི་བཙུགས་ཏེ་བོད་དུ་འབྱོར།

ཤིང་འབྲུག་ (༡༩༠༤) ལོར། དབྱིན་ཇིའི་བཙན་འཛུལ་དམག་ལྷ་སར་འབྱོར་ཉེར་ྋགོང་ས་མཆོག་བྱང་ལམ་བརྒྱུད་སོག་ཡུལ་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐབས་ཆིབས་ཞབས་ཁོངས་སུ་བཅར། དཱ་ཁུ་རལ་ནས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་བཀའ་དགོངས་བཞིན་རུ་སུའི་གོང་མར་འཚམས་ཞུའི་བཀའ་ཡིག་འབུལ་བར་བསྐྱོད། དེ་རྗེས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་རི་བོ་རྩེ་ལྔ་དང༌། དེ་ནས་པེ་ཅིན་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐབས་ཀྱི་ཆིབས་ཞབས་ཁོངས་སུ་བཅར། ྋགོང་ས་མཆོག་པེ་ཅིན་ནས་བོད་དུ་ཆིབས་ཞལ་བསྒྱུར་ཁར། མཚན་ཞབས་མཁན་ཆེ་རུ་སུའི་གོང་མར་བཀའ་ཡིག་འབུལ་བར་ཆེད་གཏོང་མཛད་པ་ལྟར་བསྐྱོད། སྦོ་རད་ཐུར་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ལྷ་ཁང་བཞེངས།

ལྕགས་ཁྱི་ (༡༩༡༠) ལོར། མན་ཇུའི་བཙན་འཛུལ་དམག་ལྷ་སར་འབྱོར་བས་ྋགོང་ས་མཆོག་རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས་ཏེ་ལོ་གཉིས་ལྷག་ཙམ་བཞུགས་པའི་རིང་མཚན་ཞབས་མཁན་ཆེ་ནས་ཞུ་ཡིག་གསང་འབུལ་ཞུས་པའི་བཀའ་ལན་དུ། ྋགོང་ས་མཆོག་རྒྱ་གར་ནས་བོད་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་བསྐྱང་གཏན་འཁེལ་ལུགས་ཕེབས་སྟབས། ཁོང་ཉིད་བྱང་ལམ་བརྒྱུད་བོད་དུ་ཐོན་ཏེ་ཕག་རིར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཇལ། བསམ་སྡིངས་བར་ཆིབས་ཞབས་ཁོངས་བཅར། དེ་ནས་བྱང་ལམ་བརྒྱུད་སོག་ཡུལ་དུ་བསྐྱོད།

ཆུ་བྱི་ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༤ (༡༩༡༣/༠༡/༡༡) ཉིན་བོད་སོག་དབར་གྱི་ཆིངས་ཡིག་བཞག་པར་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་བྱས་ནས་མིང་རྟགས་བཀོད། སན་ཊི་ པི་ཊར་སི་འབག་ཏུ་བོད་ཀྱི་བཟོ་བཀོད་ལྡན་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས། རུ་སུར་དམར་པོ་ལངས་པའི་འཁྲུག་ལོང་སྐབས་མོ་སི་ཀོར་རེ་ཞིག་བཙོན་དུ་ཚུད། བཙོན་ནས་ཐོན་རྗེས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོར་རུ་སོག་ཁུལ་སྡེ་དགོན་ཁག་གི་གནས་སྟངས་དང༌། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འགྱུར་ལྡོག་སོགས་ཀྱི་སྙན་ཞུ་ཞིབ་པར་ཕུལ། རང་ལོ་བདུན་ཅུར་སོན་པ་ཤིང་བྱི་ (༡༩༢༤) ལོར་རང་གི་སྤྱོད་ཚུལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཞིག་བརྩམས།197

ཆུ་བྱ་ (༡༩༣༣) ལོར་ྋགོང་ས་མཆོག་ཞིང་དུ་གཤེགས་རྗེས་མྱུར་བྱོན་གསོལ་འདེབས་ཚད་མེད་ཐུགས་རྗེ་མ་ཞེས་པ་དང༌། དེའི་མཇུག་ཏུ་ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེའི་ྋཞབས་བརྟན་ཤོ་ལོ་ཀ་གཅིག་བཅས་བརྩམས་པ་སོགས་མཚན་ཞབས་བློ་བཟང་ངག་དབང་ཁོང་གིས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོར་མི་ཕྱེད་པའི་དད་པ་བརྟན་པོའི་སྒོ་ནས། རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་དར་ཞིང་རྒྱས་པ་དང༌། བོད་རྒྱལ་ཁབ་རང་བཙན་གྱི་ཆབ་སྲིད་གནས་སྟངས་བསྲ་བརྟན་འབྱུང་ཐབས་ཀྱི་ཞབས་འདེགས་སྐུ་ཚེ་མཐའ་འཁྱོལ་ཞུས་པ་འདི་ཡང་ཕྱིས་རབས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་བཅངས་དུས་དྲན་དང་འབྲེལ། གོང་གསལ་སོག་བོད་རྒྱལ་ཁབ་དབར་གྱི་ཆིངས་དོན་མཐུན་འབྲེལ་རྒྱུན་ཟབ་དགོས་པའི་དོན་གནད་ཐོག་རྟག་ཏུ་བསམ་ཞིབ་ལག་ལེན་དོན་འཁྱོལ་ཡོང་ཐབས་ལའང་འབད་དགོས་པ་བཅས་སོ།།

197 འདི་ལ་འབྲས་སྒོ་མང་མཁན་ཟུར་ངག་དབང་ཉི་མས་གོ་བདེའི་ཟུར་མཆན་འགའ་ཞིག་དང་བཅས་དཔར་དུ་བསྐྲུན་པའོ་ཞེས་འཁོད་དཔེ་གཟུགས་ཆུང་ངུ་དེར་གསལ་ཆ་ཚང་སོག་ཡིག་དང་རུ་སུའི་ཡི་གེར་བསྒྱུར་ཏེ། དེ་དག་གསུམ་པོ་མཉམ་བསྡེབས་དེབ་ཆུང་ཞིག་ཨུ་ལན་པ་ཐོར་སོག་གྲྭ་སྤེན་པ་ཡིས་དཔར་འགྲེམས་བགྱིས་འདུག

འབྲུག་གཞུང་ནང་གཟིམ་དཀར་ཇི་ཨོ་རྒྱན་རྡོ་རྗེ།

དཀར་ཇི་ཨོ་རྒྱན་རྡོ་རྗེ་ཁོང་ནི། ཆུ་ཡོས་ (༡༩༠༣) ལོར་དབྱིན་དམག་གིས་བོད་སར་བཙན་འཛུལ་བྱེད་སྐབས། འབྲུག་ཡུལ་གྱི་གཞུང་སྲིད་ལ་དབང་བ་ཀྲོང་སར་དཔོན་སློབ་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག་ལ་དབྱིན་གཞུང་དང༌། བོད་གཞུང་དབར་ཞི་འདུམ་གནང་བར་བྱོན་ལེགས་ཨུ་ཚུགས་མཐའ་ནན་ཞུ་མཁན་དེ་རེད།

སྐབས་དེར་འབྲུག་གཞུང་དཔོན་ཁག་ལྷན་རྒྱས་དང༌། དགེ་འདུན་དམངས་ནས་ཀྲོང་སར་དཔོན་སློབ་བོད་དུ་ཕེབས་རྒྱུ་བཤོལ་དགོས་ཀྱི་གནས་ལུགས་ཞུས་ཀྱང་གསན་འཇོག་མ་གནང་བར། དཀར་ཇི་ཨོ་རྒྱན་རྡོ་རྗེ་གྲོས་རོགས་ཕྱག་ཕྱིར་བཅར་དགོས་གསུངས་ཏེ་ཕེབས། ཤིང་འབྲུག་ (༡༩༠༤) ལོར་དབྱིན་ཇིའི་དཔོན་དམག་བོད་ས་རྒུ་རུར་སླེབས་ཚར་ཡོད་པ་དེར་རྗེས་ཟིན་ནས་མཐུན་གྲོས་འགོ་བཙུགས། འོན་ཀྱང་དབྱིན་ཇིའི་གཡོ་ཁྲམ་དམག་བྱུས་ཀྱིས་རྐྱེན་པས་འབྲུག་དཔོན་ཨོ་རྒྱན་ཁོང་གཉིས་ཀྱི་བཟང་བྱུས་ལམ་ལྷོངས་མ་བྱུང་བར། དབྱིན་ཇི་བཙན་འཛུལ་བའི་དམག་དཔུང་གིས་གནས་རྙིང་དང༌། རྒྱལ་རྩེ་སོགས་སུ་མཚོན་ཆ་ཞན་ལ། དམག་འཐབ་སྦྱོང་བདར་དང་ཉམས་མྱོང་གང་ཡང་མེད་པའི་བོད་པ་ཡུལ་དམག་ཉུང་ཤས་ལ་འཕྲུལ་མདའ་ལྡན་པའི་དབྱིན་དམག་མང་པོས་དམག་འཐབ་བྱེད་བཞིན་ལྷ་སར་བསྐྱོད།

ཀྲོང་སར་དཔོན་སློབ་ཁོང་གཉིས་ཀྱིས་དབྱིན་བོད་དབར་ཞི་འགྲིགས་ཡོང་ཐབས་ལ་མུ་མཐུད་འབད་བརྩོན་གནང་མཐར། རྩེ་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལར་དབྱིན་བོད་དབར་ཕན་ཚུན་རྒྱལ་ཁབ་འདྲ་མཉམ་གྱི་གནས་སྟངས་ངོས་འཛིན་ཐོག་ནས་ཞི་མཐུན་ཆིངས་ཡིག་འཇོག་ཐུབ་པ་བྱུང༌། དེ་ནས་མི་རིང་བར་དབྱིན་ཇིའི་དཔོན་དམག་ཡོངས་རྫོགས་རྒྱ་གར་དུ་ཕྱིར་ལོག་པ་བཅས་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་གཟེངས་སུ་ཐོན་པ་བཞག

དཀར་ཇི་ཨོ་རྒྱན་རྡོ་རྗེ་ཁོང་ནི། ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོར་སྔ་ས་ནས་བཅོས་མིན་དད་འདུད་ཞུ་མཁན་ཞིག་ཡིན་ཅིང༌། དེ་ཡང་ྋགོང་ས་སྐུ་གོང་མའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ངོ་མཚར་རིན་ཆེན་འཕྲེང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་གླེགས་བམ་སྟོད་ཆའི་ནང༌། ལྕགས་གླང་ (༡༩༠༡) ལོར་ྋགོང་ས་མཆོག་ནོར་གླིང་དུ་བཞུགས་སྐབས་ཀྱི་ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༢༠ ཉིན་གྱི་མཛད་ཐོའི་ཁོངས་སུ་ “འབྲུག་ཀ་ཅི་དཀར་ཇི་ཨོ་རྒྱན་ [ རྡོ་རྗེ་] ནས་ཞུས་ངོར་སློབ་མ་དྲུག་ཅུ་སྐོར་ལ་སྨིན་བྱེད་ཚེ་དབང་གི་བྱིན་རླབས་ཟབ་མོ་སྩལ།”198 ཅེས་འཁོད་པ་དང༌། ལྷག་པར་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་རྒྱ་གར་དུ་ཉེན་གཡོལ་ལ་བྱོན་བཞུགས་སྐབས་ཀྱི་ཆུ་བྱི་ (༡༩༡༢) ལོའི་མཛད་ཐོའི་ནང་དཀར་ཇི་ཨོ་རྒྱན་རྡོ་རྗེ་ཁོང་གིས་ཆོས་གཞིས་མང་པོར་དབང་བའི་བོད་ཀྱི་བླ་ཆེན་ཁག་དང༌། སྒེར་གཞིས་རྒྱ་ཆེར་སྤྱོད་པའི་གཞུང་ཞབས་མི་དྲག་དབང་འབྱོར་གཉིས་ལྡན་དག་གི་བློ་ཡུལ་དུའང་མ་འཆར་བའི་བློ་སྟོབས་དང་གཏོང་ཕོད་ཆེན་པོས་བོད་ཀྱི་བསྟན་སྲིད་སྤྱི་སྨན་ཞབས་འདེགས་རྔོ་ཐོགས་གཟེངས་ཐོན་ཞུས་པའི་སྐོར་གོང་གསལ་རྣམ་ཐར་ངོ་མཚར་རིན་པོ་ཆེའི་འཕྲེང་བ་གླེགས་བམ་སྨད་ཆའི་ནང་འཁོད་པ་གཤམ་གསལ།

“འབྲུག་རྒྱལ་ནང་གཟིམ་རཱ་ཛཱ་ཀ་ཅི་དཀར་ཇི་ཨོ་རྒྱན་[རྡོ་རྗེ་]ནས་ལྷག་བསམ་རྣམ་པར་དག་པས་ཀུན་ནས་བླངས་ཏེ་ཀ་སྦུག་ཏུ་རང་གི་སྡོད་གནས་དང་འདབས་ཆགས་ཤིང༌། སྐྱེ་བོའི་ཁྲོམ་གྱི་འདུ་གནས་ནས་མལ་ལེ་གཉིས་ཙམ་གྱི་བར་དུ་ཆོད་པའི་ས་ཕྱོགས་སུ་ཕོ་བྲང་སྟེང་ཤོད་ཕྱི་ནང་ཁོར་ཡུག་སླས་དང་བཅས་པ་ཉམས་དགའ་ཞིང༌། མཚན་ཉིད་ལྡན་པ་གསར་སྐྲུན་ཞུས་ཐོག ཕེབས་ལམ་གྱི་རྒྱུན་རབ་ཏུ་རིང་པོའི་བར་བར་དུ་སྨྱུག་མའི་སྒོ་སྒྲོམ་རེ་བཙུགས་པའི་སྟེང་གཡས་གཡོན་དུ་མེ་ཏོག་ཁ་དོག་སྣ་ཚོགས་པའི་འཕྲེང་བས་མཛེས་པར་བྱས་ཤིང༌། རཱ་ཛཱ་ཉིད་ངོ་འཁོར་དང་བཅས་པ་འབྲུག་ཆས་བཟང་པོར་ཞུགས་ནས་སྤོས་སྣེ་དང༌། འབུད་དཀྲོལ་རྡུང་རྒྱུད་ཀྱི་རོལ་མོའི་བྱེ་བྲག་མཐའ་ཡས་པ་འཁྲོལ་བ་སོགས་ཕེབས་བསུའི་བཀོད་པ་ཚར་དུ་དངར་བས་ྋརྒྱལ་བ་སྟོན་འཁོར་སྤྱན་དྲངས་ཏེ་ཕེབས་སྟོན་རྒྱས་པར་སྤྲོས་ཤིང༌། དེ་ནས་བཟུང་ཐུགས་མཁོའི་ཆ་རྐྱེན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དང༌། དངུལ་རྐྱང་ཁོ་ནའང་སྲང་སྟོང་ཕྲག་གི་གྲངས་སུ་ལོངས་པ་ཡང་ཡང་ཕུལ། སྐྱེ་བོ་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་ཙམ་གྱི་དོན་དུ་ཚེ་དབང་དང༌། མཇལ་དམངས་ཀྱི་སྦྱིན་བདག་ཞུས་ཏེ་རང་གཞན་གྱི་རྒྱུད་ལ་རྣམ་སྦྱང་གི་ས་བོན་གྲུང་པོར་བཏབ། སྐབས་ཤིག་རཱ་ཛཱ་རང་གི་ཁྱིམ་དུ་ཡང་དྭང་བས་སྤྱན་དྲངས་ཏེ་བསྙེན་བཀུར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞུས། དེ་ལྟར་རཱ་ཛཱ་དེ་ཉིད་དད་སྟོབས་དང༌། བྱས་པ་ཆེ་བས་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ཀྱང་ཐུགས་གཏིང་ནས་མཉེས་ཏེ་ཟང་ཟིང་གི་གནང་སྦྱིན་དང༌། ཚེ་དབང་གི་བྱིན་རླབས་བཟང་པོ་སོགས་ཆོས་འབྲེལ་ཡང་ལྷུག་པར་སྩལ་ནས་གནས་སྐབས་དང་མཐར་ཐུག་གི་ཕན་བདེའི་བགོ་སྐལ་ཡངས་པ་མི་ཟད་པ་ལ་རང་དབང་དུ་སྤྱོད་པའི་སྐལ་བཟང་དགའ་སྟོན་ལ་འགོད་པར་མཛད། དེའི་རིགས་ཀྱི་མྱུ་གུ་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱས་ལ་བོད་གཞུང་གི་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་སྣེ་མོར་གཏོགས་པ་རིམ་བཞིའི་ལུང་ལས་བཟང་པོས་གཟེངས་བསྟོད། གང་གི་སྒྱུག་མོ་ཨ་ཡས་དབང་མོ་ལ་དགེ་བསྙེན་མའི་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་ཕོག་སྟེ་ཐུབ་བསྟན་དབང་མོ་ཞེས་པའི་མིང་གི་ཐ་སྙད་ཀྱང་གསར་དུ་སྩལ་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་སྐལ་བ་མཆོག་ཏུ་བཀྲི་བ་གནང༌། ཀ་ཅི་དཀར་ཇི་ནས་ཕུལ་བའི་བཞུགས་ཁང་དེར་མི་འགྱུར་མངོན་དགའི་ཕོ་བྲང་ཞེས་པའི་མཚན་བྱང་གི་ཡི་གེ་མངོན་པར་བརྗིད་པ་དེ་ཉིད་འདུ་མཛད་ནས་དགྱེས་བཞིན་ལྷིང་བཞུགས་ཐོག་འགྲོ་བ་སྤྱི་དང༌། ལྷག་པར་བོད་ཁམས་བདེ་བའི་ཐབས་ལ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གཞོལ་བར་མཛད།”199 ཅེས་འཁོད།

དཀར་ཇི་ཨོ་རྒྱན་རྡོ་རྗེ་ནི། ཀ་སྦུག་ཏུ་གནས་ཆགས་ཚོང་པ་དབྱིན་ཇིའི་སྐད་ཡིག་ཤེས་ཐོག ཕྱོགས་གང་སར་ཐབས་འབྲེལ་བཟང་བའི་བསམ་སྤྱོད་ལེགས་པ་དང༌། ཆོས་དད་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་པ། ཁོང་པའི་ཕ་རྒྱུད་མ་རྒྱུད་གང་ནས་ཡིན་སྐོར་དང༌། ཀྲོང་སར་དཔོན་སློབ་ཀྱིས་ཁོང་རང་འབྲུག་ཐིམ་བུར་ཆེད་འབོད་གནང་རྗེས་འབྲུག་གཞུང་གི་སྲི་ཞུའི་འགན་ཁུར་ཞུས་ཏེ་ཐོག་མར་དཔག་བསམ་སྐུ་ཚབ་དང༌། རྗེས་སུ་གོང་གཟིམ་གྱི་གོ་གནས་སུ་འཁོད་པ། འབྲུག་ཡུལ་དུ་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱིས་དབང་སྒྱུར་ལམ་སྲོལ་གསར་དུ་གཏོད་པ། དབྱིན་གཞུང་གིས་ཁོང་པར་གཟེངས་བསྟོད་རཱ་ཛའི་གོ་གནས་གནང་བ་དང༌། འབྲུག་པ་གཞོན་སྐྱེས་ཆེད་དུ་དབྱིན་ཇིའི་སྐད་ཡིག་སློབ་གྲྭ་དང་པོ་བཙུགས་པ། མཐར་མེ་སྟག་ (༡༩༢༦) ལོར་བསྙུན་འདས་སྐོར་སོགས་ཞིབ་ཆ་འབྲུག་གི་རྒྱལ་རབས་ “འབྲུག་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ།” (History of Bhutan, by Slob dpon Padma Tshedwang) སློབ་དཔོན་པདྨ་ཚེ་དབང་གིས་སྦྱར་བ། ཞེས་བོད་ཡིག་དབུ་ཅན་ཐོག་དཔར་བའི་དེབ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༤ ལོར་དིལླི་བལ་ལི་མ་རན་ (Ballimaran) དུ་ཐེངས་དང་པོར་དཔར་བསྐྲུན་དེའི་ཤོག་གྲངས་ ༥༢༩ ནས་ ༥༥༨ བར་འཁོད་འདུག་པ་ནས་ཁོང་ནི་བློ་སྟོབས་ཆེ་ལ། རྣམ་དཔྱོད་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་གསལ་བར་རྟོགས་ཐུབ།

ཁོང་པ་ངོ་སྤྲོད་འདིའི་འགོ་བརྗོད་དུ་ “ནང་གཟིམ་དཀར་ཇི” ཞེས་དང༌། དབྱིན་བོད་དབར་ཞི་མཐུན་ཡོང་ཐབས་ལ་ནུས་ཤུགས་ཐོན་པའི་སྐོར་སོགས་ཀྱང་ “འབྲུག་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ་” དེ་ནང་ཇི་འཁོད་རྩ་བཟུང་གིས་བྲིས་པ་བཅས་སོ།།

198 ཤོག་ལྡེབས་ ཀ ༣༦༢ བ ༡ པོ། འབྲས་སྤུངས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང༌།

199 ཤོག་ལྡེབས་ ཁ ༡༠༦ ན ༢ པ་ནས་ བ ༤ པ་བར། འབྲས་སྤུངས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང༌།

འབྲས་སྤྱི་བློན་ཆེན་སཱར་ ཅཱལ་སེ་ འབེལ།
(Sir Charles Bell)

འབྲས་སྤྱི་བློན་ཆེན་ ཅཱལ་སེ་ འབེལ་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༧༠ ལོར་རྒྱ་གར་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་ཀ་ལ་ཀ་ཏར་འཁྲུངས། གཞོན་ནུའི་སྐབས་དབྱིན་ཡུལ་ལོན་ཌོན་དུ་ཨོག་སེ་ཕོར་ཌ་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭར་སློབ་ཞུགས་གནང༌། ཕྱི་ལོ་ ༡༨༩༡ ལོར་རྒྱ་གར་དབྱིན་གཞུང་གི་གཞུང་ཞབས་སུ་འཁོད། ༡༩༠༡ ལོར་རྡོར་གླིང་དུ་གནས་འཕོས་ཀྱིས་ལོ་དེ་ནས་ལས་ཞོར་བོད་སྐད་སློབ་སྦྱོང་འགོ་བཙུགས། དེ་ཙམ་ནས་ཀ་སྦུག་ཁུལ་ལོ་གཉིས་གཞུང་དོན་ལས་ཁུར་ཞུ་སྐབས་ཕ་ལྷ་སྲས་བསོད་ནམས་དབང་རྒྱལ་ (དེ་ཝན་བྷ་དུར་) ནས་བོད་གཞུང་དམངས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཞིབ་གསལ་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་པ་བྱུང༌། ༡༩༠༤ ལོར་ཡཱང་ཧསེ་བན་ཌ་ཡིས་ཅཱལ་སེ་ འབེལ་ལ་དབྱིན་དམག་གིས་བོད་སར་བཙན་འཛུལ་བྱ་རྒྱུར་རྒྱ་གར་ནས། འབྲུག་ཡུལ་བརྒྱུད་བོད་དུ་དབྱར་དགུན་ནམ་བསྐྱོད་འགྲོ་ལམ་བདེ་བ་ཞིག་བཟོ་ཐབས་ལས་འགན་སྤྲད་པ་ཁུར་དུ་བླངས་ཏེ་འབྲུག་ཡུལ་དུ་བསྐྱོད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༠ ལོར་ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོ་རྒྱ་གར་དུ་ཉེན་གཡོལ་ལ་བྱོན་པ་དེའི་རིང་དབྱིན་གཞུང་གི་སྣེ་ལེན་ཞབས་ཞུ་དང༌། གསུང་སྒྱུར་གྱི་འགན་ཁུར་དང་བ་ཆེན་པོས་བླངས་ཏེ། ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གི་དགོངས་བཞེད་དང་མཐུན་པའི་ཞབས་འདེགས་ཞུས།

༡༩༡༤ ལོར་སིམ་ལར་དབྱིན་བོད་རྒྱ་གསུམ་དབར་ཆིངས་ཡིག་འཇོག་སྐབས་ཁོང་རང་དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ལས་རོགས་ཡིན་པས་བོད་ཕྱོགས་སུ་སྨན་ཐབས་ཅི་ཐུབ་གནང༌།

༡༩༢༠ ལོར་རྒྱ་གར་དབྱིན་གཞུང་ནས་བོད་ཕྱོགས་འབྲེལ་མཐུད་སྐུ་ཚབ་བསྐོས་ཏེ་ལྷ་སར་ཆེད་གཉེར་གནང༌། ཐོག་མར་ནོར་གླིང་དུ་ྋགོང་ས་མཆོག་མཇལ་ཏེ་ཞིབ་གནས་གསོལ། དེ་ནས་ལྷ་ལྡན་ཁུལ་ལོ་གཅིག་མིན་ཙམ་བཞུགས།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༢༢ ལོར་དབྱིན་གཞུང་གི་དཔོན་རིམ་གོ་གནས་མཐོན་པོ་སཱར་ (Sir) ཞེས་པ་དེ་སྩལ་ཐོབ་བྱུང༌། ཁོང་གིས་བོད་དང༌། བོད་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་བླ་ན་མེད་པ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཆེན་པོའི་སྐོར་དང༌། བོད་མི་དང་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སྐོར་དབྱིན་དེབ་ཁ་ཤས་བྲིས་གནང་གིས་ ༡༩༤༦ ལོར་བསྙུན་འདས་སུ་གྱུར།

སཱར་ ཅཱལ་སེ་ འབེལ་གྱིས་ྋགོང་ས་མཆོག་ཐོག་མར་མཇལ་བ་ནས་བཟུང་བོད་དོན་ཕྱི་འབྲེལ་མཛད་པ་རྒྱས་ཐབས་སུ་ལོ་ནས་ལོ་བསྟུད་ཞབས་འདེགས་ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་ཞུས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས་རྗེས་སུ་ཁོང་ལ་བློན་ཆེན་དང་འདྲ་བའི་གདན་ཐོབ་སྩལ་བ་སོགས་གཟེངས་བསྟོད་ཆེན་པོ་མཛད་འདུག

འདི་སྐོར་ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་ཐར་ངོ་མཚར་རིན་ཆེན་འཕྲེང་བ་གླེགས་བམ་སྨད་ཆའི་ནང༌། “འབྲས་སྤྱི་འབེལ་བློན་དེ་བཞིན་བོད་ལྗོངས་རྒྱལ་ཁབ་ལ་ཁ་ཞེ་གཉིས་མེད་ཀྱི་སླད་ཞེན་ཆེ་གཤིས། ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ནས་ཀྱང་ཞི་དྲག་གི་འདུ་འགོད་མང་པོ་ཞིག་ལས་བརྩམས་པའི་གསུང་འདྲི་བཀའ་བསྡུར་ཞིབ་ལྷུགས་སུ་བསྐྱངས་པར། ཆབ་སྲིད་ལ་རྒྱར་སྨན་པའི་བཀའ་ལན་དྲང་འབྲེལ་ཇི་སྙེད་ཅིག་ཕུལ་བའི་འབྲུ་དོན་ཕྱག་བྲིས་སུ་ཕབ་པའང་འདུག”200 ཅེས་དང༌། བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་དེབ་གཉིས་པའི་ནང༌། “འབྲས་ལྗོངས་སྤྱི་ཁྱབ་སཱར་ ཅཱལ་སེ་ འབེལ་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཚབ་ཆེན་པོའི་ཞུ་ཡིག་འབུལ་བར་ལྷ་སར་ཕེབས་པ་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ནོར་གླིང་དམག་སྒར་གྱི་ཕོ་བྲང་དུ་དགྱེས་ཚོར་ཆེན་པོས་མཇལ་འཕྲད་ཐོག རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཚབ་ཀྱི་ཕྱག་བྲིས་འབུལ་བཞེས་མཛད་པ་རེད། འབྲས་སྤྱི་དེ་བཞིན་དེ་སྔོན་ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་རྡོར་གླིང་དུ་སྐུ་བཞུགས་སྐབས་གང་ཅིའི་ཞབས་འགྱུར་དང༌། ལྷག་པར་སིམ་ལར་རྒྱ་བོད་དབྱིན་གསུམ་དབང་ཚད་འདྲ་མཉམ་ཐོག་ཆིངས་དོན་གནང་སྐབས་ཞབས་འགྱུར་ལྷག་བསམ་བཟང་པོ་གནང་བ་དང༌། བོད་དོན་སྐོར་རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་ཡང་ཡང་ཞུ་བསྐུལ་གནང་ཚད་ལ་རྒྱུས་མངའི་ཞུ་བརྒྱུད་ཤེད་ནུས་ཐོན་པ་གནང་བས་ཕན་ཐོགས་ཆེ་ལ། ཉེ་དུས་གཡུལ་མཁོའི་ཡོ་ཆས་སྣེ་མང་མཁོ་འདོན་གནང་སྐབས་ཀྱང་འཕྲལ་འཕྲལ་ལག་ལེན་འཁེལ་ཐབས་སོགས་གང་ས་ནས་མཐུན་ལམ་ཕན་སེམས་ཆེ་བས་འབྱོར་ཐོན་སྐབས་ཀྱང་དམག་མིའི་བསུ་སྐྱེལ་རུ་སྒྲིག་དང༌། འབེལ་ས་ཧེབ་རང་ལ་དམིགས་བསལ་རིམ་པ་དང་པོ་བློན་ཆེན་དང་འདྲ་བའི་གདན་ཐོབ་གནང་ཞིང༌། ལྷ་སར་བཞུགས་རིང་སྣེ་ཤན། མགྲོན་གཟིམ་སོགས་ཀྱི་གཟེངས་བསྟོད་དང༌། གཟིགས་མོ་དང༌། གཟིམ་ཆུང་ཆབ་བཞུགས་སོགས་ལ་སྤྱན་བསལ་མགྲོན་འབོད་གནང༌།”201 ཞེས་འཁོད་འདུག དེ་ལྟར་རང་རེ་བོད་མི་ཡོངས་ཀྱིས་ྋརྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་གོང་མའི་མཛད་པའི་བཀའ་དྲིན་རྟག་ཏུ་དྲན་པ་དང་ཆབས་ཅིག སཱར་ ཅཱལ་སེ་ འབེལ་ཁོང་ཉིད་ཀྱང་དྲན་བཞིན་བསྔགས་འོས་ཀྱི་གནས་སུ་བསམ་དགོས་པ་ཞིག་སྣང༌།

200 ཤོག་ལྡེབས་ ཁ ༣༠༥ ན ༣ པ་ནས་ བ ༢ པ་བར། འབྲས་སྤུངས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང༌།

201 ཤོག་གྲངས་ ༢༧༢ ནས་ ༢༧༣ བར།

དཔྱད་གཞི།

ལྷ་ས་ནོར་བུ་གླིང་གའི་ལོ་རྒྱུས།

ནོར་བུ་གླིང་ག་ནི་གནའ་བོའི་གྲོང་ཁྱེར་ལྷ་སའི་གཡུའི་ཕྲ་ཚོམ་ཞིག་དང་འདྲ་བས་ལྗོངས་ནང་ཁུལ་ཙམ་མ་ཟད། རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གི་སྐྱེ་བོ་དུ་མའི་སེམས་པ་དབང་མེད་དུ་འགུགས་པའི་གནས་མཆོག་མཛེས་སྡུག་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན། གནའ་བོའི་དུས་སུ་ད་ལྟའི་ནོར་གླིང་ཆགས་ཡུལ་དེ་ནི་གླ་བ་ལ་སོགས་པའི་ནགས་ཚལ་སྟུག་པར་དཀྲིགས་པའི་དབུས་སུ་དྭངས་ཤིང་གཙང་བའི་ཆུ་ཕྲན་ལྷུང་ལྷུང་དུ་བབས་པ་དང་འདབ་ཆགས་སྣ་ཚོགས་སྐད་སྙན་འགྱུར་ཞིང༌། རི་དྭགས་དང་གཅན་གཟན་ཡང་ཐར་ཐོར་དུ་གནས་པའི་རང་བྱུང་གི་གནས་དབེན་ཞིང་ཉམས་དགའ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དེར་གནའ་དུས་སུ་གླ་བ་ཚལ་དུ་འབོད།

དེ་སྔ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོས་དབྱར་དུས་སུ་གནས་དེར་དབུ་གུར་ཕུབ་ནས་ཆབ་ཞུགས་སྤྲོ་གསེང་ལ་བྱོན་མྱོང་བ་དང་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་ཐོག་མ་འབྲས་སྤུངས་སུ་བཞུགས་པའི་སྐབས་གནས་དེར་ཆབ་ཞུགས་འཕྲོད་བཞེས་གནང་གི་ཡོད་པས་ཁོང་གིས་སྲིད་དབང་བཞེས་རྗེས་སྐུ་ཚེའི་སྨད་དུ་ཞབས་ལ་འབམ་གྲུམ་གྱི་སྙུན་གཞི་ཕོག་པར་བརྟེན། དེར་ཆབ་ཞུགས་དང་ཆབ་རྫིང་བཟོ་སྐྲུན་བྱས་ནས་ཆབ་བཞེས་ཐེངས་མང་གནང་བས་སྙུན་གཞིར་ཕན་འབྲས་ཐོན།

རབ་བྱུང་བཅུ་གསུམ་པའི་ཤིང་ཕག་ (༡༧༥༥) ལོར་ཆབ་ཞུགས་མཛད་ཡུལ་གྱི་ཤར་ངོས་སུ་ཕོ་བྲང་ཐོག་ཚད་གཉིས་ཡོད་པ་ཞིག་གསར་སྐྲུན་མཛད་པར་རྒྱལ་བའི་མཚན་དེ་ཕོ་བྲང་ལ་ཐོགས་ནས་བསྐལ་བཟང་ཕོ་བྲང་དུ་གྲགས། དེ་ནི་ནོར་གླིང་དུ་ཕོ་བྲང་སྐྲུན་པའི་ཐོག་མ་ཡིན་ཞིང༌། དུས་དེ་ནས་བཟུང་དབེན་ཞིང་ཉམས་དགའི་ནོར་གླིང་དེ་ཉིད་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་སྐུ་ན་ཆུང་ངུའི་སྐབས་གསན་བསམ་མཛད་ཡུལ་དང་སྲིད་དབང་བཞེས་རྗེས་ཀྱི་དབྱར་དུས་བཞུགས་གནས་སུ་གྱུར། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པ་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོའི་སྐབས་སུ་བསྐལ་བཟང་ཕོ་བྲང་བྱང་ངོས་ཀྱི་ཆོས་ར་དང༌། མཚོ་དཀྱིལ་ཕོ་བྲང་ཀླུ་ཁང་དང་བཅས་པ། ནུབ་ངོས་ཀྱི་གྲུ་འཛིན་ཕོ་བྲང༌། ཕོ་བྲང་དེ་དག་གི་མཐའ་འཁོར་ལྕགས་རི་སེར་པོ་བཅས་གསར་བསྐྲུན་གནང་ཞིང་ར་བའི་ནང་དུ་མེ་ཏོག་དང་ཤིང་སྣ་འབོར་ཆེན་འདེབས་འཛུགས་གནང་བ་བཅས་ཀྱིས་ནོར་གླིང་འདི་ཉིད་ཡིད་དུ་འོང་བའི་སྐྱེད་ཚལ་ཞིག་ཏུ་གྱུར།

དེ་རྗེས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱི་སྐབས་སུ་ཉམས་གསོ་དང་ཁ་སྣོན་གང་འཚམས་མཛད་པ་དང༌། ལྷག་པར་དུ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོའི་སྐབས་ནོར་གླིང་དུ་གཞི་ཁྱོན་ཆེ་བའི་བཟོ་སྐྲུན་རྒྱ་སྐྱེད་གནང་སྟེ་ཐོག་མར་བསྐལ་བཟང་ཕོ་བྲང་དང་མཚོ་དཀྱིལ་ཕོ་བྲང་ལྗོངས་ཁུལ་ཁག་གཉིས་ལ་ཉམས་གསོ་རྒྱ་སྐྱེད་གནང་སྟེ་བསྐལ་བཟང་ཕོ་བྲང་ཡང་སྟེང་ཐོག་སོ་གཅིག་སྤར་ཏེ་སུམ་ཐོག་གི་གཟིམ་ཆུང་གསར་བཞེངས་དང༌། མཚོ་དཀྱིལ་ཕོ་བྲང་གི་ཆུ་རྫིང་རྒྱ་སྐྱེད་ཐོག་རྒྱ་རྡོའི་རགས་རྩིག་དང་སྒྲོམ་སྐྱོར་གསར་སྐྲུན་མཛད།

སླར་རབ་བྱུང་བཅོ་ལྔ་པའི་ཆུ་ཁྱི་ (༡༩༢༢) ལོ་ནས་དབུ་འཛུགས་ཀྱིས་ནོར་གླིང་ནུབ་ངོས་ཀྱི་ས་སྟེང་ཐོག་སྤྱན་གསལ་ཕོ་བྲང་དང༌། བསྐལ་བཟང་ཕོ་བྲང༌། བསྐལ་བཟང་བདེ་འཁྱིལ་ཕོ་བྲང་མ་ལག་བཅས་པ་གསར་སྐྲུན་མཛད་པ་མ་ཟད་ནོར་གླིང་ཁོར་ཡུག་གི་ལྕགས་རི་ཆེན་མོ་ཡང་ལེགས་པར་བསྐྲུན་ཏེ་ནོར་གླིང་གི་གཞི་ཁྱོན་སྔར་བས་ཆེ་བ་དང་ལྷག་པར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་གྱུར།

ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོའི་སྐབས་ཐོག་མར་སྔོན་གྱི་རྨང་གཞིའི་ཐོག་ཕོ་བྲང་ཁམས་གསུམ་ཟིལ་གནོན་རྒྱས་སྐྲུན་གནང་བ་དང༌། རབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའི་ཤིང་རྟ་ (༡༩༥༤) ལོ་ནས་མེ་སྤྲེལ་ (༡༩༥༦) ལོ་བར་དུ་རྟག་བརྟན་མི་འགྱུར་ཕོ་བྲང་མ་ལག་དང་བཅས་པ་གསར་སྐྲུན་མཛད་པ་དེ་ནི་ཡང་རྩེར་སོན་པའི་བོད་ཀྱི་བཟོ་བཀོད་ཀྱི་ཉིང་བཅུད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་གྲུབ་པ་ཇི་བཞིན་བརྗིད་ཆགས་ལ་བཀོད་པ་མཛེས་པ་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་གཟི་འོད་རབ་ཏུ་འབར་བ་ཞིག་ཡོད། ནོར་གླིང་འདི་ཉིད་དང་ཐོག་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པའི་སྐབས་གསར་བཞེངས་མཛད་འགོ་ཚུགས་པ་ནས་མཐར་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པས་རྟག་བརྟན་མི་འགྱུར་ཕོ་བྲང་གསར་སྐྲུན་ལེགས་གྲུབ་ཟིན་པའི་བར་དུས་ཡུན་མི་ལོ་ཉིས་བརྒྱ་ཙམ་སོང་རིང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱིས་ཉམས་གསོ་དང་རྒྱ་སྐྱེད་བར་མ་ཆད་པ་མཛད་ནས་ད་ལྟའི་ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་རྒྱ་ཁྱོན་སྤྱི་ཁྲེ་གྲུ་བཞི་མ་སུམ་འབུམ་དྲུག་ཁྲི་ཡོད་པའི་བརྗིད་ཆགས་ཡིད་འོང་གི་ནོར་བུ་གླིང་གའི་རྣམ་པ་གྲུབ་ཅིང༌། བསྐལ་བཟང་ཕོ་བྲང་དང༌། སྤྱན་གསལ་ཕོ་བྲང༌། རྟག་བརྟན་མི་འགྱུར་ཕོ་བྲང་བཅས་ནི་ནོར་གླིང་དུ་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་མཛད་སྒོ་གནང་ཡུལ་ཕོ་བྲང་གཙོ་བོ་ཁག་ཡིན།

བསྐལ་བཟང་ཕོ་བྲང་དང་སྤྱན་གསལ་ཕོ་བྲང་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་བོད་ཀྱི་བཟོ་བཀོད་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་མཚོན་པའི་ཐོག་བརྩེགས་གསུམ་ལྡན་གྱི་བཟོ་སྐྲུན་དངོས་པོ་ཡིན་པ་དང༌། ཐོག་བརྩེགས་གཉིས་ལྡན་གྱི་རྟག་བརྟན་མི་འགྱུར་ཕོ་བྲང་ནི་བཞེངས་པའི་དུས་ཚོད་ཅུང་ཕྱི་བས་བོད་ལུགས་ཀྱི་བཟོ་བཀོད་རྣམ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཁར་དེང་རབས་ཀྱི་བཟོ་སྐྲུན་ལག་རྩལ་བསྡུ་ལེན་གང་ལེགས་བྱས་ནས་བསྐྲུན་པ་ཞིག་ཡིན་སྟབས་ཕོ་བྲང་དེར་གཞན་དང་མི་འདྲ་བའི་བཟོ་རྩལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་གསལ་དོད་པོ་ལྡན་ཡོད།

ཕོ་བྲང་དེ་དག་གི་ནང་དུ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱི་བཞུགས་གནས་དང་སྐུའི་ཉེར་ཆས། ཆོས་སྲིད་ཀྱི་མཛད་སྒོ་གནང་ཡུལ་སོགས་ཆ་ཚང་པོ་ཡོད་པ་མ་ཟད། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་སྐབས་སོ་སོར་བསྐྲུན་པའི་ནང་རྟེན་རིག་དངོས་རྩ་ཆེན་དང༌། ལོ་རྒྱུས་དང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ནང་དོན་མཚོན་པའི་ལྡེབས་རིས་གསོན་ཉམས་ལྡན་པ་སོགས་མཇལ་སྤྲོ་ལ་དང་བ་འདྲེན་པ་ཞིག་ཡོད་པ་མ་ཟད། ལྷག་པར་ད་ཆ་མི་དམངས་རྣམས་སྤྲོ་སེང་གཏོང་སའི་སྤྱི་གླིང་དུ་གྱུར་རྗེས་རྒྱལ་ཁབ་ནས་ཉམས་གསོ་རྒྱས་སྐྲུན་བྱས་པ་བརྒྱུད་གྲ་རྒྱས་ཕུན་སུམ་ཇེ་ཚོགས་སུ་སོང་ཡོད་ཅིང༌། ནོར་གླིང་གི་ཡུལ་ལྗོངས་མཛེས་ཤོས་ནི་ལྕགས་རི་སེར་པོའི་ནང་གི་མཚོ་དཀྱིལ་ཕོ་བྲང་ཁུལ་དུ་ཡིན། གནས་དེར་སྔོ་ཞིང་དྭངས་པའི་མཚེའུའི་དབུས་སུ་གསེར་མདོག་ཅན་གྱི་ཕོ་བྲང་གི་རྒྱ་ཕིབས་ཤིང་ལོའི་ཁྲོད་ནས་གསེར་འོད་ཆེམ་ཆེམ་འཕྲོ་བ་དང༌། མཚེའུའི་མཐའ་འཁོར་དུ་གནམ་ལ་བསྙེགས་པའི་ལྗོན་ཤིང་སྡོང་པོ་དང་མཚར་སྡུག་བཀྲ་བའི་མེ་ཏོག་གིས་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བས་མི་རྣམས་ནེའུ་སིང་ཁྲོད་ཀྱི་ལམ་བུའི་སྟེང་ནས་སྐྱོད་པའི་སྐབས་ལྷ་གནས་ཀྱི་སྐྱེད་ཚལ་དུ་སླེབས་པ་ལྟ་བུའི་སྣང་བ་འཆར་ཐུབ།

ནོར་གླིང་དུ་ད་དུང་ལྷ་ས་ཁུལ་དུ་སྐྱེ་འཚར་བྱེད་པའི་རྩི་ཤིང་འདྲ་མིན་མང་དག་འདེབས་གསོ་བྱས་ཡོད་པ་ཕུད། ས་ཁུལ་གཞན་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནས་སྤོ་འདེབས་བྱས་པའི་ངོ་མཚར་ཅན་གྱི་རྩི་ཤིང་མེ་ཏོག་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པར་རགས་རྩིས་ལྟར་ན་རྩི་ཤིང་རིགས་མི་འདྲ་བ་བརྒྱ་དང་བཅུ་ལྷག་ཙམ་ཡོད་འདུག་པས་ནོར་གླིང་ནི་ས་མཐོའི་སྟེང་གི་རྩི་ཤིང་ར་བ་གཅིག་ཏུ་བརྩིས་ཀྱང་མི་འོས་པ་མེད། ནོར་གླིང་དུ་སྔར་ཡོད་སྤྱན་གཟིགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཁར་དུས་ཕྱིས་ཤ་བའི་ར་བ་དང༌། སྤྲེའུའི་ཚོགས་གནས་པའི་བཅོས་མའི་བྲག་རི། མེ་ཏོག་གི་ར་བ་ལ་སོགས་རྣམ་གྲངས་ཁ་སྣོན་བྱས་ཡོད།

ནོར་བུ་གླིང་ག་ནི་བོད་མི་དམངས་ཀྱི་བློ་གྲོས་ཀྱི་ཉིང་ཁུ་བསྡུས་པ་ལས་གྲུབ་པའི་འབྲས་བུ་གཡུར་དུ་ཟ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་དེ་ཉིད་ཕྱོགས་བསྡུས་དངོས་མང་གཤམ་སྟོན་ཁང་ཞིག་དང་འདྲ་བར་གནས་དེར་བལྟ་སྐོར་ལ་ཕེབས་མི་ཚོར་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང༌། རིག་གནས། སྒྱུ་རྩལ་སོགས་ཕྱོགས་གང་ས་ནས་རང་རང་གི་དགོས་མཁོ་དང་མཐུན་པའི་ཤེས་བྱའམ་ཤེས་རྟོགས་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཡོང་རྒྱུ་ངེས་ཅན་ལགས། (‘དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་’ཤོག་ངོས་ ༡༢༡༠ ནས་ ༡༢༡༢ བར་གསལ།)

ཞོ་སྟོན།

ཞོ་སྟོན་ཞེས་པའི་གོ་དོན་ནི་དུས་སྐབས་དེར་སེ་འབྲས་སོགས་ལ་དབྱར་གནས་ཚུགས་སྐབས་སྔ་དུས་ཚོགས་གཞུང་དུ་ཞོ་གཏོང་གི་ཡོད་པས་ཞོའི་སྟོན་མོ་བཏང་བས་ཞོ་སྟོན་ཞེས་འབོད་སྐད།

དེ་ཡང་སྔོན་དུས་རྒྱ་གར་དུ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རབ་བྱུང་རྣམས་དབྱར་ཁ་ཟླ་བ་གསུམ་གྱི་རིང་དགོན་པའི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་ཕེབས་མི་ཆོག་པ་དང༌། གལ་སྲིད་ཕེབས་དགོས་བྱུང་ན་ཡང་ཞག་བདུན་ལྷག་བཞུགས་མི་ཆོག་པའི་དབྱར་ཁྲིམས་ཡོད་སྟབས། དེའི་རིང་དགེ་འདུན་གྱི་མངའ་འབངས་མི་སྡེ་དང༌། དེའི་དོ་དམ་པ་ཞལ་ཏ་བ་ཟེར་བ་ཞིག་ཡོད་པ་ནས་དགེ་འདུན་རྣམས་ལ་འོ་མ་དང་ཞོའི་སྟོན་མོ་ཐེངས་འགའ་ཤས་འབུལ་བའི་སྲོལ་ཡོད་པ་ལྟར། བོད་དུ་ཡང་གདན་ས་སེ་འབྲས་གཉིས་སུ་དགོན་པའི་ནོར་སྲིད་དང་མི་སེར་གྱི་སྤྱི་དཔོན་དུ་བསྐོས་པ་སྤྱི་སོ་ཞེས་པ་རྒན་གཞོན་ཁ་ཤས་ཡོད་ཅིང༌། དེ་ཚོས་དབྱར་གནས་འགོ་ཚུགས་རྗེས་ཀྱི་ཞག་བདུན་ཕྲག་གཉིས་སོང་བ་བོད་ཟླ་དྲུག་པའི་ཚེས་སུམ་ཅུ་ཉིན་འབྲས་སྤུངས་དང་སེ་རའི་དགེ་འདུན་ཡོངས་ལ་གསོལ་ཞོ་བཞེས་སྤྱད་གང་རེ་འབུལ་སྲོལ་དང༌། དེའི་སང་ཉིན་ཚེས་གཅིག་ནས་ཚེས་བཅོ་ལྔའི་བར་གྲྭ་ཚང་སོ་སོའི་སློབ་གཉེར་བ་ཚོས་གཞུང་བཀའ་པོད་ལྔའི་ཐོག་ནས་བགྲོ་གླེང་གི་ཚོགས་ཆེན་འགོ་ཚུགས་པ་ཡིན།

ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པའི་སྐབས་ནས་ཞོ་སྟོན་གྱི་ཉིན་བོད་ཀྱི་བཀྲ་ཤིས་ཞོལ་པ་དང༌། བྲོ་པ། ཤེལ་རོང་འབྲོང་རྩེད་པ་བཅས་འབྲས་སྤུངས་སུ་ཡོང་ནས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་མདུན་ཟློས་གར་དང་ལྷ་མོའི་འཁྲབ་སྟོན་གཟིགས་མོ་འབུལ་གྱི་ཡོད། དེ་ནི་ཉིན་དེར་འབྲས་སྤུངས་གོས་སྐུ་ཆེན་མོ་བཀྲམ་པའི་མདུན་ཞལ་ངོ་གསར་རྙིང་བརྗེ་བའི་རྟེན་འབྲེལ་ལ་བསུ་བ་ཞུ་ཆེད་རེད།

ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གཅིག་པ་མཁས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་དགུང་གྲངས་བཅུ་གཅིག་ལ་ཕེབས་པ་རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་ས་བྱ་ (༡༨༤༩) ལོར་ནོར་བུ་གླིང་ཁའི་བསྐལ་བཟང་ཕོ་བྲང་གི་རྒྱབ་ངོས་སུ་དབུ་གཡབ་གཟིམ་ཆུང་གསར་རྒྱག་ཐོག དེ་ནས་བཟུང་དབྱར་ཁའི་རིང་ནོར་བུ་གླིང་ཁར་བཞུགས་པའི་སྲོལ་བྱུང་ཞིང༌། ཞོ་སྟོན་དང་ཆབས་ཅིག་བསྐལ་བཟང་ཕོ་བྲང་ཤར་ངོས་སྡིངས་ཆའི་སྟེང་དུ་སྐབས་དེར་ཡོད་པའི་བོད་ཀྱི་ཟློས་གར་སྐད་གྲགས་ཆེ་བ་རྣམས་ཡོང་ནས་འཁྲབ་སྟོན་གཟིགས་འབུལ་གྱི་སྲོལ་བྱུང༌།

དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་ལ་ལྷ་མོའི་ཚོགས་པ་མང་པོ་ཇེ་རྒྱས་ཇེ་འཕེལ་དུ་སོང་སྟེ། དགོན་པ་ཁག་གི་ནང་དུ་ཡང་དགེ་འདུན་ལོ་གཞོན་རྣམས་ནས་དབྱར་གནས་གྲོལ་རྗེས་ཀྱི་ཆབ་ཞུགས་གུང་སང་དང་སྟབས་བསྟུན་ལྷ་མོ་འཁྲབ་སྲོལ་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་ཞིང༌། ལྷག་པར་དུ་སྡེ་དྲུག་རིན་པོ་ཆེས་སྲིད་སྐྱོང་གནང་རིང་ཡང་དེ་རིགས་ལ་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་སྣང་སྟེ། རྨེ་རུ་བའི་དགེ་འདུན་པ་རྣམས་ནས་བོད་ཀྱི་རྒྱུན་སྲོལ་ལྷ་མོའི་སྒྱུ་རྩལ་རྒྱུན་འཛིན་ཐོག་འཁྲབ་སྟོན་གྱི་ནང་དོན་དངོས་གཞི་ཆོས་རྒྱལ་དད་པ་བརྟན་པའི་རྣམ་ཐར་དང༌། བར་འཇུག་གི་འཁྲབ་སྟོན་ལ་སྤྱི་ཚོགས་ཐོག་གི་དཔོན་རིགས་བཀའ་བློན་ནས། རྫོང་དཔོན། གཞིས་གཉེར་ཚོང་པ། དགོན་པའི་ཞལ་ངོ༌། ཐ་ན་སྤྲང་པོ་ཡན་གྱི་འཚོ་བའི་སྤྱོད་ཚུལ་དངོས་ཡོད་སྦས་གསང་མེད་པར་འཁྲབ་སྟོན་བྱེད་པའི་སྒྱུ་རྩལ་དང་ནང་དོན་གསར་པ་གསར་གཏོད་གནང་བ་དེ་ཡང་འཁྲབ་སྟོན་བྱེད་སྲོལ་བྱུང༌།

ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པས་དངོས་སུ་སྲིད་དབང་བཞེས་རྗེས། བོད་ཀྱི་རྒྱུན་སྲོལ་ལྷ་མོ་དང༌། ཟློས་གར་ཚོགས་པ་གྲགས་ཆེ་བ་རྣམས་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་མི་ཉམས་གོང་འཕེལ་འབྱུང་ཆེད། དབུས་གཙང་ལྷོ་ཁ་བཅས་སུ་ཡོད་པའི་ལྷ་མོའི་ཚོགས་པ་དང༌། བྲོ་པ། གཞས་མ། ཤེལ་རོང་འབྲོང་རྩེད་པ་སོགས་ཡོད་ཚད་བསྐོང་འགུགས་གནང་སྟེ་ལོ་ལྟར་ཞོ་སྟོན་རིང་ནོར་བུ་གླིང་ཁར་འཁྲབ་སྟོན་གཟིགས་འབུལ་དགོས་པ་དང༌། འཁྲབ་སྟོན་སྐབས་རང་རང་སོ་སོའི་འཁྲབ་སྟོན་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཉམས་འགྱུར་ཁྱད་ཆོས་མ་ཉམས་པར་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱེད་དགོས་པའི་བཀའ་གནང་ཐོག སྐུ་ངོ་མས་ནན་ཏན་གྱིས་གཟིགས་རྟོགས་གནང་གི་ཡོད་ཅིང༌། དེ་ནས་བཟུང་ཞོ་སྟོན་ནི་བོད་ཀྱི་རིག་རྩལ་དུས་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཏེ་ལོ་ལྟར་བོད་ཟླ་བདུན་པའི་ནང་ཞོ་སྟོན་དུས་ཆེན་གཏོང་སྲོལ་བྱུང༌།

དེ་ཡང་ཟླ་དྲུག་པའི་ཚེས་བཅོ་ལྔ་ནས་བཟུང་འབྲས་སེ་དགའ་གསུམ་གྱི་དགེ་འདུན་ཚོས་དབྱར་སྔ་མ་ཞལ་གྱིས་བཞེས་ (དབྱར་གནས་ཟེར) ཤིང༌། ཟླ་བ་གཅིག་དང་ཕྱེད་ཀྱི་རིང་དབྱར་གནས་ལ་བཞུགས་སྐབས་བདུད་ཀྱི་བར་ཆད་མི་འཇུག་ཆེད་བདུད་སྡེར་གཏོགས་པ་རྣམས་སྤྲོ་བ་སྐྱེད་པའི་སླད་འདོད་ཆོས་དང་མཐུན་པའི་རྣམ་པ་མངོན་གསལ་ཅན་དགོས་པ་སོགས་དགོས་པ་དུ་མར་གཞིགས་ཏེ་བོད་ཟླ་དྲུག་པའི་ཚེས་ཉེར་དགུ་ཉིན་འཕྱོངས་རྒྱས་སྤུན་བདུན་པ་དང༌། ཡར་ལུང་བཀྲ་ཤིས་ཞོལ་པ། སྙེ་མོ་བྱ་སྒོ་བ། ཐོན་པ་བ། སྣང་རྩེ་བ། རིན་སྤུངས་རྫོང་ཁོངས་རྒྱལ་མཁར་ཆོས་རྫོང་པ། ངམ་རིང་རྫོང་ཁོངས་གཅུང་རི་བོ་ཆེ། རྣམ་གླིང་རྫོང་ཁོངས་ཤངས་གྲམ་བཀྲ་ཤིས་རྩེ་པ། ལྷ་སའི་སྐྱོར་མོ་ལུང་པ། ཆུ་ཤུལ་རྫོང་གི་ཤེལ་གྲོང་འབྲོང་རྩེད་སོགས་ནས་ཐོག་མར་རྩེ་ཕོ་བྲང་དང༌། དེ་ནས་ནོར་བུ་གླིང་ཁ། དགོང་དྲོ་འབྲས་སྤུངས་ཕོ་བྲང་བཅས་པར་ལྷ་མོའི་གླུ་གར་གྱི་གཟིགས་ཕུད་ཕུལ།

ཚེས་སུམ་ཅུ་ཉིན་གྱི་སྔ་དྲོ་འབྲས་སྤུངས་དགོན་པའི་ནུབ་ངོས་རི་ལྡེབས་སུ་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་གཙོ་གྱུར་གྱི་གོས་སྐུ་འགྲེམས་པའི་མདུན་དུ་མཆོད་འབུལ་དང༌། ཚོགས་ཆེན་དགེ་བསྐོས་ (ཞལ་ངོ) གསར་རྙིང་བརྗེ་བའི་མཛད་སྒོ་གནང་སར་གོས་སྐུའི་ཞལ་མཇལ་དང༌། ལྟད་མོ་བ་མང་པོ་ཡོང་གི་ཡོད། ཡར་ལུང་བཀྲ་ཤིས་ཞོལ་པ་སོགས་ལྷ་མོ་བ་ཚོས་གོས་སྐུའི་མདུན་གཟིགས་ཕུད་ཀྱི་ལྷ་མོ་འཁྲབ་རྗེས་བསམ་བློ་ཁང་ཚན་སོགས་སུ་ལྷ་མོ་ཉིན་འཁྱོངས་འཁྲབ་པ་སོགས་བྱེད།

ཉིན་དེར་སེ་ར་དགོན་པར་ཡང་ཚོགས་ཆེན་སྒོ་མཆོར་རབ་གསལ་སྟེང་ནས་གོས་སྐུ་བཀྲམ་པའི་མདུན་ཀརྨ་ཤག་གི་ཆོས་སྐྱོང་ཁོག་ཞུགས་ཀྱིས་ལོ་རེའི་ལེགས་ཉེས་བརྟག་གཞི་སྟོན་པ་དང༌། ལྷ་སའི་རགས་སྟོབས་པ་དང་སྐོར་བྱ་བ་སོགས་ཀྱིས་བྱིས་པ་དང༌། སྐྱེས་པ། བུད་མེད། ཐོད་སྐམ་སོགས་ཀྱི་འཆམ་རྒྱག་པ། ཕྱི་དྲོ་ཀརྨ་ཤག་གི་ལྷ་ཆས་སྐུ་གསོབ་བརྒྱངས་ཏེ་རྟ་ལ་སྐྱོན་ཐོག་ཆོས་རྗེ་ (ལྷ་ཕེབས་མཁན) ངོ་གཡོག་གཟབ་མཆོར་གྱོན་ཏེ་རྟ་བཞོན་པའི་སྔ་རྗེས་སུ་སེ་ར་བླ་སྤྱིའི་ངོ་ཚབ་འཁོར་གཡོག་བཅས་རྟ་ཧྲག་སྒྲིག་པའི་མདུན་དུ་རགས་སྟོབས་པ་ཚོས་ལག་ཏུ་བརྟག་གཞིའི་དངོས་པོ་རྣམས་འཁྱེར་ཏེ་རུ་བསྟར་སྒྲིག་བཞིན་ལྷ་སར་ལོག བོད་ཟླ་བདུན་པའི་ཚེས་གཅིག་ཉིན་ནོར་བུ་གླིང་གར་ལྷ་མོ་བ་ཚོས་གཟིགས་ཕུད་རྒྱས་པ་རེ་འཁྲབ་པ་དང༌། ཀརྨ་ཤག་གི་འཆམ་པ་བས་འཆམ་བརྒྱབ། ཚེས་བཅོ་ལྔ་ནས་བཟུང་ནོར་བུ་གླིང་གར་ཉིན་བཞིའི་རིང་རྒྱལ་མཁར་ཆོས་རྫོང་པ་དང༌། གཅུང་པ་རི་བོ་ཆེ་བ། ཤངས་གྲམ་བཀྲ་ཤིས་རྩེ་པ། སྐྱོར་མོ་ལུང་པ་བཅས་ནས་ཉིན་རེ་རྒྱལ་རབས་འཁྲབ་གཞུང་མི་འདྲ་བ་རེ་འཁྲབ་པ་སོགས་བྱེད།

ཚེས་བཅོ་ལྔ་ཙམ་ལ་ཞོལ་པ་ལས་ཁུངས་ནས་ལྷ་མོ་བླངས་རྗེས་གླིང་སྐོར་གྱི་ནང་དུ་ལྷ་མོ་འཁྲབ་མི་ཆོག དེའི་གོང་ནོར་བུ་གླིང་གའི་ཞོ་སྟོན་ཚར་རྗེས་གྲོང་ནང་གི་སྐུ་དྲག་ཆེ་ཁག་དང༌། བླ་བྲང་ཆེ་ཁག་ཚོས་ལྷ་མོ་ལེན་ (འཁྲབ་ཏུ་བཅུག་པ) གྱི་ཡོད། ཞོ་སྟོན་རིང་ལྷ་སའི་གྲོང་མི་དང༌། ཉེ་འདབས་གྲོང་གསེབ་པ་སོགས་མང་པོ་ནོར་བུ་གླིང་གར་ལྟད་མོར་འཛོམས་སྲོལ་ཡང་སེ་འབྲས་སུ་དབྱར་གནས་འཁེལ་བས་གྲྭ་པ་ལྟད་མོར་ཡོང་མི་ཆོག གོང་གསལ་ལྷ་མོ་བ་རྣམས་ཁྲལ་འཁྲིའི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ། གཏན་འབེབས་བཞིན་ལོ་ལྟར་ལམ་ཐག་རིང་པོ་ནས་ལ་ཆུ་མང་པོ་བརྒལ་ཏེ་བོད་ཟླ་དྲུག་པའི་ཚེས་ཉི་ཤུ་ཉིན་ཡས་མས་སུ་རྩེ་ཕྱག་ལས་ཁུངས་སུ་འབྱོར་ཚེས་ཞུ་དགོས་ཀྱི་ཡོད་འདུག (དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཤོག་ངོས་ ༡༧༧༨ ནས་ ༡༧༧༩ བར་གསལ)

དངོས་དོན་མིན་པའི་གསལ་བཤད།

ཤིང་འབྲུག་ (༡༩༠༤) ལོར་དབྱིན་གཞུང་གི་བཙན་འཛུལ་དམག་དཔུང་ལྷ་ས་དང་ཐག་ཉེའི་ཆུ་ཤུར་ས་གནས་སུ་ལྷགས་འབྱོར་སྐབས། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གློ་བུར་ཉེན་གཡོལ་དུ་བྱོན་པ་དེ་ཐད། པེ་ཅིན་དུ་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་མཇལ་བར་ཕེབས་བཞེད་ཡོད་ལུགས་ཡིག་ཆ་རེ་ཟུང་ནང་འཁོད་འདུག་པ་དེ་ནི། རྩ་བ་ནས་མི་བདེན་པ་ཞིག་ཏུ་ངེས། དེ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཛ་དྲག་གི་དུས་དེར་རྒྱ་ནག་ཏུ་མ་བྱོན་པར། སོག་ཡུལ་དུ་ཐད་ཀར་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་ཡོད་པ་དང་གཅིག

པེ་ཅིན་དུ་ཕེབས་བཞེད་ཡོད་ཚེ་མན་ཇུ་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་བློན་ཆེན་དང་བཅས་པར་འབྲེལ་མཐུད་ཆེད་དུ་ཛ་དྲག་གི་རྟ་ཤད་དང༌། མི་སྣ་མངགས་གཏོང་མཛད་དགོས་པའི་དུས་ཚིགས་འགངས་ཅན་ཞིག་ཡིན་རུང༌། དེ་རིགས་ནི་གླེང་ཙམ་ཡང་མེད་པ་དང་གཉིས།

ྋགོང་ས་མཆོག་སོག་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་ས་དཱ་ཁུ་རལ་དུ་ཕེབས་འཁོད་གྲུབ་ནས་ཀྱང་རྒྱ་ནག་གི་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་དང༌། བློན་ཆེན་སོགས་འབྲེལ་ཡོད་སུ་ལའང་པེ་ཅིན་དུ་ཕེབས་འདུན་ཡོད་པའི་ཕྱག་བྲིས་སྩལ་བ་སོགས་ཀྱི་འབྲེལ་མཐུད་རྩ་བ་ནས་གནང་མེད་པ་དང་གསུམ། ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་སྟོན་འཁོར་སོག་ཡུལ་དུ་བྱོན་ནས་ཟླ་བ་བཞི་དང་བདུན་ཕྲག་གཉིས་སོང་བའི་རྗེས་སུ་གཞི་ནས་གོང་ཡུམ་ཧོང་ཐའི་ཧུ་ནས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོར་འཚམས་ཞུར་ཆེད་གཉེར་ཨམ་བན་དཱ་ཁུ་རལ་དུ་བཅར་འབྱོར་དང༌། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སྦ་ཏི་སྤྲུལ་སྐུ་དང༌། མཁན་ཆུང་བློ་བསྟན་པེ་ཅིན་དུ་གཏོང་གནང་སྐོར་ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་གོང་ལོའི་ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༢༤ ཉིན་ལྷ་སར་སྲིད་སྐྱོང་དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེར་གནས་ཚུལ་འབུལ་གནང་ནང༌། ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ལྷ་ལྡན་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་བསྐྱང་རྒྱུའི་དགོངས་བཞེད་ཡོད་པ་གསལ་འཁོད་འདུག་པ་202དང་བཞི།

ལྷ་ལྡན་ནས་ཡབ་གཞིས་གུང་དོན་གྲུབ་རྡོ་རྗེ་སོགས་གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱ་དཱ་ཁུ་རལ་དུ་ཕེབས་བསུར་བཅར་ཡོད་པ་དང་ལྔ་བཅས་ནས་སྐབས་དེར་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕེབས་འཆར་མེད་པ་ཧ་ཅང་གསལ་པོར་མངོན།

ྋགོང་ས་མཆོག་རྒྱ་ནག་གི་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་མཇལ་བར་ཕེབས་འདུན་ཡེ་ནས་མེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་དཔེ་མཚོན་གཞན་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། དེ་ཡང༌། ཡཱ་ཧན་ཀྲང་གིས་བརྩམས་བསྒྲིགས་’ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་རྣམ་ཐར་’ ཞེས་པའི་བོད་ཡིག་དེབ་གཟུགས་ཀྱི་ཤོག་གྲངས་ ༥༥༨ ནས་ ༥༦༥ བར་དེར། ལྷ་སྡོད་མན་ཇུའི་བློན་ཆེན་ཀྲང་དབྱིན་ཐང་གིས་དབྱིན་ཇི་དང་ལྐོག་འབྲེལ་ཐོག་ནས། གོང་མ་ལ་ཞུ་ཡིག་སྔ་རྗེས་ཕུལ་བ་སོགས་ནང་མའི་གནས་ཚུལ་གསལ་ཙམ་བཀོད་འདུག་པ་ནས་མན་ཇུའི་བློན་ཆེན་མི་གཟུགས་ལྟོ་འགྲོའི་བརྟུལ་ཞུགས་འཛིན་པ་དག་གིས་གོང་མ་དང༌། གོང་ཡུམ་གྱི་བཀའ་འབྲེལ་ཡིན་ཚུལ་འཆར་གཞི་ལྡན་པའི་ལྐོག་གཡོ་ངན་བྱུས་རིམ་པར་བཤམས་མཐར། ཁོ་ཚོའི་དམིགས་དོན་འགྲུབ་ཕྱིར་ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་པེ་ཅིན་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་ཡོང་བའི་གདན་ཞུ་སྔ་རྗེས་ནན་བསྟུད་དུ་བྱུང་མཐར་གཞི་ནས་ཕེབས་དགོས་ཆགས་པ་ལས། ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ཉིད་ལ་པེ་ཅིན་དུ་ཕེབས་རྒྱུའི་དགོངས་བཞེད་མེད་ངེས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་གསལ་པོ་འཁོད་འདུག

ད་དུང་དཔེ་མཚོན་གསལ་པོ་ཞིག་ལ། ཡཱ་ཧན་ཀྲང་གིས་བརྩམས་པའི་གོང་གསལ་དེབ་དེའི་ནང༌། “ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པས་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གཞུང་ལ་རྒྱབ་རྟེན་བཅོལ་བ་དེ་རྦད་དེ་སྟོང་པ་ཆགས་སོང་དགོངས་ཏེ། མཐར་ཐུག་རེ་ཐག་ཆོད་པའི་གནས་སུ་གྱར་བ་རེད། དབྱིན་དམག་འཁྲིས་སུ་བཅར་བའི་གནས་ཚུལ་འོག ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ཕྱི་ཕྱོགས་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་འཐོབ་ཐབས་འགོ་བཙུགས་ཏེ། ཧུར་བརྩོན་ཆེན་པོས་ཨུ་རུ་སུ་དང་མཉམ་འབྲེལ་བྱེད་རྒྱུའི་བྱ་སྤྱོད་སྤེལ་བ་རེད།”203 ཅེས་འཁོད་པ་དང༌། སྐབས་དེར་མཚན་ཞབས་བློ་བཟང་ངག་དབང་ (རྡོ་རྗེ་ཡིབ་) རུ་སུར་གཏོང་གནང་སོགས་ནས་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ཤིང་འབྲུག་ (༡༩༠༤) ལོར་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལ་ནས་གློ་བུར་ཉེན་གཡོལ་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་དེ་སྐབས། ཐོག་མ་རུ་སུར་འབྲེལ་བའི་ཐོག་ནས་དབྱིན་རྒྱའི་བཙན་འཛུལ་ལ་གདོང་ལེན་མཛད་ཐབས་གནང་རྒྱུ་ལས། རྒྱ་ནག་ལ་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་མཇལ་བར་ཕེབས་རྒྱུའི་དགོངས་བཞེད་ཡེ་ནས་མེད་ངེས་ཤིན་ཏུ་གསལ་བར་རྟོགས།

གཞན་ཡང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་རི་བོ་རྩེ་ལྔ་ཁུལ་ཟླ་བ་འགའ་ཤས་བཞུགས་སྐབས་སུ། ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མི་སྣ་རིམ་བཅར་མཇལ་འཕྲད་ཞུས་པའི་ཁོངས་སུ་པེ་ཅིན་ནས་ཆེད་བཅར་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་རོག་ཧིལ་ (Rockhill) གྱིས་ྋསྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་སྔ་རྗེས་མཇལ་སྐབས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དང་གསུང་མོལ་ཇི་བྱུང་སྐོར་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་ཐེའུ་ཌོར་ རུའུ་སེ་བེལཊ་ (Theodore Roosevelt) ལ་ཞིབ་གནས་ཕུལ་བའི་ནང༌། “ཁོང་ (ྋགོང་ས་མཆོག་) གིས་གང་ཉིད་བོད་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་བསྐྱང་རྒྱུའི་ཐུགས་འདོད་ཤུགས་ཆེ་ཡོད། ཡིན་ནའང་རྒྱ་མིས་ཕྱིར་ཕེབས་གདན་ཞུ་བྱེད་ཀྱི་མ་རེད། ཕེབས་རྒྱུའི་གྲ་སྒྲིག་ཟིན་པའི་དུས་མཚམས་སུ་ཕྱིར་ཕེབས་གནང་གི་ཡིན་ཞེས་ང་ལ་གསུངས་བྱུང༌།”204 ཞེས་འཁོད་པ་དང༌། སྐབས་དེར་རོག་ཧིལ་སྔ་རྗེས་མཇལ་བཅར་ཆུ་ཚོད་གཉིས་ཙམ་གྱི་རིང་བོད་དོན་འབྲེལ་ཡོད་གསུང་མོལ་གནད་ཆེ་མཛད་འདུག་ཀྱང༌། པེ་ཅིན་དུ་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་མཇལ་འཕྲད་དུ་ཕེབས་འདུན་ཡོད་ལུགས་ཟུར་ཙམ་ཡང་གསུང་འཕྲོས་བྱུང་མི་འདུག དེ་རྗེས་རོག་ཧིལ་གྱིས་ྋསྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་བསྐྱར་མཇལ་ཞུ་སྐབས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་ “ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ཉིད་པེ་ཅིན་དུ་ཕེབས་དགོས་ཨུ་ཚུགས་མཐའ་ནན་གྱི་གདན་ཞུ་ཐེངས་འགའ་ཤས་འབྱོར་བྱུང༌།”205 ཞེས་བཀའ་གནང་འདུག

དོགས་སེལ་བསྡོམས་བརྗོད། ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོའི་ཆུ་སྤྲེ་ཞལ་གདམས་ནང༌། རྒྱ་སོག་206ཡུལ་གྲུ་བརྒྱུད་པེ་ཅིན་དུ་ཕེབས་ནས་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་མཇལ་གནང་སྐོར་འཁོད་པ་དེ་ནི། སྔ་ཕྱིའི་ཡོང་རྐྱེན་ཕྱོགས་བསྡོམས་སུ་འགོད་གནང་མཛད་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང༌། ྋརྒྱལ་མཆོག་སྐུ་གོང་མའི་རྣམ་ཐར་པུ་ཏི་གཉིས་པའི་ཤོག་ལྡེབས་ ཁ ༡༢༣ ན ༣ པའི་ནང་པེ་ཅིན་དུ་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་མཇལ་བར་ཕེབས་བཞེད་ཡོད་པའི་སྐོར་འཁོད་པ་དེ་ནི། དངོས་དོན་མ་རྟོགས་པའི་ཧོལ་རྒྱུགས་ནོར་འཁྲུལ་ཤོར་བ་ཞིག་རེད་ཅེས་གོང་གསལ་དཔེ་མཚོན་དེ་དག་གི་ཐོག་ནས་ཐག་བཅད་དེ་བརྗོད་ཆོག་པ་ཡིན། གང་ལྟར་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གཟུ་བོའི་བློ་དང་རིགས་པ་ཚད་མས་དངོས་དོན་ལོ་རྒྱུས་ལ་དཔྱད་པར་མཛོད་ཅིག་ཞུ།

202 གླེགས་བམ་འདིའི་ཤོག་གྲངས་ ༢༢༡ ནང་འཁོད།

203 ཤོག་གྲངས་ ༣༩༩ ནང་འཁོད།

204 Presidential Papers Microfilm, Theodore Roosevelt Papers, Series 1. 1908, Reel 83, (LC MS.Div.) Library of Congress, Washington D.C.

205 Tibetan Nation, Warren Smith ཤོག་གྲངས་ ༡༦༥ ནང་འཁོད།

206 ྋགོང་ས་མཆོག་རྒྱ་ནག་ཏུ་འབྱོན་རྒྱུའི་དགོངས་པ་ཡེ་ནས་མེད་པར། ཐོག་མ་ཉིད་ནས་བོད་ཀྱི་བྱང་ལམ་བརྒྱུད་སོག་ཡུལ་དུ་བྱོན་པ་ཞིག་ཡིན་ཡང༌། འདིར་‘རྒྱ་སོག་’ཅེས་‘རྒྱ་’སྔོན་དང་‘སོག་’རྗེས་ལ་འཁོད་པ་དེ་ནི། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ནང་‘སོག་རྒྱ་’ཞེས་བརྗོད་མི་བདེ་བ་དང༌། ཡིག་ཐོག་འབྲི་སྲོལ་ཡང་མེད་པ་བློ་གསར་བ་ཚོས་ཤེས་དགོས་པ་ཡིན།

ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་གོང་མའི་སྐུ་བཅར་བླ་སྨན་མཁན་པོའི་བསྙེལ་ཐོ།

[ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་གོང་མ་པེ་ཅིན་དུ་བྱོན་པའི་]སྐབས་དེར་ཆིབས་ཞབས་ཁོངས་ཡོད། སྐུ་བཅར་བླ་སྨན་མཁན་པོ་དངོས་གཞི་བྱམས་པ་ཐུབ་དབང་མཆོག་གི་གཟིགས་ཚུལ་བསྙེལ་ཐོར། རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་མི་ལ་བཞད་པ་རྡོ་རྗེའི་གསུང་མགུར་ནང༌། མ་མཐོང་རྒྱང་ནས་གྲགས་ཆེའི་དཔེ་བཞིན། རང་ཅག་བོད་མི་མང་པོས་གོང་མར་འཇམ་དཔལ་དབྱངས་དང༌། གོང་ཡུམ་ཧོང་ཐའི་ཧུའི་ (ཚི་ཤིད་ཐའི་) རྗེ་བཙུན་སྒྲོལ་མ་དངོས་འདྲའི་འདུ་ཤེས་བྱེད་ཀྱང༌། དངོས་འབྲེལ་མིག་མཐོང་དང༌། གཟུ་བོར་གནས་པ་མང་པོའི་གཏམ་རྣ་ཐོས་རྣམས་སྲོང་པོར་བརྗོད་ན། ཧོང་ཐའི་ཧུའི་ནི། མན་ཇུ་གོང་མ་བདུན་པ་ཞན་ཕང་གི་བཙུན་མོ་ཡིན། ཞན་ཕང་དགུང་ལོ་སུམ་ཅུར་ཕེབས་དུས་གཤེགས་རྗེས་ཁོང་གི་རིགས་སྲས་མལ་སྦྱར་ཏུང་ཆིའི་གོང་མའི་ཁྲིར་འཁོད། སྲས་སྐུ་ན་མ་སོན་བར་དབང་ཆ་ཚང་མ་གོང་ཡུམ་རང་ནས་གནང་བ་དང༌། ཏུང་ཆིའི་ལོ་ཤས་མིང་ཙམ་གྱི་གོང་མ་གནང་སྟེ་རེག་དུག་གིས་གཤེགས་རྗེས་དེ་ལ་རིགས་སྲས་མེད་པས་ཞན་ཕང་གི་སྐུ་མཆེད་ཆུང་བ་ཀོང་ཤུའི་གོང་མའི་ཁྲིར་བསྐོས་ཏེ་རྒྱབ་ཕྱོགས་ནས་བཀོད་བྱུས་ཚང་མ་གོང་ཡུམ་རང་ནས་གནང༌།

ཀོང་ཤུའི་ནི་རྒྱའི་མི་དམངས་ལ་སྙིང་རྗེ་ཆེ་བས། ནང་བློན་བསམ་ཡོད་དང༌། མཁས་པ་འགའ་ཤས་ནས། དེང་དུས་འཛམ་གླིང་ནང་གསར་བརྗེའི་བཅོས་བསྒྱུར་ཡོད་གཤིས། རྒྱ་ནག་གཅིག་པུར་སྔར་ལུགས་ལ་སྡོད་ཐབས་མེད་པས་མན་ཇུའི་ཆབ་སྲིད་ཡུན་གནས་ཆེད་དབྱིན་ཇིའི་གོང་མ་ཇི་བཞིན་དབང་ཆ་ཚོགས་འདུ་གོང་འོག་ལ་གནང་ན་ལེགས་ཚུལ་ཞུས་པར་དགོངས་པར་བབས་ཏེ། གོང་མས་རིམ་པས་གསར་བརྗེའི་བཅོས་བསྒྱུར་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ཚུལ་ཁྱབ་བསྒྲགས་གནང་བར། གོང་ཡུམ་མ་དགའ་བས་བཅོས་བསྒྱུར་ལ་ངོ་རྒོལ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་གནང་སྟེ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རྩ་བའི་སྲིད་བྱུས་ཕྱོགས་གཉིས་སུ་གྱུར། ཡུམ་ཕྱོགས་ནས་ནང་བློན་འཇུང་ལུ་དང༌། དམག་དཔོན་ཡོན་ཧྲི་ཁས་གཉིས་ཀྱིས་ལྟར་སྣང་གོང་མའི་ཕྱོགས་སུ་བྱས་ཏེ་གོང་མའི་བཅོས་བསྒྱུར་ལ་མོས་པའི་དཔོན་རིགས་དང༌། སློབ་སྟོན་བྱེད་མི་མཁས་པ། ཁོང་ཚོའི་ལས་དོན་བྱེད་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་ཚང་མ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་མཚམས་དམག་མི་བཏང་སྟེ་མཁས་པ་རེ་ཟུང་ཕྱི་རྒྱལ་ལ་བྲོས་ཐར་ལས། དེ་བྱིངས་དཔོན་རིགས་དང༌། མཁས་པ་ཚང་མ་འཇུས་ཏེ་བསད།

གོང་མ་རང་ཡང་མི་སུ་གང་དང་ཐུག་འཕྲད་བྱས་མི་ཆོག་པའི་ཕོ་བྲང་ནང་བཟང་བཙོན་དུ་བཅུག བཅོས་བསྒྱུར་ཞེས་པ་ཉི་མ་བརྒྱ་ཐམ་པའི་རྗེས་ནམ་མཁའི་འཇའ་ལྟར་ཡལ། ཁོ་ཚོའི་འཆར་གཞིའི་ནང་གོང་ཡུམ་མེད་པ་བཟོ་རྒྱུ་ཡོད་ཚུལ་ལ་བསྙད་མཐའ་མ་གོང་མར་ར་བཟིའི་སྨན་སྟེར་ཏེ་ཧ་ལམ་ཚོར་བ་མེད་པ་ལྟ་བུ་བཟོས་ཏེ་བཞག་པ། གོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཇལ་འཕྲད་དང༌། གསོལ་ཚིགས་སོགས་སུ་གདན་ཞུའི་སྐབས་གོང་མ་རང་བཞེངས་བཞུགས་རང་རྐྱ་མ་འཕེར་བར་བཙུན་མོ་གཉིས་ནས་སྐྱོར་འདེགས་བྱ་དགོས་པ་དང༌། གསོལ་ཟས་ཀྱང་བཙུན་མོས་ཐུར་མ་བླངས་ཏེ་ཞལ་ལ་འབུལ་དགོས་པ་ཞིག་འདུག་པ་ང་རང་གིས་མིག་མཐོང་ལག་ཟིན་རང་བྱུང༌། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལས་དོན་ཚང་མ་གོང་ཡུམ་རང་ནས་གནང་སྟེ་དཔོན་རིགས་ཚང་མས་བརྩི་འཇོག་དང༌། ཞེད་སྣང་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱིན་འདུག བདུན་ཕྲག་ཁ་ཤས་རྗེས་ལ་གོང་མ་ཀོང་ཤུའི་གཤེགས། དེ་འཕྲལ་གོང་ཡུམ་ནས་ཅུང་ཡུང་ཆེན་པོའི་སྲས་ཕུ་ཡིང་ཞུ་བ་དགུང་ལོ་གཉིས་སོན་པ་གོང་མའི་ཁྲིར་བསྐོ་གཞག་བྱས་ནས། ཉིན་ཕྱི་མར་ཁོ་རང་དུག་འགམས་ནས་གཤེགས། ལ་ལས་ཕ་ལམ་བཟས་པ་རེད་ཟེར། གང་ལྟར་གཤེགས་པའི་རྗེས་ནས་ཁོང་གིས་དབང་ཆ་གནང་རིང༌། མི་བསད། རྒྱུ་འཕྲོག་སོགས་མི་སྤྱོད་ལས་འདས་པའི་བཙན་དབང་བྱས་པའི་མཚན་དམས་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་གླེང་བ་དང༌། ཀོང་ཏུང་དང༌། ཀོང་ཤིའི་ཕྱོགས་ནས་ངོ་ལོག་པའི་རྙོག་གྲ་ཟམ་མི་ཆད་པ་དང༌། ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་གིས་ཚོང་གི་རྙོག་གྲ་བཅས་ཀྱིས་མན་ཇུའི་ཆབ་སྲིད་ནི་འགྲམ་རྩ་ཟད་པའི་ཁང་རུལ་ཇི་འདྲ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་གསལ་པོར་མཐོང་བྱུང༌། ཞེས་བྲིས་པ་གནང་འདུག207

207 ‘བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་’དེབ་གཉིས་པའི་ཤོག་གྲངས་ ༡༥༣ ནས་ ༡༥༥ བར་དེར་འཁོད།

ྋགོང་ས་མཆོག་དང་རུ་སུའི་གོང་མའི་དབར་གྱི་འབྲེལ་བ།

ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། རུ་སུའི་གོང་མའི་དབར་གྱི་འབྲེལ་བའི་སྐོར་ཅུང་ཟད་གསལ་བར་སྨོས་དགོས་པ་སྟེ། དེ་ནི་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་རྒྱ་ནག་མན་ཇུའི་གཞུང་དང༌། རྒྱ་གར་དབྱིན་གཞུང་ཕྱོགས་ནས་བོད་སར་བཙན་འཛུལ་བྱས་དང་བྱ་རྒྱུའི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་དང་བསྟུན་ཏེ། བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་སྡེ་རང་སྲུང་ཐུབ་ཐབས་སུ། ས་ཕག་ (༡༨༩༩) ལོར་མཚན་ཞབས་སོག་པོ་བློ་བཟང་ངག་དབང་ (རྡོ་རྗེ་ཡིབ་) རུ་སུའི་གོང་མ་མཇལ་བར་ཆེད་གཉེར་བསྐྱངས། ཕྱག་བྲིས་དང་རྟེན་ཆས་འབུལ་བསྐུར་མཛད། མཚན་ཞབས་ཀྱིས་བཀའ་མངགས་ལེགས་པར་བསྒྲུབས་ཏེ་ཕྱིར་བཅར།

དེ་ནས་ཟླ་བ་གཅིག་ཙམ་སོང་རྗེས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་སྐུ་ཚབ་མི་སྣ་དང༌། མཚན་ཞབས་བློ་བཟང་ངག་དབང་མཉམ་དུ་གོང་མ་ཛར་མཇལ་འཕྲད་དུ་གསང་སྟབས་ཀྱིས་མངགས་གཏོང་གནང༌། དེ་ནས་བཟུང་ཕན་ཚུན་མཐུན་ལམ་གྱི་འབྲེལ་བ་ཟབ་མོ་བྱུང༌། ཛར་ལ་སྲས་མོ་བཞི་ལས་མེད་སྟབས། སྲས་ཤིག་འཁྲུང་རྒྱུའི་ཐུགས་རེས་ཆུ་སྟག་ (༡༩༠༢) ལོར་མཚན་ཞབས་བློ་བཟང་ངག་དབང་བརྒྱུད་ྋགོང་ས་ཆེན་པོར་ཐུགས་སྨོན་ཡོང་བའི་གསོལ་འདེབས་ཞུ་གནང་ལ་ཞལ་བཞེས་ཐོག ཕྱག་སྲུང་ཕུ་མདུད་དང་བྱིན་རྟེན་འབུལ་བསྐུར་མཛད།

ཤིང་འབྲུག་ (༡༩༠༤) ལོར་བཙུན་མོ་ཨེ་ལེག་ཛན་ཌར་ལ་སྲས་ཤིག་འཁྲུངས་པས། གོང་མ་ཛར་དང་བཙུན་མོ་གཉིས་ཀས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་དད་གུས་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་ཞུས་ཤིང༌། མཚན་ཞབས་ལའང་ཁོང་གིས་ཞུ་མོས་ལྟར། སན་ཊ་ པི་ཊར་སེ་འབག་ (St. Petersburg) ལ་བོད་ཀྱི་དགོན་པ་ཞིག་དང༌། དཔེ་མཛོད་ཁང་ཞིག་འཛུགས་སྐྲུན་བྱ་རྒྱུར་རུ་སུའི་གོང་མས་རྒྱབ་གཉེར་མཐུན་འགྱུར་མཛད།

ཛར་དང་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་དབར་གྱི་འབྲེལ་བ་བཟང་པོ་རྒྱུན་མཐུད་འབྱུང་སླད་མཚན་ཞབས་བློ་བཟང་ངག་དབང་ཕར་ཚུར་ཆེད་གཉེར་གདོང་ཕྱག་བྲིས་དང༌། སྐྱེས་བཟང་འབུལ་རེས་གནང་ཞིང༌། འདི་ལྟར་ཐོག་མ་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་སྐུ་ཚབ་རུ་སུའི་རྒྱལ་སར་འབྱོར་བ་དང༌། ཁོང་ཚོས་གོང་མ་ཛར་མཇལ་འཕྲད་ཞུས་སྐོར་གསར་ཤོག་ཁག་ཏུ་ཐོན།

དེ་ནས་བཟུང་རུ་དབྱིན་གཉིས་པོས་བོད་སར་དྲག་ཤུགས་སྤེལ་ན་མི་འགྲིགས་པའི་སྐོར་ཕར་ཚུར་རྒོལ་འཕྲིན་སྔ་རྗེས་བཏང་བ་དང༌། ཛར་དང་དབྱིན་ཇིའི་དཔོན་རིགས་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་དངོས་བརྒྱུད་ཅི་རིགས་ནས་འབྲེལ་བ་ཞུ་སྟངས་སོགས་ལ་ཞིབ་སྐབས། རུ་དབྱིན་གཉིས་ཀས་སྲིད་དོན་གཡོ་བྱུས་མགོ་གཉིས་མ་ཞིག་ལག་ལེན་བསྟར་ཡོད་པ་གསལ་བར་མངོན།

སཱར་ ཅཱལ་སེ་ འབེལ་གྱིས་བྲིས་པའི་དབྱིན་དེབ་ནང༌། “ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་ཛར་ཡིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ལ་གཤམ་གསལ་ཏར་འཕྲིན་དེ་ཕུལ་འདུག” ཅེས་པའི་གཤམ་དུ། “ངོས་ཀྱི་ཆབ་འབངས་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་སུ་ཞུགས་པ་ཧ་ཅང་མང་པོར་ཁོ་ཚོའི་ཆེས་མཐོའི་བླ་མ་མཆོག་ཉིད་རུ་སུའི་ས་མཚམས་སོག་ཡུལ་བྱང་ཕྱོགས་སུ་བྱོན་བཞུགས་ལ་བཀུར་བསྟི་ཞུ་བའི་སྐལ་བ་བཟང་པོ་ཐོབ་འདུག ཁྱེད་ཀྱི་མཁྱེན་བརྩེའི་བྱིན་མཐུས་ངོས་ཀྱི་ཆབ་འབངས་ལ་ཕན་དང་བདེ་བའི་གོ་སྐབས་དེ་ལྟར་ཐོབ་པས། ཁོ་བོ་རང་ཉིད་ལའང་དགའ་སྤྲོའི་ཚོར་བ་བྱུང༌། བདག་གིས་ཁྱེད་ལ་སྙིང་ཐག་པ་ནས་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་དང༌། གུས་བརྩི་ཞུས་པ་བདག་གིར་བཞེས་པར་མཛོད་ཅེས་གསོལ་འདེབས་ཞུ་རྒྱུ།”208 ཞེས་འཁོད།

ཡང༌། རུ་སུའི་གོང་མས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་ཐུགས་བཞེད་བསྐང་རྒྱུའི་འདུན་པ་ཡོད་ཀྱང༌། རུ་སུའི་ནང་བཟོ་ཞིང་མི་དམངས་ཀྱི་གསར་བརྗེའི་ལས་འགུལ་འགོ་ཚུགས་པ་དང༌། ཉི་ཧོང་དང་ས་མཚམས་དམག་འཐབ་ཤོར་བ། ལྷག་པར་དབྱིན་གཞུང་ནས་བོད་ནང་རུ་སུའི་ཞི་དྲག་ཤུགས་རྐྱེན་ཡོང་ཉེན་འགོག་ཐབས་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་རྩ་བཟུང་མན་ཇུའི་གཞུང་དང་ལྐོག་འབྲེལ་གྱི་ཐབས་བྱུས་ལག་ལེན་བསྟར་བས། རུ་སུའི་གོང་མ་མཛད་དཀའི་གནས་སུ་གྱར་བ་ཞིག་ཆགས་འདུག209

208 Portrait of a Dalai Lama, ཤོག་གྲངས་ ༧༨ ནང་གསལ།

209 ཡཱ་ཧན་ཀྲང་གི་‘ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་རྣམ་ཐར་’དང༌། ཆབ་སྤེལ་གྱི་‘གཡུ་ཡི་འཕྲེང་བ།’ ཞྭ་སྒབ་པའི་‘བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་’དེབ་གཉིས་པ་སོགས་སུ་གསལ་བར་འཁོད།

ནུབ་ཕྱོགས་པས་ཀྱང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་ལ་དོ་སྣང་དང༌། བཀའ་སྤྱིའི་ཚོགས་ཆུང་གི་གྲུབ་འབྲས།

ནུབ་ཕྱོགས་པས་ཀྱང་བོད་དམག་གི་རུ་དར་དང༌། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་ལ་དོ་སྣང་བྱས་སྐོར་དབྱིན་ཡིག་དེབ་ཁག་ཏུ་བཀོད་འདུག དཔེར་ན་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༨ ལོར་མདོ་སྨད་ཞི་དྲག་སྤྱི་འདོམས་བཀའ་བློན་བླ་མ་བྱམས་པ་བསྟན་དར་ཆབ་མདོར་བཞུགས་ཏེ་ཁམས་ཁུལ་ནས་རྒྱ་དམག་མཐར་སྐྲོད་གཏོང་སྐབས། རྒྱ་བོད་དབར་ཞི་ཆིངས་འགྲིགས་ཐབས་ཞུ་ཆེད་ཆབ་མདོར་མདོ་སྤྱི་མཇལ་བར་ཆེད་བཅར་དབྱིན་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ཨེརིག་ ཊེཅ་མན་ (Eric Teichman) གྱིས་བརྩམས་པའི་དབྱིན་དེབ་210དེའི་ནང་ “བཀའ་བློན་བླ་མ་བཞུགས་གནས་བོད་ཀྱི་ཁང་པ་ཆུང་ཆུང་ཞིག་གི་སྟེང་དུ་བོད་ཀྱི་དར་ཆ་ (ལྷབ་ལྷུབ་ཏུ་) གཡོ་བཞིན་འདུག དར་ཆ་དེ་ནི་གཞི་སེར་པོ་ལ་གངས་རི་དཀར་པོའི་ཐོག་སེང་གེ་ (སྤུ་མདོག) ལྗང་ཁུ་འདྲ་བ་ཞིག་དང༌། ཟུར་ངོས་སུ་ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་འཁོད་པ་ཞིག་སྣང༌། (Over the Kalon Lama’s residence, a small Tibetan house, floats the banner of Tibet, a Yellow flag bearing a device like a lion in green, with a white snow mountain and a sun and moon in the corner.) ” ཞེས་བྲིས་འདུག

དེ་བཞིན་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༣༤ ཟླ་ ༩ པར་དཔར་ཐོན་ཨ་རིའི་དུས་དེབ་ནེ་ཤོན་ནལ། འཇིའོ་འགརབ་ཕིད་ (National Geography) དང༌། ༡༩༦༢ ལོར་ཨ་རི་ནས་དཔར་ཐོན་འཛམ་གླིང་ཤེས་བྱ་ཀུན་བཏུས་ (Encyclopaedia) ”ཨེན་སཡེ་ཀོལོ་པི་ཌིཡ་”དེབ་ཆེན་ནང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་ངོ་སྤྲོད་འཁོད་པ་མ་ཟད། བོད་རྒྱལ་ཁབ་ (The Tibetan Nation) ཅེས་པའི་དབྱིན་དེབ་རྩོམ་པ་པོ་ཝར་རེན་ སིམིཐ་ (Warren Smith) ལ་སོགས་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་བ་འགའ་རེས་ཀྱང་བོད་དེ་སྔ་རབས་ནས་རྒྱལ་ཁབ་རང་བཙན་ཡིན་པའི་རྒྱལ་རབས་དང་ལོ་རྒྱུས་དངོས་བདེན་ལས་འཕྲོས་ཏེ། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་ལ་ཉམས་ཞིབ་བགྱིས་པའི་རྩོམ་ཡིག་ཀྱང་མཐོང་རྒྱུ་སྣང༌།

དངོས་དོན་ལའང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་འབྱུང་ཁུངས་ལོ་རྒྱུས་ནང་གསལ་ལྟར། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོས་སྔར་གྱི་རུ་དར་ལ་མཚོན་དོན་རིས་བཀོད་རྒྱས་སུ་གཏོང་གནང་དེ་ནས་བཟུང་ད་ལྟའི་རྒྱལ་དར་འདི་དར་ཁྱབ་ཀྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༩ ལོར་རྒྱ་ནག་དམར་པོའི་གཞུང་ནས་བོད་སར་དྲག་པོའི་བཙན་འཛུལ་འགོ་བཙུགས་ཏེ་བོད་རྒྱའི་དབར་དམག་འཐབ་རིམ་པར་བྱུང་བའི་སྐབས་དང༌།

༡༩༥༩ ལོར་རྒྱ་དམག་གིས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་ཡང་དྲག་གནོན་གྱི་སྒོ་ནས་བོད་གཞུང་གི་སྲིད་དབང་བཙན་འཕྲོག་བྱས་ཏེ་བོད་ཡུལ་ཁྱོན་གྱི་བོད་མིར་མནར་གཅོད་དྲག་པོ་རྒྱུན་མར་གཏོང་བཞིན་པའི་དུས་རིམ་ད་ལྟའི་བར་ཡང་བོད་ནང་བོད་མི་སེར་སྐྱ་ཕོ་མོ་ཚོགས་འདུས་དང༌། ཁེར་རྐྱང་ཅི་རིགས་ནས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་འཕྱར་བཞིན་རྒྱ་ནག་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་བཞིན་ཡོད།

༡༩༥༩ ལོར་ྋགོང་ས་མཆོག་སྟོན་འཁོར་བོད་གཞུང་བཀའ་ཤག་བཅས་པ་རྒྱ་གར་མ་སུ་རི་བཞུགས་སྒར་དུ་ཕེབས་འཁོད་ཀྱི་ཐོག་མའི་མཛད་འཕྲིན་ཁོངས་སུ་མང་གཙོའི་རྩ་ཁྲིམས་ཟིན་འགོད་གནང་བ་དེ་ལྟར་ ༡༩༦༠ ལོར་བོད་གཞུང་མང་གཙོའི་ངོ་བོར་བསྒྱུར་བའི་སྐབས་ཀྱང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་སྔར་ཡོད་མུ་མཐུད་སྒྲེང་འཛུགས་གནང་བར་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་གྲོས་ཚོགས་སྐབས་དང་པོ་ནས་འགྱུར་བ་གཏོང་དགོས་ཀྱི་དགོངས་འཆར་མ་བྱུང་བར་གནས།

༡༩༦༣ ལོར་དཔར་བསྐྲུན་བོད་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་ (Constitution of Tibet) ཞེས་པ་བོད་དབྱིན་ཤན་སྦྱར་དེབ་གཟུགས་དེའི་ནང་གོང་གསལ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་དཔར་བཀོད་དེ་ནས་བཟུང་མང་གཙོའི་ཀ་བ་བོད་མི་མང་ཁྲིམས་བཟོ་ལྷན་ཚོགས་སྐབས་དུས་རིམ་པས་མཚོན་པའི་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་གཞུང་དམངས་ཀྱི་ལས་འགུལ་གང་སར་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་སྒྲེང་འཛུགས་བྱེད་སྲོལ་ལམ་བྱང་དུ་གྱུར་པ་དང༌། ལྷག་པར་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྱོན་ལ་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱི་ལས་འགུལ་ཁྱབ་གདལ་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་མུས་ཀྱི་མཚོན་རྟགས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་ཡང་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་རྒྱལ་དར་གྲས་སུ་མངོན་གསལ་དོད་པོར་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད།

ཆུ་བྱ་ (༡༩༣༣) ལོ་དེར་བཀའ་དྲིན་ཟླ་མེད་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོ་ཞིང་དུ་གཤེགས་རྗེས། བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་བོད་རྒྱའི་ས་མཚམས་རྩོད་རྙོག་གི་ལས་མཇུག་མཐའ་འཁྱོལ་བྱ་ཐབས་སོགས་ཕྱི་འབྲེལ་གྱི་བྱ་གཞག་ཐོག་ནོར་འཁྲུལ་དང༌། འཐུས་ཤོར་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་བྱུང་ཡོད་ཅིང༌། དེ་ལྟ་ནའང་ས་གླང་ (༡༩༤༩) ལོར་རྒྱ་དམར་དཔུང་དམག་གིས་བོད་མདོ་ཁམས་ཁུལ་བཙན་འཛུལ་གྱིས་ལྕགས་ཡོས་ (༡༩༥༡) ལོ་བར་སྨོས་ཅི། ས་ཕག་ (༡༩༥༩) ལོར་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྷ་ས་རྒྱ་དམག་གི་དྲག་གནོན་འོག་མ་ཤོར་བའི་བར་ལའང༌། བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་ས་སྡེ་ཡོངས་རྫོགས་ཆ་ལག་ཚང་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར། བོད་རྒྱལ་ཁབ་རང་དབང་རང་བཙན་གྱི་གནས་སྟངས་ལ་ལོངས་སུ་སྤྱོད་རྒྱུ་བྱུང་བ་དང༌། བོད་ནང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་དགུང་མཐོར་སྒྲེང་བཞིན་གནས་པ་དེ་ཡང་རྩ་བྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་གོང་མའི་མཛད་ཐབས་རླབས་ཆེའི་ནུས་འབྲས་ཤིག་ཡིན་པའི་བཀའ་དྲིན་ནི་ནམ་ཡང་གཞལ་དཀའ་བའི་གནས་སུ་གྱུར།

༡༩༧༦ ལོ་ནས་རྒྱལ་དར་ནང་གི་ནོར་བུ་ལ་སོགས་པའི་ཚོན་རིས་མཚོན་དོན་འགྲེལ་བཤད་དང་མི་མཐུན་པ་སྔ་རྗེས་ཐོན་པ་དང༌། བོད་ཡིག་གསར་ཤོག་ཁག་ནང་རྒྱལ་དར་སྐོར་བསམ་ཚུལ་འདྲ་མིན་བཀོད་པ། བཙན་བྱོལ་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་གྲོས་ཚོགས་ལའང་བསམ་ཤོག་སྔ་རྗེས་ཕུལ་འབྱོར་བྱུང་བ་མ་ཟད། སྤྱི་འཐུས་ནང་ནས་ཀྱང་དགོངས་ཚུལ་ཡོད་པར་བརྟེན། གྲོས་ཚོགས་ནས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་གྱི་འདས་པའི་ལོ་རྒྱུས་དང༌། ད་ལྟའི་དངོས་དོན་ལ་རྟོག་ཞིབ་ཆེད་དུ་དམིགས་བསལ་ཚོགས་ཆུང་ཟུར་བཙུགས་ཀྱིས། ལོ་ངོ་གཉིས་ཙམ་རིང་བོད་ཕྱི་ནང་གང་ས་ནས་བསམ་ཚུལ་ཕྱོགས་བསྡུས་ལ་དཔྱད་ཞིབ་བགྱིས་ཏེ། མཐར་སྤྱི་འཐུས་གྲོས་ཚོགས་སྐབས་བཅུ་གསུམ་པའི་རྒྱུན་ལས་ལ་ལས་བསྡོམས་ཞིབ་གསལ་ཕུལ། དེ་ལ་རྒྱུན་ལས་ནས་ཞིབ་དཔྱད་ཀྱིས་མཐའ་བསྡོམས་རྒྱལ་དར་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་དང༌། འགྲེལ་བཤད་སྔར་ཡོད་གཞི་རྩར་བཟུང་བའི་ཚིག་བཅོས་གསལ་ཁ་དོད་ལ། རྒྱལ་དར་གྱི་ཚད་གཞི་དང་མཚོན་མདོག་སོགས་གཅིག་གྱུར་དགོས་པའི་སྒྲིག་གཞི་ཞིབ་གསལ་ཡང་གསར་དུ་བསྣན་པའི་དེབ་ཆེན་ཞིག་རིང་མིན་དཔར་ཐོན་ཡོང་རྒྱུ་བཅས་སོ།།

210 Travels of a consular officer in Eastern Tibet,Cambridge University press,1922 P 116 ཕྱི་ལོ་༡༩༢༢ ལོར་དབྱིན་ཇིའི་ཀེམ་འབེརེ་ཇེ་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ནས་དཔར་ཐོན།

རྩེ་རིག་གནས་སློབ་གྲྭ།

ྋརྒྱལ་དབང་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་རྣམ་ཐར་ཕྱག་དཔེ་ཞོལ་དཔར་ ཀ ༤༣༦ བ ༡ པོའི་ནང་ “སྔོན་དུས་ལོ་པཎ་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་མང་དུ་བཞུགས་པའི་སྐབས་རིག་གནས་སོ་སོའི་འཆད་ཉན་དར་རྒྱས་ཆེ་བ་དང་ཀུན་གཟིགས་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་སྐུ་དུས་སུ་ཡང་དོན་གཉེར་ཅན་མང་ཞིང་རིག་གནས་མཐའ་དག་ལ་སློབ་གཉེར་བྱེད་པའི་སྲོལ་བཟང་ཤིན་ཏུ་དར་ནའང་ཕྱིས་སུ་འདི་རིགས་རིམ་གྱིས་ཉག་ཕྲར་སོང་འདུག་པས། སླར་ལེགས་པར་དར་རྒྱས་འགྲོ་བ་ཞིག་བྱུང་ན་བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་ཤིན་ཏུ་ཕན་ཞིང༌། ཡ་རབས་སྐྱེ་བོའི་ལུགས་བཟང་མི་ཉམས་པར་འགྱུར་བར་དགོངས་ཏེ་ཧོར་ཟླ་གཉིས་པའི་ཚེས་བཅོ་ལྔ་ལ། སྒྲ། སྙན་ངག རྩིས་དཀར་ནག སྡེབ་སྦྱོར་བཅས་དང༌། ལཉྫ། ཝརྟུ་ལ་སོགས་ཀྱིས་གཙོས་ཡིག་རིགས་དུ་མའི་སློབ་གྲྭ་འཛུགས་པར་མཛད་ནས་སློབ་དཔོན་དུ་ཚག་སྒུར་བ་སྐལ་བཟང་འཕྲིན་ལས་བསྐོ་གཞག་མཛད།” ཅེས་འཁོད་འདུག

འོན་ཀྱང་རྩེ་སློབ་གྲྭ་བའི་ཤོད་རྒྱུན་ལ་ལོ་རྒྱུས་གཞན་ཞིག་འདུག དེ་ནི་ྋརྒྱལ་བ་ལྔ་པའི་སྐུ་དུས་ནས་རྩེ་རིག་གནས་སློབ་གྲྭ་གསར་འཛུགས་གནང་བ་དང༌། དེའི་དམིགས་ཡུལ་གཙོ་བོ་རིག་གནས་ལྔ་ཡི་ཤེས་ཡོན་ལྡན་པའི་གཞུང་ཞབས་སེར་མོ་བ་རིམ་པར་འབྱུང་ཐབས་ཡིན་པ། ྋརྒྱལ་བ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་སྐུ་འབུམ་དགོན་ནས་རྩེ་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལར་གདན་འདྲེན་ཞུས་རྗེས་རྩེ་རིག་གནས་སློབ་གྲྭར་ཕྱག་བྲིས་ཡིག་གཟུགས་དང༌། རིག་གནས་སློབ་སྦྱོང་མཛད་པའི་ངག་རྒྱུན་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་ལ། སློབ་ཁང་ནང་དུ་བསྐལ་བཟང་གྲལ་ཞེས་ྋརྒྱལ་བ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་བཞུགས་པའི་གྲལ་དང༌། རྩེ་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོའི་གཞུང་སྒོ་ཕུན་ཚོགས་འདུ་ལམ་གྱི་སྒོ་མཆོར་ཐོད་ཀྱི་རྩིག་མཚམས་སུ་ཀུན་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་བྱིན་རླབས་འཇུག་ཕྱིར་རེད་ཅེས་ྋརྒྱལ་བ་བསྐལ་བཟང་མཆོག་གི་ཕྱག་བྲིས་ཡིག་ཆས་སྒམ་ཆུང་ཞིག་བཀལ་བཞག་ཡོད་པ་དང༌། རྩེ་སློབ་གྲྭའི་རུང་ཁང་གི་ཐབ་ཆེན་འཁྲིས་སུ་ྋརྒྱལ་བ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་སློབ་གྲྭར་བཞུགས་སྐབས་གསོལ་ཇ་གསོལ་ཚིགས་བཟོ་ས་ཐབ་ཆུང་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་པ་ནི་ ༡༩༥༩ ལོ་ཡང་སློབ་གྲྭ་བ་སོགས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་མིག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་མཆིས།

ལོ་རྒྱུས་འདིའི་ཐད་དངོས་དོན་ཇི་ཡིན་ྋགོང་ས་ལྔ་པས་མཛད་པ་རང་རྣམ་དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་གླེགས་བམ་གསུམ་ག་དང༌། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་མཛད་པའི་དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་འཕྲོ་མཐུད་དང༌། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གཞུང་གི་སྲི་ཞུ་བའི་བྱེད་སྒོ་དྲང་ཐིག་དྭངས་ཤེལ་མེ་ལོང་བཅས་པའི་ནང་ཞིབ་སྐབས། དེ་དག་གི་ནང་རྩེ་སློབ་གྲྭའི་སྐོར་གང་ཡང་འཁོད་མི་སྣང༌།

མཐར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོའི་གསུང་འབུམ་ ཆི ༧༠ ན ༦ པའི་ནང་ “ཤིང་ཁྱི་ལོ་སློབ་ཁང་གསར་འཛུགས་གནང་བ་དེ་རྗེས་ས་སྤྲེལ་སྣྲོན་ཟླའི་གྲལ་ཚེས་དགེ་བར་སློབ་ཁང་ཡང་རྩེ་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོའི་ལེ་ལག་ཏུ་སྤོ་ཤུགས་ཀྱི་གཏན་འཛུགས་དང་འབྲེལ་སྒྲིག་ལམ་གྱི་རིམ་པ་ཞིབ་འཁོད་ཤིང་སྟག་ལོར་བཅའ་ཡིག་ཞིག་ཀྱང་གནང༌།” ཞེས་སོགས་འཁོད་པ་ཞིག་རྙེད་བྱུང་བར་དཔྱད་ཞིབ་བྱེད་སྐབས། རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་ཤིང་ཁྱི་ (༡༧༥༤) ལོ་འདིར་ྋརྒྱལ་བ་སྐུ་འཕྲེང་བདུན་པ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་དགུང་གྲངས་ཞེ་དྲུག་ཏུ་ཕེབས་སྐབས་སློབ་གྲྭ་གསར་འཛུགས་གནང་བ་དང༌། རབ་བྱུང་བཅུ་གསུམ་པའི་ས་སྤྲེལ་ (༡༧༨༨) ལོ་ྋརྒྱལ་བ་སྐུ་འཕྲེང་བརྒྱད་པ་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོ་དགུང་གྲངས་སུམ་ཅུར་ཕེབས་སྐབས་སློབ་ཁང་ཡང་རྩེ་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོའི་ལེ་ལག་ཏུ་སྤོ་བཤུགས་གཏན་འཛུགས་གནང་བ། དེ་ནས་ལོ་དྲུག་སོང་བའི་རྗེས་ཏེ། ྋརྒྱལ་བ་འཇམ་དཔལ་དགུང་གྲངས་སོ་དྲུག་ཏུ་ཕེབས་པ་ཤིང་སྟག་ (༡༧༩༤) ལོར་གཞི་ནས་བཅའ་ཡིག་སྩལ་བ་ཞིག་འཁོད་འདུག

ྋརྒྱལ་བ་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོའི་རྣམ་ཐར་དང་གསུང་འབུམ་ལ་ཞིབ་སྐབས་དེ་དག་ནང་རྩེ་སློབ་གྲྭའི་སྐོར་རྩ་བ་ནས་འཁོད་མེད་པ་དང༌། ྋརྒྱལ་དབང་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་རྣམ་ཐར་ནང༌། ཀུན་གཟིགས་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་སྐུ་དུས་སུ་རིག་གནས་མཐའ་དག་ལ་སློབ་གཉེར་བྱེད་པའི་སྲོལ་བཟང་ཤིན་ཏུ་དར་ནའང་ཕྱིས་རིམ་གྱིས་ཉག་ཕྲར་སོང་བས། སླར་ལེགས་པར་དར་རྒྱས་འགྲོ་བའི་ཆེད་དུ་སློབ་གྲྭ་འཛུགས་པར་མཛད་ཅེས་འཁོད་པ་དེའི་བརྗོད་དོན་ནི། ྋགོང་ས་ལྔ་པའི་སྐབས་རིག་གནས་སློབ་གཉེར་བྱ་ཡུལ་སློབ་གྲྭ་ཡོད་པ་ཉམས་ཞན་དུ་སོང་བ་སླར་དར་རྒྱས་འབྱུང་སླད་རིག་གནས་སློབ་གྲྭ་ཞིག་འཛུགས་པར་མཛད་པ་ལས། སྔོན་མེད་སློབ་ཁང་གསར་འཛུགས་གནང་བའི་གོ་དོན་མེད་པ་འདི་རིགས་ལ་དཔྱད་ཞིབ་དགོས་པ་ཞིག་སྣང༌།

ལྷག་པར་གོང་གསལ་ཀུན་གཟིགས་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་སྐུ་དུས་སུ་རིག་གནས་མཐའ་དག་ལ་སློབ་གཉེར་བྱེད་པའི་སྲོལ་བཟང་ཤིན་ཏུ་དར་ནའང༌། ཕྱིས་ཉག་ཕྲར་སོང་འདུག་ཅེས་པའི་བརྗོད་དོན་དེས་རྩེ་སློབ་གྲྭ་བའི་ཤོད་རྒྱུན་ལ་ཁུངས་ཤིག་ཡོད་པར་མངོན་པ་མ་ཟད། བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་རྩོམ་པ་པོ་རྩིས་དཔོན་ཞྭ་སྒབ་པ་མཆོག་གིས་ཀྱང་ལྷོ་ཁ་སྨིན་གྲོལ་གླིང་དགོན་པའི་ལོ་ཆེན་དྷརྨ་ཤྲཱིའི་དངོས་སློབ་སྤྲུལ་སྐུ་ཞིག་གི་རྣམ་ཐར་ནང་ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་ལོ་ཆེན་དྷརྨ་ཤྲཱི་མཆོག་རྩེ་རིག་གནས་སློབ་གྲྭའི་དགེ་རྒན་དུ་བསྐོ་གཞག་བསྐྱངས་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཟུར་ཙམ་འཁོད་པའི་སྐོར་ཞིག་གསུངས་ཐོག རྣམ་ཐར་དེ་ཀ་སྦུག་ཞྭ་སྒབ་གཟིམ་ཤག་ཏུ་ཡོད་པ་རྗེས་སུ་དངོས་སྟོན་གནང་རྒྱུའི་ཞལ་བཞེས་བྱུང༌། དེ་ནས་མི་རིང་བསྙུན་འདས་ཀྱིས་ད་ཆ་རྣམ་ཐར་དེ་སོགས་དཔེ་རྙིང་ཁག་གཞན་གྱར་སོང་འདུག ནམ་ཞིག་རྙེད་པའི་རེ་བ་འཆང་བཞིན་ཡོད།

གང་ལྟར་བརྗོད་རྒྱུན་ལོ་རྒྱུས་འདི་ཐོག་མུ་མཐུད་ཉམས་ཞིབ་ཡོང་བའི་སླད་དུ། ཤོད་རྒྱུན་ལ་ཚོད་དཔག་དང་འབྲེལ་ད་དུང་ལོ་རྒྱུས་ཐུང་ཙམ་ཞིག་དཔྱད་གཞིའི་གླེང་གཞིར་འགོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ཆུ་རྟ་ (༡༦༤༢) ལོར་ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་ཁྱོན་ལ་མངའ་དབང་བསྒྱུར་བའི་ལུགས་གཉིས་ཆབ་སྲིད་བདག་གིར་བཞེས་ཏེ། བོད་གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གསར་དུ་དབུ་བརྙེས་པའི་སྐབས། ལོ་རྒྱུས་ཐོག་བྱས་རྗེས་ཅན་གྱི་སྡེ་དཔོན་མི་དྲག་ཁག་གི་མི་ངོ་སྐྱ་བོའི་རིགས་ནས་གཞུང་གི་སྲི་ཞུ་མཉམ་སྒྲུབ་ཞུ་དགོས་པ་ཡིན་འདུག་ཅིང༌། དེར་བརྟེན་དུས་དེ་སྐབས་ནས་བཟུང་སྤྱིར་བཏང་གི་ཁ་རྒྱུན་ལའང་‘སྡེ་པ་གཞུང་’ཟེར་བ་དེ་བྱུང་འདུག

རིམ་པས་བོད་གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ཆབ་སྲིད་མངའ་ཐང་གོང་ནས་གོང་འཕེལ་དུ་འགྲོ་བ་དེ་བཞིན་གྱི་གཞུང་ཞབས་འཕར་སྣོན་དགོས་པ་དང༌། དེ་ཡང་གཞུང་དོན་དུས་ཐོག་ལེགས་སྒྲུབ་ཚགས་ཚུད་ཐུབ་ཐབས་ལ་ཤུགས་སྣོན་དགོས་ངེས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཡང་བྱུང་བའི་རྐྱེན་གྱིས། གདན་ས་འབྲས་སེ་དགའ་གསུམ་དང༌། ྋགོང་ས་ལྔ་པའི་འཁྲུངས་ཡུལ་ལྷོ་ཁ་ཁུལ་གྱི་རི་བོ་བདེ་ཆེན་དང༌། རི་བོ་ཆོས་གླིང༌། རྩེ་ཚོགས་པ་ལ་སོགས་པའི་དགོན་ཁག་ནས་ལས་སྣེ་དང༌། གྲ་དམངས་འཇོན་ཐང་ཆེ་ལ། ལྷག་བསམ་དག་པ་འགའ་ཞིག་གཞུང་ཞབས་མི་དྲག་སྐྱ་བོ་རྣམས་དང་ཟུང་སྦྲེལ་གྱིས་ལས་ཁུར་མཉམ་ལེན་བྱེད་པའི་གཞུང་སྲོལ་གསར་གཏོད་མཛད།

སེར་མོ་བ་དེ་རྣམས་ཀྱིས་རང་རང་གི་ཞུ་བྱར་འཁུར་བརྩོན་ཧ་ཅང་ཆེན་པོའི་སྒོ་ནས་བློ་རྩལ་ནུས་ཤུགས་ཆེ་སྐྱེད་བགྱིས་པས། གཞུང་དང་ཆབ་འབངས་ལ་ཕན་སླེབས་ཆེ་བའི་གྲུབ་འབྲས་ཀུན་གྱིས་བསྔགས་འོས་སུ་གྱུར་པ་བྱུང༌། དེ་ལྟའི་ཉམས་མྱོང་ལ་བརྟེན་ནས་ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱ་ཟུང་སྦྲེལ་གྱིས་སྲི་ཞུ་སྒྲུབ་པའི་ལམ་སྲོལ་རྒྱུན་བསྲིང་དགོས་པ་དང༌། སེར་མོ་བ་རྣམས་ཀྱང་ཡིག་རྩིས་ལེགས་ཤེས་དགོས་ངེས་དེའི་ཆེད་དུ། གདན་ས་གསུམ་གྱིས་མཚོན་པའི་གོང་གསལ་དགོན་ཁག་སོགས་ནས་གྲྭ་གཞོན་ཤེས་རིག་བཀྲ་བ་ལྔ་བཅུ་སྐོར་ཞིག་འདེམས་བསྒྲུགས་ཀྱིས་དམིགས་བསལ་ཤེས་ཡོན་སློབ་སྦྱོང་སྤྲོད་ཡུལ་རིག་གནས་སློབ་གྲྭ་ཞིག་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས་པ་དང༌། ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་གསུང་འབུམ་ ཆི པའི་ནང་གསལ་སྔར་གྱི་བཅའ་ཡིག་ཟིན་བྲིས་ངོ་བཤུས་ལ་གཞིགས་ན་རིག་གནས་སློབ་གྲྭ་དེར་གཞུང་གི་རྩེ་ཤོད་དྲུང་འཁོར་གྱི་རིགས་དང༌། བླ་དཔོན་ཆེ་ཁའི་གཡོག་རིགས་འགའ་རེ་དམིགས་བསལ་གྱིས་ཞུགས་ཆོག་པ་ཞིག་ཡོད་འདུག

དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་གླེགས་བམ་ ཁ ༡༢༣ ན ༣ པ་ནས་ ༢༦༨ ན ༤ པའི་བར་དེར་མཛད་སྒོ་ཁག་ལ་སོགས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ནང་བྱདྲུང་འཁོར་སྐྱ་སེར་’ ཞེས་འཁོད་པ་དེ་དག་ནི། གོང་གི་བཅའ་ཡིག་ཟིན་བྲིས་ནང་གསལ་ ‘རྩེ་ཤོད་དྲུང་འཁོར་’ དང༌། ཕྱིས་ཀྱི་གཞུང་ཡིག་ནང་ ‘དྲུང་རིགས་སེར་སྐྱ་’ འམ། ‘རྩེ་དྲུང་དང་ཤོད་དྲུང་’ ཞེས་འབྲི་བརྗོད་བྱེད་སྲོལ་གྱི་ཐོག་མའི་འབྱུང་ཁུངས་ཡིན་པ་གསལ་བར་མངོན།

ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོ་ཞིང་དུ་གཤེགས་རྗེས་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་མཛད་རྒྱ་ཆེ་ལ། མཛད་འགན་ལྕི་བ་དང༌། ལྷ་བཟང་ཁཱན་གྱིས་གཞུང་སྲིད་བཙན་འཕྲོགས་དང༌། ཇུན་གར་གྱིས་ལྷ་བཟང་ཁཱན་དང་ལོ་ཆེན་དྷརྨ་ཤྲཱི་བཀྲོངས་པ་སོགས་ཀྱི་རྐྱེན་ངན་རིམ་པར་བྱུང་བས་རིག་གནས་སློབ་གྲྭ་དེ་ཉག་ཕྲར་གྱུར་ཏེ་ལོ་མང་སོང༌། དེ་ལྟའི་དུས་བབས་ནང་རྩེ་སློབ་གྲྭ་བའི་ཤོད་རྒྱུན་ལྟར་ྋརྒྱལ་དབང་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་དགུང་གྲངས་བཅུ་གསུམ་སྐབས་སྐུ་འབུམ་ནས་བྱོན་རྗེས་སློབ་གྲྭ་ཉག་ཕྲར་གྱུར་པ་དེར་རིག་གནས་གསན་སྦྱོང་མཛད་མྱོང་བ་དང༌། རྗེས་སུ་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་ཉིད་ཀྱིས་ལུགས་གཉིས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མཛད་དབང་གཙང་མ་བདག་གིར་བཞེས་སྐབས། རྩེ་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོའི་བདེ་ཡངས་ཤར་དང༌། སྟག་ཚང་སྒོར་མོའི་བར་གྱི་ཁང་ཆེན་དེར་སློབ་གྲྭ་གཏན་ཚུགས་རིག་གནས་དར་རྒྱས་འབྱུང་ཐབས་ཁུར་བཞེས་མཛད་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས། སྔོན་མེད་གསར་འཛུགས་མཛད་པ་ཞིག་ཨེ་ཡིན་སྙམ་པས་དཔྱད་པར་མཛོད་ལ། ྋརྒྱལ་བ་འཇམ་དཔལ་སྐབས་སུ་སློབ་ཁང་ཡང་རྩེ་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོའི་ལེ་ལག་ཏུ་སྤོ་བཤུགས་ཞེས་པའི་སློབ་ཁང་དེ་གང་ནས་གང་དུ་སྤོས་པའི་གསལ་ཁ་མེད་པ་དང༌། སློབ་ཁང་ཡང་ཞེས་པའི་ ‘ཡང་’ འདིའི་འབྲེལ་བ་སོགས་ལའང་ཞིབ་པར་མཛོད།

ད་དུང་དྭོགས་གཞི་ཞིག་ལ། ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ལ་སོགས་པའི་ྋརྒྱལ་མཆོག་གོང་རིམ་གྱི་མཛད་པ་རྣམ་ཐར་པུ་ཏི་དཔར་མ་འགའ་རེའི་ནང༌། ཟླ་བ་ཁ་ཤས་དང་ལོ་གཅིག་ཧྲིལ་པོའི་མཛད་པ་རྩ་བ་ནས་མ་འཁོད་པའང་འདུག དེ་ལྟར་ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་རྩེ་སློབ་གྲྭ་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས་པའི་སྐོར་དང༌། ྋརྒྱལ་དབང་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་སྐུ་འབུམ་ནས་ལྷ་སར་བྱོན་རྗེས་རྩེ་རིག་གནས་སློབ་གྲྭར་ཞུགས་གནང་སྐོར། ྋརྒྱལ་བ་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོའི་སྐུ་དུས་སུ་རིག་གནས་སློབ་ཁང་གང་དུ་ཡོད་དང་གང་ནས་སྤོས་སྐོར་ཡང་འགོད་རྒྱུར་ལུས་པ་མིན་ནམ་སྙམ་པས་དཔྱད་པར་མཛོད།

རྩེ་སློབ་གྲྭར་གྲྭ་འཕྱགས་སུ་ཚུད་པའི་གྲྭ་གཞོན་བརྒྱ་ཆ་བརྒྱ་ལ་ཉེ་བ་ཡོངས་རྫོགས་སྔར་མི་སེར་ཞེས་འབོད་པའི་ཞིང་པ་དང༌། འབྲོག་པའི་ཕྲུ་གུ་ཡིན་ལ། སྤྲང་པོའི་ཕྲུ་གུ་ཡང་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་ཅིང༌། སློབ་གྲྭ་དེ་ནས་ཐོན་པའི་གཞུང་ཞབས་རྣམས་ཀྱི་ལས་ཁུར་དང༌། གོ་གནས་ནི། རང་རང་གི་ཤེས་ཡོན་དང༌། འབྱོན་ཐང་ལ་གཞིགས་པའི་མཐོ་སྲིད་བློན་དང༌། བཀའ་བློན་ནས། དམའ་ལས་བྱ་དཀྱུས་མའི་བར་བཅས་པར་སྡེ་དཔོན་མི་དྲག་ལ་སོགས་པའི་སྒེར་རྒྱུད་ཕ་རྒྱུད་བུ་རྒྱུད་ནས་གཞུང་སྲིད་རྒྱུད་འཛིན་བྱེད་སྲོལ་འཛིན་མཁན་གཞུང་ཞབས་སྐྱ་བོ་རྣམས་དང་སྤྱི་མཚུངས་ཀྱི་གོ་སྐབས་དོན་དུ་གནས་པ། དེང་རབས་ཀྱི་མང་གཙོའི་ངོ་བོ་དང་མཐུན་པ་ཞིག་ཡོད། དཔེར་ན། སྙན་གྲགས་ལྡན་པའི་བཀའ་བློན་བླ་མ་བྱམས་པ་བསྟན་དར་དང༌། སྐུ་བཅར་སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོ་མཁྱེན་རབ་བསྟན་འཛིན། སྲིད་ཚབ་བླ་མ་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་ཁོང་རྣམ་པ་ཡང་མི་སེར་གྱི་ཕྲུ་གུ་གྲྭ་གཞོན་རྩེ་སློབ་གྲྭར་གྲྭ་འཕྱགས་སུ་ཚུད་པའི་གཞུང་ཞབས་སེར་མོ་བ་ཡིན་པ་བཅས་སོ།།

ཚིག་འགྲེལ།

བློ་གསར་བ་སོགས་མཛད་རྣམ་འདི་ཀློག་པ་པོ་ཕྱི་བོད་ཐ་སྙད་གསར་རྙིང་གི་དངོས་དོན་ཤེས་རྒྱ་ཆུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་གོ་དོན་རྟོགས་སླ་བའི་ཆེད་དུ། སྤྱིར་བཏང་ཡོངས་གྲགས་མིན་པ་དང༌། ཚིག་མཛོད་ཆེ་ཆུང་ཁག་ནང་མ་གསལ་བའམ། གསལ་ཡང་ཚིག་དོན་འགྲེལ་ཚུལ་མི་འདྲ་བའི་ཚིག་དང༌། ཚིག་གྲུབ། དག་ཆ་འདྲ་མིན་བཅས་པར་དམིགས་བསལ་འགྲེལ་བཤད་དགོས་རིགས་ཟུར་བཏོན་འདི་གཤམ་ཀ་སྡེའི་རིམ་པར་བཀོད་ཡོད། མཁྱེན་ལྡན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཚིག་འགྲེལ་འདི་དག་ལ་དཔྱད་ཞིབ་གནང་སྟེ། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཁུངས་དག་དར་ཁྱབ་སླད་དུ་སྐྱོན་སེལ་དགོངས་འཆར་གསལ་པོར་སྩོལ་བའི་རེ་བ་ཆེན་པོ་ཞུ་བཞིན་ཡོད།

ཀ་དར་སྒྲོག མཛད་སྒོའི་རིམ་པ་གྲུབ་སྟེ་གྲོལ་ཁར་རྟེན་འབྲེལ་སླད་ཚོམས་ཆེན་གྱི་ཀ་རིང་མདུན་མ་གཉིས་རེ་རེར་དར་དཀར་ཨ་ཤེ་རེ་བསྣར་ཏེ་བསྒྲོགས་པ་ལ་ཟེར་ཞིང༌། ཀ་བ་ཕྲ་བའི་རིགས་ལ་ཀ་དར་བཅིངས་ཞེས་འབྲི་དགོས།

བཀར་ཡོང་བོགས་གསུམ། བཀར་འཇུག ཡོང་བཞེས། བོགས་མ་བསྡུ་མཁན།

ཀེར་ལེབ་སྒུར་གསུམ། མི། ས། ཕྱུགས།

བཀའ་བློན་བླ་མ། སེར་མོ་བའི་བཀའ་བློན།

དཀར་སྤྲོ། མཛད་སྒོའི་སྐབས་བསྒྲིགས་པའི་མར་ཁུ་དང་སྣུམ་ལ་བསྲེགས་པའི་ཁ་ཟས་ཀྱི་ཞེ་ས།

བཀའ་སྒྱུར་སྩལ། ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། ྋརྒྱལ་ཚབ་བམ། སྲིད་སྐྱོང༌། བཀའ་ཤག་ཅི་རིགས་ནས་བཀའ་ཁྱབ་གནང་དགོས་རིགས་མགྲོན་གཉེར་ཆེན་མོ་དང༌། སྣེ་མགྲོན། བཀའ་མགྲོན་བཅས་ཁུངས་སོ་སོ་བརྒྱུད་དེ་ཡིག་ཐོག་དང༌། ངག་ཐོག་ཇི་འོས་སྐབས་བསྟུན་བཀའ་ཁྱབ་སྩལ་བ་དེ་ལ་མགྲོན་བརྒྱུད་བཀའ་སྒྱུར་སྩལ་ཟེར།

བཀའ་ཐམ་བདེ་སྐྱིད་མ། ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བདུན་པ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་གིས་བོད་གཞུང་བཀའ་ཤག་བསྐྱར་འཛུགས་བསྐྱངས་པ་དེ་སྐབས་བཀའ་ཤག་ལ་སྩལ་བའི་ཐམ་ག་ཞལ་རིས་སུ་ཧོར་ཡིག་‘བདེ་སྐྱིད’ཅེས་འཁོད་པ་དེ་ཡིན།

བཀའི་གུང་བློན། བཀའ་བློན་ལ་གོ་དགོས།

སྐུ་རྒྱབ་སློང་ཁྲ། བཞུགས་ཁྲིའི་སྟེང་གི་རྒྱབ་བསྙེས།

བཀྱེ་ཆོག་ཞུས། མཛད་སྒོའི་སྐབས་བསྒྲིགས་པའི་དཀར་སྤྲོ་དང༌། ཤིང་འབྲས་སྣ་ཚོགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུད་དེ་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་འབུལ་བ་དང༌། དེ་ནས་མཛད་སྒོར་བཅར་བ་གོང་རིམ་ལ་འབུལ་འགྲེམས་ཞུ་བ། དེ་མིན་ཡོངས་རྫོགས་མི་དམངས་ལ་སྟོན་ཆེན་བཤམས་ཆོག་པ་ཞེས་ྋསྙན་གསན་ཞུས་པའི་དོན།

ཀྲད་བཀྲོན། གཞུའི་འཐེན་སྐུད།

བཀྲུ་བྱབས། བྱབས་ཁྲུས་དང་དོན་གཅིག

བསྐྲུ་བ། ཟས་སློང་བའི་དོན་ཡིན།

ཁ་ཡར། ཁ་ཤས་ཀྱི་དོན་ཡིན།

ཁ་ཤའི་གཤག་དེར། སྨོན་ལམ་རྟ་པའི་ཆ་ཆས་གྲས།

ཁང་ཡོད་ཁང་ཆུང༌། ལྷ་ས་ཁུལ་གཞུང་སྒེར་ཆོས་བཅས་ཀྱི་ཁང་ཁུངས་རྒྱ་ཁྱོན་ཆེ་ཆུང་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པའི་ཁོངས་ནས་སྒེར་པ་ཁྱིམ་ཚང་ཁག་གཅིག་ལ་ས་ཞིང་ཡང་ཡོད་འདུག་ཅིང༌། དེ་དག་གིས་རང་རང་གི་ས་རྟེན་ལ་འཁྲི་བའི་རྟ་འུལ་དང༌། ཁལ་མ་གཏོང་བ་སོགས་གཞུང་ཁྲལ་བསྒྲུབ་དགོས་པའི་དུད་ཚང་དེ་རྣམས་ལ་ནང་གསེས་ཁང་ཡོད་ཁང་ཆུང་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་ཅིག་ཐོགས་འདུག

ཁད་ཆུད། ས་ཁད་རྒྱང་ཐག་རིང་ལ། ལམ་ཀྱོག་ཏུ་ཆུད་པ།

ཁོག་བརླམས། ཆོས་སྐྱོང་གི་སྐུ་རྟེན་ནམ། ལྷ་པའི་ཁོག་ཏུ་ཡེ་ཤེས་པ་ཞུགས་པ་ལ་ཟེར།

ཁྲི་དར་སྒྲོན། མཛད་སྒོའི་རིམ་པ་གྲུབ་འཕྲལ་ྋགོང་ས་མཆོག་བཞུགས་ཁྲི་ལས་མ་བཞེངས་ཙམ་ལ་རྟེན་འབྲེལ་སླད་བཞུགས་ཁྲིའི་མདུན་སྟེང་མཇལ་དར་ཨ་ཤེ་ཕྲེད་དུ་བསྣར་ཏེ་བསྒྲོན་པ་ལ་ཟེར།

ཁྲུང་ཞུ་མ། ཆང་འདྲེན་མ།

ཁྲོམ་ཆོས། ཁྲོམ་ཚོགས་ལྟ་བུའི་སྐྱེ་བོ་སེར་སྐྱ་མང་པོ་འདུས་ཚོགས་ལ་གསུང་ཆོས་གནང་བ།

གུ་ཤའི་ཨ་ཁྲབ། སྨོན་ལམ་རྟ་པའི་ཆ་ཆས་གྲས།

གོས་ཆེན་གྱི་གྷན་སྦྱར། འདི་ནི་ཡོངས་འཛིན་རྣམ་པས་མཆོད་བཞེས་ཀྱི་སྐུ་བེར་དང་ཆ་འདྲ་བ་ཞིག

གྲུ་སུག་བྱས། སྐབས་འདིར་གྲུ་ནི། ལག་ངར་བསྐུམས་པའི་ཟུར་ཐོན་ཚིགས་རྡོག་གྲུ་མོ་ལ་ཟེར་བ་དང༌། གྲུ་མོའི་ཟུར་དེ་རང་གི་ཉེ་འཁྲིས་སུ་ཡོད་པར་བསྣུན་པའམ། བཙུགས་པ་ལ་གྲུ་སུག་བྱས་ཟེར།

གླིང་མེ། དགའ་ལྡན་ལྔ་མཆོད་དང་འདྲ་བར། དགོན་པ་རི་ཁྲོད་ཁག་ལ་སོགས་པའི་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་ཐོག་ཁའི་སྟེང་དང༌། སྒེའུ་ཁུང་གི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་མཆོད་མེ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་སྟར་བསྒྲིགས་ཀྱིས་འབུལ་བ་ལ་ཟེར།

མགོ་དང་འགོ འཇུག་ཡུལ་མི་འདྲ་བ་འབྲི་སྲོལ་ཡོད་ཅིང༌། འདིར་ནི་ལུས་ཀྱི་མགོ་མཇུག་མ་མགོ་དང༌། བྱ་བའི་འགོ་མཇུག་འ་འགོ་ཡིན། ཞེས་པ་སྟེ། དཔེ་བརྗོད་དུ་ “མགོ་ཆེན་མགོ་སྐོར་ཐེབས་ནས་མགོ་བོ་ན། ལས་འགོ་འཛུགས་སྐབས་འགོ་ཁྲིད་གྲལ་འགོར་འཁོད།” ཅེས་པ་འདི་ལྟའི་སྔོན་འཇུག་འདྲ་མིན་འཇུག་ཚུལ་གྱི་ཁྱད་པར་རྩ་བཟུང་གཅིག་གྱུར་འབྲི་སྤྱོད་བྱས་ཡོད།

གོ་དྲུང༌། དྲུང་ཡིག གོར་ཁའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་དྲུང་ཡིག

མགྲོན་ཚབ། རྩེ་མཁན་མགྲོན་ཆེ་བའམ། མགྲོན་གཉེར་ཆེན་མོའི་ལས་ཚབ་རྩེ་མགྲོན་ལ་ཟེར།

འགག་དེབ། རྩེ་འགག་ཏུ་རྩེ་མགྲོན་གྱིས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་ཉིན་རེའི་མཛད་པ་ཡིག་ཐོག་བཀོད་པའི་མཛད་དེབ་ཆེན་མོ་ཞེས་པའི་དེབ་ཆེན་མང་པོ་ཡོད་པ་དེ་དག་གི་བསྡུས་མིང་ཡིན།

མགོ་མཆན་ཐམ་འབྱར། ཆོག་མཆན་གནང་བ་ཞིག

རྒྱ་རྡོའི་སྒྲོམ་སྐྱོར། རྒྱ་ཕྲ་ལྟ་བུ།

རྒྱན་བཞི་མཚལ་ཀའི་ཡོལ་བ། གྱང་ལ་འགེལ་བྱེད་གོས་ཆེན་རྒྱན་བཞིའི་ཡོལ་བ།

གྱ་རི་གྱུ་རི། བརྟན་པོ་མེད་པའི་དོན།

རྒྱ་གར། མིང་ཚིག་འདིའི་རྩ་བའི་དག་ཆ་ ‘རྒྱ་དཀར་’ ཡིན་ཞིང༌། དེ་ལ་འགྲེལ་བཤད་འདི་ལྟར་ཡོད། སྔར་བོད་དང༌། རྒྱ་དཀར་ནག་དབར་ལ་འབྲེལ་བ་ཐོག་མར་བྱུང་སྐབས། གངས་རིའི་ར་བས་བསྐོར་བའི་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྡེའི་ལྷོ་རྒྱུད་རི་བོ་རྣམས་ཀྱི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་རྒྱ་ཐང་ངམ། ས་ཐང་རྒྱ༵་ཆེར་ཡུལ་ལུང་ཆགས་ཡོད་པ་དང༌། ཡུལ་དེའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་གོས་དཀ༵ར་པོ་གྱོན་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བ་ལ་བརྟེན་ནས། ཡུལ་མིང་ལ་ ‘རྒྱ་དཀར་’ དང༌། ཡུལ་མི་ལ་ ‘རྒྱ་དཀར་བ་’ ཞེས་འབོད་པའི་ཐ་སྙད་ཐོགས།

‘རྒྱ་དཀར་’ ཞེས་ངག་ནས་བརྗོད་པའི་སྒྲ་ལ་རྒྱ་གར་ཞེས་རང་བཞིན་གྱིས་ཐོན་གྱི་ཡོད་པ་དེ་ལྟར་ཡིག་ཐོག་ཏུ་འབྲི་སྲོལ་དར་བ་ཞིག་ཡིན། དེ་ཡང་བོད་སྐད་ནང་ཚིག་འབྲུ་གཉིས་བསྡེབས་པའི་མིང་དང༌། ཚིག་གང་རུང་གི་ཚིག་འབྲུ་སྔོན་མའི་སྒྲ་དམའ་པོ་དང༌། ཚིག་འབྲུ་ཕྱི་མའི་སྒྲ་མཐོ་པོ་ཡིན་ཚེ། ཚིག་འབྲུ་སྔོན་མའི་སྒྲ་དམའ་བའི་ཤུགས་ཀྱིས་ཚིག་འབྲུ་ཕྱི་མའི་སྒྲ་མཐོ་པོ་དེ་རང་བཞིན་གྱིས་དམའ་བར་འགྱུར་འགྲོ་བ་ཡིན། དཔེར་ན། སྐད་ཆ་ཤོད་སྐབས་ ‘འབྲས་དཀར་’ལ་འབྲས་གར་དང༌། ‘འགྲོ་སྟངས་’ ལ་འགྲོ་སྡངས་ཟེར་བ་ལྟ་བུ་ཡིན། དེ་བཞིན་ཚིག་འབྲུ་སྔོན་མའི་སྒྲ་མཐོ་བའི་ཤུགས་ཀྱིས་ཚིག་འབྲུ་ཕྱི་མའི་སྒྲ་དམའ་པོ་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་མཐོ་བར་འགྱུར་འགྲོ་བ་ཡིན། དཔེར་ན། ‘དབྱར་ག་’ ལ་དབྱར་ཀ་ཟེར་བ་དང༌། དེ་བཞིན་ ‘རྒྱུན་གཏན་’ལ་ངག་ནས་རྒྱུན་གདན་ཞེས་ཚིག་འབྲུ་ཕྱི་མ་‘གཏན་’གྱི་སྒྲ་རང་བཞིན་གྱིས་དམའ་བར་འགྱུར་ཞིང༌། དེ་ལས་‘རྒྱུན་ལྡན་’ཞེས་པའི་དག་ཆ་སྣ་སྒྲ་ཅན་ལ་འགྱུར་བའང་འབྲི་སྲོལ་དར་བ་ལྟ་བུ་ཡིན། འདི་རིགས་ནི། སྐད་རིགས་ཚང་མའི་རང་བཞིན་སྒྲ་འགྱུར་འགྲོ་ལུགས་གཅིག་གྱུར་ཅིག་ཡིན་སྐོར་འཕྲུལ་སྤྱད་ལ་བརྟེན་ནས་བརྟག་ཞིབ་བྱས་པའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་གནས་ཀྱི་ཆ་ཤས་སྒྲ་འགྱུར་རིག་པར་དཔྱད་ན་དངོས་དོན་གསལ་བར་རྟོགས་ཐུབ།

རྒྱ་སེའི་གཟར་ཆེན་གཟར་ཆུང༌། རྟ་སྒའི་འོག་ཏུ་འདིང་རྒྱུའི་གོས་ཆེན་གྱི་གདན་ཞིག

རྒྱ་ནག འདི་ལའང་རྒྱ་དཀར་དང་འདྲ་བའི་འགྲེལ་བཤད་ཡོད། དེ་ནི་གངས་རིའི་ར་བས་བསྐོར་བའི་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྡེའི་ཤར་རྒྱུད་རི་བོ་རྣམས་ཀྱི་ཤར་ཕྱོགས་སུ་རྒྱ་ཐང་ངམ། ས་ཐང་རྒྱ༵་ཆེར་ཡུལ་ལུང་ཆགས་པ་དང༌། ཡུལ་དེའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་གོས་ན༵ག་པོ་གྱོན་པས་ན། ཡུལ་མིང་ལ་‘རྒྱ་ནག’ དང༌། ཡུལ་མི་ལ་ ‘རྒྱ་ནག་པ་’ ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཐོགས།

རྒྱ་འདྲེ་བརྒྱབ། ཚིག་འདི་ནི་ཕལ་སྐད་དུ་‘རྒྱམ་འདྲེ་བརྒྱབ་’ ཟེར་བ་དེ་ཡིན། ཚིག་འདིར་ཁ་རྩོད་བརྒྱབ་པ་དང༌། རྒྱག་རེས་བརྒྱབ་པའམ། གཞུ་རེས་བཏང་བ་གཉིས་ཀའི་གོ་དོན་ཡོད། རྒྱ་འདྲེ་ལ་‘རྒྱམ་འདྲེ’ ཟེར་བ་ནི། དགྲ་འདུལ་ལ་ ‘དགྲམ་འདུལ་’ ཟེར་བའི་སྒྲ་འགྱུར་འགྲོ་ལུགས་དང་འདྲ་བ་ཡིན།

སྔར་སྲོལ་སྦད་རྒྱང་བཤད་པ། གཟིམ་ཆུང་དམག་མིའི་དམག་རྩལ་དང་དམག་གཞས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས།

ཅ་འགྲོས་ཅ་འགྲོས། འདི་ནི་ཚིག་རིས་ལྟར་རིམ་བཞིན་གྱི་དོན།

ཆབ་བདག་མ་གཉིས། གདན་ས་ཁག་གི་ལས་སྣེ་གལ་ཆེ་བ་ཞིག

ཆིབས་བསྟར། རྟ་བཞོན་པ་མང་པོ་བསྟར་བསྒྲིགས་པའི་ཞེ་ས་ཡིན།

ཆིབས་རགས་དང་ཆིབས་ཧྲག ཆིབས་རགས་ནི། ཆིབས་བསྟར་གྱི་རིམ་པ་མ་འཁྲུགས་པར། ཆུ་རགས་ཀྱི་རྡོ་བསྟར་ཇི་བཞིན་གྲལ་བསྟར་འགྲིགས་པོར་བསྒྲིགས་པ་དེ་ལ་ཟེར། ཆིབས་ཧྲག་ནི། ཆིབས་རྟ་ཤེད་ལྡན་ཞེ་གཅིག་བཅིབས་པའམ། བཞོན་པའི་རྟ་པ་མང་པོ་ཞིག་སྟེ། དེ་རྣམས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་སྔ་རྟིང་གྲལ་བསྟར་བསྒྲིགས་མ་དགོས་པར། གཉིས་གསུམ་མམ། འགའ་ཤས་མཉམ་སྐྱོད་དང༌། སྡེབ་སྐྱོད་བྱས་ནའང་འགྲིགས། ཁ་རྒྱུན་དུ་རྟ་ཧྲག་མི་ཧྲག་ཟེར་བ་དེ་ཡིན།

འཇུ་ལང༌། སོག་པོའི་དམག་དཔོན་ཞིག་གི་གནས་བབས་རྒྱུད་འཛིན་བྱེད་པའམ། ཚབ་བྱེད་ཀྱི་མི་སྣ།

འཇུ་ཐ། མདོའི་རྣམ་གྲངས་སམ་མིང༌།

ལྗགས་རྒྱངས། གཞས་གདངས་ཀྱི་མིང་དམག་གཞས།

མཆོང་དམར། མཆོང་ཞེས་པའི་རྡོ་རིགས་ཁ་དོག་དམར་ཤས་ཆེ་བ་ཞིག་འཇོག་བཟོ། རྗེས་འབྲས་སམ། ལྟ་བཟོ།

སྙན་གསན་ཞུས། སྙན་དུ་གསན་པར་གསོལ་བའི་དོན་གང་ཞིག་ཡིག་ངག་ཅི་རིགས་ནས་ཞུས་པ་ལ་ཟེར་བ་ཡིན། བར་ལམ་ཞིག་ནས་གཞུང་སྒེར་ཡིག་ཆ་ཁག་ནང༌། ‘སྙན་གསན་’ དང༌། ‘སྙན་གསང་’ ‘སྙན་སང’ ‘སྙན་གསེང༌།’ ‘སྙན་སེང༌།’ ཞེས་དག་ཆ་མི་འདྲ་བ་ལྔ་བྲིས་དང་འབྲི་བཞིན་དུ་མཆིས།

སྙེག་ལ་ཁད། སྙེག་ལ་ཉེ་བ། སྙེག་གྲབས།

གཏན་མེད་ཀྱི་གཏོང་བ། གཏན་མེད་ནི་སྒོ་གཏན་མེད་པ་སྟེ། སྒོ་དབྱེ་མི་ཐུབ་པའི་ཆེད་དུ། སྒོ་རྒྱབ་ལ་ཕྲེད་གཏན་ཟེར་བའི་ཤིང་གདུང་ཞིག་གིས་བཀག་སྟེ་སྒོ་བརྒྱབ་པ་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་པར། མཛོད་ཀྱི་སྒོ་མོ་ཡོངས་སུ་ཕྱེ་སྟེ། དགོས་འདོད་ཀྱི་ཟས་ནོར་ཅི་ཡང་འཛད་མེད་མཆོད་སྦྱིན་དུ་གཏོང་བའི་དོན་ཡིན།

གཏན་ཞལ། ཁྱོ་ཤུག་གམ། བཟའ་ཚང་གི་ཞེ་ས་ཡིན། སྟེང་ཞལ་དང༌། སྟངས་དཔྱལ་ཞེས་ཀྱང་འབྲི་སྲོལ་སྣང༌།

རྟགས་ཐམ། ལས་ཁུངས་གང་ཞིག་མཚོན་པའི་དམ་ཕྲུག

སྟན་དམར། འགོ་སྣམ་མཚལ་ཀ་ཁ་གདན་རིང་པོའི་ཆ་ཚད་དང་མཚུངས་པར་མཐའ་ལྕགས་གོས་ཆེན་ཧོར་ཇུས་དམར་པོས་བརྒྱན་པ། ནང་ཤ་གྲུའུ་ཙེ་མཚལ་སྨུག་ཅན་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ལ་ཟེར། དེ་ནི་ྋགོང་ས་མཆོག་གམ། ྋརྒྱལ་ཚབ་བམ། སྲིད་སྐྱོང་གིས་སྐུ་ཕྱག་འབུལ་གནང་སྐབས་སུ་གཙང་སྟན་གྱི་ཚུལ་དུ་འདིང་དགོས་པ་ཡིན།

ལྟག་མཚེར། གླེགས་བམ་གཉིས་པའི་ཟུར་སྣོན་ཡིག་ཆའི་དཀར་ཆག་ལ་གཟིགས།

སྟེགས་སྟན། སྟེང་དུ་གདན་ཆུང་བཏིང་བའི་རྐུབ་སྟེགས་ལ་ཟེར།

བསྟེན་སྐྱིལ། གང་ཞིག་གིས་རང་གི་དགོས་དོན་ཆེད་དུ་མི་གཞན་དག་གམ། རྟ་ཟོག་སེམས་ཅན་ཅི་རིགས་འཇམ་རྩུབ་ཐབས་མཁས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བསྟེན་ཉར་བཀག་བསྐྱིལ་བྱས་པ།

ཐོན་ཐི་ཚོན་ཁྲའི་ཞྭ་མོ་སྒ་སྦུབ་རྒྱབ་འཇར་ཅན། རྩེ་དྲུང་ཚོས་དགུན་ཁ་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐབས་གྱོན་བྱེད་ཞྭ་མོ་ཞིག

མཐར་ཐོན་ཐི་མཚལ་སེར་གྱི་ཁ་གོས། གོས་ཆེན་གྱི་རིགས་ཤིག

ཐོལ་བྱུང༌། གློ་བུར་དུ་བྱུང་བ།

ཐེ་ཇི་འོ་ཆུ་སྡེ་དཔོན་དགའ་བཞི་བ། སོག་སྐད་ཀྱི་ཆེ་བསྟོད་ཅིག

དག་པ་ཤེལ་རི། བོད་དབུས་ཙ་རིའི་ནང་བདེ་མཆོག་གི་ཕོ་བྲང་ཡིན་པར་གྲགས་པའི་གནས་ཆེན་གངས་རི་ཞིག

དར་སང༌། དར་གོས་སྲབ་མོ་སང་རས་འདྲ་བ།

དོན་མཐུན། མངོན་བརྗོད་དུ་གསལ་བ་ལྟར། འདིར་ཡང་ཚོང་པའི་མིང་ཡིན་ཏེ། མཐའ་ཡི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་ནས་ནོར་བུ་ལོན་པར་བྱ་བའི་ཆེད་དུ། གྲུ་ཆེན་གཅིག་གི་ནང་མཉམ་ཞུགས་ཚོང་པ་ཇི་ཡོད་ཀྱིས་ཐབས་བྱུས་ནུས་ཤུགས་གཅིག་ཏུ་སྒྲིལ་བའི་ཁུར་མཉམ་ལེན་བྱེད་པ་ལྟ་བུར་དོན་མཐུན་རྒྱ་མཚོར་ཞུགས་པ་ཇི་བཞིན་ཞེས་དཔེ་མཚོན་དུ་འབྲི་བརྗོད་བྱེད་སྲོལ་ཡོད།

དྲི་རྟོག དྲི་བ་བཀོན་པ་དང་རྟོག་ཞིབ་བྱེད་པ།

དྲུང་འཁོར། ཤོད་དྲུང་དང་དོན་གཅིག་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཡིན།

དྲུང་ཇ་ཚོགས། ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་གདན་ས་འབྲས་སེ་དགའ་གསུམ་སོགས་དགོན་ཁག་ནས་དགེ་འདུན་པ་ལྔ་བཅུ་སྐོར་ཞིག་གཞུང་ཞབས་སྐྱ་བོ་རྣམས་དང་ཟུང་སྦྲེལ་གྱི་ཐོག་ནས་གཞུང་གི་ལས་ཁུངས་ཁག་དང༌། རྫོང་གཞིས་ཁག་བཅས་པར་གཞུང་དོན་ལས་ཁུར་མཉམ་ལེན་ཞུ་བའི་ལམ་སྲོལ་གསར་གཏོད་བསྐྱངས། དུས་དེ་ནས་བཟུང་ལྷ་སར་གནས་འཁོད་གཞུང་ཞབས་སེར་མོ་བ་རྣམས་ཉིན་རེ་འཆར་ཅན་ཞོགས་པ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་སྐུའི་ཉེ་དྲུང་ངམ། ཉེ་འབྲེལ་ཚོམས་ཆེན་གྱི་མདོ་སྦུག་ཏུ་ཚོགས་ཚུགས་ཐོག རྩེ་གསོལ་ཐབ་ནས་ཚོགས་ཞུགས་ཡོངས་ལ་གསོལ་ཇ་བཏེགས། ཚོགས་ཡུན་ཆུ་ཚོད་གཅིག་ཙམ་གྱི་རིང་དེར་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་མཇལ་ཁ་སྩལ་དགོས་རིགས་དང༌། བཀའ་འབྲེལ་གཞུང་གི་ལས་དོན་དང༌། གཞུང་ཞབས་ཀྱི་ལས་ཁུར་བསྐོ་གཞག་སོགས་མགྲོན་བརྒྱུད་བཀའ་སྒྱུར་སྩལ། ཚོགས་ (དྲུང་ཇ་) གྲོལ་རྗེས་རང་རང་གི་ལས་ཁུངས་སོ་སོར་ཉིན་རེའི་ལས་ཁུར་ཞུ་བར་བསྐྱོད་དགོས་པ་བཅས་སོ།།

དྲུང་ན་སྤྱོད་པ། ཉེ་འཁོར་དུ་ལས་སུ་གཞུག་བཞིན་གནས་པ་དག་ལ་ཟེར་ཡང༌། སྐབས་འདིར་གཞུང་སའི་དྲུང་ན་སྤྱོད་པ་ཞེས་པ་དེ་གཞུང་ཞབས་སམ། གཞུང་གི་སྲི་ཞུ་བ་དག་ལ་གོ་དགོས་པ་ཡིན།

དྲུང་མདའ། དྲུང་ཡིག་ཆེན་མོའམ་མཁན་དྲུང་དང༌། མདའ་དཔོན་བསྡུས་ཚིག

དྲུང་རྩིས། དྲུང་ཡིག་ཆེན་མོའམ་མཁན་དྲུང་དང༌། རྩིས་དཔོན་བསྡུས་ཚིག

དྲུང་རིགས་སེར་སྐྱ། སེར་མོ་བའམ་རྩེ་དྲུང་དང༌། སྐྱ་བོའམ་ཤོད་དྲུང་ཁོངས་གཏོགས་དང་བཅས་པའི་གཞུང་ཞབས་སྤྱིའི་མིང༌།

དྲེལ་བྱམས། དྲེལ་སྔ་རྗེས་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་འཁུར་བའི་འགྱོགས་བྱམས་འདྲ་བ་ཞིག་ལ་ཟེར།

ཌག་ཁང༌། ཚིག་འདི་ཧིན་རྡུའི་ཡིག་ཐོག་ ‘ཌག་ཁ་ན་’ ཞེས་པ་ལས་བྱུང་ཞིང༌། ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་གོང་མའི་རྣམ་ཐར་བོད་དཔར་ནང་འཁོད་པ་སོར་བཞག

ཌན་ཌི། འགྱོགས་བྱམས་དང་འདྲ་བ། ནང་དུ་སྟེགས་བུ་གདན་བཅས་ཀྱི་གཞོགས་གཡས་གཡོན་སོ་སོར་རྒྱུག་པ་རིང་པོ་རེ་རང་སྦྱར་དུ་ཡོད་པ། དེའི་རྒྱབ་མདུན་སོ་སོ་ནས་མི་གཅིག་རེས་སམ། གཉིས་རེས་དཔུང་པ་སྒྲེང་བའི་སྟེང་དུ་འཁུར་དགོས་པ་དེ་ལ་ཟེར། འདི་ནི་རྒྱ་གར་ནས་བོད་དུ་དར་བ་ཞིག་ཡིན་འདུག འདི་ལ་ ‘སྒྲེང་ཁྲི་’ དང༌། ཞེ་སར་ ‘ཕེབས་ཁྲི་’ ཞེས་བྲིས་པའང་འདུག

གདུང་ཆོག བླ་མ་ཞིང་གཤེགས་ཀྱི་སྐུ་གདུང་བཀྲུས་ཏེ་དེ་ལ་ན་བཟའ་དང༌། དབང་ཆས་བསྒྲོན་ནས་བཞུགས་སུ་གསོལ་ཐོག དེའི་མདུན་དུ་བླ་མ་དགེ་འདུན་དང༌། བཙུན་མ་ལ་སོགས་པས་ཡི་དམ་ཅི་རིགས་ཀྱི་བདག་འཇུག་ཆོ་ག་འདོན་པ་ལ་ཟེར།

བདེ་སྟན། འབོལ་གདན་སྲབ་མོ་འདྲ་བའི་བཞུགས་གདན་གྲུ་བཞི།

དཱ་ཁུ་རལ། ཕྱི་སོག་གམ། མོང་གོལ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་སའི་མིང་རྙིང་པ་ཡིན་ཞིང༌། དེང་སང་ཨུ་ལན་བྷ་ཀྲོར་ཟེར།

དུམ་མཚམས་འཕྲེང་འབེབས། དབྱིན་ཚིག་ (Paragraph) ཟེར་བ་དང་དོན་གཅིག་ཡིན་ཏེ། ཡིག་གཞུང་གཅིག་གི་ནང་བརྗོད་གཞི་དོན་དག་འདྲ་མིན་ཡོད་རིགས་མངོན་གསལ་དོད་པོར་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་ཆེད། དེ་རིགས་དུམ་མཚམས་ཟུར་དབྱེ་ཡིག་འཕྲེང་གཅིག་གཉིས་འོག་ཏུ་ཕབ་པ་ལ་ ‘འཕྲེང་འབེབས་’ སམ། ‘འབེབས་’ ཡང་ཟེར་བ་ཡིན། དཔེར་ན་ྋསྙན་ཞུ་སོགས་སུ་ྋཞབས་དྲུང་དུ་ཞེས་བྲིས། དེ་ནས་ ‘འཕྲེང་འབེབས་’ ཡིག་འཕྲེང་ཇི་འོས་བཞག་སྟེ། གུས་པས་ཞེས་འབྲི་བ་ལྟར་ཡིན་ནོ།།

ལྡང་དང་འདང༌། ལྡང་ནི། ཡར་ལང་བ་དང༌། འབོར་ཚད་ལོངས་པ་གཉིས་ཀར་འཇུག་པ་འདི་རང་དག་པར་ངེས། དགོས་མཁོ་ལྡང་དང་ལྡང་མིན་ལ་འདང་དང༌། འདེང་འབྲི་བ་ནི། མ་དག་རྒྱུན་འཇགས་སུ་སོང་བར་མངོན།

ན་བཟའ་སྐུ་བེར། ཟླ་གམ་དང་འདྲ་མཚུངས་གོས་བེར་ཡང་ཟེར།

ནང་མ་མཁན་སྡེ། སེར་མོའི་གོ་གནས།

ནང་མ་མཁན་སྡེ་ཆེ་ཆུང༌། སྐུ་བཅར་ནང་མའི་གྲས་མཁན་ཆེ་དང་མཁན་ཆུང༌།

ནས། དུས་རབས་ ༡༧ དང་ ༡༨ ནང༌། བོད་དབུས་གཙང་ཁུལ་’སྐུ་ཞབས’ཞེས་པ་དང་དོན་མཚུངས་ཞེ་སའི་ཚིག་ཏུ་སྣང༌། དཔེར་ན། གླེགས་བམ་དང་པོའི་ཤོག་གྲངས་ ༡༠༡ ནང་’སྟར་སྡོང་ནས་ཀྱིས’ཞེས་པ་དེ་ནི། སྐུ་ཞབས་སྟར་སྡོང་བས་ཞེས་པའི་དོན་ཡིན།

རྣམ་རྒྱུ་སྤྱན་སྦུག སྣམ་བུ་ཐིག་མའི་གྲས།

སྣང་རྩེ་ལྷ་མོ་བ། གྲོང་སྡེ་ཞིག་གི་ལྷ་མོ་ཟློས་གར།

གནམ་བྲོ་ཐག་རྩེད་པ། རྩེད་རིགས་ཤིག

པ་པོ། བ་བོ། མ་མོ། འདི་དག་བདག་སྒྲར་སྦྱོར་ཚུལ་དངུལ་ཆུ་ཡབ་སྲས་ཀྱི་བཞེད་པ་རྩ་བཟུང་ཐོག མིང་མཐའི་འཇུག་ཚུལ་ནི་དབྱངས་ཅན་གྲུབ་པའི་རྡོ་རྗེའི་གསུང་ལས། “བདག་པོའི་སྒྲ་སྟེ་ག་ད་ན༌།། བ་མ་ས་དང་དྲག་མཐར་པ།། ང་འ་ར་ལ་མཐའ་མེད་ལ།། བདག་སྒྲ་ཡར་གྱུར་བ་དང་ནི།། ཆ་ལ་པ་ཉིད་སྦྱོར་བ་ལེགས།། མིང་མཐའི་པ་བའང་ཕལ་ཆེར་འདྲ།།” ཞེས་པ་ཇི་བཞིན་བཀོད་ཡོད། དཔེར་ན། ཟློས་གར་བ་དང༌། གར་པ་ལྟ་བུའོ།།

པུ་ཏི། བོད་ཡིག་ནང་གླེགས་བམ་ཞེས་པར་པུ་ཏི་དང༌། པོ་ཏི། པོད་ཅེས་དག་ཆ་མི་འདྲ་བ་གསུམ་ཡོད་པ་དང༌། དེ་དག་གི་རྩ་བ་སཾསྐྲྀཏའམ། ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་དུ་པུསྟིཀཿ ཞེས་པ་སྒྲ་ཟུར་ཆག་གི་འབྲི་ཚུལ་ཞིག་ཡིན།

དཔའ་དམ་འུར་ཐུ། སྨོན་ལམ་རྟ་པའི་ཆ་ཆས་གྲས།

དཔར། འདི་ནི་’སྤར་’གྱི་ཡིག་གཟུགས་འགྱུར་བའི་འབྲི་སྲོལ་ཞིག་ཡིན། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། གནའ་སྔ་མོའི་དབུ་ཅན་ཡིག་གཟུགས་ལ་སྤ་ཞེས་འབྲི་བ་འདིའི་རྩེག་པ་’ས’ཡི་ཆ་ཤས་ཕྱི་མ་དོར་ཏེ། ངྤ་ ཞེས་འབྲི་བ་རིམ་པས་’དཔ’ ལ་འགྱུར་བར་མངོན། དཔེར་ན། ‘འཇམ་དཔལ་’དེ་གནའ་ཡིག་ཏུ་ཐོག་མར་’འཇམ་སྤལ་’ཞེས་བྲིས་ཡོད་པ་ནི། དུས་དེང་སང་གི་ལ་དྭགས་པའི་ངག་རྒྱུན་ལ་འཇམ་སཔལ་ཟེར་བ་དང༌། གནའ་བོའི་ཡིག་གཟུགས་ལ་དཔྱད་ནའང་གསལ་བར་ཤེས་ཐུབ། དཔྱད་ཚུལ་འདི་ནི་ཨ་མདོ་བ་མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་ས་སྐྱ་པཎྜི་ཏས”རིག་པས་དཔྱད་ན་ཆོས་ལུགས་མི་འགལ་”ཞེས་གསུངས་པ་འདི་བདེན་པར་ངེས་ཞེས་བསྔགས་བརྗོད་མཛད་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པ་ཞིག་ཡིན།

དཔྱིད་ཆོས། བོད་ཟླ་དང་པོའི་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་སྐབས་དང༌། དེ་མིན་དཔྱིད་དུས་ཀྱི་སྐབས་སུ་དགོན་ཁག་སོགས་སུ་གསུང་ཆོས་གནང་བ་ལ་ཟེར།

སྤྱན་རྒྱ། ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐབས་ཀྱི་སྤྱན་འདྲེན་རྒྱ་གླིང༌།

སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོ། ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་སྐུ་བཅར་ཞབས་ཞུ་བའི་གཙོ་བོ་དང༌། གཞུང་ཞབས་སེར་མོ་བ་ཡོངས་ཀྱི་སྤྱི་ཁྱབ་ཡིན་ལ། ྋགོང་ས་མཆོག་སྐུ་སྒེར་གྱི་མཛོད་སྦུག་དང༌། མཛོད་ཆུང་ལས་ཁུངས་ཀྱི་དབུ་འཛིན་ཡང་ཡིན། གནས་རིམ་བཀའ་བློན་དང་འདྲ་བའི་ཐོག བཀའ་ཤག་ནང་གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་སྲིད་དོན་འབྲེལ་ཡོད་དོན་གནད་ཆེ་རིགས། དེ་བཞིན་ཡིག་ཚང་ལས་ཁུངས་ནས་རྩེ་དྲུང་གི་ལས་ཚན་བསྐོ་འཐེན་འཆར་གཞི་འགོད་སྐབས་བཅས་པའི་ལྷན་ཚོགས་སུ་མཉམ་གཞུག་གནང་དགོས་པ་ཡིན།

སྤྱི་ཆོས། སྐྱེ་བོ་སེར་སྐྱ་མང་ཚོགས་སྤྱི་ཡོངས་ལ་གསུང་ཆོས་གནང་བ།

སྤྱི་སོ། དགོན་པ་ཆེ་ཁག་གི་གཏོང་སྒོ་དང་ཡོང་སྒོ་བདག་གཉེར་བྱེད་མཁན་དགོན་པའི་ལས་སྣེ་དང༌། དེ་དག་གི་ལས་ཁང༌།

དཔལ་གསོལ་མ། ལྷ་མོ་གསོལ་མཆོད་ཞུ་མཁན་བུད་མེད་ན་གཞོན་ཁག་གཅིག

ཕྱར་གྲུ་ཕྱར་སྟོད། གཞུང་ཞབས་རྩེ་དྲུང་གི་གཟབ་བཞེས་གྲྭ་ཆས་ཐེར་གཟན་ལ་མཐའ་ལྕགས་གོས་ཆེན་ཚོན་ཁྲས་བརྒྱན་པ་དེར་ཕྱར་གྲུ་དང༌། གོས་སྟོད་ཀྱི་གོང་པ་དང༌། ཕུ་ཐུང་ལ་གོས་ཆེན་ཚོན་ཁྲ་ཕྱར་གྲུ་དང་ཞེ་མཚུངས་ཀྱིས་བརྒྱན་པ་དེར་ཕྱར་སྟོད་ཟེར།

ཕྱིང་དམར། ཕྱིང་པ་དམར་པོའི་ས་གདན་ཞིག

རྦད་བཤད་ལྗགས་རྒྱངས། གཟིམ་དམག་མིའི་དམག་གཞས་ཤིག

བླ་མ་དམིགས་བརྩེ་མ། གྲྭ་པའི་ལས་སྣེ་ཞིག

འབྲས་ལྷང༌། འབྲས་དོ་པོ།

བླ་མ་གཞུང་ལས་པ། གདན་སའི་ལས་སྣེ་ཞིག་གི་མིང༌།

བླ་མ་གཙང་ལས་པ། གོང་མཚུངས།

བླ་ཕྱག ལྷ་སའི་ཇོ་ཁང་གི་ཁྱམས་རའི་བྱང་ངོས་བླ་བྲང་སྟེང་དུ་ཡོད་པའི་གཞུང་གི་ཉིན་རེའི་གཏོང་ཡོང་དོ་དམ་ལས་ཁུངས་བླ་བྲང་ཕྱག་མཛོད་ཅེས་པ་དེའི་བསྡུས་མིང༌།

དབུ་ཞྭ་འདིང་བ། བླ་མ་ལ་གུས་འདུད་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་ཞུ་བ་མཚོན་ཕྱིར། བླ་མ་ཕེབས་ལམ་དུ་དགེ་འདུན་པ་རྣམས་ཀྱིས་དབུ་ཞྭ་འདིང་བ།

འབྲི་སྒྲུབ། དཀྱིལ་འཁོར་འབྲི་བ་དང་སྒྲུབ་པའི་དོན།

མར་གསར་དཀྲོག་ཀ འོ་མ་དཀྲོགས་ནས་མར་གསར་ཐོན་པ་རྡོག་རྡོག་སྒོག་ཕོར་ཆེ་བའི་ཚད་ཙམ་ཞིག་ལ་དཀྲོག་ཀ་ཟེར།

མི་མང༌། དབུལ་ཕྱུག་དང༌། གོ་དབང༌། ལས་རིགས། རིགས་རུས། ཕོ་མོ། སེར་སྐྱ། ཆོས་ལུགས། ལུང་ཚན་སོགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཅི་ཡང་མེད་པར་མིའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱི་མིང་ཡིན་ཏེ། དབྱིན་ཚིག་ People (པིའི་པཱལ་) ཟེར་བ་དང་འདྲ། དཔེར་ན། བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན། ཁོང་རྣམ་པ་ནི་བོད་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་བླ་ན་མེད་པས་དབུས་པའི་བོད་མི་མང་ངམ། བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆབ་འབངས་སྤྱིའི་འཐུས་མི་ཡིན།

མི་དམངས། འདིའི་གོ་དོན་ནི། གཙོ་བོ་དང༌། གཅིག་གམ། ཉུང་བའི་ཆ་དེ་ཕུད་པའི་སྐྱེ་བོ་གྲངས་འབོར་མང་ཆེ་བ་རྣམས་མཚོན་པའི་སྤྱི་མིང་ཡིན་ཏེ། མི་དམངས་ཞེས་པའི་ཁོངས་སུ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ལྟ་ཅི་སྨོས། གཞུང་གི་སྲི་ཞུ་བ་གཞན་དག་ཀྱང་ཚུད་མེད། སྔར་སྲོལ་བོད་གཞུང་གི་ཡིག་ཆའི་ནང༌། “སེར་སྐྱ་མི་དམངས་མཐའ་དག་ལ་བཟློ་བ་” དང༌། ‘གྲྭ་དམངས་ཀྱི་སྒྲིག་ལམ་ཀུན་སྤྱོད་’ ཅེས་འཁོད་པ་དང༌། ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་སྐུ་དུས་ཀྱི་ཞོལ་རྡོ་རིང་ཆེ་མོར་ཡང་’དམངས་འདྲང་’ ཞེས་འཁོད། དེའི་གོ་དོན་ནི་མི་དམངས་ཀྱིས་ཡིད་མཐུན་བྱེད་པ་ལ་ཟེར། དེ་བཞིན་དེང་སྐབས་ས་ཁུལ་གང་ཞིག་གི་མི་དམངས་ཀྱི་འགོ་གཙོ་དང༌། འཐུས་མི་དག་གིས་ཀྱང༌། “ང་རང་གིས་འདི་འདྲ་བསམས་ཀྱང༌། དེ་ལ་མི་དམངས་ཀྱིས་མོས་མཐུན་མི་བྱེད།” ཅེས་ཡིག་ཐོག་ཏུ་བྲིས་པའང་ཡོད། དེའི་གོ་དོན་ནི་དབྱིན་ཚིག་ Public (པབ་ལིག་) ཟེར་བ་དང་དོན་མཚུངས་ལྟ་བུ་ཞིག་སྣང༌། གང་ལྟར་བོད་མིའི་སེམས་སུ་ ‘དམངས་’ ཞེས་པ་དེ་གཙོ་བོ་སོགས་ཉུང་བའི་ཆ་དེ་ཕུད་པའི་སྤྱི་བྱིངས་མང་བའི་ཆ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པ་ལས། རིགས་དམའ་བའམ། དམངས་རིགས་དང༌། གདོལ་རིགས་ཀྱི་རྣམ་རྟོག་ཙམ་ཡང་མེད་པ་གོང་གསལ་དཔེ་མཚོན་ནས་གསལ་བར་མངོན།

མན་ཏོག་ཞྭ། མུ་མེན་གྱི་ཏོག་ཡོད་པའི་དཔོན་ཞྭ།

རྩད་གཅོད་དང་རྩད་དཔྱོད། རྩད་གཅོད་ནི། དངོས་དོན་ཇི་ཡིན་རྩད་ཞིབ་བགྱིས་མཐར། འདི་བདེན་དང༌། འདི་རྫུན་ཞེས་ཐག་གཅོད་བྱེད་པ་དང༌། རྩད་དཔྱོད་ནི། འཚོལ་བར་བྱ་བའི་སེམས་ལྡན་སེམས་མེད་ཅི་རིགས་པ་དེ་གང་དུ་ཡོད་རྩད་ཞིབ་དང་འབྲེལ་གང་རྙེད་པ་དེ་ལ་དཔྱད་ཞིབ་བམ། བརྟག་དཔྱད་བྱས་ཏེ། དཔྱད་ཡུལ་དེའི་ཐོག་ནས་སྣང་ཚུལ་ཇི་བྱུང་འདི་དང་འདི་ཞེས་དཔྱད་གཞི་གསལ་སྟོན་བྱེད་པ་ཙམ་ལས། འདི་རང་དུ་ངེས་ཞེས་ཐག་གཅོད་མི་བྱེད་པའམ། ཐག་གཅོད་བྱེད་པའི་དབང་ཆ་མི་ལྡན་པ་སྟེ། ཡང་སྲིད་རྩད་དཔྱོད་ཞུས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།

རྩེ་སྐོར། རྩེ་དྲུང་རྣམས་དང༌། རྩེ་དྲུང་གི་ཁོངས་གཏོགས་བཅས་པའི་གཞུང་ཞབས་སྤྱིའི་མིང༌།

རྩེ་མཁན་མགྲོན་ཆེ་བ། རྩེ་འགག་སྟེ། ྋགོང་ས་མཆོག་གི་གཟིམ་ཆུང་ཆེན་མོའི་འགག་ཏུ་ལས་ཁུངས་ཚུགས་ཏེ་ྋསྙན་ཞུ་འབུལ་བ་དང༌། ྋསྙན་གསན་ཞུ་བ། ཉིན་རེའི་མཛད་ཐོ་འགོད་པ། མཛད་སྒོ་ཁག་གོ་སྒྲིག ཕྱི་ནང་མི་སྣར་རྒྱུས་སྟོན་སྣེ་ཤན་སོགས་ཀྱི་ལས་ཁུར་ཞུ་མཁན་ལས་ཚན་གནས་ལྔ་པ་རྩེ་མགྲོན་བཅུ་དྲུག་ཡོད་པ་དེ་དག་གི་སྤྱི་འདོམས་སུ་གནས་བཞི་པ་ (མཁན་ཆུང་) མགྲོན་གཉེར་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ལ་རྩེ་མཁན་མགྲོན་ཆེ་བའམ། མགྲོན་གཉེར་ཆེན་མོ་ཞེས་འབོད།

རྩེ་དྲུང༌། གཞུང་ཞབས་སེར་མོ་བ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱི་མིང༌།

རྩེ་ཕྱག རྩེ་ཕོ་བྲང་དུ་གཞུང་གི་ཉིན་རེའི་གཏོང་ཡོང་དོ་དམ་ཕྱག་མཛོད་ལས་ཁུངས་ཤིག་ཡོད་པ་དེའི་བསྡུས་མིང་ཡིན་ཞིང༌། མིང་གཞན་འཕྲལ་བདེ་ལས་ཁུངས་ཀྱང་ཟེར།

རྩེ་གསོལ་ཐབ། ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། སྐུ་བཅར་གསོལ་གཟིམ་མཆོད་གསུམ་ལ་སོགས་པར་ཉིན་རེའི་གསོལ་ཇ་གསོལ་ཚིགས་དང༌། རྒྱུན་གཏན་དྲུང་ཇ་དང་མཛད་སྒོ་ཁག་ལ་གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་དང༌། ཡང་མཛད་སྒོ་ཁག་དང་ཆབ་གཞུག་གི་སྐབས་སོགས་སུ་གསོལ་ཚིགས་ཀྱང་བཟོ་འབུལ་ཞུ་དགོས་ཀྱི་ཐབ་ཚང་ཆེན་མོ་དེའི་མིང་ཡིན།

ཚིགས་བུབ། རྟ་ཁ་བརྡབས་པའི་དོན།

ཚིག་ཐོ་སྤྱི་ཐམ་བཞི་སྦྱར། གདན་ས་གསུམ་དང་གཞུང་ཞབས་སྤྱིའི་རྟགས་ཐམ་ལ་ཟེར།

ཚོན་སྤེལ་བ། ཚོན་མདངས་འདྲ་མིན་བསྒྲིགས་པ།

ཚོས་མན་ཏོག་ཞྭ། གཞུང་ཞབས་ཚོའི་ཆས་གོས་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག

མཚན་གཟིམ་ལྷ་མོ་ཁང༌། རྩེ་ཕོ་བྲང་ཤར་རྒྱུད་ཀྱི་ཡང་སྟེང་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་གཟིམ་ཆུང༌། དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོའི་སྐུ་ཐང་གསུང་བྱོན་མ་རྒྱུན་འགྲེམས་ཞུ་ས་དེའི་མཚན།

མཚལ་སྣག རྡོ་རིགས་རྒྱ་མཚལ་བསྣུར་བའི་སྣག་ཚ།

ཞུ་འགབ། ཞུ་འོས་པའམ། ཞུས་ན་འཚམས་པ།

གཞི་ཕབ། གནས་གཞིར་གཏན་འཇགས་སུ་འཁོད་པའི་དོན།

གཞུང་སོག སོག་པོ་གུ་ཤྲི་བསྟན་འཛིན་ཆོས་རྒྱལ་གྱིས་རང་ཉིད་འཁོར་འབངས་བཅས་པ་ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་མངའ་ཞབས་སུ་ཕུལ་ཏེ་བོད་གཞུང་གི་ཆབ་འབངས་སུ་གྱུར་པའི་སོག་རིགས་བོད་དབུས་འདམ་གཞུང་དུ་གཞིས་ཆགས་པ་རྣམས་ལ་ཟེར།

བཞེས་ཐུག་ཐ་ཞི་བཏེགས། འབྲས་ཐུག་གི་རིགས་ཤིག

ཟན་བརྟག རྩམ་པ་བརྫིས་པའི་ཟན་གོང་ཧྲིལ་པོར་བསྒྲིལ་བ་གཉིས་གསུམ་གྱི་ནང་བརྟག་པར་བྱ་བའི་མཚན་མིང་དང༌། བྱ་བ་བཟང་ངན་འདི་དང་འདི་ཞེས་པའི་ཡི་གེ་ཤོག་སྐྱུར་ཐོག་བྲིས་ཏེ་བཅུག་ཡོད་པ་དེ་དག་དཀར་ཡོལ་ཡུ་རིང་ཞིག་ནང་བླུགས་ནས། སྐུ་བརྙན་རྩ་ཆེའི་མདུན་དུ་དཀར་ཡོལ་གྱི་ཡུ་བ་ལག་གཉིས་ཀྱིས་བཟུང་སྟེ་གཡས་སུ་སྐོར་བཞིན་གསོལ་བ་སྨོན་ལམ་འདེབས་སྐབས། ཟན་ཧྲིལ་གཅིག་ཁེ་གཙང་ཕྱིར་ཐོན་ཡོང་བ་དེའི་ནང་མཚན་མིང་དང༌། བཟང་ངན་གང་འཁོད་པ་དེ་དངོས་བདེན་དུ་ངེས་པར་བརྩི་བའི་བརྟག་པ་བྱེད་སྲོལ་ལ་ཟེར།

གཟིམ་པ་འགོ་དམངས། དམག་མིའི་ཡོངས་ཁུངས། སྔར་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་སྐུ་སྲུང་དམག་མི་ཡིན་ཞིང༌། ཉེ་དུས་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་སྐབས་རུ་སྒྲིག་ཏུ་ཡོང་བའི་བོད་སྔ་རབས་པའི་ཆས་གོས་ཅན་གྱི་དམག་མི།

བཟེད་ཞལ་སྤྱིལ་བླུགས། གསོལ་ལྡན་བླུག་པའམ་ཞག་བླུག

ཡ་སོར། དམག་དཔོན་གྱི་གོ་གནས། སྔར་ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་གཏོར་རྒྱག་གི་དམག་རུའི་སྤྱི་ཁྱབ།

ཡུམ་བུ་གླ་སྒང༌། གླེགས་བམ་དང་པོའི་ནང་‘གླ་སྒང་’ཞེས་བཀོད་ཡོད། དེའི་རྒྱུ་མཚན་འགྲེལ་བཤད་དང༌། དེ་མིན་‘བརླ་མཁར་’ལ་སོགས་པའི་དག་ཆ་མི་འདྲ་བ་བརྒྱད་སྣང་བ་དེ་དག་གང་དང་གང་དུ་འཁོད་སྐོར་གླེགས་བམ་དང་པོའི་ཟུར་སྣོན་ནང་ཚིག་འགྲེལ་གསལ་བཤད་རིམ་པར་བཀོད་ཡོད། དེ་ནི་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ཀྱི་དཔྱད་གཞིའི་སླད་དུ་ཡིན།

གཡང་ཊིའི་སམ་ཊ། ཡི་གེ་ཟིན་བྲིས་རྒྱག་ས་སྦྱངས་ཤིང་ལྟ་བུ་ཆུང་ཆུང་ཞིག

རིན་རྒྱན་ཁྲི་པ། རིན་ཆེན་རྒྱན་ཆ་བ་རྣམས་ཀྱི་གཙོ་བོ་ཡིན།

རགས་སྐྱོར། ཁང་པའི་ཕྱིའི་ཟུར་ཁུག་སོགས་སུ་ཆུ་རགས་ལྟ་བུའི་རྡོ་རྐྱང་བརྩིགས་པའི་སྐྱོར་བ་ལ་ཟེར།

རིམ་པ་བཞི་པ། གཞུང་ཞབས་མཐོ་རིམ་རིམ་པ་བཞི་པ།

རུས་ཆེན་དྲུག བོད་ཀྱི་མི་བུ་ (མིའུ་) གདུང་དྲུག་གམ། རུས་ཆེན་དྲུག་གི་རྩ་བའི་ཁུངས་གཏུགས་ས་ནི། ཕ་སྤྲེའུ་དང༌། མ་བྲག་སྲིན་འདུས་པ་ལས་བཙས་པའི་སྤྲེལ་ཕྲུག་སྤུ་མདོག་མི་འདྲ་བ་དྲུག་ཡིན་ཞིང༌། སྤྲེའུ་སྤུ་མདོག་སེར་ཤས་ཆེ་བ་དེ་ལ་སེ་དང༌། སྤུ་མདོག་སྨུག་པོ་དེ་ལ་སྨུ། དཔྲལ་བར་མདོངས་ཅན་དེ་ལ་ལྡོང་དང༌། སྤུ་མདོག་དཀར་ཤས་ཆེ་བ་དེ་ལ་སྟོང༌། སྤུ་མདོག་སྔོ་ཤས་ཆེ་བ་དེ་ལ་འབྲུ་དང༌། རྟ་རགས་པའི་སྤུ་མདོག་དང་མཚུངས་པ་དེ་ལ་དབྲ་ཞེས་སྤུ་མདོག་འདྲ་མིན་སོ་སོར་ཐ་སྙད་རེ་ཐོགས། སྤྲེའུ་སྤུ་མདོག་མི་འདྲ་བ་དེ་དག་ལས་མཆེད་པར་ཕྱི་མོ་རུས་ཆེན་བཅུ་གཉིས་ལ་སོགས་པའི་རུས་མིང་མི་འདྲ་བའང་རིམ་པར་བྱུང་བ་སྣང༌།

ལུག་ཚར། ལུག་ཕྲུག་གི་ (ལུ་གུའི་) པགས་པ་བལ་རང་འབྱར་མཉེད་མ་ལ་ཟེར།

ལུང་སྒྱུར་ཐམ་ཀ་གྲུ་བཞི། དབང་སྒྱུར་བྱེད་དམ་ཕྲུག

ལོ་ཕྱག ལོ་གསར་ལ་རྟེན་འབྲེལ་ཞུ་མི་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མི་སྣ་ལྟ་བུ།

ཤ་བ་རི་རྫོང༌། གླེགས་བམ་གཉིས་པའི་ཟུར་སྣོན་ལ་གཟིགས།

ཤེལ་གྲོང༌། གྲོང་ཚོ་ཞིག་གི་མིང༌།

ཤིང་གཉེར་གཅིག སྨོན་ལམ་ཚོགས་ཆེན་གྱི་ལས་སྣེ་ཞིག

ཤོད་སྐོར། ཤོད་དྲུང་རྣམས་དང༌། ཤོད་དྲུང་གི་ཁོངས་གཏོགས་བཅས་པའི་གཞུང་ཞབས་སྤྱིའི་མིང༌།

ཤོད་དྲུང་། གཞུང་ཞབས་སྐྱ་བོ་ཞབས་རྟེན་ཕ་གཞིས་ཡོད་པ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱི་མིང༌།

གསོལ་ཚིགས་ཆེན་མོ། བོད་ཟས་ཁེ་གཙང་གི་གསོལ་སྟོན་རྒྱས་པ་ཞིག

སེལ་ཐམ། ཡིག་ཆ་སོགས་བརྩི་མེད་སོང་བའི་རྟགས་དམ།

སྲས་རྣམ་པ། གཞུང་ཞབས་བཀའ་བློན་སོགས་མི་དྲག་ཆེའི་སྲས།

སྲིད་བཀའ་ལྷན་རྒྱས། སྲིད་སྐྱོང་ངམ། སྲིད་བློན། སྲིད་ཚབ་རྣམ་པ་ཅི་རིགས་དང༌། བཀའ་བློན་དང་བཀའ་ཚབ་ངོ་མ་ཇི་ཡོད་ལྷན་རྒྱས་ཚོགས་པ་ལ་ཟེར།

སྲིད་དོན། གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་ནང་གསེས་ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་བྱུས་ཀྱི་དམིགས་དོན་འགྲུབ་ཐབས་གཙོ་བོར་བཟུང་བའི་ལས་དོན་ལ་”སྲིད་དོན་” ཞེས་འབྲི་བརྗོད་བྱེད་པ་ཡིན། སྲིད་དོན་གྱི་ལས་རིགས་ནང་གཞུག་མཁན་ལ་”སྲིད་དོན་པ་” ཟེར་བ་དང༌། ཕྱི་འབྲེལ་ཐབས་བྱུས་ལ་མཁས་པ་དང༌། སྤྱི་སྒེར་གྱི་བྱ་བའི་ཐོག་གཡོ་ཐབས་ལ་བྱང་ཆུབ་པའི་མི་ལ་”སྲིད་དོན་མཁས་པ་”ཟེར།

གསོལ་ཚ་ཕེབས་སྒྲིག གསོལ་ཚ་ནི་ཚ་བབས་ཀྱི་ཞེ་ས་ཡིན་ཞིང༌། སྐབས་འདིར་ཚ་བབས་མཛད་སའི་ཕེབས་སྒྲིག་ལ་ཟེར།

གསོལ་གཟིམ་མཆོད་གསུམ། ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་གསོལ་ཇ་དང་གསོལ་ཚིགས་ཞབས་ཞུ་བ་སྐུ་བཅར་གསོལ་དཔོན་བགྲེས་གཞོན་དང༌། ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་སྐུའི་ན་བཟའ་ཉེར་ཆས་ལ་སོགས་པའི་ཞབས་ཞུ་བ་སྐུ་བཅར་གཟིམ་དཔོན་མཁན་པོ། ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཕྱོགས་མཛད་པའི་ཞབས་ཞུ་བ་སྐུ་བཅར་མཆོད་དཔོན་མཁན་པོ་བཅས་ཁོང་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་གསོལ་གཟིམ་མཆོད་གསུམ་ཞུ་བ་ཡིན།

ལྷ་ལྡན་རྒྱལ་ས། གངས་ཅན་ལྗོངས་སུ་གྲགས་པའི་བོད་ཡུལ་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་སྤྱིའི་རྒྱལ་ས་སྟེ། ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་ཆེན་མོར་ཟེར་བ་ཡིན།

ལྷག་ལྷ། ལྷག་པའི་ལྷ་སྟེ། རང་གི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཡི་དམ།

དྷཱ་སྒོག་རྩེ། གོས་ཆེན་གྱི་གྱོན་པ་སྟེང་གོན་སྐེ་རགས་འཆིང་མི་དགོས་པ་ཞིག་སྟེ། སོག་པོ་ནས་བྱུང་བའི་གོ་སའི་གྱོན་ཆས་ཤིག

ལྷ་ཞོལ་བྲོ་པ་གཞས་མ། ལྷ་ས་དང་ཞོལ་པའི་བྲོ་པ་གཞས་མ།

ལྷ་ས་ཚོགས་པ། གྲོང་ཁྱེར་སྤྱིར་ཚོ་ཁག་གསུམ་ཡོད་པའི་ཡ་གྱལ།

ལྷམ་རས་ཟོན་གོས་རྒྱ་མ། གོས་ཆེན་གྱི་རྒྱན་སྤྲས་ཡོད་པའི་གྲྭ་ལྷམ།

ཨོཾ་ཁང་བྲོ་པ། བྲོ་འཁྲབ་མཁན།

ཨ་ཙ་གྲུམ་འཇར། སྣ་རྒྱན་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག

ཨོད་མ་གར་པོ། གཞུ་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག

སྐུ་མཁར་ཡུམ་བུ་‘གླ་སྒང་’དང༌། ‘བརླ་མཁར་’སོགས་དག་ཆ་མི་འདྲ་བ་བརྒྱད་སྣང་བའི་དཔྱད་གཞི།

༡) གླ་མཁར།

ཞྭ་སྒབ་པའི་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས། དེབ་དང་པོའི་ཤོག་གྲངས་ ༡༤༣ཡིག་འཕྲེང་ ༧ པ། རྒྱ་གར་དུ་དཔར་བསྐྲུན།

༢) གླ་སྒང༌།

ཀ) ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་མཛད་པའི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་དཔྱིད་ཀྱི་རྒྱལ་མོའི་གླུ་དབྱངས། དཔེ་རིང་ཤོག་ལྡེབས་ ༡༡ ན ༦ པ། འབྲས་སྤུངས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང༌།

ཁ) སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་མཛད་པའི་མཆོད་སྡོང་འཛམ་གླིང་རྒྱན་གཅིག་གི་དཀར་ཆག དཔེ་རིང་ཤོག་ལྡེབས་ ༡༠༥ ན ༥ པ། ཞོལ་དཔར་ཁང་ཤར།

ག) ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གཅིག་པའི་རྣམ་ཐར་ངོ་མཚར་ལྷའི་རོལ་མོ་དབྱངས་ཅན་རྒྱུད་དུ་སྙན་པའི་ཏམྦུ་ར། དཔེ་རིང་ཤོག་ལྡེབས་ ༢༡༡ ན ༤ པ། འབྲས་སྤུངས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང༌།

ང) བདུད་འཇོམས་འཇིགས་བྲལ་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེའི་གསུང་འབུམ། བོད་སྔ་འགྱུར་རྡོ་རྗེ་ཐེག་པའི་ཆོས་འབྱུང༌། ལྷ་དབང་གཡུལ་ལས་རྒྱལ་བའི་རྔ་བོ་ཆེའི་སྒྲ་དབྱངས། ལེའུ་གསུམ་པ། དཔེ་ཐུང་ཤོག་ལྡེབས་ ༧༣ ན ༦ པ། རྒྱ་གར་དུ་དཔར་བསྐྲུན།

ཅ) ཞྭ་སྒབ་པའི་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས། དེབ་དང་པོའི་ཤོག་གྲངས་ ༧༥ ཡིག་འཕྲེང་ ༥ པ། རྒྱ་གར་དུ་དཔར་བསྐྲུན།

[གླ་སྒང་ཞེས་པའི་ཚིག་དོན་སྐོར། བོད་དུ་རྩེ་རིག་གནས་སློབ་གྲྭའི་དགེ་རྒན་གྱིས་འགྲེལ་བཤད་གསུངས་གསལ་ལྟར་ན། བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་པོའི་མཁར་གང་དུ་བརྩིག་དགོས་ཞུས་པར། རྒྱལ་པོས་མཐའ་སྐོར་གྱི་རི་བོ་དག་ལ་གཟིགས་ཤིང༌། དེའི་སྐབས་སུ་ཡུམ་བུ་རིའི་ལྡེབས་ཀྱི་ས་སྒང་དེར་རི་དྭགས་གླ་བ་ཞིག་འགྲོ་བ་གཟིགས། དེར་རྒྱལ་པོས་ཕྱག་མཛུབ་སྟོན་ཏེ། གླ་བ་འགྲོ་བའི་ས་སྒང་དེར་མཁར་རྩིགས་ཤིག་གསུངས་པས། མཁར་གྱི་མཚན་ལ་ “ཡུམ་བུ་གླ་སྒང་” ཞེས་ཐོགས་པ་ལགས་སོ།]

༣) གླང་དཀར།

ས་སྐྱ་བླ་མ་བསོད་ནམས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མཛད་པའི་རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང༌། དེབ་གཟུགས་ཤོག་གྲངས་ ༡༢༠ ཡིག་འཕྲེང་ ༢ པ། རྒྱ་གར་དུ་དཔར་བསྐྲུན།

༤) བླ་མཁར།

ཡར་རྗེ་ཨོ་རྒྱན་གླིང་པས་གཏེར་ནས་བཏོན་པའི་རྒྱལ་པོ་བཀའ་ཐང༌། དཔེ་རིང་ཤོག་ལྡེབས་ ཁ ༤༤ ན ༥ པ། ཞོལ་དཔར་ཁང་ཤར།

༥) བླ་གང༌།

མཁས་བཙུན་བཟང་པོས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ནང༌། ས་འོག་ནས་བརྙེས་ (རྙེད་) པའི་དུམ་བསྒྲིགས་རྣ་བའི་བདུད་རྩི། དེབ་གཟུགས་ཤོག་གྲངས་ ༧༢ ཡིག་འཕྲེང་ ༥ པ། དིལིར་དཔར་བསྐྲུན།

༦) བླ་སྒང༌།

ཀ) སློབ་དཔོན་གྲུབ་ཐོབ་དངོས་གྲུབ་ཀྱིས་གཏེར་ནས་བཏོན་པའི་མ་ཎི་བཀའ་འབུམ་གླེགས་བམ་དང་པོ། དཔེ་རིང་ཤོག་ལྡེབས་ ༡༨༧ བ ༦ པ། དཔར་བྱང་མ་གསལ།

ཁ) ཇོ་བོ་རྗེ་ཨ་ཏི་ཤས་གཏེར་ནས་བཏོན་པའི་བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ། དེབ་གཟུགས་ཤོག་གྲངས་ ༩༡ ཡིག་འཕྲེང་ ༢ པ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་དཔར་བསྐྲུན།

ག) ཡུམ་བུ་བླ་སྒང་གི་དཀར་ཆག་བྲིས་མ། ལྕང་གླང་རོལ་པའི་རྡོ་རྗེས་མཛད་པ། དེང་སང་པེ་ཅིན་མི་རིགས་རིག་གནས་ཕོ་བྲང་དུ་ཡོད། དུས་དེབ་ཉི་གཞོན་དཔར་ཐེངས། ༡༩༨༢།༢ ཤོག་གྲངས་ ༣༠ ཡིག་འཕྲེང་ ༡༧ པ། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་དཔར་བསྐྲུན།

ང) མཁར་གྱི་དང་པོ་ཡུམ་བུ་བླ་སྒང༌། དུས་དེབ་ཉི་གཞོན་དཔར་ཐེངས་ ༡༩༨༢། ༡ ཤོག་གྲངས་ ༦༨ ཡིག་འཕྲེང་ ༤ པ། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་དཔར་བསྐྲུན།

ཅ) བདུད་འཇོམས་འཇིགས་བྲལ་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེས་མཛད་པའི་རྒྱལ་རབས་དྭངས་ཤེལ་མེ་ལོང༌། དེབ་གཟུགས་ཤོག་གྲངས་ ༡༢ ཡིག་འཕྲེང་ ༡༠ པ། རྒྱ་གར་དུ་དཔར་བསྐྲུན།

ཆ) ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་མ་ཎི་བཀའ་འབུམ། གླེགས་བམ་དང་པོ། དཔེ་རིང་ཤོག་ལྡེབས་ ༡༨༧ བ ༢ པ། སྡེ་དགེ་དཔར་མ། (མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་བསྐྱར་དུ་དཔར་བསྐྲུན།)

ཇ) བོད་རྒྱ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ། དཔར་ཐེངས་དང་པོ། སྨད་ཆ། དེབ་ཆེན་ཤོག་གྲངས་ ༢༥༨༥ གླིང་གཉིས་པ། ཡིག་འཕྲེང་ ༢༩ པ། པེ་ཅིང་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་དཔར་བསྐྲུན།

༧) བརླ་མཁར།

ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གཉིས་པའི་རྣམ་ཐར་དྭངས་ཤེལ་མེ་ལོང༌། དཔེ་རིང་ཤོག་ལྡེབས་ ༧ བ ༤ པ། འབྲས་སྤུངས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང༌།

[ཕོ་བྲང་ཡུམ་བུ་གླ་སྒང་བརྩིགས་པའི་རི་བོ་དེའི་ཆགས་དབྱིབས་ཤ་བ་ཡུམ་མོ་འདྲ་བ་ཞིག་ཡོད་པའི་བརླ་སྟེང་དུ་རྒྱལ་པོའི་སྐུ་མཁར་བརྩིགས་པས། མཁར་གྱི་མཚན་དུ་ “ཡུམ་བུ་བརླ་མཁར་” ཞེས་ཐོགས་ཚུལ་ཡང་བརྗོད་སྲོལ་སྣང༌།]

༨) ལྷ་མཁར།

བོད་རྒྱ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་དཔར་ཐེངས་དང་པོ། སྨད་ཆ། དེབ་ཆེན་ཤོག་གྲངས་ ༢༥༨༥ གླིང་གཉིས་པ། ཡིག་འཕྲེང་ ༢༩ པ། པེ་ཅིན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་དཔར་བསྐྲུན་བཅས་སོ།།

འདྲེན་རྟགས་ལ་སོགས་པའི་མཚོན་དོན་འགྲེལ་བཤད།

འདྲེན་རྟགས།

ལུང་འདྲེན་གྱི་རྟགས་ལ་ཟེར། དེ་ཡང་ཉིས་གཤིབས་དང༌། ཆིག་རྐྱང་ཞེས་པ་གཉིས་ཡོད།

འདྲེན་རྟགས་ཉིས་གཤིབས།

“ “ དཔེར་ན། ྋརྒྱལ་བ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུས་ “དུས་རྒྱུན་དུ་སེམས་པ་བཟང་པོ་བྱེད་དགོས་” ཞེས་བཀའ་སློབ་གནང་གི་འདུག ཅེས་པ་ལྟ་བུ།

འདྲེན་རྟགས་ཆིག་རྐྱང༌།

‘ ‘ དཔེར་ན། ‘ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང༌། ངོས་ཀྱི་མི་མང་’ ཞེས་པའི་ྋརྒྱལ་བའི་རང་རྣམ་ནང༌། ‘ཀརྨ་པ་རོལ་པའི་རྡོ་རྗེ་’ དང༌། ‘གངས་རི་ཨ་མྱེས་སྐྱེ་རི་’ ལ་སོགས་པའི་མཚན་མིང་འཁོད་འདུག ཅེས་པ་ལྟ་བུ་དང༌།

འདྲེན་རྟགས་ཉིས་གཤིབས་ཀྱི་ནང་ཁོངས་འདྲེན་རྟགས་ཆིག་རྐྱང་ཡོད་པ། དཔེར་ན། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས། “ངས་བདེན་ཚིག་སྨོན་ལམ་ནང་ ‘ཡོངས་རྫོགས་བོད་ལྗོངས་རང་དབང་གཙང་མའི་དཔལ།’ ཞེས་བཀོད་ཡོད་པ་དེ། ང་རང་ཚོ་གངས་ཅན་པ་ཡོངས་རྫོགས་ཀྱི་གནས་ཡུལ་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་ས་ཁྱོན་ཡོངས་ལ་ཟེར་གྱི་ཡོད།” ཅེས་བཀའ་སློབ་སྩལ་སོང༌། ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།

གུག་རྟགས།

() ༡ དོན་གཅིག་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་འགོད་དགོས་སྐབས་སུ་སྤྱོད་དགོས། དཔེར་ན། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་བཀའ་རྩོམ་ “བདེན་གསོལ་སྨོན་ཚིག་” (བདེན་ཚིག་སྨོན་ལམ/ཚད་མེད་ཡོན་ཏན་) ཅེས་པའི་ནང་”ཡོངས་རྫོགས་བོད་ལྗོངས་ (གངས་ལྗོངས་ཁྱོན་ཡོངས།) རང་དབང་གཙང་མའི་དཔལ།” ཞེས་འཁོད་པ་དེ་བོད་ཡུལ་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་ (བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་) ཡོངས་རྫོགས་ཀྱི་སྐྱེ་འགྲོའི་རང་དབང་ཆེད་དུ་ཐུགས་སྨོན་མཛད་པ་ཞིག་རེད། ཅེས་པ་ལྟ་བུ་དང༌། ༢ ལོ་དང་ཟླ་ཚེས། མིང་ཚིག རྗོད་པ་ཅི་རིགས་བོད་ཡིག་དང་ཕྱི་ཡིག་གང་ཞིག་སྔོན་དང༌། གཞན་དེ་རྗེས་སུ་འགོད་དགོས་པའི་ཐོག་སྤྱོད་དགོས། དཔེར་ན། ཤིང་འབྲུག་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༢༧ (1904/09/07) ཉིན་ལྷ་སར་དབྱིན་བོད་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་དབར་ཆིངས་ཡིག་བཞག་ཅེས་དང༌། ཝར་རེན་སིམིཐ་ (Warren Smith) ཡིས་བརྩམས་བྲིས་དབྱིན་དེབ་ (Tibetan Nation) (བོད་རྒྱལ་ཁབ་) ཅེས་པའི་ནང༌། ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན། འོན་ཀྱང་ཡི་གེ་ཀློག་པའི་སྐབས་སུ་གུག་རྟགས་ () ནང་འཁོད་པ་དེ་བཀླག་མི་དགོས།

གྲུ་རྟགས།

[ ] འདི་ནི་ ༡ ཕྱི་ཚིག་ཅིག་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཡིག་ཐོག་འཁོད་ཡོད་པ་དེ་བོད་ཡིག་ཏུ་སྒྲ་སྒྱུར་མཉམ་དུ་ཡོད་སྐབས་སྤྱོད་དགོས། དཔེར་ན། ཡུལ་མིང་ Australia[ཨོ་སེ་ཀྲ་ར་ལི་ཡ་]དང༌། Austria[ཨོ་སེ་ཀྲ་རི་ཡ་]ལྟ་བུ་དང༌། ཕྱི་ཡིག་མཉམ་དུ་མེད་ན། ཨོ་སེ་ཀྲ་ར་ལི་ཡ་དང༌། ཨོ་སེ་ཀྲ་རི་ཡ་ཞེས་འབྲི་བ་ལས། གྲུ་རྟགས་[ ]སྤྱོད་མི་དགོས། ༢ གསལ་བཤད་དགོས་རིགས་ལ་སྤྱོད་དགོས། དཔེར་ན། ཡིག་ཆ་ངོ་མའི་ནང་“ཐོན་མི་ལ་དཔྱད་པ་” ཞེས་འཁོད་པར་ “ཐོན་མི་[སཾ་བྷོ་ཊ། བོད་ཀྱི་བློན་པོ། བོད་ཡིག་གསར་འགོད་མཛད་པོ་]ལ་དཔྱད་པ་ཞེས་དང༌། ཡང་དངོས་མིང་ཨོ་རྒྱན་རྡོ་རྗེ་ཡིན་པ་ལ་ཡིག་ཆའི་ནང་ཨོ་རྒྱན་མ་གཏོགས་འཁོད་མེད་ན། དེ་གསལ་ཁ་དོད་དུ་གཏོང་ཆེད་ཨོ་རྒྱན་[རྡོ་རྗེ་] ཞེས་འགོད་དགོས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན། ཡི་གེ་ཀློག་སྐབས་གྲུ་རྟགས་ནང་གང་འཁོད་པ་རྣམས་བཀླག་དགོས།

སེག་རྟགས།

/ འདི་ནི། མཚན་མིང་གང་འཁོད་དེ་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་དོན་གཞན་སྟོན་པའི་ཚིག་དང༌། ཚིག་གྲུབ་གཅིག་གམ། གཉིས་སོགས་དཀྱུས་གཅིག་ཏུ་བཀོད་པ་དེ་དག་གི་བར་མཚམས་དབྱེ་བའི་རྟགས་སུ་སྤྱོད་དགོས། དཔེར་ན། མཚན་མིང་ཤོག་གྲངས་ནང༌། དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཟུར་རིམ་པའི་མཚན་ཁོངས་སུ་ (མཁྱེན་རབ་དབང་ཕྱུག་/སྡེ་དྲུག་/ཡོངས་འཛིན་/སྲིད་སྐྱོང་) ཞེས་འཁོད་པ་ལྟ་བུ་དང༌། དེ་མིན་ལོ་དང་ཟླ་ཚེས་ཨང་ཀི་ཁེ་གཙང་འགོད་སྐབས་ལོ་དང་ཟླ་ཚེས་བར་ལ་སེག་རྟགས་འགོད་དགོས། དཔེར་ན། ཤིང་འབྲུག་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༢༧ (༡༩༠༤/༠༩/༠༧) ཉིན། ལྷ་སར་དབྱིན་བོད་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་དབར་ཆིངས་ཡིག་བཞག་ཅེས་པ་འདི་ལྟར་རོ།།

བསྡུས་རྟགས།

... ...འདི་ནི། ཚིག་དང་རྗོད་པ་བསྡུས་པའི་རྟགས་ཡིན་ཏེ། བོད་ཡིག་ནང་ཚིག་རྗོད་བསྡུས་པ་ལ་ཀུར་རྟགས་××× འདི་ལྟར་འཁོད་པ་དང་འདྲ་བ་ཡིན། དཔེར་ན། ྋརྒྱལ་བའི་ཞབས་བརྟན་གསོལ་འདེབས་ནང༌། “རབ་འབྱམས་རྒྱལ་བའི་གསང་གསུམ་མ་ལུས་པ།། གང་འདུལ་ཅིར་ཡང་འཆར་བའི་སྒྱུ་འཕྲུལ་གར།། སྲིད་ཞིའི་དགེ་ལེགས་ཀུན་འབྱུང་ཡིད་བཞིན་ནོར།། དངོས་བརྒྱུད་དྲིན་ཅན་བླ་མའི་ཚོགས་རྣམས་ལ།། བདག་ཅག་གདུང་ཤུགས་དྲག་པོས་གསོལ་འདེབས་ན།། གངས་ཅན་མགོན་པོ་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་ཡི།། སྐུ་ཚེ་མི་ཤིགས་བསྐལ་བརྒྱར་རབ་བརྟན་ཅིང༌།། བཞེད་དོན་ལྷུན་གྱིས་འགྲུབ་པར་བྱིན་གྱིས་རློབས།། ཆོས་དབྱིངས་ཀུན་གསལ་ཁྱོན་དང་མཉམ་འཇུག་པའི།། རྡུལ་བྲལ་བདེ་ཆེན་ཡེ་ཤེས་སྒྱུ་མའི་སྤྲིན།། གྲངས་མེད་རྟེན་དང་བརྟེན་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ།། ཤར་བའི་ཡི་དམ་ལྷ་ཚོགས་ཐམས་ཅད་ལ།། བདག་ཅག་... ...གངས་ཅན་མགོན་པོ་... ...སྐུ་ཚེ་མི་ཤིགས་... ...བཞེད་དོན་ལྷུན་གྱིས་......”ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།།

ཨང་གྲངས་བསྡུས་རྟགས།

དཔེར་ན། མཚན་མིང་ཤོག་གྲངས་ནང༌། མི་མིང་བཀྲ་ཤིས་ཟེར་བ་ཞིག་ཤོག་གྲངས་ ༡ ནས་ ༡༠ བར་གྱི་ཤོག་ངོས་རེ་རེའི་ནང་འཁོད་ཡོད་ན། ཤོག་གྲངས་དེ་དག་གི་ཨང་ཀི་རེ་རེ་བཞིན་མ་བཀོད་པར་བསྡུས་ཏེ། བཀྲ་ཤིས་ ༡ ,_ ༡༠ ཞེས་བཀོད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།

ཤོག་ལྡེབས།

ན དང་ བ ངོ་སྤྲོད། བོད་ཡིག་ཕྱག་དཔེ་ཤོག་ལྷེ་སོ་སོའི་མདུན་ལྡེབས་ཀྱི་གཡོན་ཕྱོགས་མཐའ་བཅད་ནང་ཤོག་གྲངས་ཇི་ཡིན་ཡིག་ཐོག་བཀོད་ཡོད་ཀྱང༌། ཤོག་ལྷེའི་རྒྱབ་ལྡེབས་སུ་གང་ཡང་བཀོད་མེད་ཅིང༌། དེ་ལྟ་ནའང་ཕྱག་དཔེའི་ནང་ནས་ལུང་འདྲེན་བྱས་པ་འཚོལ་ཁུངས་གཤམ་མཆན་འགོད་སྲོལ་ཧ་ཅང་སྟབས་བདེ་ཞིག་ཡོད། དཔེར་ན། བཀའ་གདམས་གླེགས་བམ་བུ་ཆོས་ལེའུ་ལྔ་པའི་ཤོག་ལྡེབས་བཅུ་གཉིས་པའི་མདུན་ངོས་ཡིག་འཕྲེང་གསུམ་པ་དང༌། རྒྱབ་ངོས་ཡིག་འཕྲེང་བཞི་པ་ཞེས་འགོད་དགོས་པར། ཤོག་ལྡེབས་ ༡༢ ན ༣ པ་དང༌། བ ༤ པ་ཞེས་བཀོད་ན་འགྲིགས། འདིར་ ན ནི་མདུན་གྱི་རྗེས་འཇུག་དང༌། བ ནི་རྒྱབ་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་ཡིན་པས། ཤོག་ལྷེའི་མདུན་དང་རྒྱབ་ཀྱི་དོན་མཚོན་པ་བཅས་སོ།།

རྒྱུ་ཆ་འབྱུང་ཁུངས།

༡༽ བོད་ཡིག་ཁག

༡༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དགེ་འདུན་གྲུབ་པ་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་ཐར་ངོ་མཚར་རྨད་བྱུང་ནོར་བུའི་འཕྲེང་བ། མཛད་པ་པོ། ཤཱཀྱའི་དགེ་སློང་ཡེ་ཤེས་རྩེ་མོ།

༢༽ བླ་མ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་རྣམ་ཐར་ངོ་མཚར་མཛད་པ་བཅུ་གཉིས་པ། མཛད་པ་པོ། དགེ་སློང་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན།

༣༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གསུང་འབུམ་ཐོར་བུ་ལས་རྗེ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་ཐར།

༤༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོའི་རྣམ་ཐར་རྟོགས་བརྗོད་དཔག་བསམ་གྱི་ལྗོན་ཤིང༌། མཛད་པ་པོ། སྟོད་ཆ་ཡོངས་རྫོགས་གཡང་པ་ཆོས་རྗེ་དང༌། སྨད་ཆ། དགེ་སློང་དཀོན་མཆོག་སྐྱབས།

༥༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོའི་རྣམ་ཐར་དངོས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོའི་ཤིང་རྟ། མཛད་པ་པོ། ྋརྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ཆེན་པོ།

༦༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ནོར་བུའི་འཕྲེང་བ།

༧༽ ྋརྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་རང་རྣམ། ཟ་ཧོར་གྱི་བན་དེ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་འདི་སྣང་འཁྲུལ་པའི་རོལ་རྩེད་རྟོགས་བརྗོད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་བཀོད་པ་དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་ལས་གླེགས་བམ་དང་པོ་བཞུགས་སོ།། ཞོལ་པར་མ། [བསྡུས་པར་ “དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་” གླེགས་བམ་དང་པོ། གཉིས་པ། གསུམ་པ།]

༨༽ དྲིན་ཅན་རྩ་བའི་བླ་མ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་ཐུན་མོང་ཕྱིའི་རྣམ་ཐར་དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་གླེགས་བམ་གསུམ་པའི་འཕྲོས་བཞི་པ་དང༌། ལྔ་པ། དྲུག་པ། མཛད་པ་པོ། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ།

༩༽ པད་དཀར་འཛིན་པ་ངུར་སྨྲིག་གར་རོལ་ལྔ་པ་སྡོམ་བརྩོན་རྒྱལ་བའི་ཚུལ་འཆང་བ་དྲུག་པར་འཕོས་པའི་གཏམ་རྣ་བའི་བཅུད་ལེན་ཡིད་ཀྱི་ཀུན་དགའ། མཛད་པ་པོ། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ།

༡༠༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ངག་དབང་ཆོས་གྲགས་ (རིན་ཆེན་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་) དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་གཏམ་སྙན་ལྷའི་ཏམྦུ་རའི་རྒྱུད་ཀྱི་སྒྲ་དབྱངས། མཛད་པ་པོ། ལྷ་བཙུན་ངག་དབང་རྡོ་རྗེ།

༡༡༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་གཟིགས་རྡོ་རྗེ་འཆང་བློ་བཟང་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་དཔག་བསམ་རིན་པོ་ཆེའི་སྙེ་མ། མཛད་པ་པོ། ལྕང་སྐྱ་རོལ་པའི་རྡོ་རྗེ།

༡༢༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་གཟིགས་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་དབང་ཕྱུག་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་འཛམ་གླིང་ཐ་གྲུ་ཡངས་པའི་རྒྱན། མཛད་པ་པོ། དེ་མོ་ཧོ་ཐོག་ཐུ་བློ་བཟང་ཐུབ་བསྟན་འཇིགས་མེད་རྒྱ་མཚོ།

༡༣༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་འབྱུང་གནས་ངག་དབང་ལུང་རྟོགས་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་དད་པའི་ཡིད་འཕྲོག མཛད་པ་པོ། དེ་མོ་ཧོ་ཐོག་ཐུ་བློ་བཟང་ཐུབ་བསྟན་འཇིགས་མེད་རྒྱ་མཚོ།

༡༤༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་གཟིགས་བཅུ་པ་ཆེན་པོ་ངག་དབང་བློ་བཟང་འཇམ་དཔལ་བསྟན་འཛིན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ངོ་མཚར་ནོར་བུའི་འཕྲེང་བ། མཛད་པ་པོ། སྐུ་བཅར་དར་ཧན་མཁན་སྤྲུལ་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་རྣམ་རྒྱལ།

༡༥༽ ཕྱག་ན་པདྨོ་ྋརྗེ་བཙུན་ངག་དབང་བསྐལ་བཟང་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེ་མཁས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ངོ་མཚར་ལྷའི་རོལ་མོ་དབྱངས་ཅན་རྒྱུད་དུ་སྙན་པའི་ཏམ་བུ་ར། མཛད་པ་པོ། སྐུ་བཅར་དར་ཧན་མཁན་སྤྲུལ་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་རྣམ་རྒྱལ།

༡༦༽ ྋརྒྱལ་མཆོག་ངུར་སྨྲིག་འཆང་བ་བཅུ་གཉིས་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་དྭངས་ཤེལ་མེ་ལོང༌། མཛད་པ་པོ། ཡོངས་འཛིན་ཕུར་ལྕོག་བློ་བཟང་ཚུལ་ཁྲིམས་བྱམས་པ་རྒྱ་མཚོ།

༡༧༽ ལྷར་བཅས་སྲིད་ཞིའི་གཙུག་རྒྱན་ྋགོང་ས་རྒྱལ་བའི་དབང་པོ་བཀའ་དྲིན་མཚུངས་མེད་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྒྱ་མཚོ་ལྟ་བུ་ལས་མདོ་ཙམ་བརྗོད་པ་ངོ་མཚར་རིན་པོ་ཆེའི་འཕྲེང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་གླེགས་བམ་སྟོད་ཆ་བཞུགས་སོ།། [བསྡུས་པར་ “ངོ་མཚར་རིན་པོ་ཆེའི་འཕྲེང་བ་” གླེགས་བམ་དང་པོ། གཉིས་པ།]

༡༨༽ ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་འཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱི་མཛད་རྣམ། འཇིགས་མེད་བསམ་གྲུབ་ཀྱིས་བརྩམས།

༡༩༽ ཞྭ་སྒབ་པ་དབང་ཕྱུག་བདེ་ལྡན་གྱིས་སྦྱར་བ། བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་དེབ་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ།

༢༠༽ ཡོངས་འཛིན་གླིང་སྤྲུལ་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཐུབ་བསྟན་ལུང་རྟོགས་རྣམ་རྒྱལ་འཕྲིན་ལས་དཔལ་བཟང་པོའི་མཛད་པ་རྣམ་ཐར་ནོར་བུའི་དོ་ཤལ། མཛད་པ་པོ། ཤཱཀྱའི་དགེ་སྦྱོང་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ།

༢༡༽ ཡོངས་འཛིན་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེའི་རང་རྣམ་རང་གི་ངང་ཚུལ་མ་བཅོས་ལྷུག་པར་བཀོད་པ་འཕྲུལ་སྣང་སྒྱུ་མའི་ཟློས་གར།

༢༢༽ གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་དབུ་བརྙེས་ནས་ལོ་ ༣༦༠ འཁོར་བའི་བཀའ་དྲིན་རྗེས་དྲན་དང་མ་འོངས་མདུན་བསྐྱོད་ཀྱི་ཁ་ཕྱོགས། དེབ་འཕྲེང་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ།

༢༣༽ བྱམས་བརྩེ་དང་དྲང་བདེན་གྱི་བླ་སྲོག རྩོམ་པ་པོ་རོང་པོ་བློ་བཟང་སྙན་གྲགས།

༢༤༽ ཇོ་བོ་རྗེ་ལྷ་གཅིག་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤའི་རྣམ་ཐར། བཀའ་གདམས་ཕ་ཆོས།

༢༥༽ འབྲོམ་སྟོན་པ་རྒྱལ་བའི་འབྱུང་གནས་ཀྱི་སྐྱེས་རབས་བཀའ་གདམས་བུ་ཆོས་ལེའུ་ཉི་ཤུ་པ།

༢༦༽ རྒྱུད་ ཐ པའི་ནང་འཇམ་དཔལ་རྩ་རྒྱུད།

༢༧༽ རྒྱུད་ ན པའི་ནང་འཇམ་དཔལ་རྩ་རྒྱུད།

༢༨༽ མདོ་ ཆ པའི་ནང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་པདྨ་དཀར་པོ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་དང༌། སྙིང་རྗེ་པདྨ་དཀར་པོ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ།

༢༩༽ མདོ་ ཇ པའི་ནང་ཟ་མ་ཏོག་བཀོད་པའི་མདོ།

༣༠༽ མཆོད་སྡོང་འཛམ་གླིང་རྒྱན་གཅིག་གི་དཀར་ཆག མཛད་པ་པོ། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ།

༣༡༽ པདྨ་བཀའི་ཐང་ཡིག་དང༌། བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔ།

༣༢༽ སྲོང་བཙན་བཀའ་འབུམ།

༣༣༽ གྲུབ་ཐོབ་དངོས་གྲུབ་ཀྱིས་གཏེར་ནས་བཏོན་པའི་མ་ཎི་བཀའ་འབུམ།

༣༤༽ བདུད་འཇོམས་འཇིགས་བྲལ་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེའི་གསུང་ལྷ་དབང་གཡུལ་ལས་རྒྱལ་བའི་རྔ་བོ་ཆེ།

༣༥༽ བོད་ཆེན་པོའི་སྲིད་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱལ་རབས་དེབ་ཐེར་དཀར་པོ། མཛད་པ་པོ། དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ།

༣༦༽ བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་རྫོགས་ལྡན་གཞོན་ནུའི་དགའ་སྟོན། མཛད་པ་པོ། ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོ།

༣༧༽ རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང༌། མཛད་པ་པོ། ས་སྐྱ་པ་བླ་མ་དམ་པ་བསོད་ནམས་རྒྱལ་མཚན།

༣༨༽ དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ། མཛད་པ་པོ། འགོས་ལོ་གཞོན་ནུ་དཔལ།

༣༩༽ ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན། སྟོད་ཆ། མཛད་པ་པོ། དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ།

༤༠༽ རྨད་བྱུང་བསྐལ་པ་མའི་ཚིག་རྒྱན་མདུད་འགྲོལ་མུ་ཏིག་ཆུན་པོ། མཛད་པ་པོ། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ།

༤༡༽ བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གཡུ་ཡི་ཕྲེང་བ། སྟོད་ཆ་དང༌། བར་ཆ། སྨད་ཆ། སྒྲིག་རྩོམ་མཁན། ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་དང༌། ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན།

༤༢༽ མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང་དེབ་ཐེར་རྒྱ་མཚོ། བྲག་དགོན་པ་དཀོན་མཆོག་བསྟན་པ་རབ་རྒྱས།

༤༣༽ བསྟན་རྩིས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ། ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་གིས་བརྩམས།

༤༤༽ དེབ་ཐེར་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང༌། ཕུན་ཚོགས་ཚེ་རིང་གིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས།

༤༥༽ བོད་ཀྱི་གནའ་རབས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་གཅེས་བསྡུས། བསོད་ནམས་སྐྱིད་དང་དབང་རྒྱལ་ནས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས།

༤༦༽ ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ། དབང་རྒྱལ་དང་བསོད་ནམས་སྐྱིད་ཀྱིས་བསྒྱུར་བ་བོད་རྒྱ་ཤན་སྦྱར།

༤༧༽ བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་གནས་དཔྱད་གཞིའི་རྒྱུ་ཆ་བདམས་བསྒྲིགས། སྤྱིའི་འདོན་ཐེངས་ ༡ པོ་ནས་ ༢༣ བར།

༤༨༽ ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་རང་རྣམ་ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མི་མང༌། རྡོར་གླིང་དཔར་ཁང༌། ༡༩༦༣

༤༩༽ བོད་ཀྱི་གནས་བབས། ཤིན་ཞིག་དཔར་ཁང༌། ༡༩༨༩

༥༠༽ སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ངོས་འཛིན་ཞུས་ཚུལ་དང་གསེར་ཁྲི་མངའ་གསོལ། བོད་དཔར་དཔེ་གཟུགས།

༥༡༽ སྐྱེས་རབས།

༥༢༽ ལྟག་མཚེར་ཐུབ་བསྟན་འཇིགས་མེད་ནོར་བུའི་མཛད་རིམ་བསྡུས་དོན་དཔྱོད་ལྡན་ཡོངས་ལ་གཏམ་དུ་བྱ་བ་སྔོན་མེད་ལེགས་བཤད་ངེས་དོན་སྤྲིན་གྱི་ཕོ་ཉ། མདོ་སྨད་པ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོས་བྲིས།༡༩༨༩

༥༣༽ བོད་མི་གསར་བརྗེ་བ་ཞིག འབའ་བ་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་གྱི་སྲིད་དོན་མི་ཚེ་དང་དུས་སྐབས། ཆུང་ཚེ་རིང་གིས་བསྒྱུར། བོད་ཀྱི་དུས་བབ། ༢༠༠༦

༥༤༽ ཚ་བ་དཔལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོའི་རང་གི་མྱོང་ཚོར་ལས་དྲངས་པའི་བོད་དོན་བདེན་གླེང༌། ངག་རྒྱུན་དེབ་ཕྲེང༌། ༡༩ བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌། ༢༠༠༥

༥༥༽ ཆུང་ཚེ་རིང་དང་བསོད་ནམས་རྡོ་རྗེས་བརྩམས་པའི་བོད་མི་དམངས་འཆིང་བྱེད་ཀྱི་ལྕགས་སྒྲོག སྣར་ཐང་དཔར་ཁང༌། ༢༠༠༡

༥༦༽ བཤད་ཟུར་གྱི་རང་གི་ལོ་རྒྱུས་ལྷད་མེད་ཅེས་པའི་ཕྱག་དེབ།

༥༧༽ སྟག་ལྷ་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་མི་ཚེའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་དེབ་གཉིས་པ་དང༌། གསུམ་པ། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌། ༡༩༩༥

༥༨༽ མགྲོན་གཉེར་ཆེན་མོ་ཕ་ལྷ་ཐུབ་བསྟན་འོད་ལྡན་གྱི་ངག་རྒྱུན་ལོ་རྒྱུས། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད། ༡༩༩༦

༢༽ དབྱིན་དེབ་ཁག

1) Avedon, John F. In Exile from the Land of Snows, Vintage Books, New York, 1986

2) Bell, Sir Charles, Portrait of a Dalai Lama, Wm. Collins, London, 1946

3) Bell, Sir Charles, Tibet Past and Present, Oxford University Press (First Published 1924)

4) Belleezza, John Vincent, Antiquities of Northern Tibet, Antiquities of Upper Tibet.

5) Chapman, F.Spencer, Lhasa: The Holy City. (Readers Union Ltd,London)

6) Craig, Mary, Kundun, Harper Collins Publishers, Great Britian, 1997

7) Dian, David Zhang, Academic Journal (March 2002 America) .

8) Golstein, Melvyn C.A History of Modern Tibet, 1913-1951. Munshiram Manoharlal Publisher Pvt. Ltd. 1993

9) Goodman, M.H., The Last Dalai Lama, (Boulder and London: Shambala, 1986)

10) Gould, B.J., The Jewel in the Lotus, Chatto & Windus,London,1957

11) Norbu, Thubten Jigme, Tibet is my Country, Wisdom Publications, 23 Dering Street, London W1, England, 1986

12) Mckay, Alex, Tibet and the British Raj: The Frontier Cadre, 904- 1947 (London Curzon Press, 1998)

13) Pema, Jetsun, Tibet My Story (Autobiography) , Element Books Limited, Shaftesbury, Dorset SP7 8BP, Great Britain, 1997

14) Richardson, Hugh, High Peaks, Pure Earth. Serindia Publications , 10 Parkfields, London, SW15 6NH, 1998

15) Richardson, Hugh, Tibet and Its History, (Boulder and London: Shambala, 1984)

16) Rockhill, W.W. The Dalai Lamas of Lhasa and Their Relations with the Manchu Emperors of China: 1644-1908. T’oung - Pao, XI (1910)

17) Smith Jr, Warren W. Tibetan Nation, Harper Collins Publishers India, 1997

18) Teichman, Eric, Travels of a Consular Officer in Eastern Tibet, (Cambridge University Press,1922)

19) Tsarong, Damdul Namgyal, In the Service of His Country, The Biography of Dasang Damdul Tsarong, Commander General of Tibet.

20) Yasha, Zhang, China’s Tibet Vol.12 No. 6 (2001)

21) Indian Leaders on Tibet, Department of Information and International Relations, (1998)

22) A History of Modern Tibet by Goldstein, (1993)

23) Th Fate of Tibet by Claude Arpi, (1999)

24) New York Times

25) Tibet Disappears by Chanakya Sen.

26) A History of Modern Tibet-Volume 2 (1951-1955) by Melvyn C.Goldstein, (2007)

27) Freedom in Exile by H.H.The Dalai Lama 1990

28) Tibetan Nation by Warren W. Smith, Jr. (1996)

29) With Nehru in the Foreign Office by Subimal Dutt.

30) The Assam Tribune

31) The Times, London.

32) The Hindu, Madras.

33) The Hindustan Times, New Delhi.

མཇུག་བྱང༌།

༡༽ རྩོམ་སྒྲིག་གཙོ་འགན་ལེན་མཁན།

ནོར་གླིང་ངེས་སྟོན་པ་སྐལ་བཟང་ཡེ་ཤེས། (བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར།)

༢༽ ཆེད་ལས་རྩོམ་སྒྲིག་པ།

ཞེ་བོ་བློ་བཟང་དར་རྒྱས། (ཁྲིམས་ཞིབ་པ་དང་བཀའ་བློན་ཟུར་པ།)

སྣར་སྐྱིད་ངག་དབང་དོན་གྲུབ། (བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་གྲོས་ཚོགས་དང་པོའི་ཚོགས་དྲུང་དང་པོ་དང་ཕྱི་སྲིད་དྲུང་ཆེ་གཅིག་ལྕོགས་ཟུར་པ།)

༣༽ འཕྲི་སྣོན་བསྒྱུར་བཀོད་དང་དཔྱད་ཞིབ་ཀྱི་ཐུགས་འགན་སྐྱེད་མཁན།

ནོར་གླིང་ངེས་སྟོན་པ་སྐལ་བཟང་ཡེ་ཤེས། (བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར།)

མཛེས་བཅུ་ཚང་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ། (བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར།)

བཀྲས་ཁང་རྣམ་རྒྱལ་རྡོ་རྗེ། (གཞུང་ཞབས་འདེམས་ལྷན་དང་འོས་བསྡུ་ལྷན་ཁང་གི་ཚོགས་གཙོ་ཟུར་པ།)

༤༽ ཚིགས་བཅད་རྩོམ་མཁན།

རྡོ་འབུམ་སྤྲུལ་སྐུ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་འཕེལ་རྒྱས། (བོད་ཁང་འགན་འཛིན) (གླེགས་བམ་དང་པོའི་མཆོད་བརྗོད་དང༌། རླབས་འཕྲེང་དང་པོའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་གཉིས་པ་དང༌། ས་བཅད་གསུམ་པར་ཚིགས་བཅད་གཉིས་ལས་ཕྱི་མ། རླབས་འཕྲེང་གཉིས་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། གསུམ་པ། རླབས་འཕྲེང་གསུམ་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་བཞི་པ་དང༌། ལྔ་པ། དྲུག་པ། བདུན་པ། ས་བཅད་བརྒྱད་པར་ཚིགས་བཅད་གཉིས་ལས་དང་པོ། བཅུ་པ། བཅུ་གཅིག་པ། བཅུ་གཉིས་པ། བཅུ་གསུམ་པ། བཅུ་བཞི་པ། བཅོ་ལྔ་པ། བཅུ་བདུན་པ། རླབས་འཕྲེང་བཞི་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ། གསུམ་པ། བཞི་པ། ལྔ་པ། དྲུག་པ། བདུན་པ། བརྒྱད་པ། དགུ་པ། བཅུ་པ། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་དྲུག་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་གཉིས་པ་དང༌། ས་བཅད་གསུམ་པར་ཚིགས་བཅད་བཞི་ལས་དང་པོ། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་བདུན་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་གཉིས་པར་ཚིགས་བཅད་ལྔ་ལས་དང་པོ་གཉིས། རླབས་འཕྲེང་བཅོ་བརྒྱད་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་གཉིས་པར་ཚིགས་བཅད་བཞི་ལས་དང་པོ། ས་བཅད་གསུམ་པར་ཚིགས་བཅད་དྲུག་ལས་དང་པོ། ས་བཅད་བཞི་པར་ཚིགས་བཅད་བཞི་ལས་དང་པོ། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་དགུ་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་བཞི་པ། རླབས་འཕྲེང་ཉི་ཤུ་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་གཉིས་པ། རླབས་འཕྲེང་ཉེར་གཅིག་པ། རླབས་འཕྲེང་ཉེར་གཉིས་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང་གཉིས་པར་ཚིགས་བཅད་གཉིས་རེ་ལས་དང་པོ་གཉིས། ས་བཅད་གསུམ་པ་བཅས་ཀྱི་མཇུག་གི་ཚིགས་བཅད་ཁག་ཡིན།)

ནོར་གླིང་ངེས་སྟོན་པ་སྐལ་བཟང་ཡེ་ཤེས། (བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར) (རླབས་འཕྲེང་དྲུག་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ། རླབས་འཕྲེང་བདུན་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ། གསུམ་པ། བཞི་པར་ཚིགས་བཅད་གཉིས་ལས་དང་པོ། ལྔ་པ། དྲུག་པ། བདུན་པ། རླབས་འཕྲེང་བརྒྱད་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། བཞི་པ། རླབས་འཕྲེང་དགུ་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ། བཞི་པ། ལྔ་པ་དང་དྲུག་པར་ཚིགས་བཅད་གཉིས་རེ་ལས་དང་པོ་གཉིས། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། གསུམ་པ། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ། གསུམ་པ། བཞི་པ། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ། གསུམ་པ། བཞི་པ། ལྔ་པ། རླབས་འཕྲེང་བཅོ་ལྔ་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་གཉིས་པ་དང༌། གསུམ་པ་བཅས་ཀྱི་མཇུག་གི་བར་སྐབས་ཚིགས་བཅད་སོགས་ཡིན།)

ཨ་ཚོགས་བསྟན་འཛིན་འཇམ་དབྱངས། (རླབས་འཕྲེང་དང་པོའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། ས་བཅད་གསུམ་པར་ཚིགས་བཅད་གཉིས་ལས་དང་པོ། རླབས་འཕྲེང་གཉིས་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་གཉིས་པ། རླབས་འཕྲེང་གསུམ་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ། གསུམ་པ། དགུ་པ། བཅུ་དྲུག་པ། རླབས་འཕྲེང་བདུན་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་བཞི་པར་ཚིགས་བཅད་གཉིས་ལས་ཕྱི་མ་དང༌། ས་བཅད་བརྒྱད་པ། རླབས་འཕྲེང་བརྒྱད་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་གཉིས་པ་དང༌། གསུམ་པ། རླབས་འཕྲེང་དགུ་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་གསུམ་པ་དང༌། ས་བཅད་ལྔ་པ་དང་དྲུག་པར་ཚིགས་བཅད་གཉིས་རེ་ལས་ཕྱི་མ་གཉིས། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་གཉིས་པ་དང༌། བཞི་པ། ལྔ་པ། དྲུག་པ། བདུན་པ། བརྒྱད་པ། དགུ་པ། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་གཅིག་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ། གསུམ་པ། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་གཉིས་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ། གསུམ་པ། བཞི་པ། ལྔ་པ། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་ལྔ་པ་དང༌། རླབས་འཕྲེང་བཅོ་ལྔ་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། བཞི་པ། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་དྲུག་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། ས་བཅད་གསུམ་པར་ཚིགས་བཅད་བཞི་ལས་ཕྱི་མ་གསུམ། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་བདུན་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པར་ཚིགས་བཅད་ལྔ་ལས་ཕྱི་མ་གསུམ། རླབས་འཕྲེང་བཅོ་བརྒྱད་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། ས་བཅད་གཉིས་པར་ཚིགས་བཅད་བཞི་ལས་ཕྱི་མ་གསུམ། ས་བཅད་གསུམ་པར་ཚིགས་བཅད་དྲུག་ལས་ཕྱི་མ་ལྔ། ས་བཅད་བཞི་པར་ཚིགས་བཅད་བཞི་ལས་ཕྱི་མ་གསུམ། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་དགུ་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ། གསུམ་པ། རླབས་འཕྲེང་ཉི་ཤུ་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། གསུམ་པ། རླབས་འཕྲེང་ཉེར་གཉིས་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོར་ཚིགས་བཅད་གཉིས་ལས་ཕྱི་མ། ས་བཅད་གཉིས་པར་ཚིགས་བཅད་གཉིས་ལས་ཕྱི་མ་བཅས་ཀྱི་མཇུག་གི་བར་སྐབས་ཚིགས་བཅད་དག་ཡིན།)

༥༽ དབྱིན་རྒྱའི་སྐད་ཡིག་ནས་བོད་བསྒྱུར་གནང་མཁན།

ཤེལ་གླིང་ཚེ་དབང་རྣམ་རྒྱལ། (༢༠༠༠།༥།༡ ནས་༢༠༠༡།༦།༣༠ བར)

༦༽ སྐུ་པར་དང་རྒྱུ་ཆ་འཚོལ་ཞིབ། མཆན་རྟགས་སོགས་གནང་མཁན།

པདྨ་རིག་འཛིན། (ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་གི་སློབ་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་འགན་འཛིན་ཟུར་པ)

༧༽ དཔྱད་གཞི་རྒྱུ་ཆ་འདེམས་སྒྲུག་བྱེད་མཁན།

ཞོ་ར་བསྟན་པ་དར་རྒྱས། (༢༠༠༢།༤ ནས་ ༢༠༠༥།༨།༡ བར)

༨༽ རགས་ཟིན་ཁག་ལྟ་ཀློག་དང་དགོངས་འཆར་གནང་མཁན།

དགེ་ལུགས་སྤྱི་འཐུས་བེ་རི་འཇིགས་མེད་དབང་རྒྱལ། (༢༠༠༥།༧།༡ ནས་ལས་དོན་དབུ་འཛུགས་ཀྱིས་དུས་ཡུན་གང་འཚམས་ཤིག་བར)

༩༽ སྐུ་ཡིག་སོགས་འབྲེལ་ཡོད་ཁག་ནས་རྒྱུ་ཆ་བསྡུ་རུབ་གནང་མཁན།

དགའ་བྲང་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན། (༢༠༠༠།༣།༡༥ ནས་ ༢༠༠༨།༡༠།༣༠ བར།)

༡༠༽ གློག་ཀླད་ཡིག་འཇུག་མཁན།

ཁྲི་ཀ་དཀོན་མཆོག་བཀྲ་ཤིས། (༢༠༠༣།༡༠།༡ ནས་༢༠༠༩།༡།༢༧ བར)

ཁ་སྒང་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ། (༢༠༠༩།༡།༢༧ ནས་མུ་མཐུད།)

༡༡༽ གློག་ཀླད་དཔར་གཞི་བཅོས་སྒྲིག་པ།

ཁ་སྒང་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ།

༡༢༽ རྒྱབ་ཤ་ཇུས་འགོད་པ།

བསོད་ནམས་ཆོས་འཛོམས་ཡེ་ཤེས།

༡༣༽ གློག་ཀླད་དུ་དག་བཤུས་བྱེད་མཁན།

ཁ་སྒང་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ་དང༌། བྱ་གཞུང་སྐལ་བཟང་ཚུལ་ཁྲིམས།

༡༤༽ སྒྲོམ་གཞི་བསྐྱར་སྒྲིག་དང་དེབ་གཟུགས་ཞུ་སྒྲིག་བྱེད་མཁན།

ཨ་ཚོགས་བསྟན་འཛིན་འཇམ་དབྱངས།

༡༥༽ དམིགས་བསལ་རྒྱུས་སྟོན་དང་ལེགས་བཅོས་ཀྱི་བཀའ་སློབ་ཐུགས་ནུས་ཅི་ལྕོགས་ཀྱིས་གནང་མཁན།

སྐུ་སྒེར་དྲུང་ཆེ་རྟ་ར་བ་བསྟན་འཛིན་ཆོས་ཉིད།